# دك — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%83/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D9%83/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%83.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: دك

دَكَّ
1 دَكَّ دك , aor. دَكُ٣َ , (S,) inf. n. دَكٌّ, (S, K,) He broke, or crushed, in any manner; or bruised, brayed, or pounded; i. e., beat with a thing so as to break or crush; i. q. دَقَّ. (S, K.) He threw down, pulled to pieces, or demolished. (K.) He broke a wall, and a mountain. (Lth, TA.) He beat a thing and broke it so as to lay it even with the ground. (S.) Hence the saying in the Kur [lxix. 14], فَدُكَّتَا دَكَّةً وَاحِدَةً, (S,) i. e. And they shall be beaten together with one beating, and the whole shall become fine dust: or they shall both be spread with one spreading, so as to become an even ground. (Bd.) [For] دَكَّ الأَرْضَ, (TA,) inf. n. as above, (K, TA,) means He made even the elevations and depressions of the earth, or ground. (K, TA.) أَذَا دُكَّتِ الأَرْضُ دَكًّا, in the Kur [lxxxix. 22], means When the earth shall be made level, without hills, (Ibn-'Arafeh, Bd,) and without mountains: or it means, shall become fine dust scattered: (Bd:) or shall be shaken so that every building thereon shall be demolished and non-existent. (Jel.) See also دَكٌّ below. ― -b2- دَكٌّ also signifies The spreading (كَبْس [for which كَنْس is erroneously put in the CK]) of earth, and making it even. (K.) When a roof, or flat house-top, has been spread with earth (كُبَِسَ بِالتُّرَابِ), one says, دُكَّ التُّرَابُ عَلَيْهِ [Earth was spread upon it]: and دَكَّ التُّرَابَ عَلَى المَيِّتِ, inf. n. دَكٌّ, means He poured earth upon the corpse. (AZ, AHn.) ― -b3- Also The filling up a well (K, TA) with earth; and so ↓ دَكْدَكَةٌ. (TA.) You say, دَكَكْتُ الرَّكِىَّ I filled up the wells with earth: (S:) and الرَّكِىَّ ↓ دَكْدَكَ He filled up the wells with earth. (TA.) ― -b4- And دَكَّهُ signifies also He pushed him, or thrust him; like صَكَّهُ and لَكَّهُ. (As, TA.) ― -b5- [Hence,] دَكَّ جَارِيَتَهُ (tropical:) He (a man) distressed his young woman, or female slave, by throwing his weight upon her when desiring to compress her. (AA, TA. [See also رَكَّ.]) And دَكَّ الدَّابَّةَ بِالسَّيْرِ (tropical:) He distressed, or jaded, or fatigued, the beast by journeying. (TA.) And دُكَّ الرَّجُلُ, (S, K,) i. e. دَكَّتْهُ الحُمَّى, (AZ, S,) or دَكَّهُ المَرَضُ, (K,) meaning (tropical:) Fever, or disease, weakened the man: (TA:) or he became sick, or ill. (K.) ― -b6- And دَكٌّ also signifies The sending forth camels all together. (Ibn- 'Abbلd, TA.)

دكّكهُ
2 دكّكهُ دكك دككه دككة دكة He mixed it; namely, colocynth with dates or some other thing. (O, L, K.) You say, دَكِّكُوا لَنَا Mix ye for us. (L, O.) [See مُدَكَّكٌ.]

تداكّ عَلَيْهِ القَوْمُ
6 تداكّ عَلَيْهِ القَوْمُ تداك عليه القوم The people pressed, or crowded, upon him. (TA.) It is said in a trad. of 'Alee, ثُمَّ تَدَاكَكْتُمْ عَلَىَّ تَدَاكُكَ الاـِبِلِ الهِيمِ عَلَى حِيَاضِهَا, i. e. Then ye pressed [upon me like the pressing of thirsty camels upon their wateringtroughs]. (TA.) And one says, تَدَاكَّتْ عَلَيْهِمُ الخَيْلُ The horses, or horsemen, pressed upon them. (TA.)

