# دكن (د-ك-ن) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%83%D9%86
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D9%83%D9%86

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: د - ك - ن
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%83%D9%86/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الكاف والدال والنون معهما
ك د ن، ك ن د، د ك ن، ن ك د مستعملات كدن: الكَوْدَنُ والكَوْدَنيّ أيضاً: البغل والفيل، قال:
خليلي عوجا من صدور الكوادِن		إلى قصعة فيها عيون الضياون
شبه الثريدة الزريقاء بعيون السنانير لما فيها من الزيت.
والكِدْيَوْنُ: دقاق التراب على وجه الأرض ودقاق السرجين يجلى به الدروع ونحوها. ويقال: يخلط به الزيت فيسمى كديون. قال الضرير: الكديون: دردي الزيت.
وكَدِنَت مشافر الإبل تكْدَن كَدَناً فهي كَدِنةٌ وهو لغة في الكَتَن، وكَتِنَت أصوب.
وامرأة ذات كِدْنةٍ، أي: كثيرة اللحم، وإنها لحسنة الكِدْنة، أي: ذات لحم.
ويقال: الكِدْنة: السنام. وبعير ذو كِدْنة، أي: ضخم السنام، قال الكميت:
لم تغن كِدنتها الإبقار زامـلة		ولا وطاب لبون الحي والعلب
يصف ناقة لم يحمل عليها الإبقار وهي زاملة فيمحق شحمها ولحمها.
كند: الكَنُودُ: الكفور للنعمة، وقوله عز وجل: "إن الإنسان لربه لَكَنُود". يفسر بأنه يأكل وحده، ويضرب عبده، ويمنع رفده.
دكن: الدُّكْنة والدَّكَنُ مصدران للأَدْكَن، وهو لون يضرب إلى الغبرة والسواد، دَكِنَ يَدْكَنُ دَكَناً.
والدُّكَّانُ فعال، وجمعه: دَكاكين. ودَكَّنْتُ دُكّانا، أي: اتخذته.
نكد: النَّكَدُ: اللؤم والشؤم، وكل شيء جر على صاحبه شراً فهو نَكَدٌ، وصاحبه: أَنْكَدُ نَكِدٌ.
ورجال نَكْدَى وَنُكُد.
والنُّكْدُ: قلة العطاء، وألا يهنأه من يعطاه، قال:
وأعط ما أعطيته طـيبـاً		لا خير في المنكود والنّاكدِ

##### Türkçe

**الكاف** ve **الدال** ve **النون** bunlarla birlikte

**ك د ن**، **ك ن د**، **د ك ن**، **ن ك د** kullanımdadırlar. **كدن**: **الكَوْدَنُ** ve **الكَوْدَنيّ** de: katır ve fil; dedi ki:
خليلي عوجا من صدور الكوادِن		إلى قصعة فيها عيون الضياون
İçinde yağ bulunduğundan, **الثريدة الزريقاء**’yı **عيون السنانير**’e benzetti.

**الكِدْيَوْنُ**: yer yüzünün üzerindeki ince toprak ve zırhlar ve benzerlerinin onunla parlatıldığı ince tezek. Ve denilir ki: onunla yağ karıştırılır da **كديون** diye adlandırılır. **الضرير** dedi ki: **الكديون**: yağın tortusu.

**وكَدِنَت** develerin dudakları **تكْدَن** **كَدَناً**; böylece o **كَدِنةٌ**’dir; ve o, **الكَتَن** hakkında bir dildir; **وكَتِنَت** daha isabetlidir.

Ve **امرأة ذات كِدْنةٍ**: yani, çok etli; ve şüphesiz o, **لحسنة الكِدْنة**’dir: yani, et sahibi.

Ve denilir ki: **الكِدْنة**: hörgüçtür. Ve **بعير ذو كِدْنة**: yani, iri hörgüçlü; **الكميت** dedi ki:
لم تغن كِدنتها الإبقار زامـلة		ولا وطاب لبون الحي والعلب
Üzerine **الإبقار** yüklenmemiş olduğu hâlde o **زاملة** iken, yağını ve etini yok eden bir dişi deveyi vasfeder.

**كند**: **الكَنُودُ**: nimete karşı nankör. Ve O’nun (azze ve celle) sözü: “إن الإنسان لربه لَكَنُود”. Şöyle tefsir edilir: yalnız başına yer, kölesini döver, ve ihsanını men eder.

**دكن**: **الدُّكْنة** ve **الدَّكَنُ**; **الأَدْكَن** için iki mastardır; o, tozluluğa ve siyahlığa çalan bir renktir. **دَكِنَ** **يَدْكَنُ** **دَكَناً**.

Ve **الدُّكَّانُ** **فعال** veznindedir; çoğulu: **دَكاكين**. Ve **دَكَّنْتُ** bir **دُكّانا**: yani, onu edindim.

**نكد**: **النَّكَدُ**: alçaklık ve uğursuzluk. Ve sahibine bir şer çeken her şey **نَكَدٌ**’dir; onun sahibi: **أَنْكَدُ** **نَكِدٌ**.

Ve **رجال نَكْدَى وَنُكُد**.

Ve **النُّكْدُ**: bağışın azlığı ve kendisine verilene onu alanın sevinmemesi. Dedi ki:
وأعط ما أعطيته طـيبـاً		لا خير في المنكود والنّاكدِ

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%83%D9%86/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الدُكْنَةُ: لونٌ يضرب إلى السواد. وقد دَكِنَ الثوب يَدْكَنُ دَكَناً. وقال الراجز رؤبة: سَلِمْتَ عِرْضاً ثَوْبُهُ لم يَدْكَن والشيء أَدْكَنُ. قال لبيد:
اغْلي السِباءَ بكلِّ أَدْكَنَ عاتِـقٍ		أو جَوْنَةٍ قُدِحَتْ وفُضَّ خِتامُها
يعني زِقَّا قد صَلَحَ وجاد في لونه ورائحته، لعِتْقه. والدُكَّانُ: واحد الدكاكين، وهي الحوانيت، فارسيٌّ معرّب.

##### Türkçe

**الدُكْنَةُ**: siyahlığa çalan bir renk. Ve elbise **دَكِنَ** olur; **يَدْكَنُ**; **دَكَناً**. Ve recez şairi Rü’be dedi:
“Sen ırz bakımından selâmette oldun; onun elbisesi **لم يَدْكَن** olmadı.”

Ve şey **أَدْكَنُ**dur. Lebîd dedi:
“**اغْلي السِباءَ** her **أَدْكَنَ** eski (şarap) ile,
yahut bir **جَوْنَةٍ** ile; (o) oyuldu ve mührü açıldı.”

