# دلف (د-ل-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%84%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D9%84%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: د - ل - ف
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%84%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الدال واللام والفاء معهما
د ل ف يستعمل فقط
دلف:
يقال: دَلَفَ الشيخ يدلِفُ دَلَفاناً ودَليفاً، وهو فوق الدَّبيب كما تدلِف الكَتيبةُ نحوَ الكَتيبةِ في الحرب، قال طرفة:
لا كبيرٌ دالِـفٌ مـن هَـرَمٍ		أرهَبُ الناسَ ولا أكبُو لضُرّ

##### Türkçe

باب **الدال** و**اللام** و**الفاء** معهما
**د ل ف** yalnızca kullanılır.

**دلف**:
Denilir ki: **دَلَفَ** ihtiyar **يدلِفُ** **دَلَفاناً** ve **دَليفاً**; ve o, **الدَّبيب**’in üstündedir; savaşta **الكَتيبةُ**’nin **الكَتيبةِ**’ye doğru **تدلِف** etmesi gibi. Tarafa dedi ki:
لا كبيرٌ **دالِـفٌ** مـن هَـرَمٍ		أرهَبُ الناسَ ولا أكبُو لضُرّ

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%84%D9%81/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الدَليفُ: المشيُ الرُوَيدُ. يقال دَلَفَ الشيخُ، إذا مشى وقارب الخطوَ. ودَلَفَتِ الكتيبةُ في الحرب، أي تقدَّمتْ. يقال: دَلَفْناهُم. والدالِفُ: السهمُ الذي يصيب ما دون الغَرَض ثم ينبو عن موضعه. والدالِفُ أيضاً مثل الدالِحِ، وهو الذي يمشي بالحِمْل الثقيل ويقارب الخَطوَ. والجمع دُلَّفٌ. قال:
وعلى القياسِرِ في الخُدورِ كَواعِبٌرُجُحُ الرَوادِفِ فالقَياسِـرُ دُلَّـفُ

##### Türkçe

**الدَليفُ**: yavaş yürüyüş. Denilir ki: **دَلَفَ الشيخُ**; yani yürüdü ve adımı yaklaştırdı (kısalttı). Ve **دَلَفَتِ الكتيبةُ** savaşta; yani ilerledi. Denilir: **دَلَفْناهُم**. Ve **الدالِفُ**: hedefin altına isabet eden, sonra yerinden sıçrayıp çıkan ok. Ve **الدالِفُ** ayrıca **الدالِحِ** gibidir; o da ağır yükle yürüyen ve adımı yaklaştırandır. Çoğulu **دُلَّفٌ**dur. Dedi ki:
وعلى القياسِرِ في الخُدورِ كَواعِبٌرُجُحُ الرَوادِفِ فالقَياسِـرُ دُلَّـفُ

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%84%D9%81/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

د ل ف
دلف ، دفل : ( مستعملة ) .
( دلف ) : عمرو عن أبيه : الدِّلْفُ الشجاعُ والدَّلْفُ التَّقدمُ .
وقال أبو عبيد : الدَّلْف والزَّلْف التقدّم ، وقد دَلَفْنا لهم أي تقدّمنا .
وقال الأصمعيّ : دَلَفَ الشيخُ يَدْلِفُ دَلْفاً ودَلِيفاً ، وهو فوق الدَّبيبِ كما تَدْلِفُ الكتيبةُ نحو الكتيبة في الحرب .
وقال طَرَفة :
لا كبيرٌ دالفٌ مِن هَرَم
أرْهَبُ الناسَ ولا أكْبُو لِضُرِّ
قلت : ودُلَفُ من أسماء الرجال ، فُعَلُ ، ودُلَفُ كأَنَّهُ مصروفٌ من دالفٍ مثل ذُفَر وعُمَر . وأنشد ابن السكيت لابن الخطيم فقال :
لَنَا مع آجامِنا وحَوْزَتِنا
بين ذَراها مخارِفٌ دُلَفُ
أراد بالمخارف نخلاتٍ يُخْترف منها ، والدُّلّفُ التي تَدْلِفُ بحملها أي تَنْهضُ به ، والدُّلْفِين سَمَكةٌ بحرية .
دفل : ثعلب عن ابن الأعرابيّ : ومن الشجر الدِّفْلَى وهو الآءُ والألاءُ والحَبْن وكُلُّه الدِّفْلَى .
قلت : هي شجرة مُرة وهي من السُّمُوم .

##### Türkçe

د ل ف
**دلف** , **دفل** : (kullanılan).

(**دلف**) : Amr, babasından: **الدِّلْفُ** yiğit; **الدَّلْفُ** ise ilerleme(=öne geçme)dir.
Ebû Ubeyd dedi: **الدَّلْف** ve **الزَّلْف** ilerleme(=öne geçme)dir; “**دَلَفْنا** لهم” yani “onlara doğru ilerledik” demektir.
Asmaî dedi: Yaşlı kimse **دَلَفَ** eder, **يَدْلِفُ** , **دَلْفاً** ve **دَلِيفاً**; o, **الدَّبيبِ**’in üstündedir; tıpkı savaşta bir bölüğün bir bölüğe doğru **تَدْلِفُ** etmesi gibi.