اندكّ
7 اندكّ أندى أندك اندك ناد ند ندا ندى ندي ٱندك It (a place) became levelled, its elevations and depressions being made even. (K.) ― -b2- It (a camel's hump) became spread upon the animal's sides, (TA,) or upon his back. (IDrd, TA.) ― -b3- It (sand) became compact. (TA.)

دَكْدَكَ
R. Q. 1 دَكْدَكَ دكدك , inf. n. دَكْدَكَةٌ: see 1, in two places. ― -b2- One says of the stallion-camel when he covers, يُدَكْدِكُ النَّاقَةَ [app. meaning He distresses the she-camel by his weight: see دَكَّ الجَارِيَتَهُ, above]. (Ibn-'Abbلd, TA.)

تَدَكْدَكَثِ الجِبَالُ
R. Q. 2 تَدَكْدَكَثِ الجِبَالُ تدكدكث الجبال The mountains became دَكَّاوَات, i. e. hills of mould or clay. (S.)

دَكٌّ
دَكٌّ دك An even, or a level, place; (K;) [and so ↓ أَدَكُّ, as is shown by an explanation of its fem. in this paragraph:] or land, or ground, broken, and made even: (S:) you say أَرْضٌ دَكٌّ: (Akh, S:) pl. دُكُوكٌ. (S, K.) Hence, in the Kur [vii. 139 and xviii. 98], جَعَلَهُ دَكًّا, (Akh, S, TA,) i. e. [He made it, in the former instance, and shall make it, in the latter instance,] even, or level, (AZ, Az, Ibn-'Arafeh,) without any hill: (Ibn- 'Arafeh: [this addition relating to the former instance:]) or crumbled: (Ksh, * Bd:) or, accord. to Akh, دَكًّا may be here an inf. n.; as though the meaning were ↓ دَكَّهُ دَكًّا: [see 1:] or it may be elliptical, meaning جَعَلَهُ ذَا دَكٍّ: another reading is ↓ جَعَلَهُ دَكَّآءَ, (S,) meaning in the former instance a hill rising from the ground like the دَكَّةَ: (Ksh:) or meaning جَعَلَهُ أَرْضًا دَكَّآءَ, (S,) i. e. He made it even, or level, ground; (Ksh, Bd;) because the word جَبَل [to which دكّآء virtually relates] is masc. (S.) ― -b2- Also, [as a subst.,] Even, or level, sand; and so ↓ دَكَّةٌ: pl. [of either, agreeably with analogy,] دِكَاكٌ. (K.) ― -b3- And A [mound, or hill, of dust or earth, such as is called] تَلّ: (K:) or the like of a تَلّ: (L:) in some of the copies of the K, التكّ is erroneously put for التّل. (TA.)

دُكٌّ
دُكٌّ دك A low mountain: (S, K:) or an elevated, or overlooking, hill of mould, or clay, in which is somewhat of ruggedness: (As, TA:) pl. دِكَكَةٌ; (As, S, K;) and دِكَكٌ [app. another, though irregular, pl. of the same,] is said to signify قِيرَان [i. e. small isolated mountains, or knolls of mountains, &c., (see قَارَةٌ,)] breaking, or crumbling, down: or disintegrated [hills, or mountains, such as are called] هِضَاب. (TA.) ― -b2- [See also أَدَكُّ, of which it is a pl.] -A2- Also Strong and bulky. (Ibn-'Abbلd, K.)

دَكَّةٌ
دَكَّةٌ دك دكه دكة A certain thing, (S,) [i. e.] an elevated place, (Msb,) a flat-topped structure, (K,) upon which one sits; (S, Msb, K;) i. q. مَسْطَبَةٌ [a kind of wide bench, of stone or brick &c., generally built against a wall]: (Msb:) pronounced by the vulgar ↓ دِكَّةٌ [and commonly applied by them to a long seat of wood]: (TA:) and ↓ دُكَّانٌ signifies the same; (S, Msb, K;) but accord. to some, this belongs to art. دكن [q. v.]: (S, Msb, TA:) the pl. of the former is دِكَكٌ, like as the pl. of قَصْعَةٌ is قِصَعٌ: (Msb:) and the pl. of ↓ دُكَّانٌ is دَكَاكِينُ. (TA.) [For another modern application, see مَحْفِلٌ.] ― -b2- See also دَكٌّ.