Yani: eskiliğinden dolayı, rengi ve kokusunda düzelmiş ve iyi olmuş bir tulum. Ve **الدُكَّانُ**: **الدكاكين**in biridir; onlar dükkânlardır; Farsçadır, Arapçalaştırılmıştır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%83%D9%86/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ك د ن
كدن ، كند ، نكد ، دكن ، دنك : مستعملة :
دنك : أما دنك فلم أجد فيه غير الدَّوْنَك ، وهو موضع ذكره ابن مقبل :
يَكادَانِ بين الدَّوْنَكَيْنِ وأَلْوَةٍ
وذاتِ القَتَادِ السُّمْرِ ينسلخان
وقال الحطيئة :
أَدَارَ سُلَيْمَى بالدَّوَانِكِ فالعُرف
كدن : ( أبو عبيد عن أبي عمرو ) : الكُدُونُ : التي تُوَطِّىُء به المرأَةُ لِنفسها في الهوْدَجِ .
قال الأحمر : هي الثيابُ التي تكونُ على الخُدورِ ، وَاحِدها : كِدْنٌ .
وقال غيرهما : الكُدُونُ واحدُها : كِدْنٌ ، وهيَ عَباءَةٌ أَو قَطِيفَةٌ تُلْقيهِ المرأةُ على ظَهْرِ بَعيرها ثم تَشُدُّ هَودَجَها عليه ، وَتَثني طَرَفَيِ العباءَةِ من الشِّقيْنِ وتَخُلُّ مُؤخَّرَ الكدِنِ ومُقدَّمهُ ، فيصيرُ مثلَ الخُرْجينِ ، فتلقى فيه بُرْمتها وأَداتها مِمَّا تحتاج إلى حَمْلهِ .
وقال الليث : امْرأَةٌ ذاتُ كِدْنةٍ أَي ذَاتُ لحمٍ .
( قلت ) : ورجلٌ ذُو كِدْنةٍ إذا كان عَبْلاً سَميناً .
وقال الليث : الكَوْدَنُ والكَوْدَنِيُّ : البَغْلُ .
قال ويقال لِلفيلِ أيضاً : كَودَنٌ : وأنشد :
خَلِيليَّ عُوجَا من صُدورِ الكَوَادِنِ
إلى قَصْعةٍ فيها عُيونُ الضَّيَاونِ
قال : شَبَّهَ الثَّرِيدةَ الزُّرَيقَاء بِعيونِ السَّنانيرِ لما فيها من الزّيْتِ .
( أبو عبيد ) الكِدْيَوْنُ : دُرْدِيُّ الزّيْتِ .
وقال النَّابغَةُ يصفُ الدُّرُوعَ :
عُلِينَ بِكدْيوْنٍ وأُبْطِنَّ كُرَّةً
فَهُنّ وِضَاءٌ صافِياتُ الغلائلِ
وصَفَ دُروعاً جُلِيَتْ بالكديَونِ والبعرِ .
وقال الليث : الكِدْيَوْنُ : دُقاقُ التُّرَابِ ، ودقاقُ السِّرْقينِ يجلى به الدُّروعُ .
ويقال : يُخلطُ به الزّيْتُ فَيسَمَّى كِدْيوناً ، وقال الطرماح :
تَيَمَّمْتُ بالكِدْيَونِ كَيْلاَ يفوتَني
من المقْلةِ البَيضاء تَقْريظُ باعِقِ
ويقال لِلبِرْذَوُن الثَّقيلِ : كَوْدَنٌ ، شُبِّهَ بالبَغْلِ .
( الحرّاني عن ابن السكيت ) : كَدِنَتْ مَشافِرُ الإبلِ ، وكَتِنَتْ إِذا رعَتِ العُشبَ فاسودّتْ مشافرُهَا من مائهِ وغَلُظَتْ .
( أبو عبيد عن أبي عمرو ) : إذا كثر شَحم
الناقةِ ولحمها فهي المكدَنَة ، والكدنة : الشحمُ .
وقال أَبو تراب قال أَبو عمرو : الكَدَنُ أنْ تُنْزَحَ البئرُ فَيْبقى الكَدَرُ فذلك الكَدَنُ .
يقال : أَدْرِكُوا كَدَنَ مائكم أَي كَدَرَهُ .
ويقال : كَدِنَ الصِّلِّيَانُ إِذا رُعِيَ فُرُوعُهُ وبَقيَتْ أصولُه .
( قلت ) : الكَدَنُ ، والكَدَرُ ، والكَدَلُ : وَاحِدٌ .
كند : قال الله جل وعز : ( جَمْعاً إِنَّ الإِنسَانَ لِرَبِّهِ ) ( العاديات : 6 ) .
قال الفراءُ قال الكلبيُّ : لكَنُودٌ : لكَفُورٌ بالنعمةِ .
وقال الحَسنُ : ( جَمْعاً إِنَّ الإِنسَانَ لِرَبِّهِ ) ( العاديات : 6 ) قال : لوَّامٌ لِرَبِّهِ يَعُدُّ المصائبَ ويَنسى النِّعَمَ .
وقال الزجاج : لكنودٌ معناه : لكفُورٌ يعني بذلك الكافِرَ .
( أبو عبيد عن الأصمعي ) : امرأَةٌ كُنُدٌ وكَنُودٌ أَي كَفُورٌ للمواصَلةِ .
وقال الليث : كَنَدَ يَكْنُدُ كُنوداً .
وقال النّمِرُ بن تَولَبٍ يَصِفُ امرأَةً كَفَرت مودّتَه إِيّاها :
كَنُودٌ لا تمنُّ ولا تُفادِي
إِذا عَلِقَتْ حَبائلُها بِرَهْنِ
قال أبو عمرو : كَنُودٌ : كَفورٌ لِلموَدّةِ .
نكد : قال الليث : النَّكَدُ : الشُّؤمُ واللؤمُ ، وكلُّ شيءٍ جَرَّ على صاحبه شرّاً فهو نَكَدٌ ، وصاحبه : أَنكد نكِدٌ ، والنكدُ : قِلّةُ العطاء وألا يهنأَه من يعطاه وأنشد :
وأعْطِ ما أعطيتَه طيِّباً
لا خَيرَ في الْمَنْكُودِ والناكدِ
وقال جلّ وعزّ : ( وَالَّذِى خَبُثَ لاَ يَخْرُجُ إِلاَّ نَكِدًا ) ( الأعراف : 58 ) قرأَ أهلُ المدينة ( نَكَداً ) بفتْح الكاف . وقرأَتِ العامةُ ( نَكِداً ) ، قال ذلك الفرّاءُ .
وقال الزَّجاجُ : وفيه وجهانِ آخران لم يُقرأْ بهما : نَكْداً ، ونُكْداً .
وقال الفرّاء : معناه : لا يخرج إلاّ في نَكَدٍ وَشِدَّةٍ .
ويقال : عطَاءٌ مَنْكُودٌ أي نَزْرٌ قليلٌ .
( أبو عبيد عن أبي عمرو ) : النُّكْدُ : النوقُ : الغزيراتُ اللبنِ .
وقال في موضع آخر : النُّكْدُ : التي لا يبقى لها ولد . وقال الكميت :
وَوَحْوَحَ في حِضْنِ الفَتَاةِ ضَجِيعُهَا
وَلَمَ يَكُ في النُّكْد المَقَالِيتِ مَشْخَبُ
وقال بعضهم : النكْدُ : النُّوقُ التي ماتت أولادُها فَغَزُرَتْ . وقال الكميت :
وَلَمْ تَبْضِضِ النُّكْدُ لِلْجَاشِرِينَ
وَأَنْفَدَتِ النملُ ما تَنْقُلُ
وأنشد :
ولم أرَأم الضيمَ اختتَاءً وَذلة
كما شمت النَّكداء بوًّا مُجلدا
النكداء : تأنيث أنكد ، ونكِد ، والأنثى : نكداء ويقال للناقة التي مات ولدها : نكداء ، وإياها عنى الشاعر .
ويقال : نُكِدَ الرجلُ فهو منكودٌ إِذا كثر سؤالُه وقلَّ خيره .
دكن : قال الليث : الدُّكْنَةُ : لون الأدْكن كلون الخزِّ الذي يضربُ إلى الغُبْرة بين الحمرة والسواد . والنعتُ : أدكَنُ ، والفعل دَكِن يدكَنُ دَكَناً .
قال : والدُّكّانُ : فُعَّالٌ ، والفعلُ التَّدكينُ .
وقال غيره : ثَرِيدَةٌ دَكْناءُ ، وهي التي عليها من الأبزارِ ما دَكَّنها من الفُلفُل وغيره .

