# دكن — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%83%D9%86/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D9%83%D9%86/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%83%D9%86.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: دكن

: ( الدُّكْنَةُ ، بالضَّمِّ : لَوْنٌ ) يضْرِبُ إلى الغُبْرة بَيْن الحمْرَةِ والسَّواد .
وقد دكن الشيء (0كفرح ) دكنا. ودكن الثوب : اتسخ واغبر لونه ، وانشد الجوهري لروبة : سلمت عرضا ثوبه لم يدكن .

( فهو أدكن ) وأنشد الجوهري للبيد - رضي الله عنه - أغلي السباء بكل أدكن عائق أو جونة قدحت وفض ختامها يعني زقا قد صلح وجاد في لونه ورائحته لعتقة . ( ودكن المتاع ، كنصر ) يدكنه دكنا ( نضد بعضه على بعض ، كدكنه ) بالتشديد ، وهو مجاز .(و) منه الدكان ، كرمان ) وهو عند أبي الحسن مشتق من الذكاء ، وهي الأرض المنبسطة ، فحين ئيذ النون الزائدة ، وقد ذكره المصنف رحمه الله تعالى هناك أيضاً وقيل الدكان : الحانوت ج : دكاكين ) كما في الصحاح ، ومر له تفسير الحانوت بدكان الخمار ، فالظاهر أن الدكان أعم ، قاله شيخنا رحمه الله تعالى ، وهو فارسي معرب كما في الصحاح وصرح النووي رحمه الله تعالى بانه مذكر ، قال شيخنا : فإذا كان معربا فالصواب أصالة النون ، إذ المعرب لا يعرف له اشتقاق ، ولا يدخله تصريف على الأصح . وثريدة دكناء : كثيرة الأباريز كأن الأباريز دكنت عليها أي : نضدت والدكيناء كالعُفَيْراءِ : دُوَيْبَّةٌ مِن الأَحْناشِ .
( وسَمَّوْا دَوْكَناً ، كجَوّهَرٍ وزُبَيْرٍ ) ؛ ومِنَ الأَخيرِ : دُكَيْنُ بنُ سعيدٍ الخَثْعميُّ له صُحْبَةٌ .
ودُكَيْنٌ : لَقَبُ زَيْدِ بنِ الحَسَنِ بنِ أَحمدَ بنِ إسْمعيل بنِ يوسُفَ الحسنيّ ، نَزَلَ منفلوطَ واسْتَوْطَنَها ، فَعَقُبهُ بها .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
الدَّكْنُ ، بالفتْحِ ، والدَّكَنُ ، محرَّكةً : لَوْنُ الأَدْكَنِ ،

وأَدْكَنُ مثْل دكن ، وخَزٌّ أَدْكَنُ وجُبَّةٌ دَكْناءُ .
وعلى الجَوِّ مَطارِفُ دُكْنٌ ، وهي السَّحابُ .
ودَكَّنَ الدُّكَّانَ : عَمِلَه .
ودَكَّن ، بفتْحٍ فكسْر كافٍ مُشدَّدَةٍ : كورَةٌ عَظِيمةٌ بالهنْدِ .

### Türkçe

: ( **الدُّكْنَةُ** , zamme ile: bir renktir ) tozluluğa meyleden, kızıllık ile siyahlık arasında.
Ve şey **دكن** oldu (0 **كفرح** ) **دكنا**. Ve elbise **دكن** oldu: kirlendi ve rengi tozlandı; ve Cevherî, Rûbe’ye ait olarak inşad etti:
“Selâmetle (geçti) ırz(ını); elbisesi **لم يدكن**.”

( O hâlde o **أدكن**’dir ) ve Cevherî, Lebîd’e ait olarak inşad etti - Allah ondan razı olsun -:
“Her **أدكن** engelleyiciyle yahut **جونة** ile, mühürünü açıp (kırarak) (olan) **السباء**’ı pahalıya alırım.”
Yani: eskiliğinden dolayı rengi ve kokusu güzelleşmiş ve düzelmiş bir tulum. ( Ve meta **دكن** oldu, **كنصر** ) onu **دكنا** **يدكنه**: (bazısını bazısının üzerine yığdı; **كدكنه** ) şeddeli olarak; ve bu mecazdır. (Ve) ondan **الدكان** ( **كرمان** gibi ) gelir; ve o, Ebü’l-Hasen katında **الذكاء**’dan türemiştir; o da düz (yayvan) arazidir; o vakit **النون** زائدedir; ve musannif -Allah Teâlâ ona rahmet etsin- onu orada da zikretmiştir. Ve denildi ki: **الدكان**: dükkân; çoğulu: **دكاكين** ) **الصحاح**’ta olduğu gibi; ve ona, **الحانوت**’u **دكان الخمار** ile tefsir etmek geçmişti; öyleyse zahir olan, **الدكان**’ın daha genel olduğudur; bunu şeyhimiz -Allah ona rahmet etsin- söyledi. Ve o, **الصحاح**’ta olduğu gibi Arapçalaştırılmış Farsçadır; ve Nevevî -Allah ona rahmet etsin- onun müzekker olduğunu açıkça söylemiştir. Şeyhimiz dedi ki: Öyleyse eğer Arapçalaştırılmış ise, doğru olan **النون**’un aslî olmasıdır; zira Arapçalaştırılmışın bir اشتقاق’ı bilinmez; ve sahih olan görüşe göre ona تصريف girmez. Ve **ثريدة دكناء**: **الأباريز**’i çok olan; sanki **الأباريز** onun üzerine **دكنت** olmuş, yani: yığılmıştır. Ve **الدكيناء** , **العُفَيْراءِ** gibi: **دُوَيْبَّةٌ** (küçük bir canlı) **مِن الأَحْناشِ**’dandır.

( Ve **دَوْكَناً** diye adlandırdılar, **كجَوّهَرٍ وزُبَيْرٍ** ) ; ve sonuncusundan: **دُكَيْنُ بنُ سعيدٍ الخَثْعميُّ**; onun sohbeti vardır.
Ve **دُكَيْنٌ**: **زَيْدِ بنِ الحَسَنِ بنِ أَحمدَ بنِ إسْمعيل بنِ يوسُفَ الحسنيّ**’nin lakabıdır; **منفلوطَ**’a indi ve onu yurt edindi; böylece onun nesli orada kaldı.

Ve ona istidrâk olunanlardandır:
**الدَّكْنُ** , fetha ile, ve **الدَّكَنُ** , harekeli olarak: **الأَدْكَنِ**’in rengi,

Ve **أَدْكَنُ** , **دكن** gibi; ve **خَزٌّ أَدْكَنُ** ve **جُبَّةٌ دَكْناءُ**.
Ve havanın üzerinde **مَطارِفُ دُكْنٌ** vardır; ve o, buluttur.
Ve **دَكَّنَ الدُّكَّانَ**: onu yaptı.
Ve **دَكَّن** , fetha ile sonra kesra; şeddeli **كاف** ile: Hind’de büyük bir **كورَةٌ**’dir.