دِكَّةٌ
دِكَّةٌ دك دكه دكة : see the next preceding paragraph. ― -b2- [It is also vulgarly used for تِكَّةٌ, q. v.]

دَكَكٌ
دَكَكٌ دك دكك دكة The state of having no hump, or no prominence of the hump, in a camel. (K.) [See أَدَكُّ.]

دُكُكٌ
دُكُكٌ دك دكك دكة [a pl. of which the sing. is not mentioned] She-camels having their humps broken, bruised, or crushed. (TA.)

دُكَكَةٌ
دُكَكَةٌ دكك دككه دككة دكة A thing [meaning food] made of هَبِيد [i. e. colocynths, or colocynth-seeds,] and flour, when flour is scarce. (Ibn-'Abbلd, TA.) [See also مُدَّكَكٌ.]

دَكِيكٌ
دَكِيكٌ دكيك , applied to a year, (S, TA,) and a month, (TA,) and a day, (K,) Complete. (S, K.)

دَكَّآءُ
دَكَّآءُ دكآء , fem. of أَدَكُّ [q. v.], used as a subst., (TA,) A hill of mould or clay, (As, S, M, K,) not rugged, (As, M, K,) nor amounting to a mountain: (TA:) or the pl. signifies natural [mounds, or hills, of dust or earth, such as are called] تِلَال: (TA:) the pl. is دَكَّاوَاتٌ, (As, S, M, K,) because it is used as a subst.: (TA:) or it has no sing.: (K:) ISd says, this is what the lexicologists say; but in my opinion the sing. is دَكَّآءُ. (TA.)

دُكَّانٌ
دُكَّانٌ دكان : see دَكَّةٌ, in two places: and see also art. دكن.

دَكْدَكٌ
دَكْدَكٌ دكدك and دِكْدِكٌ: see what next follows.

دَكْدَاكٌ
دَكْدَاكٌ دكداك (As, S, K) and ↓ دَكْدَكٌ and ↓ دِكْدِكٌ (K) Sand that is compact, and cleaving to the ground, (As, S, K,) not elevated, (S,) or not much elevated: (As, TA:) or sand containing dust or earth, compacted together: (AHn, TA:) or sand pressed, and even, or level: or land in which is ruggedness: (K:) or a low, or depressed, and even, or level, tract of land: (TA:) n. un. of the first [and app. of each of the others] with ة: (ISh, T in art. ربو:) pl. دَكَادِيكُ and دَكَادِكُ. (S, K.)

أَدَكُّ
أَدَكُّ ذ , and its fem. دَكَّآءُ: see دَكٌّ. You say also أَكَمَةٌ دَكَّآءُ, meaning A hill wide [and app. flat, or nearly so,] in its top: (TA:) or an expanded hill: (Msb:) pl. دَكَّاوَاتٌ, which is extr. in this case, because دكّآء is here an epithet. (TA.) And دُكٌّ, [its regular pl.,] applied to sands, Even and compact. (AHn, M in art. ذلف.) ― -b2- [Hence,] A horse contracted [in make] and broad in the back; (S;) or a horse broad in the back, (Ks, A 'Obeyd, Mgh, K, TA,) and short (Ks, A 'Obeyd, Mgh, TA) therein; (TA;) of the sort called بَرَاذِين; (A 'Obeyd, TA:) pl. دُكٌّ. (S, Mgh, K.) ― -b3- And the fem. signifies A she-camel having no hump: (S, K:) or whose hump is not prominent, (K, TA,) but spreading upon her sides: (TA:) pl. دُكٌّ and دَكَّاوَاتٌ, (S,) said in the S to be like حُمْرٌ and حَمْرَاوَاتٌ, but one does not say حَمْرَاوَاتٌ, like as one does not say أَحْمَرُونَ: (IB:) and in like manner the masc. is applied to a he-camel: (K:) or دَكَّآءُ [in the sense here explained] has no masc., and therefore it is allowable to say دَكَّاوَاتٌ. (IB.)