##### Türkçe

ك د ن
**كدن** ، **كند** ، **نكد** ، **دكن** ، **دنك** : kullanımdadır :
**دنك** : **دنك**’e gelince, onda **الدَّوْنَك**’ten başka bir şey bulmadım; o, İbn Mukbil’in zikrettiği bir yerdir:
İkisi neredeyse **الدَّوْنَك**’lerin ile **أَلْوَة** arasında
ve esmer **القَتَاد** sahibi (yer)de soyunurlar
Ve **الحطيئة** dedi:
Süleymâ’yı **الدَّوَانِك**’te dolaştırdı, sonra **العُرف**’ta

**كدن** : (Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan): **الكُدُونُ**: kadının **الهَوْدَج** içinde kendisi için onunla döşediği şeydir.
**الأحمر** dedi: o, **الخُدور** üzerinde bulunan elbiselerdir; onun teki: **كِدْنٌ**’dür.
İkisi dışında başkaları dedi: **الكُدُونُ**’un teki: **كِدْنٌ**’dür; o, bir **عَباءَة** yahut bir **قَطِيفَة**’dir; kadın onu devesinin sırtına atar, sonra **هَودَج**’ını onun üzerine bağlar; sonra **عَباءَة**’nin iki ucunu iki yandan katlar ve **الكِدْن**’in arkasını ve önünü birbirine geçirir; böylece **الخُرْجين** gibi olur; içine de tenceresini ve taşımaya ihtiyaç duyduğu aletini koyar.
**الليث** dedi: **امْرأَةٌ ذاتُ كِدْنةٍ** yani et sahibi (kadın).
(ben dedim): ve **ذُو كِدْنةٍ** olan erkek, eğer iri yapılı, şişman ise.
**الليث** dedi: **الكَوْدَنُ** ve **الكَوْدَنِيُّ**: katırdır.
Dedi: file de denir: **كَودَنٌ**; ve okudu:
Ey iki dostum, **الكَوَادِن**’in göğüslerinden sapın
içinde **الضَّيَاون**’un gözleri bulunan bir kaseye
Dedi: içinde yağ bulunduğu için, mavi **الثَّرِيدة**’yi kedilerin gözlerine benzetti.
(Ebû Ubeyd): **الكِدْيَوْنُ**: yağın tortusudur.
**النَّابغَةُ** zırhları vasfederek dedi:
**كدْيوْن** ile üstten kaplandılar ve içten **كُرَّة** ile astarlandılar
böylece onlar parlaktır; iç gömlekleri berrak, saf
Zırhları, **الكديَون** ve tezek ile parlatılmış olarak vasfetti.
**الليث** dedi: **الكِدْيَوْنُ**: toprağın ince kırıntısıdır; ve zırhların onunla parlatıldığı gübrenin ince kırıntısıdır.
Ve denir: onunla yağ karıştırılır da **كِدْيوناً** diye adlandırılır; **الطرماح** dedi:
Beni kaçırmasın diye **الكِدْيَون**’a yöneldim
beyaz gözden parlayan birinin övgüsü
Ve ağır **البِرْذَوُن**’a denir: **كَوْدَنٌ**; katıra benzetilmiştir.
(**الحرّاني** İbn Sikkît’ten): **كَدِنَتْ** develerin dudakları, ve **كَتِنَتْ**; otladıkları zaman, suyundan dudakları kararıp kalınlaştığında.
(Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan): deve dişisinin yağı ve eti çoğalırsa o **المكدَنَة**’dir; ve **الكدنة**: yağdır.
Ebû Turâb dedi; Ebû Amr dedi: **الكَدَنُ**: kuyunun suyu çekilip de bulanıklık kalmasıdır; işte o **الكَدَنُ**’dur.
Denir: “Suyunuzun **كَدَن**’ine yetişin” yani onun bulanıklığına.
Ve denir: **كَدِنَ الصِّلِّيَانُ**; dalları otlanıp kökleri kaldığında.
(ben dedim): **الكَدَنُ** ile **الكَدَرُ** ile **الكَدَلُ**: birdir.

**كند** : Allah, aziz ve celil, dedi: (**جَمْعاً إِنَّ الإِنسَانَ لِرَبِّهِ**) (el-Âdiyât: 6).
**الفراء** dedi; **الكلبي** dedi: **لَكَنُودٌ**: nimete karşı çok nankördür.
**الحَسنُ** dedi: (**جَمْعاً إِنَّ الإِنسَانَ لِرَبِّهِ**) (el-Âdiyât: 6) dedi: Rabbini çok kınayıcıdır; musibetleri sayar, nimetleri unutur.
**الزجاج** dedi: **لكنودٌ**’un manası: çok nankördür; bununla kâfiri kasteder.
(Ebû Ubeyd, **الأصمعي**’den): **امرأَةٌ كُنُدٌ وكَنُودٌ** yani iyiliğe karşı nankördür.
**الليث** dedi: **كَنَدَ يَكْنُدُ كُنوداً**.
**النّمِرُ بن تَولَبٍ**, kendisine olan sevgisini inkâr eden bir kadını vasfederek dedi:
**كَنُودٌ**; ne başa kakar ne fidye verir
ipleri bir rehinle iliştiğinde
Ebû Amr dedi: **كَنُودٌ**: sevgiye karşı nankördür.

