# دلظ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%84%D8%B8/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D9%84%D8%B8/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دلظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%84%D8%B8.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: دلظ

دلظه يدلظه دلظا: ضربه ودفعه، نقله الجوهري عن أبي زيد، قال: حكاه عنه أبو عبيد، ووقع في العباب عن ابن دريد بدل أبي زيد، وهو غلظ. أو دلظه: دفعه في صدره، وفي التهذيب: دلظه: وكزه، ولهزه. ودلظ في سيره: مر مسرعا، نقله صاحب اللسان عن السيرافي.
 والمدلظ كمنبر، و الدلظ، مثل خدب: الشديد الدفع، كما في اللسان.
 واندلظ الماء: تدافع، وفي اللسان: اندفع.
 وادلنظى الرجل: مر فأسرع، كدلظ. وادلنظى: سمن وغلظ. والدليظ، كأمير: المدفع عن أبواب الملوك، عن ابن عباد. والدلاظ ككتاب: المدافعة عن ابن عباد أيضا. وأنشد غيره لرؤبة - ويروى للعجاج -:
  قد وجدوا أركاننا غلاظا                      وعركا من زحمنا دلاظا وقال ابن الأنباري: رجل دلظى، غير معرب، كجمزى: من تحيد عنه، ولا تقف له في الحرب، نقله الصاغاني وصاحب اللسان، وقال ابن بري: دلظى وجمزى وحيدى، هذه الأحرف الثلاثة يوصف بها المذكر والمؤنث. والدلنظى كالحبنطى: الجمل السريع، من دلظ: إذا مر فأسرع، أو الغليظ الشديد، أو السمين، وهو أعرف.

  ومما يستدرك عليه: دلظت التلعة بالماء: سال منها نهرا. وأقبل الجيش يتدلظى، إذا ركب بعضهم بعضا. وقال شمر: رجل دلنظى وبلنزى، إذا كان ضخم المنكبين، وأصله من الدلظ، وهو الدفع.

### Türkçe

**دلظه** **يدلظه** **دلظا**: Ona vurdu ve onu itti; bunu el-Cevherî Ebû Zeyd’den nakletti; dedi ki: Ebû Ubeyd bunu ondan hikâye etti; ve el-ʿUbâb’da İbn Düreyd’den, Ebû Zeyd yerine vâki olmuştur; ve o, kabalıktır. Veya **دلظه**: Onu göğsünden itti; ve et-Tehzîb’de: **دلظه**: Ona yumruk attı ve onu dürttü. Ve **دلظ** onun yürüyüşünde: Hızlı geçti; bunu Lisân sahibi es-Sîrâfî’den nakletti.
Ve **المدلظ** (minber gibi), ve **الدلظ**, **خدب** gibi: Şiddetli iten; Lisân’da olduğu gibi.
Ve **اندلظ** su: Birbirini iterek aktı; ve Lisân’da: İtildi.
Ve **ادلنظى** adam: Geçti de hızlandı; **دلظ** gibi. Ve **ادلنظى**: Şişmanladı ve kabalaştı. Ve **الدليظ**, emir gibi: Kralların kapılarından itilen; İbn Abbâd’dan. Ve **الدلاظ** (kitap gibi): İbn Abbâd’dan da, kapılardan itişme. Ve başkası Rü’be’ye — ve el-ʿAccâc’a rivayet olunur — şu beyti inşâd etti:
  Gerçekten bizim rükünlerimizi kalın buldular                      Ve bizim izdihamımızdan bir sürtüşmeyi **دلاظا** buldular
Ve İbnü’l-Enbârî dedi ki: **دلظى** adam; muʿrab değildir; **جمزى** gibi: Ondan sakındığın, ve savaşta onun karşısında durmadığın kimse; bunu es-Sağânî ve Lisân sahibi nakletti; ve İbn Berrî dedi ki: **دلظى** ve **جمزى** ve **حيدى**; bu üç harf, müzekker ve müennesi vasfetmekle vasfolunur. Ve **الدلنظى** **الحبنطى** gibi: Hızlı deve; **دلظ**’tan, yani geçtiği zaman hızlandığında; veya kalın, şiddetli; veya şişman; ve o daha bilinir.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **دلظت** **التلعة** su ile: Ondan bir nehir olarak aktı. Ve ordu **يتدلظى** hâlinde geldi; yani bazısı bazısının üzerine bindiği zaman. Ve Şemmer dedi ki: **دلنظى** ve **بلنزى** adam; iki omuzu iri olduğu zaman; ve aslı **الدلظ**’tandır; ve o, itmedir.