مِدَكٌ
مِدَكٌ مد مدك (tropical:) A strong man, that treads the ground vehemently: (S, TA:) or strong to work; (K;) and the fem., with ة, is applied in this latter sense to a female slave. (S, K.) -A2- Also a dial. var. [now vulgarly used] of مِتَكٌّ [q. v.]. (TA.)

حَنْظَلٌ مَدَكَّكٌ
حَنْظَلٌ مَدَكَّكٌ حنظل مدكك Colocynth eaten with dates or other things. (K.) [See also دُكَكَةٌ.]

مَدْكُوكٌ
مَدْكُوكٌ مدكوك [Broken, crushed, or bruised, &c.: see its verb, 1]. ― -b2- أَرْضٌ مَدْكُوكَةٌ Land having no أَسْنَاد [or elevations (in the CK, erroneously, اِسْنَاد)], producing [the shrub called] رِمْث. (AHn, K.) ― -b3- مَدْكُوكٌ applied to a horse, Having no prominence of his حَجَبَة [or crest of the hip or haunch]; (K;) and so مَدْلُوكٌ. (K in art. دلك.) ― -b4- Applied to a man, Weakened by fever, (S, * TA,) or by disease: or sick, or ill. (TA.) ― -b5- See also what follows.

أَرْضٌ مُدَكْدَكَةٌ
أَرْضٌ مُدَكْدَكَةٌ ذ i. q. مَدْعُوكَةٌ, (K, TA,) meaning Land in which are many people, and pastors of camels or cattle, so that it is marred thereby, and abounds with the traces and urine of the cattle, and they dislike it, except when it collects them after a cloud [has rained upon it] and they cannot avoid it; as also ↓ مَدْكُوكَةٌ. (TA.)

### Türkçe

**دَكَّ**
1 **دَكَّ** دك , aor. **دَكُ٣َ** , (S,) inf. n. **دَكٌّ**, (S, K,) O, herhangi bir tarzda kırdı yahut ezdi; yahut bereltti, havanda dövdü yahut tokmakladı; yani, kırmak yahut ezmek için bir şeyi bir şeyle dövdü; **دَقَّ** ile aynı. (S, K.) Aşağı attı, parçalara ayırdı yahut yıktı. (K.) Bir duvarı ve bir dağı kırdı. (Lth, TA.) Bir şeyi dövdü ve onu, yeri dümdüz edecek şekilde kırdı. (S.) Bundan dolayı Kur’ân’da [lxix. 14] şu söz: **فَدُكَّتَا دَكَّةً وَاحِدَةً**, (S,) yani: Ve ikisi bir tek vuruşla birlikte dövülecek ve bütün ince toz hâline gelecek: yahut ikisi bir tek yaymayla yayılacak, öyle ki düz bir yer olacak. (Bd.) **دَكَّ الأَرْضَ**, (TA,) inf. n. yukarıdaki gibi, (K, TA,) demektir ki: Yerin yahut toprağın yükseltilerini ve çukurlarını eşitledi. (K, TA.) **أَذَا دُكَّتِ الأَرْضُ دَكًّا**, Kur’ân’da [lxxxix. 22], demektir ki: Yer, tepeler olmaksızın, (Ibn-'Arafeh, Bd,) ve dağlar olmaksızın düzleştirildiği zaman: yahut demektir ki, saçılmış ince toz hâline gelecek: (Bd:) yahut üzerindeki her bina yıkılıp yok olacak şekilde sarsılacak. (Jel.) Aşağıda **دَكٌّ**’a da bak. ― -b2- **دَكٌّ** ayrıca, toprağın yayılması (**كَبْس** [CK’de yanlışlıkla **كَنْس** konulmuştur]) ve onun düz edilmesi mânâsınadır. (K.) Bir dam yahut düz ev damı toprakla yayılıp kaplandığında (**كُبَِسَ بِالتُّرَابِ**), şöyle denir: **دُكَّ التُّرَابُ عَلَيْهِ** [Toprak onun üzerine yayıldı]; ve **دَكَّ التُّرَابَ عَلَى المَيِّتِ**, inf. n. **دَكٌّ**, demektir ki: Cesedin üzerine toprak döktü. (AZ, AHn.) ― -b3- Ayrıca bir kuyuyu (K, TA) toprakla doldurmak; ve bunun gibi ↓ **دَكْدَكَةٌ**. (TA.) Şöyle dersin: **دَكَكْتُ الرَّكِىَّ** Kuyuları toprakla doldurdum: (S:) ve **الرَّكِىَّ** ↓ **دَكْدَكَ** Kuyuları toprakla doldurdu. (TA.) ― -b4- Ve **دَكَّهُ** ayrıca, onu itti yahut dürttü; **صَكَّهُ** ve **لَكَّهُ** gibi. (As, TA.) ― -b5- [Bundan dolayı,] **دَكَّ جَارِيَتَهُ** (mecaz:) O (bir adam), sıkıştırmak istediğinde ağırlığını onun üzerine atarak genç kadınına yahut cariyesine eziyet etti. (AA, TA. [Ayrıca **رَكَّ**’e de bak.]) Ve **دَكَّ الدَّابَّةَ بِالسَّيْرِ** (mecaz:) Yolculukla hayvanı yordu, bitkin düşürdü yahut usandırdı. (TA.) Ve **دُكَّ الرَّجُلُ**, (S, K,) yani **دَكَّتْهُ الحُمَّى**, (AZ, S,) yahut **دَكَّهُ المَرَضُ**, (K,) mânâsı (mecaz:) Humma yahut hastalık adamı zayıflattı: (TA:) yahut o, hasta oldu yahut rahatsızlandı. (K.) ― -b6- Ve **دَكٌّ** ayrıca, develeri hep birlikte salıvermek mânâsınadır. (Ibn- 'Abbلd, TA.)