**نكد** : **الليث** dedi: **النَّكَدُ**: uğursuzluk ve alçaklıktır; sahibine kötülük çeken her şey **نَكَدٌ**’dir; onun sahibi: **أَنكد** **نكِدٌ**’dir; ve **النكدُ**: vermenin azlığı ve verilenin onu alan için hoş olmamasıdır; ve okudu:
Verdiğini hoş olarak ver
**الْمَنْكُودِ** ve **الناكدِ**’de hayır yoktur
Ve aziz ve celil dedi: (**وَالَّذِى خَبُثَ لاَ يَخْرُجُ إِلاَّ نَكِدًا**) (el-A‘râf: 58). Medine ehli (**نَكَداً**) kâf’ı fetha ile okudu. Genel halk (**نَكِداً**) okudu; bunu **الفرّاء** söyledi.
**الزَّجاجُ** dedi: onda, kendileriyle okunmamış iki başka vecih vardır: **نَكْداً** ve **نُكْداً**.
**الفرّاء** dedi: manası: ancak **نَكَدٍ** ve şiddet içinde çıkar.
Ve denir: **عطَاءٌ مَنْكُودٌ** yani az, azıcık.
(Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan): **النُّكْدُ**: develer; sütü bol olanlar.
Başka bir yerde dedi: **النُّكْدُ**: yavrusu kalmayan (deve). **الكميت** dedi:
Kızın kucağında onun eşi **وَوَحْوَحَ** (kuşu) yatıcıdır
ve **النُّكْد المَقَالِيت** içinde bir süt kabı olmadı
Bazıları dedi: **النكْدُ**: yavruları ölen develerdir; böylece sütü bol olur. **الكميت** dedi:
**النُّكْدُ** sağımcılara sütünü akıtıp damlatmadı
ve karıncalar taşıdığını tüketti
Ve okundu:
Zulme katlanmayı ve zilleti görmedim
**النَّكداء**’nın, derisi sert bir boğaya sevinmesi gibi
**النكداء**: **أنكد** ve **نكِد**’in dişilidir; dişisi: **نكداء**. Ve yavrusu ölen deveye: **نكداء** denir; şair onunla onu kastetti.
Ve denir: **نُكِدَ** adam; o **منكودٌ**’dur; sorusu çok, hayrı az olduğunda.

**دكن** : **الليث** dedi: **الدُّكْنَةُ**: **الأدْكن**’in rengi; kızıllık ile siyahlık arasında tozluluğa çalan, **الخزِّ** rengi gibi. Sıfat: **أدكَنُ**; fiil: **دَكِن يدكَنُ دَكَناً**.
Dedi: ve **الدُّكّانُ**: **فُعَّالٌ** (veznindedir); fiil: **التَّدكينُ**.
Başkası dedi: **ثَرِيدَةٌ دَكْناءُ**; o, üzerinde biber ve başkası gibi baharatlardan onu koyulaştıran şey bulunan (tirit)tir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%83%D9%86/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الدال والكاف وما يثلثهما)
  (دكل([1]))  الدال والكاف واللام أُصَيلٌ يدلُّ على تعظُّم. يقال تدكَّل الرّجل، إذا تعظّم في نفسه، ومنه الدَّكَلة: القوم لا يُجِيبون السُّلطان مِن عِزِّهم.
  (دكن)  الدال والكاف والنون أصَيلٌ يدلُّ على تنضِيد شيءٍ إلى شيء. يقال دَكَنْتُ المَتَاع، إذا نَضَّدْتَ بعضَه فوق بعض. ومنه اشتقاق الدُّكَّان، وهو عربيٌّ. قال العبديّ([2]):
فأبْقَى باطِلِي والجِدُّ منها *** كدُكّانِ الدَّرابِِنَةِ المَطِينِ([3])  (دكع)  الدال والكاف والعين كلمةٌ واحدة، وهي قولُهم لداءٍ يأخُذُ الخيلَ والإبلَ في صُدورها: دُكَاعٌ. قال القطاميّ:
ترى مِنهُ صُدورَ الخَيلِ زُوراً *** كأنَّ بها نُحازاً أو دُكاعَا([4])ويقولون: هو السُّعال.
  (دكأ)  الدال والكاف والهمزة كلمةٌ [واحدة] تَدَاكَأَ القومُ، إذا ازْدَحَمُوا.
  (دكس)  الدال والكاف والسين أُصَيلٌ يدلُّ على غِشْيان الشّيء بالشيء. قال ابنُ الأعرابيّ. الدُّكاس: ما يَغْشى الإنسانَ من النُّعاس. قال:
كأنَّه من الكَرَى الدُّكَاسِ *** باتَ بِكأسَيْ قَهوةٍ يُحاسِي([5])  ويقال: الدَّوْكس: العدد الكثير. وقال: الدَّكَس: تراكُبُ الشيءِ بعضه على بعض. وذُكر عن الخليل أنّ الدَّوْكس الأسد، فإِنْ كان صحيحاً فهو من الباب؛ لجرأته وغِشْيانِهِ* الأهوال.
-------------------------------------------------ـ
([1]) في الأصل: "دكم"، والكلام في مادة "دكل" كما ترى. وإليك مادة (دكم) من المجمل: "الدكم: كسر الشيء بعضه على بعض".
([2]) هو المثقب العبدي، وقصيدة البيت في المفضليات (2: 87-92) ومنتهى الطلب (1: 299-301).
([3]) انظر المرجعين السابقين واللسان (دكك، دربن، طين). وقد سبق إنشاده في (دك). وبين اللغويين خلاف في أصل مادة (الدكان).
([4]) ديوان القطامي ص38 والمجمل واللسان (دكع).
([5]) الرجز في المجمل واللسان (دكس).
ـ

##### Türkçe

(**باب الدال والكاف وما يثلثهما**)
  (**دكل([1])**)  **الدال والكاف واللام** köklü/aslîdir; büyüklüklenmeye delâlet eder. Denir ki: **تدكَّل** adam, kendi nefsinde büyüklendiği zaman. Ondan: **الدَّكَلة**: kavim; izzetlerinden dolayı sultana cevap vermezler.
  (**دكن**)  **الدال والكاف والنون** köklü/aslîdir; bir şeyi bir şeye dizmeye delâlet eder. Denir ki: **دَكَنْتُ المَتَاع**; eşyayı, bir kısmını bir kısmının üstüne dizdiğin zaman. Ondan **الدُّكَّان**’ın اشتقاقı; o Arapçadır. **العبديّ([2])** dedi ki:
فأبْقَى باطِلِي والجِدُّ منها *** كدُكّانِ الدَّرابِِنَةِ المَطِينِ([3])  (**دكع**)  **الدال والكاف والعين** bir tek kelimedir; onların, göğüslerinde atları ve develeri tutan bir hastalığa söyledikleri söz: **دُكَاعٌ**. **القطاميّ** dedi ki:
ترى مِنهُ صُدورَ الخَيلِ زُوراً *** كأنَّ بها نُحازاً أو دُكاعَا([4])Ve derler: o **السُّعال**’dır.
  (**دكأ**)  **الدال والكاف والهمزة** bir [tek] kelimedir: **تَدَاكَأَ** kavim; sıkışıp izdiham ettikleri zaman.
  (**دكس**)  **الدال والكاف والسين** köklü/aslîdir; bir şeyi bir şeyle örtmeye delâlet eder. **ابنُ الأعرابيّ** dedi: **الدُّكاس**: insana uyuklamadan gelen şey. Dedi ki:
كأنَّه من الكَرَى الدُّكَاسِ *** باتَ بِكأسَيْ قَهوةٍ يُحاسِي([5])  Ve denir: **الدَّوْكس**: çok sayı. Ve dedi: **الدَّكَس**: şeyin bir kısmının bir kısmı üzerine binmesi. **الخليل**’den, **الدَّوْكس**’un aslan olduğu zikredildi; eğer sahih ise o, babdandır; onun cesareti ve dehşetleri örtmesi* sebebiyle.
-------------------------------------------------ـ
([1]) Asılda: “**دكم**”; söz, gördüğün üzere **دكل** maddesindedir. Ve sana **(دكم)** maddesi **المجمل**’den: “**الدكم**: şeyin bir kısmını bir kısmı üzerine kırmak”.
([2]) O, **المثقب العبدي**’dir; beytin kasidesi **المفضليات**’te (2: 87-92) ve **منتهى الطلب**’te (1: 299-301).
([3]) Önceki iki kaynağa ve **اللسان**’a (**دكك**، **دربن**، **طين**) bak. Onun inşadı **(دك)**’da geçmişti. Ve lugavîler arasında **(الدكان)** maddesinin aslı hakkında ihtilaf vardır.
([4]) **ديوان القطامي** s.38 ve **المجمل** ve **اللسان** (**دكع**).
([5]) **الرجز** **المجمل** ve **اللسان**’da (**دكس**).
ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%83%D9%86/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

