# دكن — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%83%D9%86/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D9%83%D9%86/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%83%D9%86.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: دكن

الدَّكْن والدَّكَن والدُّكْنة: لون الأَدْكن كلون الخَزِّ الذي يضربُ إلى الغُبرة بين الحمرة والسواد، وفي الصحاح: يضرب إلى السواد، دَكِن يَدْكَن دَكَناً وأَدْكَن وهو أَدْكَنُ؛ قال رؤبة يخاطب بلال بن أَبي بُرْدة:
فالله يَجْزِيكَ جَزاءَ المُحْسِنِ،
عن الشرِيف والضعِيفِ الأَوْهَنِ
سَلمتَ عرضاً ثوبُه لم يَدْكَن،
وصافياً غَمْرَ الحِبا لم يَدْمَنِ
والشيءُ أَدْكَنُ؛ قال لبيد: أُغْلي السِّباءَ بكلّ أَدْكَنَ عاتِقٍ، أَو جَوْنةٍ فُدِحَت وفُضّ خِتامُها
(* قوله «فدحت» بالحاء المهملة في
الأصل والصحاح، ولعلها بالخاء المعجمة أو الدال مبدلة من التاء المثناة من فوق). يعني زِقّاً قد صَلَح وجاد في لونه ورائحته لعِتْقه. وفي حديث فاطمة، رضوان الله عليها: أَنّها أَوْقَدت القِدْرَ حتى دَكِنَت ثِيابُها؛ دَكِن الثوبُ إذا اتسخ واغبرَّ لونُه يَدْكَنُ دَكَناً؛ ومنه حديث أُم خالد في القميص: حتى دَكِن؛ وفي قصيدة مُدح بها سيدنا رسول الله (* قوله
«مدح بها سيدنا إلخ» الذي في النهاية: مدح بها أصحاب النبي، صلى الله عليه وسلم). صلى الله عليه وسلم:
عليٌّ له فضلانِ: فضلُ قرابةٍ،
وفضْلٌ بنَصْلِ السيف والسُّمُرِ الدُّكْلِ.
قال: الدُّكْل والدُّكْن واحد، يريدُ لونَ الرماح. ودَكَن المتاعَ يَدْكُنه دَكْناً ودَكَّنه: نَضّد بعضَه على بعض؛ ومنه الدُّكان مشتق من ذلك؛ قال: وهو عند أَبي الحسن مشتق من الدَّكَّاء، وهي الأَرض المُنبسطة، وهو مذكور في موضعه، والدُّكّان فُعّال، والفعل التَّدْكِين. الجوهري: الدُّكَّان واحد الدكاكين، وهي الحوانيت، فارسي معرَّب. وفي حديث أَبي هريرة: فبَنَيْنا له دُكَّاناً من طين يجلس عليه؛ الدُّكَّان: الدّكَّة المبنِيَّة للجلوس عليها، قال: والنون مختلف فيها، فمنهم من يَجْعلُها أَصلاً، ومنهم مَن يجعلها زائدة. ودَكَّن الدُّكَّانَ: عَمِله. وثريدة دَكْناء: وهي التي عليها من الأَبزار، ما دَكَّنها من الفُلْفُل وغيره. والدُّكَيْناء، ممدود: دُوَيْبَّة من أَحناش الأَرض. ودُكَيْن ودَوْكَن: اسمان.

### Türkçe

**الدَّكْن** ve **الدَّكَن** ve **الدُّكْنة**: **الأَدْكن**’in rengi; **الخَزِّ**’in rengi gibi ki, kızıllık ile siyahlık arasında tozluluğa çalar; ve **الصحاح**’ta: siyahlığa çalar; **دَكِن** **يَدْكَن** **دَكَناً** ve **أَدْكَن**; ve o **أَدْكَنُ**’dur; **رؤبة** dedi, **بلال بن أَبي بُرْدة**’ye hitap ederek:

O hâlde Allah sana iyilik edenin karşılığını versin,
şerefli ve en zayıf güçsüz hakkında.
Bir ırzı selâmette bıraktın; elbisesi **يَدْكَن** olmadı,
ve saf (bıraktın); sevginin taşkını **يَدْمَن** olmadı.

Ve şey **أَدْكَنُ**’dur; **لبيد** dedi: Her bir **أَدْكَنَ** yaşlı (tulum) ile **السِّباءَ**’ı kaynatırım,
yahut bir **جَوْنةٍ** (ile); **فُدِحَت** ve mührü açıldı.

(* Onun “**فدحت**” sözü, aslında ve **الصحاح**’ta ihmal edilmiş **الحاء** iledir; belki o, noktalı **الخاء** iledir yahut **الدال** (ile), üstten iki noktalı **التاء**’dan بدل edilmiştir). Yani: yaşlanması sebebiyle rengi ve kokusunda düzelmiş ve iyi olmuş bir tulum. Ve **فاطمة** hadîsinde, Allah’ın rızası onun üzerine olsun: Şüphesiz o, tencereyi yaktı da elbiseleri **دَكِنَت** oldu; elbise **دَكِن** olur: kirlendiği ve rengi tozlanıp bozulaştığı zaman; **يَدْكَنُ** **دَكَناً**; ve ondan, gömlek hakkında **أُم خالد** hadîsi: ta ki **دَكِن** oldu; ve Efendimiz Allah’ın Resûlü’nün, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, kendisiyle övüldüğü bir kasidede:

(* Onun “Efendimiz … ile övüldü” sözü; **النهاية**’de olan: Nebî’nin ashabı, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, onunla övüldü). Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun:

**عليٌّ**’nin iki fazileti vardır: bir fazilet akrabalık fazileti,
ve bir fazilet kılıcın ağzı ve **السُّمُرِ الدُّكْلِ** ile.

Dedi: **الدُّكْل** ve **الدُّكْن** birdir; mızrakların rengini kastediyor. Ve **دَكَن** metayı **يَدْكُنه** **دَكْناً** ve onu **دَكَّنه**: bir kısmını bir kısmı üzerine dizdi; ve ondan **الدُّكان** bundan مشتقّtır; dedi: ve o, **أَبي الحسن** katında **الدَّكَّاء**’dan مشتقّtır; ve o, düzlenmiş yer (arazi)dir; ve o, yerinde zikredilmiştir; ve **الدُّكّان** **فُعّال**’dır; ve fiil **التَّدْكِين**’dir. **الجوهري**: **الدُّكَّان** **الدكاكين**’in tekilidir; ve onlar dükkânlardır; Farsça, Arapçalaştırılmıştır. Ve **أَبي هريرة** hadîsinde: Biz onun için çamurdan bir **دُكَّاناً** bina ettik, onun üzerine oturur; **الدُّكَّان**: üzerine oturmak için yapılmış **الدّكَّة**’dir; dedi: ve **النون** hakkında ihtilaf edilmiştir; onlardan kimi onu aslî kılar, kimi onu زائد kılar. Ve **دَكَّن** **الدُّكَّانَ**: onu yaptı. Ve **ثريدة دَكْناء**: o, üzerinde baharatlardan olan; onu biber ve başkasıyla **دَكَّنها** eden (yani koyulaştıran/renklendiren)dir. Ve **الدُّكَيْناء** (uzatılmış): yerin küçük yılanlarından bir küçük hayvancık. Ve **دُكَيْن** ve **دَوْكَن**: iki isimdir.