**دكّكهُ**
2 **دكّكهُ** دكك دككه دككة دكة O, onu karıştırdı; yani, acı kavunu hurmayla yahut başka bir şeyle. (O, L, K.) Şöyle dersin: **دَكِّكُوا لَنَا** Bizim için karıştırın. (L, O.) [**مُدَكَّكٌ**’a bak.]

**تداكّ عَلَيْهِ القَوْمُ**
6 **تداكّ عَلَيْهِ القَوْمُ** تداك عليه القوم Halk onun üzerine bastırdı yahut üşüştü. (TA.) ‘Alî’nin bir rivayetinde şöyle denilmiştir: **ثُمَّ تَدَاكَكْتُمْ عَلَىَّ تَدَاكُكَ الاـِبِلِ الهِيمِ عَلَى حِيَاضِهَا**, yani: Sonra siz, susuz develerin suluklarının üzerine bastırması gibi, benim üzerime bastırdınız. (TA.) Ve şöyle denir: **تَدَاكَّتْ عَلَيْهِمُ الخَيْلُ** Atlar yahut atlılar onların üzerine bastırdı. (TA.)

**اندكّ**
7 **اندكّ** أندى أندك اندك ناد ند ندا ندى ندي **ٱندك** O (bir yer), yükseltileri ve çukurları eşitlenerek düzleşti. (K.) ― -b2- O (devenin hörgücü), hayvanın yanları üzerine, (TA,) yahut sırtı üzerine yayıldı. (IDrd, TA.) ― -b3- O (kum), sıkışık hâle geldi. (TA.)

**دَكْدَكَ**
R. Q. 1 **دَكْدَكَ** دكدك , inf. n. **دَكْدَكَةٌ**: 1’e, iki yerde, bak. ― -b2- Erkek deve çiftleştiğinde onun hakkında şöyle denir: **يُدَكْدِكُ النَّاقَةَ** [görünüşe göre mânâsı: Ağırlığıyla dişi deveyi eziyete uğratır: yukarıda **دَكَّ الجَارِيَتَهُ**’a bak]. (Ibn-'Abbلd, TA.)