د ك ن
خز أدكن‏.‏
وجبة دكناء وهي بينة الدكنة والدكن وهو لون بين سواد وحمرة‏.‏
ودكّنه الصابغ‏.‏
وثريدة دكناء بالفلفل‏:‏ طرح عليها منه ما دكنها‏.‏
ومن المجاز‏:‏ على الجوّ مطارف دكن وهي السحاب‏.‏
ودكن المتاع‏:‏ نضّده وصيّره كالدكان‏.‏

##### Türkçe

د ك ن
**خز أدكن**.

**وجبة دكناء**: o, **الدكنة** ile **الدكن** arasında olup **الدكن** ise siyahlık ile kızıllık arasında bir renktir.

Boya yapan, onu **دكّنه**.

Biberli **ثريدة دكناء**: onun üzerine, onu **دكنها** kılacak kadar ondan koydu.

Mecazdan: havanın üzerinde **مطارف دكن** vardır; o da bulutlardır.

**ودكن المتاع**: onu üst üste dizdi ve onu **الدكان** gibi yaptı.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%83%D9%86/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الدَّكْن والدَّكَن والدُّكْنة: لون الأَدْكن كلون الخَزِّ الذي يضربُ إلى الغُبرة بين الحمرة والسواد، وفي الصحاح: يضرب إلى السواد، دَكِن يَدْكَن دَكَناً وأَدْكَن وهو أَدْكَنُ؛ قال رؤبة يخاطب بلال بن أَبي بُرْدة:
فالله يَجْزِيكَ جَزاءَ المُحْسِنِ،
عن الشرِيف والضعِيفِ الأَوْهَنِ
سَلمتَ عرضاً ثوبُه لم يَدْكَن،
وصافياً غَمْرَ الحِبا لم يَدْمَنِ
والشيءُ أَدْكَنُ؛ قال لبيد: أُغْلي السِّباءَ بكلّ أَدْكَنَ عاتِقٍ، أَو جَوْنةٍ فُدِحَت وفُضّ خِتامُها
(* قوله «فدحت» بالحاء المهملة في
الأصل والصحاح، ولعلها بالخاء المعجمة أو الدال مبدلة من التاء المثناة من فوق). يعني زِقّاً قد صَلَح وجاد في لونه ورائحته لعِتْقه. وفي حديث فاطمة، رضوان الله عليها: أَنّها أَوْقَدت القِدْرَ حتى دَكِنَت ثِيابُها؛ دَكِن الثوبُ إذا اتسخ واغبرَّ لونُه يَدْكَنُ دَكَناً؛ ومنه حديث أُم خالد في القميص: حتى دَكِن؛ وفي قصيدة مُدح بها سيدنا رسول الله (* قوله
«مدح بها سيدنا إلخ» الذي في النهاية: مدح بها أصحاب النبي، صلى الله عليه وسلم). صلى الله عليه وسلم:
عليٌّ له فضلانِ: فضلُ قرابةٍ،
وفضْلٌ بنَصْلِ السيف والسُّمُرِ الدُّكْلِ.
قال: الدُّكْل والدُّكْن واحد، يريدُ لونَ الرماح. ودَكَن المتاعَ يَدْكُنه دَكْناً ودَكَّنه: نَضّد بعضَه على بعض؛ ومنه الدُّكان مشتق من ذلك؛ قال: وهو عند أَبي الحسن مشتق من الدَّكَّاء، وهي الأَرض المُنبسطة، وهو مذكور في موضعه، والدُّكّان فُعّال، والفعل التَّدْكِين. الجوهري: الدُّكَّان واحد الدكاكين، وهي الحوانيت، فارسي معرَّب. وفي حديث أَبي هريرة: فبَنَيْنا له دُكَّاناً من طين يجلس عليه؛ الدُّكَّان: الدّكَّة المبنِيَّة للجلوس عليها، قال: والنون مختلف فيها، فمنهم من يَجْعلُها أَصلاً، ومنهم مَن يجعلها زائدة. ودَكَّن الدُّكَّانَ: عَمِله. وثريدة دَكْناء: وهي التي عليها من الأَبزار، ما دَكَّنها من الفُلْفُل وغيره. والدُّكَيْناء، ممدود: دُوَيْبَّة من أَحناش الأَرض. ودُكَيْن ودَوْكَن: اسمان.

##### Türkçe

**الدَّكْن** ve **الدَّكَن** ve **الدُّكْنة**: **الأَدْكن**’in rengi; **الخَزِّ**’in rengi gibi ki, kızıllık ile siyahlık arasında tozluluğa çalar; ve **الصحاح**’ta: siyahlığa çalar; **دَكِن** **يَدْكَن** **دَكَناً** ve **أَدْكَن**; ve o **أَدْكَنُ**’dur; **رؤبة** dedi, **بلال بن أَبي بُرْدة**’ye hitap ederek:

O hâlde Allah sana iyilik edenin karşılığını versin,
şerefli ve en zayıf güçsüz hakkında.
Bir ırzı selâmette bıraktın; elbisesi **يَدْكَن** olmadı,
ve saf (bıraktın); sevginin taşkını **يَدْمَن** olmadı.

Ve şey **أَدْكَنُ**’dur; **لبيد** dedi: Her bir **أَدْكَنَ** yaşlı (tulum) ile **السِّباءَ**’ı kaynatırım,
yahut bir **جَوْنةٍ** (ile); **فُدِحَت** ve mührü açıldı.

(* Onun “**فدحت**” sözü, aslında ve **الصحاح**’ta ihmal edilmiş **الحاء** iledir; belki o, noktalı **الخاء** iledir yahut **الدال** (ile), üstten iki noktalı **التاء**’dan بدل edilmiştir). Yani: yaşlanması sebebiyle rengi ve kokusunda düzelmiş ve iyi olmuş bir tulum. Ve **فاطمة** hadîsinde, Allah’ın rızası onun üzerine olsun: Şüphesiz o, tencereyi yaktı da elbiseleri **دَكِنَت** oldu; elbise **دَكِن** olur: kirlendiği ve rengi tozlanıp bozulaştığı zaman; **يَدْكَنُ** **دَكَناً**; ve ondan, gömlek hakkında **أُم خالد** hadîsi: ta ki **دَكِن** oldu; ve Efendimiz Allah’ın Resûlü’nün, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, kendisiyle övüldüğü bir kasidede:

(* Onun “Efendimiz … ile övüldü” sözü; **النهاية**’de olan: Nebî’nin ashabı, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, onunla övüldü). Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun:

**عليٌّ**’nin iki fazileti vardır: bir fazilet akrabalık fazileti,
ve bir fazilet kılıcın ağzı ve **السُّمُرِ الدُّكْلِ** ile.