Tarafa dedi:
لا كبيرٌ دالفٌ مِن هَرَم
أرْهَبُ الناسَ ولا أكْبُو لِضُرِّ

Dedim: **دُلَفُ** erkek adlarındandır; **فُعَلُ** (vezninde). **دُلَفُ** sanki **دالفٍ**’den sarf olunmuş gibidir; **ذُفَر** ve **عُمَر** gibi. İbnü’s-Sikkît, İbnü’l-Hatîm için inşâd etti; şöyle dedi:
لَنَا مع آجامِنا وحَوْزَتِنا
بين ذَراها مخارِفٌ دُلَفُ

**المخارف** ile, onlardan hasat yapılan hurma ağaçlarını kastetti; **الدُّلّفُ** ise yüküyle **تَدْلِفُ** eden, yani onunla doğrulan(ıp kalk)andır. **الدُّلْفِين** denizsel bir balıktır.

**دفل** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Ağaçtan olan(lar)dan **الدِّفْلَى** vardır; o **الآءُ** ve **الألاءُ** ve **الحَبْن**’dır; hepsi **الدِّفْلَى**’dır.
Dedim: O acı bir ağaçtır ve o, zehirlerdendir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%84%D9%81/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الدال واللام وما يثلثهما)
  (دلم)  الدال واللام أصلٌ يدلُّ على طولٍ وتَهدُّل في سواد. فالأدلم من الرِّجال: الطويل الأسود؛ وكذلك هو من الجِمال والجِبال. وزعم ناسٌ أن الدَّيلم: سوادُ اللّيل وظُلْمته. فأمَّا قول عنترة:
  * زَوْرَاءَ تَنْفِرُ عَنْ حِيَاضِ الدَّيْلَمِ([1]) *
  فيقال إنّهم الأعداء. فإن كان كذا فالأعداء يُوصَفون بهذا. قال الأعشى:
  * هم الأعداء فالأكبادُ سُودُ([2]) *
  وقال قومٌ: الديلم مكانٌ أو قبيلٌ. ويقال: جاء بالدَّيْلَم، أي بالدَّاهية. وهذا تشبيهٌ. والدَّلَمُ: الهَدَلُ في الشَّفَة.
  (دله)  الدال واللام والهاء أُصَيلٌ يدلُّ على ذَهاب الشّيء. يقال ذهب دَمُ فُلانٍ دَلْهاً، أي بُطْلاً. وَدَلَّهَ عقلَه الحُبُّ وغيرُه، أي أذهب.
  (دلي)  الدال واللام والحرف المعتل أصلٌ يدلُّ على مقارَبة الشَّيء ومداناتِه بسُهولةٍ ورِفْق. يقال: أدلَيْتُ الدّلوَ، إذا أرسلْتَها في البئر، فإذا نَزَعْتَ فقد دَلَوْت. والدَّلْو: ضَربٌ من السَّير سهلٌ. قال:
  * لا تَعْجَلا بالسَّيْرِ وادلُوَاها([3]) *
  والدَّلاَة: الدَّلوُ أيضاً، ويُجْمع على الدِّلاء. فأمَّا قولـه:
آليت لا أُعطي غلاماً أبداً *** دَلاتَه إنِّي أُحِبُّ الأسودا([4])  فإنّه أراد بِدَلاتِه سَجْلَه ونَصِيبَه من الوُدّ. والأسودُ ابْنهُ.
  ويقال أدلى فلانٌ بحجَّته، إذا أتى بها. وأدلى بمالِهِ إلى الحاكم: إذا دَفعَه إليه. قال جلَّ ثناؤه: ﴿وَتُدْلُوا بِهَا إلى الحُكَّامِ﴾ [البقرة 188].
  ويقال دلَوْتُ إليه بفلانٍ: استشفعت به إليه. ومن ذلك حديث عمر في استسقائه بالعباس: "اللهمَّ إنّا نتقرَّبُ إليك بعَمِّ نبيِّك، وقَفِيَّةِ آبائه، وكُبْرِ رِجاله. ودلَوْنا به إليك مستَشْفِعِين".
  ويحمل على هذا قولهم: جاء فلانٌ بالدَّلْو، أي الدَّاهية. وأنشد:
يحمِلْن عَنْقَاءَ وعَنقَفِيرا([5])والدَّلْوَ والدَّيْلَمَ والزَّفيرا([6])  ويقال: دَالَيتُ الرّجلَ، إذا داريتَه([7]). ويقال هو دَلاَّءُ مالٍ، إذا كان سائِس مالٍ وخائِلَه.
  (دلب)  الدال واللام والباء ليس بشيء. والدُّلْبُ فيما يقال: شَجَرٌ([8]).
  (دلث)  الدال واللام والثاء أصلٌ يدلُّ على الاندفاع. يقال لمدَافع السيل المدالث؛ الواحد مَدْلَثٌ. والناقة الدِّلاث: السريعة. يقال اندلَثَتِ النّاقةُ
تندَلِثُ اندلاثاً. وحكى بعضُهم: دلَثَ الشَّيخُ، مثل دَلَف. ويقال اندلَثَ فُلانٌ على فُلانٍ، إذا اندرَأَ عليه وانصبَّ.