**تَدَكْدَكَثِ الجِبَالُ**
R. Q. 2 **تَدَكْدَكَثِ الجِبَالُ** تدكدكث الجبال Dağlar **دَكَّاوَات** oldu; yani, toprak yahut kil tepeleri. (S.)

**دَكٌّ**
**دَكٌّ** دك Düz yahut seviyeli bir yer; (K;) [ve bunun gibi ↓ **أَدَكُّ**, bu paragrafta onun müennesinin açıklanmasıyla gösterildiği üzere:] yahut kırılmış ve düz edilmiş arazi yahut toprak: (S:) şöyle dersin **أَرْضٌ دَكٌّ**: (Akh, S:) çoğulu **دُكُوكٌ**. (S, K.) Bundan dolayı Kur’ân’da [vii. 139 ve xviii. 98] **جَعَلَهُ دَكًّا**, (Akh, S, TA,) yani: [birincide onu yaptı, ikincide yapacak,] düz yahut seviyeli, (AZ, Az, Ibn-'Arafeh,) hiçbir tepe olmaksızın: (Ibn- 'Arafeh: [bu ilâve birinciye ilişkindir:]) yahut ufalanmış: (Ksh, * Bd:) yahut Akh’a göre burada **دَكًّا** bir mastar olabilir; sanki mânâ ↓ **دَكَّهُ دَكًّا** imiş gibi: [1’e bak:] yahut hazfedilmiş olup **جَعَلَهُ ذَا دَكٍّ** mânâsınadır: başka bir kıraat ↓ **جَعَلَهُ دَكَّآءَ**, (S,) birincide yerden **دَكَّةَ** gibi yükselen bir tepe mânâsınadır: (Ksh:) yahut **جَعَلَهُ أَرْضًا دَكَّآءَ**, (S,) yani: Onu düz yahut seviyeli bir yer yaptı; (Ksh, Bd;) çünkü **جَبَل** kelimesi [ki **دكّآء** gerçekte ona ilişir] müzekkerdir. (S.) ― -b2- Ayrıca, [isim olarak,] düz yahut seviyeli kum; ve bunun gibi ↓ **دَكَّةٌ**: [ikisinin de çoğulu, kıyasa uygun olarak,] **دِكَاكٌ**. (K.) ― -b3- Ve [**تَلّ** denilen türden] bir toz yahut toprak yığını/tepesi: (K:) yahut bir **تَلّ** benzeri: (L:) K’nin bazı nüshalarında **التكّ**, yanlışlıkla **التّل** yerine konulmuştur. (TA.)

**دُكٌّ**
**دُكٌّ** دك Alçak bir dağ: (S, K:) yahut içinde bir miktar pürüzlülük bulunan, toprak yahut kilden yüksekçe yahut hâkim bir tepe: (As, TA:) çoğulu **دِكَكَةٌ**; (As, S, K;) ve **دِكَكٌ** [görünüşe göre aynı kelimenin başka, gerçi düzensiz, bir çoğulu,] **قِيرَان** mânâsına geldiği söylenir [yani küçük münferit dağlar yahut dağ çıkıntıları vb., (**قَارَةٌ**’a bak)], yıkılıp yahut ufalanıp inen: yahut parçalanmış [**هِضَاب** denilen] tepeler yahut dağlar. (TA.) ― -b2- [Ayrıca **أَدَكُّ**’a bak; bunun bir çoğuludur.] -A2- Ayrıca güçlü ve iri. (Ibn-'Abbلd, K.)

**دَكَّةٌ**
**دَكَّةٌ** دك دكه دكة Belli bir şey, (S,) [yani] yükseltilmiş bir yer, (Msb,) düz tepeli bir yapı, (K,) üzerine oturulan; (S, Msb, K;) **مَسْطَبَةٌ** ile aynı [duvara bitişik yapılan, taş yahut tuğladan vb. genişçe bir oturak türü]: (Msb:) avam tarafından ↓ **دِكَّةٌ** diye telaffuz edilir [ve onların yanında çoğunlukla uzun bir tahta oturak için kullanılır]: (TA:) ve ↓ **دُكَّانٌ** da aynı mânâya gelir; (S, Msb, K;) fakat bazılarına göre bu, دكن maddesine aittir [bk.]: (S, Msb, TA:) ilkinin çoğulu **دِكَكٌ**, tıpkı **قَصْعَةٌ**’nin çoğulunun **قِصَعٌ** olması gibi: (Msb:) ve ↓ **دُكَّانٌ**’ın çoğulu **دَكَاكِينُ**’dur. (TA.) [Başka bir modern kullanım için **مَحْفِلٌ**’e bak.] ― -b2- Ayrıca **دَكٌّ**’a bak.