Dedi: **الدُّكْل** ve **الدُّكْن** birdir; mızrakların rengini kastediyor. Ve **دَكَن** metayı **يَدْكُنه** **دَكْناً** ve onu **دَكَّنه**: bir kısmını bir kısmı üzerine dizdi; ve ondan **الدُّكان** bundan مشتقّtır; dedi: ve o, **أَبي الحسن** katında **الدَّكَّاء**’dan مشتقّtır; ve o, düzlenmiş yer (arazi)dir; ve o, yerinde zikredilmiştir; ve **الدُّكّان** **فُعّال**’dır; ve fiil **التَّدْكِين**’dir. **الجوهري**: **الدُّكَّان** **الدكاكين**’in tekilidir; ve onlar dükkânlardır; Farsça, Arapçalaştırılmıştır. Ve **أَبي هريرة** hadîsinde: Biz onun için çamurdan bir **دُكَّاناً** bina ettik, onun üzerine oturur; **الدُّكَّان**: üzerine oturmak için yapılmış **الدّكَّة**’dir; dedi: ve **النون** hakkında ihtilaf edilmiştir; onlardan kimi onu aslî kılar, kimi onu زائد kılar. Ve **دَكَّن** **الدُّكَّانَ**: onu yaptı. Ve **ثريدة دَكْناء**: o, üzerinde baharatlardan olan; onu biber ve başkasıyla **دَكَّنها** eden (yani koyulaştıran/renklendiren)dir. Ve **الدُّكَيْناء** (uzatılmış): yerin küçük yılanlarından bir küçük hayvancık. Ve **دُكَيْن** ve **دَوْكَن**: iki isimdir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%83%D9%86/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* د ك ن * * الدُّكْنةُ * لون يضرب إلى السواد وقد * دَكِنَ * الشيء من باب طرب فهو * أدْكَنُ * و * الدُّكَّانُ * واحد * الدَّكَاكين * وهي الحوانيت فارسي معرب

##### Türkçe

* د ك ن * * **الدُّكْنةُ** * siyahlığa çalan bir renktir; ve şey * **دَكِنَ** * (طرب babından) olur; o hâlde o * **أدْكَنُ** *dur. Ve * **الدُّكَّانُ** * * **الدَّكَاكين** *in biridir; bunlar dükkânlardır; Farsçadır, Arapçalaştırılmıştır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%83%D9%86/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( الدُّكْنَةُ ، بالضَّمِّ : لَوْنٌ ) يضْرِبُ إلى الغُبْرة بَيْن الحمْرَةِ والسَّواد .
وقد دكن الشيء (0كفرح ) دكنا. ودكن الثوب : اتسخ واغبر لونه ، وانشد الجوهري لروبة : سلمت عرضا ثوبه لم يدكن .

( فهو أدكن ) وأنشد الجوهري للبيد - رضي الله عنه - أغلي السباء بكل أدكن عائق أو جونة قدحت وفض ختامها يعني زقا قد صلح وجاد في لونه ورائحته لعتقة . ( ودكن المتاع ، كنصر ) يدكنه دكنا ( نضد بعضه على بعض ، كدكنه ) بالتشديد ، وهو مجاز .(و) منه الدكان ، كرمان ) وهو عند أبي الحسن مشتق من الذكاء ، وهي الأرض المنبسطة ، فحين ئيذ النون الزائدة ، وقد ذكره المصنف رحمه الله تعالى هناك أيضاً وقيل الدكان : الحانوت ج : دكاكين ) كما في الصحاح ، ومر له تفسير الحانوت بدكان الخمار ، فالظاهر أن الدكان أعم ، قاله شيخنا رحمه الله تعالى ، وهو فارسي معرب كما في الصحاح وصرح النووي رحمه الله تعالى بانه مذكر ، قال شيخنا : فإذا كان معربا فالصواب أصالة النون ، إذ المعرب لا يعرف له اشتقاق ، ولا يدخله تصريف على الأصح . وثريدة دكناء : كثيرة الأباريز كأن الأباريز دكنت عليها أي : نضدت والدكيناء كالعُفَيْراءِ : دُوَيْبَّةٌ مِن الأَحْناشِ .
( وسَمَّوْا دَوْكَناً ، كجَوّهَرٍ وزُبَيْرٍ ) ؛ ومِنَ الأَخيرِ : دُكَيْنُ بنُ سعيدٍ الخَثْعميُّ له صُحْبَةٌ .
ودُكَيْنٌ : لَقَبُ زَيْدِ بنِ الحَسَنِ بنِ أَحمدَ بنِ إسْمعيل بنِ يوسُفَ الحسنيّ ، نَزَلَ منفلوطَ واسْتَوْطَنَها ، فَعَقُبهُ بها .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
الدَّكْنُ ، بالفتْحِ ، والدَّكَنُ ، محرَّكةً : لَوْنُ الأَدْكَنِ ،

وأَدْكَنُ مثْل دكن ، وخَزٌّ أَدْكَنُ وجُبَّةٌ دَكْناءُ .
وعلى الجَوِّ مَطارِفُ دُكْنٌ ، وهي السَّحابُ .
ودَكَّنَ الدُّكَّانَ : عَمِلَه .
ودَكَّن ، بفتْحٍ فكسْر كافٍ مُشدَّدَةٍ : كورَةٌ عَظِيمةٌ بالهنْدِ .

##### Türkçe

: ( **الدُّكْنَةُ** , zamme ile: bir renktir ) tozluluğa meyleden, kızıllık ile siyahlık arasında.
Ve şey **دكن** oldu (0 **كفرح** ) **دكنا**. Ve elbise **دكن** oldu: kirlendi ve rengi tozlandı; ve Cevherî, Rûbe’ye ait olarak inşad etti:
“Selâmetle (geçti) ırz(ını); elbisesi **لم يدكن**.”

( O hâlde o **أدكن**’dir ) ve Cevherî, Lebîd’e ait olarak inşad etti - Allah ondan razı olsun -:
“Her **أدكن** engelleyiciyle yahut **جونة** ile, mühürünü açıp (kırarak) (olan) **السباء**’ı pahalıya alırım.”
Yani: eskiliğinden dolayı rengi ve kokusu güzelleşmiş ve düzelmiş bir tulum. ( Ve meta **دكن** oldu, **كنصر** ) onu **دكنا** **يدكنه**: (bazısını bazısının üzerine yığdı; **كدكنه** ) şeddeli olarak; ve bu mecazdır. (Ve) ondan **الدكان** ( **كرمان** gibi ) gelir; ve o, Ebü’l-Hasen katında **الذكاء**’dan türemiştir; o da düz (yayvan) arazidir; o vakit **النون** زائدedir; ve musannif -Allah Teâlâ ona rahmet etsin- onu orada da zikretmiştir. Ve denildi ki: **الدكان**: dükkân; çoğulu: **دكاكين** ) **الصحاح**’ta olduğu gibi; ve ona, **الحانوت**’u **دكان الخمار** ile tefsir etmek geçmişti; öyleyse zahir olan, **الدكان**’ın daha genel olduğudur; bunu şeyhimiz -Allah ona rahmet etsin- söyledi. Ve o, **الصحاح**’ta olduğu gibi Arapçalaştırılmış Farsçadır; ve Nevevî -Allah ona rahmet etsin- onun müzekker olduğunu açıkça söylemiştir. Şeyhimiz dedi ki: Öyleyse eğer Arapçalaştırılmış ise, doğru olan **النون**’un aslî olmasıdır; zira Arapçalaştırılmışın bir اشتقاق’ı bilinmez; ve sahih olan görüşe göre ona تصريف girmez. Ve **ثريدة دكناء**: **الأباريز**’i çok olan; sanki **الأباريز** onun üzerine **دكنت** olmuş, yani: yığılmıştır. Ve **الدكيناء** , **العُفَيْراءِ** gibi: **دُوَيْبَّةٌ** (küçük bir canlı) **مِن الأَحْناشِ**’dandır.