  (دلج)  الدال اللام والجيم أصلٌ يدلُّ على سَيرٍ ومَجيءٍ وذَهاب. ولعلَّ ذلك أكثرَ ما كان في خُِفْيَةٍ. فالدَّلَج: سَيْر اللَّيل. ويقال أَدْلَجَ القومُ، إذا قطعوا الليلَ كلَّه سيراً؛ فإِنْ خرَجُوا مِن آخِر الليل فقد ادَّلجوا، بتشديد الدال. ويقال إنَّ أبا المُدْلِج([9]) القُنْفذ، ويزعُمون أنَّ أكثرَ حركتِه باللَّيل. والدَّوْلج: السَّرب. والدَّوْلَج: كِناس الوحشيّ. وهو قياسُ الباب؛ لأنّهما يُستخفَى فيهما.
  ثم يُحمَل على الباب، فيقال للذي يأخذ الدَّلو من رأس البئر إلى الحوض: الدَّالج، وذلك المكان المَدْلَج. والفِعل دَلَج يَدْلُجُ دُلُوجا([10]). قال:
كأنَّ رِماحَهُم أَشْطَانُ بِئْرٍ *** لها في كلِّ مَدْلَجةٍ خُدودُ([11])  وأمَّا قولُ الشَّمَّاخ:
وتشكو بعَينٍ ما أكلَّ ركابَها *** وقيلَ المنَادِي أصبَحَ القومُ أدْلِجِي([12])  فإنّه حكَى صوتَ المنادِي، أنّه كان مرّةً ينادي: أصبَحَ القَومُ، ومرة ينادي: أدلجي([13])، يَأمُرُ بذلك.
  (دلح)  الدال واللام والحاء أُصَيلٌ يدلُّ على مَشْي وثِقَل المحمول. يقول العرب: دَلَحَ البعيرُ بحِمْلِهِ، إذا مشى به بثقَل. وسَحابةٌ دَلوحٌ: كأنَّها تجرِي بمائها، ومن ذلك حديث سَلْمان: "أنّه اشترى هو وأبو الدَّرداءِ لحماً، فتدالَحَاهُ بينهما علىعُودٍ"، أي حَمَلاه ونَهَضَا به. ويقال سحابةٌ دَلوحٌ، وسَحائب دُلَّح. قال:
بينما نَحْنُ مُرْتِعُون بفَلْجٍ *** قالت الدُّلَّحُ الرِّواءُ إنيهِِ([14])  (دلس)  الدال واللام والسين أصلٌ *يدلُّ([15]) على سَتْرٍ وظُلْمة. فالدَّلَس: دَلَسُ الظَّلام. ومنه قولهم: لا يُدالِسُ، أي لا يُخادع. ومنه التَّدْليس في البيع، وهو أن يبِيعَه من غير إبانةٍ عن عيبه، فكأنّه خادَعَه وأتاهُ به في ظلامٍ.
  وأصلٌ آخَرُ يدل على القِلّة. يقول العرب: تدلَّسْتُ الطَّعامَ، إذا أخذْتَ منه قليلاً قليلاً. وأصل ذلك من الأَدْلاس، وهي من النبات رِبَبٌ([16]) تُورِقُ في آخِر الصيف. يقولون: تَدَلَّسَ المالُ، إذا وقع بالأَدلاس([17]).
  (دلص)  الدال واللام والصاد تدلُّ على لِينٍ ونَعْمة. فالدِّلاص: الدِّرع الليِّنة. ويقولون: دَلَصت السُّيول الصّخرةَ، كأنها ليَّنَتْها. قال:
  * صَفاً دَلَصَتْهُ طَحْمَةُ السَّيلِ أخْلَقُ([18]) *
  والدَّليص: البَرَّاق. ويقال اندَلَصَ الشَّيءُ مِن يَدي، إذا سَقَط. وكأنَّ هذا مشتقٌّ، أو تكونُ الدّالُ بدلاً من الميم، وهو من انْمَلَصَ وأَمْلصت المرأة، إذا أَسْقَطَت.
  (دلظ)  الدال واللام والظاء أُصَيلٌ يدلُّ على الدَّفْع. يقال دَلَظْته. دَلْظاً، إذا دفَعْتَه. وَحكى بعضُهم: أقبل الجيش يَتَدَلْظَى([19])، إذا دَفَعَ بعضُه بعضاً.
  (دلع)  الدال واللام والعين أُصَيلٌ يدلُّ على خُروجٍ. تقول: دَلَعَ لسانُه:  خرجَ. ودَلَعَهُ هو، إِذا أخرجَه. والدَّلِيع: الطريق السَّهل. ويقال اندلَعَ بطنُه، إذا أخرج أمامَه.
  (دلف)  الدال واللام والفاء أصلٌ واحد يدلُّ على تقدُّمٍ في رِفق فالدَّليف: المشْيُ الرُّوَيد. يقال دَلَفَ دَلِيفاً؛ وهو فَوْقَ الدَّبِيب. ودلَفَت الكتيبة في الحرب. قال أبو عُبيد: الدَّلْف: التقدُّم؛ دَلَفْناهم، أي تقدَّمناهم([20]). والدَّالف: السَّهم الذي يقَع دون الغَرَض ثم ينبُو عن موضِعِه.
  (دلق)  الدال واللام والقاف أصلٌ واحد مطّرد، يدلُّ على خروج الشيء وتقدُّمه. فالنّاقة الدَّلوق هي التي تَكَسَّرَ أسنانُها فالماء يخرُج من فمها. ويقال اندلَقَ السَّيفُ مِنْ غِمده، إذا خرج من غير أن يُسَلّ. واندلقت أقتابُ بَطْنه، إذا خرجَتْ أمعاؤُه. واندلَقَ السَّيلُ على القَوم، واندلَقَ الجيش. قال طرفة:
دُلُقٌ في غارَةٍ مَسْفُوحَةٍ *** كرِعَال الطَّيرِ أسراباً تَمُرّْ([21])  وناقة دُلُقٌ: شديدة الدُّفعة. والاندلاق: التقدُّم. وكان يقال لعُمارةَ بن زيادٍ العبسيّ أخِي الرَّبيع: "دالق"([22]).
  (دلك)  الدال واللام والكاف أصلٌ واحد يدلُّ على زَوالِ شيءٍ عن شيء، ولا يكون إلاَّ برِفْق. يقال دَلَكَت الشّمسُ: زالت. ويقال دَلَكَتْ غابت. والدَّلَكُ: وقتُ دُلوك الشَّمس. ومن الباب دَلَكْتُ الشَّيء، وذلك أنّك إذا فعلْتَ ذلك لم تكَدْ يدُك تستقرُّ على مكانٍ دُونَ مكان. والدَّلُوك: ما يتدلَّكُ به الإنسان مِن طِيبٍ وغَيره. والدَّلِيكُ: طعامٌ يُتَّخَذ من زُبدٍ وتَمْرٍ شبه الثّرِيد، والمدلوك: البعير الذي قد دلَكَتْه الأسفار وكَدَّتْه. ويقال بل هو الذي في رُكْبتيه([23]) دَلَكٌ، أي رخاوة؛ وذلك أخَفُّ من الطَّرَق. وفرسٌ مَدلُوك الحَجَبَةِ، أي ليس بحَجَبَتِه إشرافٌ. وأرضٌ مدلوكة، أي مأكولة؛ وذلك إذا كانت كأنّها دُلِكَتْ دَلْكاً. ويقال الدُّلاكة آخِرُ ما يكون في الضَّرع من اللّبن، كأنّه سُمِّي بذلك لأنَّ اليد تَدْلُك الضَّرع.
  قال أحمد بن فارس: إنّ لله تعالى في كلِّ شيءٍ سِرّاً ولطيفةً. وقد تأمّلْتَ في هذا الباب من أوّله إلى آخره فلا تَرَى الدّالَ مؤتلفةً مع اللام بحرفٍ ثالث إلا وهي تدلُّ على حركةٍ ومجيءٍ، وذَهابٍ وزَوَالٍ من مكانٍ إلى مكان، والله أعلم([24]).
---------------------------------------------------------------
([1]) من معلقة عنترة. وصدره: * شربت بماء الدحرضين فأصبحت *
([2]) ديوان الأعشى 215 واللسان (سود). وصدره: * فما أجشمت من إتيان قوم *
([3]) الرجز في اللسان (دلا).([4]) الرجز في اللسان (دلا).
([5]) في الأصل: "والزقرا"، صوابه من المواضع السابقة.
([6]) في الأصل: "وعقنقيرا"، صوابه في اللسان (عنق، خشب، دلا، دلم، زفر)، وأمالي ثعلب 589.
([7]) في الأصل: "دارأته"، صوابه من اللسان.
([8]) في الأصل: "الشجر"، صوابه من المجمل.
([9]) يقال للقنفذ "مدلج" و"أبو مدلج" ذكرهما في القاموس، ولم يذكر في المجمل واللسان إلا الأول.
([10]) ويقال أيضاً دلج يدلج، بكسر اللام في المضارع، دلجا، بالفتح.
([11]) ديوان عنترة 63 واللسان (دلج).
([12]) لم يرد البيت في ديوان الشماخ. وكذا ورد ضبطه في اللسان (دلج، صبح).
([13]) في الأصل هنا وفي متن البيت: "ادلج"، صوابه من اللسان.
([14]) البيت في المجمل. و"إنيه" بكسر الهمزة والنون: كلمة تقال عند الإنكار. انظر اللسان (أنى 53).
([15]) في الأصل: "يقال".
([16]) الربب: جمع ربة بكسر الراء وتشديد الباء، وهي نبتة صيفية.
([17]) الأدلاس: جمع دلس، بالتحريك. وفي الأصل: "بالأدلال" محرف.
([18]) لذي الرمة في ديوانه 396 واللسان (دلص). وصدره: *إلى صهوة تحدو محالا كأنه*
([19]) في الأصل: "شد لظى"، صوابه من المجمل. والذي في اللسان والقاموس: "ادلنظى".
([20]) في الأصل: "التقديم، ولغناهم، أي تقدمنا" صوابه من المجمل واللسان.
([21]) ديوان طرفة 72 واللسان والمجمل (دلق).
([22]) في القاموس وشرحه أنه سمي بذلك لكثرة غاراته.
([23]) في الأصل: "بكيت"، تحريف.
([24]) بنهاية هذه المادة ينتهي الجزء المطبوع من المجمل. وسأستمر في مقابلته بعد ذلك بالنسخة المخطوطة بدار الكتب المصرية برقم 382 لغة.
ـ