**دِكَّةٌ**
**دِكَّةٌ** دك دكه دكة : bir önceki paragrafa bak. ― -b2- [Ayrıca avamca **تِكَّةٌ** yerine kullanılır, bk.]

**دَكَكٌ**
**دَكَكٌ** دك دكك دكة Devede hörgücün bulunmaması yahut hörgücün çıkıntısının bulunmaması hâli. (K.) [**أَدَكُّ**’a bak.]

**دُكُكٌ**
**دُكُكٌ** دك دكك دكة [tekili zikredilmeyen bir çoğul] Hörgüçleri kırılmış, berelenmiş yahut ezilmiş dişi develer. (TA.)

**دُكَكَةٌ**
**دُكَكَةٌ** دكك دككه دككة دكة Un kıt olduğunda, **هَبِيد**’den [yani acı kavunlardan yahut acı kavun çekirdeklerinden] ve undan yapılan bir şey [yani yiyecek]. (Ibn-'Abbلd, TA.) [Ayrıca **مُدَّكَكٌ**’a da bak.]

**دَكِيكٌ**
**دَكِيكٌ** دكيك , bir yıla, (S, TA,) ve bir aya, (TA,) ve bir güne, (K,) nispetle: Tam. (S, K.)

**دَكَّآءُ**
**دَكَّآءُ** دكآء , **أَدَكُّ**’un müennesi [bk.], isim olarak kullanılır, (TA,) pürüzlü olmayan, (As, M, K,) ve dağ derecesine varmayan, (TA:) toprak yahut kilden bir tepe: (As, S, M, K:) yahut çoğulu, tabii [**تِلَال** denilen] toz yahut toprak yığınları/tepeleri mânâsınadır: (TA:) çoğulu **دَكَّاوَاتٌ**’tır, (As, S, M, K,) çünkü isim olarak kullanılır: (TA:) yahut onun tekili yoktur: (K:) ISd der ki: Bu, lugatçıların söylediğidir; fakat benim kanaatimce tekil **دَكَّآءُ**’dur. (TA.)

**دُكَّانٌ**
**دُكَّانٌ** دكان : iki yerde **دَكَّةٌ**’ye bak: ayrıca دكن maddesine de bak.

**دَكْدَكٌ**
**دَكْدَكٌ** دكدك ve **دِكْدِكٌ**: şimdi gelen şeye bak.

**دَكْدَاكٌ**
**دَكْدَاكٌ** دكداك (As, S, K) ve ↓ **دَكْدَكٌ** ve ↓ **دِكْدِكٌ** (K) Sıkışık ve yere yapışık, (As, S, K,) yükselmemiş, (S,) yahut pek yükselmemiş kum: (As, TA:) yahut toz yahut toprak ihtiva eden, birbirine sıkıştırılıp toplanmış kum: (AHn, TA:) yahut bastırılmış ve düz yahut seviyeli kum: yahut içinde pürüzlülük bulunan arazi: (K:) yahut alçak yahut çökük ve düz yahut seviyeli bir arazi parçası: (TA:) ilkinin [ve görünüşe göre ötekilerin her birinin] ة ile birim ismi: (ISh, T, ربو maddesinde:) çoğulu **دَكَادِيكُ** ve **دَكَادِكُ**. (S, K.)