( Ve **دَوْكَناً** diye adlandırdılar, **كجَوّهَرٍ وزُبَيْرٍ** ) ; ve sonuncusundan: **دُكَيْنُ بنُ سعيدٍ الخَثْعميُّ**; onun sohbeti vardır.
Ve **دُكَيْنٌ**: **زَيْدِ بنِ الحَسَنِ بنِ أَحمدَ بنِ إسْمعيل بنِ يوسُفَ الحسنيّ**’nin lakabıdır; **منفلوطَ**’a indi ve onu yurt edindi; böylece onun nesli orada kaldı.

Ve ona istidrâk olunanlardandır:
**الدَّكْنُ** , fetha ile, ve **الدَّكَنُ** , harekeli olarak: **الأَدْكَنِ**’in rengi,

Ve **أَدْكَنُ** , **دكن** gibi; ve **خَزٌّ أَدْكَنُ** ve **جُبَّةٌ دَكْناءُ**.
Ve havanın üzerinde **مَطارِفُ دُكْنٌ** vardır; ve o, buluttur.
Ve **دَكَّنَ الدُّكَّانَ**: onu yaptı.
Ve **دَكَّن** , fetha ile sonra kesra; şeddeli **كاف** ile: Hind’de büyük bir **كورَةٌ**’dir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%83%D9%86/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

دَكَنَ المَتَاعَ
1 دَكَنَ المَتَاعَ دكن المتاع , (Msb, K,) aor. دَكُنَ , (K,) inf. n. دَكْنٌ; (TA;) and ↓ دكّنهُ; (K;) He put the goods, household-goods, or furniture and utensils, one upon another. (Msb, K, TA.) [In the TA, this is said to be tropical: if so, it seems that the proper signification is, He made the goods, &c., like a دُكَّان, or bench upon which one sits: see 2.] -A2- , دَكِنَ, aor. دَكَنَ , (S, Msb, K,) inf. n. دَكَنٌ, (S, Msb,) It (a thing, TA, or a garment, S, or a horse, Msb) was, or became, of a blackish colour; of a colour inclining to blackness: (S, K:) or of a colour inclining to that of dust; [or brown; i. e.] of a colour between redness and blackness: (Msb, TA:) and ↓ اِدَّكَنَ [originally اِدْتَكَنَ] signifies the same as دكن [app. دَكِنَ]. (TA.) And دَكِنَ said of a garment, It became dirty and dust-coloured. (TA.)

دكّن الدُّكَّانَ
2 دكّن الدُّكَّانَ دكن الدكان He made [or constructed] the دُكَّان. (TA.) ― -b2- See also 1.

8 اـِدْتَكَنَ see 1.

دَكْنٌ
دَكْنٌ أدكن دكن and دَكَنٌ: see what next follows.

دُكْنَةٌ
دُكْنَةٌ أدكن دكنه دكنة (S, K) and ↓ دَكْننٌ and ↓ دَكَنٌ [which last is the inf. n. of دَكِنَ] (TA) A blackish colour; a colour inclining to blackness: (S, K:) or a colour inclining to that of dust; [or brownness; i. e.] a colour between redness and blackness. (TA.)

دُكَيْنَآءُ
دُكَيْنَآءُ دكينآء [dim. of دَكْنَآءُ fem. of أَدْكَنُ] A certain small reptile (دُوَّيْبَّةٌ), of such as are termed أَحْنَاش. (K.)

دُكَّانٌ
دُكَّانٌ دكان A shop; [generally a small chamber, with an open front, along which extends a wide bench of stone or brick;] syn. حَانُوتٌ: (S, Msb, K:) and a دِكَّة [or kind of wide bench, of stone or brick &c., generally built against a wall], (Msb, TA,) upon which one sits, (Msb,) [i. e.] constructed for the purpose of sitting upon it: (TA:) and the like of which is built against a leaning palm-tree, to support it: (As, AHلt, Msb:) if used as syn. with حَانُوتٌ, it is masc. and fem.: (Msb:) En-Nنwawee affirms it to be masc.: (TA:) accord. to some, (Msb,) a Persian word, [originally دُكَانْ,] (S,) arabicized; (S, Msb, K;) and if so, the ن is a radical letter: (MF, TA:) IKtt and several others say that the ن is a radical, and that the word is derived from the verb first mentioned above: but Es-Sarakustee says that the ن is augmentative accord. to Sb, and in like manner says Akh; and that the word is from the phrase أَكَمَةٌ دكَّآءُ meaning “ an expanded hill: ” (Msb:) the pl. is دَكَاكِينُ. (S, K.)

أَدْكَنُ
أَدْكَنُ ذ A thing, (S, TA,) [or a garment, (see 1,)] or a horse, (Msb,) of a blackish colour; of a colour inclining to blackness: (S, K:) or of a colour inclining to that of dust; [or brown; i. e.] of a colour between redness and blackness: (Msb, TA:) and a garment dirty and dust-coloured: (TA:) fem. دَكْنَآءُ; (Msb, TA;) applied also to a serpent: pl. دُكْنٌ, applied also to clouds. (TA.) In the following verse, Lebeed applies it as meaning A wine-skin that has become in good condition in respect of its colour and odour by reason of its oldness; (S;) or a blackish, or black, wine-skin: (EM p. 169:)
أُغْلِى السِّبَآءَ بِكُلِّ أَدْكَنَ عَاتِقٍ
أَوْ جَوْنَةٍ قُدِحَتْ وَفُضَّ خِتَامُهَا
(S, EM:) i. e. I buy wine at a high price, together with every blackish, or black, old, wineskin, or wine-jar smeared with pitch, from which one has ladled out, the sealed clay upon its mouth having been broken. (EM.) ― -b2- ثَرِيدَةٌ دَكْنَآءُ [A mess of crumbled bread moistened with broth] having a large quantity of seeds with which it is seasoned: (K:) [app. because of its colour: but SM says,] as though the said seeds were put one upon another on it. (TA.)