##### Türkçe

(باب **الدال** ve **اللام** ve onları üçleyen şeyler)

  (**دلم**)  **الدال** ve **اللام**; siyahlıkta bir uzunluğa ve sarkmaya delâlet eden bir asıldır. Erkeklerden **الأدلم**: uzun, siyah (kimsedir); develerden ve dağlardan da böyledir. Bir topluluk iddia etti ki: **الدَّيلم** gecenin siyahlığı ve karanlığıdır. Amma Antara’nın sözü:
  * زَوْرَاءَ تَنْفِرُ عَنْ حِيَاضِ **الدَّيْلَمِ**([1]) *
  hakkında “onlar düşmanlardır” denir. Eğer böyle ise, düşmanlar bununla vasfedilir. A‘şâ dedi ki:
  * هم الأعداء فالأكبادُ سُودُ([2]) *
  Bir kavim dedi ki: **الديلم** bir mekândır yahut bir kabiledir. Ve denir ki: **بالدَّيْلَم** ile geldi; yani musibet ile. Bu bir benzetmedir. Ve **الدَّلَمُ**: dudakta sarkmadır.

  (**دله**)  **الدال** ve **اللام** ve **الهاء**; bir şeyin gitmesine delâlet eden bir asıldır. Denir ki: falanın kanı **دَلْهاً** gitti; yani boşa. Ve aşk ve başkası onun aklını **دَلَّهَ**; yani giderdi.

  (**دلي**)  **الدال** ve **اللام** ve illetli harf; bir şeye kolaylık ve yumuşaklıkla yaklaşmaya ve ona yakın olmaya delâlet eden bir asıldır. Denir ki: **الدّلوَ**yu **أدلَيْتُ**; onu kuyuya saldığın zaman; çekip çıkardığında ise **دَلَوْت** olursun. Ve **الدَّلْو**: kolay bir yürüyüş türüdür. Dedi ki:
  * لا تَعْجَلا بالسَّيْرِ وادلُوَاها([3]) *
  Ve **الدَّلاَة**: yine **الدَّلو**dur; **الدِّلاء** üzerine cem‘ olunur. Amma onun sözü:
آليت لا أُعطي غلاماً أبداً *** **دَلاتَه** إنِّي أُحِبُّ **الأسودا**([4])  ise, **دَلاتِه** ile onun kovasını ve sevgi payını kastetti. Ve **الأسود** onun oğludur.
  Ve denir ki: falan hüccetiyle **أدلى** etti; onu getirdiği zaman. Ve malını hâkime **أدلى** etti: onu ona verdiği zaman. Yüce övgüsü olan (Allah) dedi: ﴿وَتُدْلُوا بِهَا إلى الحُكَّامِ﴾ [البقرة 188].
  Ve denir ki: falan kimseyi ona karşı **دلَوْتُ**; yani onunla ona şefaatçi oldum. Bundan da Ömer’in Abbas ile yağmur duasındaki hadisi: “Allah’ım, biz Sana peygamberinin amcasıyla, atalarının artığıyla ve adamlarının büyüğüyle yaklaşırız. Ve onunla Sana şefaatçi olarak **دلَوْنا**.”
  Ve bunun üzerine taşınır: onların “falan **بالدَّلْو** ile geldi” sözleri; yani musibet ile. Ve şu okunmuştur:
يحمِلْن عَنْقَاءَ وعَنقَفِيرا([5])والدَّلْوَ والدَّيْلَمَ والزَّفيرا([6])  Ve denir ki: adamı **دَالَيتُ**; yani onu idare ettim([7]). Ve denir ki: o, malın **دَلاَّءُ**udur; malın seyisi ve gözeticisiyse.

  (**دلب**)  **الدال** ve **اللام** ve **الباء** bir şey değildir. Ve **الدُّلْبُ** denildiğine göre: bir ağaçtır([8]).