**أَدَكُّ**
**أَدَكُّ** ذ , ve onun müennesi **دَكَّآءُ**: **دَكٌّ**’a bak. Şöyle de dersin: **أَكَمَةٌ دَكَّآءُ**, mânâsı: Tepesi geniş [ve görünüşe göre düz yahut ona yakın] bir tepe: (TA:) yahut yayvan bir tepe: (Msb:) çoğulu **دَكَّاوَاتٌ**, bu durumda gariptir; çünkü **دكّآء** burada bir sıfattır. (TA.) Ve **دُكٌّ**, [onun düzenli çoğulu,] kumlara nispetle: Düz ve sıkışık. (AHn, M, ذلف maddesinde.) ― -b2- [Bundan dolayı,] Yapılışı sıkı ve sırtı geniş bir at; (S;) yahut sırtı geniş, (Ks, A 'Obeyd, Mgh, K, TA,) ve orada kısa (Ks, A 'Obeyd, Mgh, TA) olan bir at; (TA;) **بَرَاذِين** denilen türden; (A 'Obeyd, TA:) çoğulu **دُكٌّ**. (S, Mgh, K.) ― -b3- Ve müennesi, hörgücü olmayan bir dişi deve mânâsınadır: (S, K:) yahut hörgücü belirgin olmayan, (K, TA,) fakat yanları üzerine yayılan: (TA:) çoğulu **دُكٌّ** ve **دَكَّاوَاتٌ**, (S,) S’de bunun **حُمْرٌ** ve **حَمْرَاوَاتٌ** gibi olduğu söylenir; fakat **حَمْرَاوَاتٌ** denmez, tıpkı **أَحْمَرُونَ** denmediği gibi: (IB:) ve aynı şekilde müzekkeri erkek deveye de uygulanır: (K:) yahut **دَكَّآءُ** [burada açıklanan mânâda] müzekkeri yoktur; bu sebeple **دَكَّاوَاتٌ** demek câizdir. (IB.)

**مِدَكٌ**
**مِدَكٌ** مد مدك (mecaz:) Yere şiddetle basan güçlü bir adam: (S, TA:) yahut işe güçlü; (K;) ve müennesi, ة ile, bu son mânâda bir cariyeye uygulanır. (S, K.) -A2- Ayrıca **مِتَكٌّ**’ün [bk.] bir lehçe varyantıdır [şimdi avamca kullanılan]. (TA.)

**حَنْظَلٌ مَدَكَّكٌ**
**حَنْظَلٌ مَدَكَّكٌ** حنظل مدكك Hurmayla yahut başka şeylerle yenilen acı kavun. (K.) [Ayrıca **دُكَكَةٌ**’ya bak.]

**مَدْكُوكٌ**
**مَدْكُوكٌ** مدكوك [Kırılmış, ezilmiş yahut berelenmiş vb.: fiiline, 1’e bak]. ― -b2- **أَرْضٌ مَدْكُوكَةٌ** **أَسْنَاد**’ı [yahut yükseltileri (CK’de yanlışlıkla **اِسْنَاد**)] olmayan, **رِمْث** [denilen çalıyı] bitiren arazi. (AHn, K.) ― -b3- **مَدْكُوكٌ**, bir ata nispetle: **حَجَبَة**’sinin [yahut kalça/sağrı çıkıntısının] belirginliği olmayan; (K;) ve bunun gibi **مَدْلُوكٌ**. (K, دلك maddesinde.) ― -b4- Bir adama nispetle: Hummadan, (S, * TA,) yahut hastalıktan zayıflamış; yahut hasta yahut rahatsız. (TA.) ― -b5- Ayrıca şimdi gelen şeye bak.

**أَرْضٌ مُدَكْدَكَةٌ**
**أَرْضٌ مُدَكْدَكَةٌ** ذ **مَدْعُوكَةٌ** ile aynı, (K, TA,) mânâsı: İçinde çok insan ve deve yahut sığır çobanları bulunan, bununla bozulmuş, hayvanların izleri ve idrarı ile dolup taşan ve onların (hayvanların) sevmediği, ancak bir buluttan sonra [yağmur yağınca] onları topladığında ve ondan kaçınamadıklarında (sevdikleri) arazi; bunun gibi ↓ **مَدْكُوكَةٌ**. (TA.)