##### Türkçe

**دَكَنَ المَتَاعَ**
1 **دَكَنَ المَتَاعَ** دكن المتاع, (Msb, K,) muzâri‘ı **دَكُنَ**, (K,) mastarı **دَكْنٌ**; (TA;) ve ↓ **دكّنهُ**; (K;) O, eşyayı, ev eşyasını yahut mobilyayı ve kap-kacağı, birini diğerinin üzerine koydu. (Msb, K, TA.) [TA’da bunun “tropical” olduğu söylenir: eğer öyle ise, doğru anlamın, O, eşyayı vb. bir **دُكَّان** gibi, yahut üzerine oturulan bir sedir gibi yaptı olması görünür: 2’ye bak.] -A2- , **دَكِنَ**, muzâri‘ı **دَكَنَ**, (S, Msb, K,) mastarı **دَكَنٌ**, (S, Msb,) O (bir şey, TA, yahut bir elbise, S, yahut bir at, Msb) siyaha çalan bir renkte idi, yahut oldu; siyahlığa meyleden bir renkte: (S, K:) yahut tozun rengine meyleden bir renkte; [yahut kahverengi; yani] kızıllık ile siyahlık arasında bir renkte: (Msb, TA:) ve ↓ **اِدَّكَنَ** [aslında **اِدْتَكَنَ**] **دكن** [görünüşe göre **دَكِنَ**] ile aynı manaya gelir. (TA.) Ve **دَكِنَ** bir elbise hakkında denilir: O, kirlendi ve toz rengine döndü. (TA.)

**دكّن الدُّكَّانَ**
2 **دكّن الدُّكَّانَ** دكن الدكان O, **دُكَّان**’ı yaptı [yahut inşa etti]. (TA.) ― -b2- 1’e de bak.

8 **اـِدْتَكَنَ** 1’e bak.

**دَكْنٌ**
**دَكْنٌ** أدكن دكن ve **دَكَنٌ**: hemen ardından gelen şeye bak.

**دُكْنَةٌ**
**دُكْنَةٌ** أدكن دكنه دكنة (S, K) ve ↓ **دَكْننٌ** ve ↓ **دَكَنٌ** [sonuncusu **دَكِنَ**’ın mastarıdır] (TA) Siyaha çalan bir renk; siyahlığa meyleden bir renk: (S, K:) yahut tozun rengine meyleden bir renk; [yahut kahverengilik; yani] kızıllık ile siyahlık arasında bir renk. (TA.)

**دُكَيْنَآءُ**
**دُكَيْنَآءُ** دكينآء [**دَكْنَآءُ**’un tasğîri; o da **أَدْكَنُ**’un müennesi] **أَحْنَاش** diye adlandırılanlardan olan belirli küçük bir sürüngen (**دُوَّيْبَّةٌ**). (K.)

**دُكَّانٌ**
**دُكَّانٌ** دكان Bir dükkân; [genellikle önü açık küçük bir oda; ön cephesi boyunca taş yahut tuğladan geniş bir sedir uzanır;] eş anlamlısı **حَانُوتٌ**: (S, Msb, K:) ve bir **دِكَّة** [yahut taş yahut tuğladan vb. geniş bir sedir türü; genellikle bir duvara bitişik yapılır], (Msb, TA,) üzerine oturulan, (Msb,) [yani] üzerine oturmak maksadıyla yapılmış: (TA:) ve bunun benzeri, eğilmiş bir hurma ağacına, onu desteklemek için, onun yanına yapılır: (As, AHلt, Msb:) eğer **حَانُوتٌ** ile eş anlamlı olarak kullanılırsa, müzekker ve müennestir: (Msb:) En-Nنwawee onun müzekker olduğunu ileri sürer: (TA:) bazılarına göre, (Msb,) Farsça bir kelimedir, [aslında **دُكَانْ**,] (S,) Arapçalaştırılmıştır; (S, Msb, K;) ve eğer öyle ise, **ن** aslî bir harftir: (MF, TA:) IKtt ve birkaç başkası, **ن**’nin aslî olduğunu ve kelimenin yukarıda ilk zikredilen fiilden türediğini söyler: fakat Es-Sarakustee, Sb’ye göre **ن**’nin ziyade olduğunu söyler; ve aynı şekilde Akh da söyler; ve kelimenin, “yayvan bir tepe” manasındaki **أَكَمَةٌ دكَّآءُ** ibaresinden olduğunu söyler: (Msb:) çoğulu **دَكَاكِينُ**’dur. (S, K.)

**أَدْكَنُ**
**أَدْكَنُ** ذ Bir şey, (S, TA,) [yahut bir elbise, (1’e bak,)] yahut bir at, (Msb,) siyaha çalan renkte; siyahlığa meyleden renkte: (S, K:) yahut tozun rengine meyleden renkte; [yahut kahverengi; yani] kızıllık ile siyahlık arasında bir renkte: (Msb, TA:) ve kirli ve toz rengine dönmüş bir elbise: (TA:) müennesi **دَكْنَآءُ**; (Msb, TA;) yılana da uygulanır: çoğulu **دُكْنٌ**, bulutlara da uygulanır. (TA.) Aşağıdaki beyitte Lebeed onu, eskiliği sebebiyle rengi ve kokusu bakımından iyi hâle gelmiş bir tulum manasında kullanır; (S;) yahut siyaha çalan, yahut siyah, bir tulum: (EM p. 169:)
أُغْلِى السِّبَآءَ بِكُلِّ **أَدْكَنَ** عَاتِقٍ
أَوْ جَوْنَةٍ قُدِحَتْ وَفُضَّ خِتَامُهَا
(S, EM:) yani: Ben şarabı yüksek bir fiyatla satın alırım; siyaha çalan, yahut siyah, her eski tulumla birlikte; yahut ziftle sıvanmış, içinden kepçeyle alınmış, ağzındaki mühürlü çamuru kırılmış bir şarap küpüyle birlikte. (EM.) ― -b2- **ثَرِيدَةٌ دَكْنَآءُ** [et suyuyla ıslatılmış ufalanmış ekmek yemeği] içine katılan çok miktarda tohum bulunan: (K:) [görünüşe göre rengi sebebiyle: fakat SM der ki,] sanki söz konusu tohumlar onun üzerine birbiri üstüne konulmuş gibidir. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%83%D9%86/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

دَكَنَ
دَكَنَ U ( n. ac. دَكْن 1 ),
a.  Put or arranged one upon another ( household goods &  utensils ).

دَكِنَ
دَكِنَ A ( n. ac. دَكَن 4 ),
a.  Was of a blackish colour.

دَكْن
دَكْن 1 ,  دُكْنَة 3t ,  دَكَن 4 ,
a.  Blackish colour.

أَدْكَنُ
أَدْكَنُ 14 , ( pl. دُكْن 3 ),
a.  Of a blackish colour or hue.

دُكَّاْن
دُكَّاْن 29 , ( pl. دَكَاكِيْن ),  P. ,
a.  Shop.

##### Türkçe

دَكَنَ
**دَكَنَ** U (mast. isim: **دَكْن** 1),
a. Ev eşyasını ve kap-kacağı üst üste koydu veya birbiri üzerine dizdi.

دَكِنَ
**دَكِنَ** A (mast. isim: **دَكَن** 4),
a. Siyahımsı renkte idi.

دَكْن
**دَكْن** 1, **دُكْنَة** 3t, **دَكَن** 4,
a. Siyahımsı renk.

أَدْكَنُ
**أَدْكَنُ** 14, (çoğulu: **دُكْن** 3),
a. Siyahımsı renkte veya tonda olan.

دُكَّاْن
**دُكَّاْن** 29, (çoğulu: **دَكَاكِيْن**), Farsça,
a. Dükkân.