  (**دلث**)  **الدال** ve **اللام** ve **الثاء**; atılmaya delâlet eden bir asıldır. Selin itişenlerine **المدالث** denir; teki **مَدْلَثٌ**tur. Ve **الدِّلاث** deve: hızlı olandır. Denir ki: deve **اندلَثَت**; **اندلاثاً** **تندَلِثُ**. Bazıları nakletti: ihtiyar **دلَثَ** etti; **دَلَف** gibi. Ve denir ki: falan falanın üzerine **اندلَثَ**; ona karşı atılıp üzerine boşandığı zaman.

  (**دلج**)  **الدال** **اللام** ve **الجيم**; yürüyüşe, gelişe ve gidişe delâlet eden bir asıldır. Ve belki bu, çoğunlukla gizlilikte olmuştur. O hâlde **الدَّلَج**: gece yürüyüşüdür. Ve denir ki: kavim **أَدْلَجَ** etti; gecenin tamamını yürüyüşle kestikleri zaman; eğer gecenin sonundan çıktılarsa **ادَّلجوا** etmiş olurlar; **الدال**’ı şeddeli. Ve denir ki: **أبا المُدْلِج**([9]) kirpidir; ve iddia ederler ki onun hareketinin çoğu geceyledir. Ve **الدَّوْلج**: tünel/yuva deliğidir. Ve **الدَّوْلَج**: yabanî hayvanın inidir. Bu, babın kıyasıdır; çünkü ikisinde de gizlenilir.
  Sonra bab üzerine taşınır: kuyunun başından havuza kovayı alan kimseye **الدَّالج** denir; o yer **المَدْلَج**dir. Fiil: **دَلَج** **يَدْلُجُ** **دُلُوجا**([10]). Dedi ki:
كأنَّ رِماحَهُم أَشْطَانُ بِئْرٍ *** لها في كلِّ مَدْلَجةٍ خُدودُ([11])  Amma Şemmâh’ın sözü:
وتشكو بعَينٍ ما أكلَّ ركابَها *** وقيلَ المنَادِي أصبَحَ القومُ أدْلِجِي([12])  ise, münâdînin sesini hikâye etti: bir defa “**أصبَحَ القَومُ**” diye nida ediyor, bir defa da “**أدلجي**”([13]) diye nida ediyor; bunu emrederek.

  (**دلح**)  **الدال** ve **اللام** ve **الحاء**; yürümeye ve taşınanın ağırlığına delâlet eden bir asıldır. Araplar der ki: deve yüküyle **دَلَحَ** etti; onunla ağırlıkla yürüdüğü zaman. Ve **دَلوحٌ** bulut: sanki suyuyla akıyor gibidir. Bundan da Selmân hadisi: “O ve Ebû’d-Derdâ et satın aldılar; sonra onu aralarında bir çubuk üzerinde **تدالَحَاهُ** ettiler”; yani onu taşıdılar ve onunla kalktılar. Ve denir ki: **دَلوحٌ** bulut; ve **دُلَّح** bulutlar. Dedi ki:
بينما نَحْنُ مُرْتِعُون بفَلْجٍ *** قالت الدُّلَّحُ الرِّواءُ إنيهِِ([14])

  (**دلس**)  **الدال** ve **اللام** ve **السين**; örtmeye ve karanlığa delâlet eder. O hâlde **الدَّلَس**: karanlığın **دَلَس**idir. Ve ondan onların “**لا يُدالِسُ**” sözleri; yani aldatmaz. Ve ondan satışta **التَّدْليس**; o da, ayıbını açıklamaksızın onu satmasıdır; sanki onu aldattı ve onu ona karanlıkta getirdi.
  Ve başka bir asıl, azlığa delâlet eder. Araplar der ki: yemeği **تدلَّسْتُ**; ondan azar azar aldığın zaman. Bunun aslı **الأَدْلاس**tandır; o da bitkiden **رِبَبٌ**([16])dir; yazın sonunda yapraklanır. Derler ki: mal **تَدَلَّسَ** etti; **بالأَدلاس**([17])a düştüğü zaman.

  (**دلص**)  **الدال** ve **اللام** ve **الصاد**; yumuşaklığa ve nimet/rahatlığa delâlet eder. O hâlde **الدِّلاص**: yumuşak zırhtır. Ve derler ki: seller kayayı **دَلَصت**; sanki onu yumuşattı. Dedi ki:
  * صَفاً دَلَصَتْهُ طَحْمَةُ السَّيلِ أخْلَقُ([18]) *
  Ve **الدَّليص**: parlak olandır. Ve denir ki: şey elimden **اندَلَصَ** etti; düştüğü zaman. Sanki bu türemiştir; yahut **الدّال** **الميم**in bedeli olur; o da **انْمَلَصَ**dan ve kadının **أَمْلصت** etmesinden (gelir); düşük yaptığı zaman.

