# دلع — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%84%D8%B9/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D9%84%D8%B9/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دلع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%84%D8%B9.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: دلع

دَلَعَ الرجل لسانه يَدْلَعُه دَلْعاً فانْدَلَع وأَدْلَعه: أَخرجه، جاءت اللغتان. وفي الحديث: أَنَّ امرأَة رأَت كلباً في يوم حارٍّ قد أَدْلَع لسانه من العَطَش، وقيل: أَدْلَع لغة قليلة؛ قال الشاعر: وأَدْلَعَ الدَّالِعُ من لسانه
وأَدْلَعَه العَطَشُ ودلَعَ اللسانُ نفسُه يَدْلَع دَلْعاً ودُلوعاً، يتعدّى ولا يتعدّى، واندلع: خرج من الفم واسترخى وسقط على العَنْفقة كلسان الكلب. وفي الحديث: يُبْعَث شاهد الزُّور يوم القيامة مُدلِعاً لسانَه في النار، وجاء في الأَثَر عن بَلْعَم: أَن الله لعَنَه فأَدْلَع لسانَه فسقطت أَسَلَتُه على صدره فبقيت كذلك. وقال الهُجَيْمي: أَحْمق دالِعٌ، وهو الذي لا يزال دالِعَ اللسان وهو غاية الحُمْق. وفي الحديث: أَنه كان يَدْلَعُ لسانه للحسن أَي يُخْرِجه حتى يرى حُمْرته فيَهَشّ إِليه. وانْدَلَع بطن الرجل إِذا خرج أَمامه. ويقال للرجل المُنْدَلِث البطن أَمامه: مُنْدَلِعُ البطن. وانْدلع بطنُ المرأَة وانْدَلَق إِذا عَظُم واسترخى، واندلَع السيفُ من غِمْده واندلَقَ. وناقة دَلُوع: تتقدم الإِبل.وطريق دَلِيعٌ: سَهْل في مكان حَزْن لا صَعُود فيه ولا هَبُوط، وقيل: هو الواسع. والدَّلُوع: الطريق. وروى شمر عن مُحارب: طريق دَلَنَّعٌ، وجمعه دَلانِعُ إِذا كان سَهْلاً.
والدُّلاَّعُ: ضرب من مَحار البحر. قال أَبو عمرو: الدَّوْلَعةُ صدفة مُتَحَوِّيةٌ إِذا أَصابها ضَبْح النار خرج منها كهيئة الظُّفُر، فيُسْتَلُّ قدرَ إِصْبَع، وهذا هو الأَظْفار الذي في القُسْط؛ وأَنشد للشَّمَرْدل:دَوْلَعةٌ يَسْتَلُّها بظُفْرها
والدُّلاَّعُ: نَبْتٌ.

### Türkçe

**دَلَعَ** adam dilini **يَدْلَعُه** **دَلْعاً** (şeklinde) **فانْدَلَع** ve **أَدْلَعه**: onu çıkardı; iki dil (kullanım) geldi. Hadiste: sıcak bir günde bir kadının, susuzluktan dilini **أَدْلَع** etmiş bir köpek gördüğü (rivayet edilmiştir); ve denildi ki: **أَدْلَع** az (kullanılan) bir dildir; şair dedi ki:
Ve **أَدْلَعَ** **الدَّالِعُ** dilinden
Ve onu susuzluk **أَدْلَعَه** etti; ve dilin kendisi **دلَعَ** eder, **يَدْلَع** **دَلْعاً** ve **دُلوعاً**; geçişli olur ve geçişsiz olur; ve **اندلع**: ağızdan çıktı, gevşedi ve **العَنْفقة** üzerine düştü; köpeğin dili gibi. Hadiste: yalancı şahit kıyamet günü ateşte dilini **مُدلِعاً** olarak gönderilir. Ve **الأَثَر**de **بَلْعَم** hakkında geldi: Allah’ın ona lanet ettiği, böylece dilini **فأَدْلَع** ettiği; sonra **أَسَلَتُه** göğsünün üzerine düştü de böylece kaldı. Ve **الهُجَيْمي** dedi: **دالِعٌ** ahmak; o, dili sürekli **دالِعَ** olan kimsedir; ve o, ahmaklığın sonudur. Hadiste: onun, **الحسن** için dilini **يَدْلَعُ** ettiği; yani onu çıkarırdı, ta ki kızıllığı görülürdü; böylece ona sevinçle yönelirdi.

Ve adamın karnı **انْدَلَع** eder; eğer önüne doğru çıkarsa. Ve karnı önüne doğru **المُنْدَلِث** olan adama: **مُنْدَلِعُ البطن** denir. Ve kadının karnı **انْدلع** eder ve **انْدَلَق** eder; eğer büyür ve gevşerse. Ve kılıç kınından **اندلَع** etti ve **اندلَق** etti. Ve **دَلُوع** bir dişi deve: develerin önüne geçer. Ve **دَلِيعٌ** bir yol: içinde ne çıkış ne iniş bulunan, engebeli bir yerde kolaydır; ve denildi ki: o, geniş olandır. Ve **الدَّلُوع**: yol. Ve Şemr, **مُحارب**’dan rivayet etti: **دَلَنَّعٌ** bir yol; onun çoğulu **دَلانِعُ**dur; eğer kolay ise.

Ve **الدُّلاَّعُ**: deniz istiridyelerinden bir tür. **أَبو عمرو** dedi: **الدَّوْلَعةُ** kıvrımlı bir sedef kabuğudur; ateşin alevi ona isabet edince ondan tırnak biçimi gibi (bir şey) çıkar; bir parmak miktarı çekilip çıkarılır; ve bu, **القُسْط** içindeki **الأَظْفار**dır; ve **الشَّمَرْدل** için inşad etti:
**دَوْلَعةٌ** onu tırnağıyla çekip çıkarır

Ve **الدُّلاَّعُ**: bir bitkidir.