  (**دلظ**)  **الدال** ve **اللام** ve **الظاء**; itmeye delâlet eden bir asıldır. Denir ki: onu **دَلَظْته**; **دَلْظاً**; onu ittiğin zaman. Bazıları nakletti: ordu **يَتَدَلْظَى**([19]) olarak geldi; yani bir kısmı bir kısmını ittiği zaman.

  (**دلع**)  **الدال** ve **اللام** ve **العين**; çıkmaya delâlet eden bir asıldır. Dersin ki: dili **دَلَعَ**; çıktı. Ve onu **دَلَعَهُ**; onu çıkardığı zaman. Ve **الدَّلِيع**: kolay yoldur. Ve denir ki: karnı **اندلَعَ**; önüne çıkardığı zaman.

  (**دلف**)  **الدال** ve **اللام** ve **الفاء**; tek bir asıldır, yumuşaklıkla ilerlemeye delâlet eder. O hâlde **الدَّليف**: yavaş yürüyüştür. Denir ki: **دَلَفَ** **دَلِيفاً**; ve o, **الدَّبِيب**in üstündedir. Ve bölük savaşta **دلَفَت** etti. Ebû Ubeyd dedi ki: **الدَّلْف** ilerlemedir; onları **دَلَفْناهم**; yani onlardan ilerledik([20]). Ve **الدَّالف**: hedefin altına düşüp sonra yerinden sıçrayan oktur.

  (**دلق**)  **الدال** ve **اللام** ve **القاف**; tek bir asıldır, düzenli; şeyin çıkmasına ve ilerlemesine delâlet eder. O hâlde **الدَّلوق** deve: dişleri kırılmış olandır; su ağzından çıkar. Ve denir ki: kılıç kınından **اندلَقَ** etti; çekilmeksizin çıktığı zaman. Ve karnının eğerleri **اندلقت**; bağırsakları çıktığı zaman. Ve sel kavmin üzerine **اندلَقَ** etti; ve ordu **اندلَقَ** etti. Tarafa dedi ki:
دُلُقٌ في غارَةٍ مَسْفُوحَةٍ *** كرِعَال الطَّيرِ أسراباً تَمُرّْ([21])  Ve **دُلُقٌ** deve: itişi şiddetli olandır. Ve **الاندلاق**: ilerlemedir. Ve Rebî‘in kardeşi Absî Umâra b. Ziyâd’a “**دالق**”([22]) denirdi.

  (**دلك**)  **الدال** ve **اللام** ve **الكاف**; tek bir asıldır, bir şeyin bir şeyden zail olmasına delâlet eder; ve ancak yumuşaklıkla olur. Denir ki: güneş **دَلَكَت**; zail oldu. Ve denir ki: **دَلَكَتْ**; battı. Ve **الدَّلَكُ**: güneşin **دُلوك** vaktidir. Babdan: şeyi **دَلَكْتُ**; çünkü sen bunu yaptığında elin bir yer üzerinde bir yerden başka pek durulmaz. Ve **الدَّلُوك**: insanın güzel koku ve başkasıyla **يتدلَّكُ** ettiği şeydir. Ve **الدَّلِيكُ**: tereyağı ve hurmadan yapılan, **الثّرِيد** benzeri bir yemektir. Ve **المدلوك**: seferlerin onu **دلَكَتْ** ettiği ve yorduğu devedir. Ve denir ki: bilakis o, dizlerinde([23]) **دَلَكٌ** olan (devedir); yani gevşeklik; ve bu, **الطَّرَق**tan daha hafiftir. Ve **مَدلُوك الحَجَبَةِ** at: yani **حَجَبَتِه**inde yükseklik yoktur. Ve **مدلوكة** yer: yani yenmiş; bu, sanki **دُلِكَتْ** **دَلْكاً** edilmiş gibi olduğu zamandır. Ve denir ki: **الدُّلاكة** memede sütün en son olanıdır; sanki buna bu ad verildi; çünkü el memeyi **تَدْلُك** eder.
  Ahmed b. Fâris dedi ki: Şüphesiz Allah Teâlâ’nın her şeyde bir sır ve bir inceliği vardır. Bu babın başından sonuna kadar düşündün de, **الدّال**’ı **اللام** ile üçüncü bir harfle birleşmiş görmezsin ki, mutlaka bir yerden bir yere hareket, geliş, gidiş ve zail oluşa delâlet ediyor olsun; Allah daha iyi bilir([24]).

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%84%D9%81/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

د ل ف
دَلَـفَ الشيـخُ والمقيـد دليفـاً ودلوفـاً وهـو فـوق الدبيـب وشيـخ دالـف وعجائـز دوالـف‏.‏
قـال طرفة‏:‏ لا كبيـر دالف من هرم أرهـب النـاس ولا كلّ الظفر وجاء يدلف بحمله لثقله‏.‏
ومـن المجـاز‏:‏ جمـل دلوف‏:‏ سمين يدلف من سمنه‏.‏
ونخلة دلوف‏:‏ كثيرة الحمل كمن يدلف بحمله‏.‏
وسهم دالف‏.‏

##### Türkçe

د ل ف
**دَلَـفَ** yaşlı ve bağlanmış (kimse) **دليفـاً** ve **دلوفـاً** (şeklinde yürüdü); o, debelenmenin üstündedir. **شيـخ دالـف**: yürüyen yaşlı; **عجائـز دوالـف**: yürüyen kocakarılar.‏
Tarafe dedi ki: “Ne, ihtiyarlıktan yürüyen büyük (vardır ki) insanları korkutmuştur; ne de tırnağın bütünü.” Ve yükünün ağırlığından dolayı yüküyle birlikte **يدلف** (yürüyerek) geldi.‏
Mecazdan: **جمـل دلوف**: semizdir; semizliğinden dolayı **يدلف** (yürür).‏
**ونخلة دلوف**: yükü çoktur; yüküyle **يدلف** (yürüyen) kimse gibi.‏
**وسهم دالف**.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%84%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الدَّلِيفُ: المَشْيُ الرُّوَيْدُ. دَلَفَ يَدْلِفُ دَلْفاً ودَلَفاناً ودَلِيفاً ودُلوفاً إذا مشى وقارَب الخَطْو، وقال الأَصمعي: دَلَف الشيخُ فَحَصَّص، وقيل: الدَّليفُ فوق الدَّبيب كما تَدْلِفُ الكتيبةُ نحو الكتيبة في الحَرْب، وهو الرُّوَيْدُ؛ قال طرفة:
لا كَبيرٌ دالفٌ من هَرَمٍ
أَرْهَبُ الناسَ ولا أَكْبُو لِضُرّ
ويقال: هو يَدْلِفُ ويَدْلِثُ دَليفاً ودَلِيثاً إذا قارَبَ خَطْوَه مُتقدِّماً، وقد أَدْلَفَه الكِبَرُ؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد: هَزِئَتْ زُنَيْبَةُ أَنْ رأَتْ ثَرَمِي،
وأَنِ انْحنَى لِتَقادُمٍ ظَهْرِي
من بعْدِ ما عَهِدَتْ فأَدْلَفَني
يَوْمٌ يَمُرُّ، ولَيْلَةٌ تَسْرِي
ودَلَفَتِ الكتِيبةُ إلى الكَتيبةِ في الحرْبِ أَي تقدَّمَتْ وفي المحكم: سعتْ رُوَيْداً، يقال: دلَفْناهم.
والدَّالِفُ: السهم الذي يُصِيب ما دون الغَرَض ثم يَنْبُو عن موضعه. والدَّالِفُ: الكبير الذي قد اخْتَضَعَتْه السنّ. ودَلَفَ الحامِلُ بِحِمْلِه يَدْلِفُ دَلِيفاً: أَثْقَلَه. والدَّالفُ مثل الدَّالِحِ: وهو الذي يمشي بالحِمْل الثقيل ويُقارِبُ الخَطْو مثل
(* قوله «ويقارب الخطو مثل»
كذا بالأصل. وعبارة الصحاح: ويقارب الخطو، والجمع دلف مثل إلخ.) راكِعٍ ورُكَّعٍ؛ وقال:
وعلى القياسِرِ في الخُدُورِ كَواعِبٌ،
رُجُحُ الرَّوادِفِ، فالقياسِرْ دُلَّفُ
وتَدَلّفَ إليه أَي تَمَشَّى ودنا. والدُّلَّفُ: التي تَدْلِفُ بِحِملها أَي تَنْهَضُ به. ودَلَفَ المالُ يَدْلِفُ دَلِيفاً: رَزَمَ من الهُزالِ. والدِّلْفُ: الشجاعُ. والدَّلْفُ: التقدُّمُ. ودَلَفْنا لهم: تقدَّمْنا؛ قال أَبو زُبيد:
حتى إذا اعْصَوْصَبُوا دُون الرِّكابِ معاً،
دَنا تَدَلُّفَ ذِي هِدْمَيْنِ مَقْرُورِ
ورواه أَبو عبيد: تَزَلُّفَ وهو أَكثر. وفي حديث الجارودِ: دَلَفَ إلى النبي، صلى اللّه عليه وسلم، وحَسَرَ لِثامَه أَي قرُبَ منه وأَقبل عليه، من الدَّلِيفِ المَشْيِ الرُّوَيْدِ؛ ومنه حديث رُقَيْقةَ: وليَدْلِفْ إليه من كل بَطْن رجلٌ. وعُقابٌ دَلُوفٌ: سريعة؛ عن ابن الأعرابي؛ وأَنشد:إذا السُّقاةُ اضْطَجَعُوا لِلأَذْقانْ،
عَقَّتْ كما عَقَّتْ دَلوفُ العِقْبانْ
عَقَّتْ: حامتْ، وقيل: ارْتَفَعَت كارتفاع العُقاب.
ودُلَفُ: من الأَسماء، فُعَلُ كأَنه مَصْرُوفٌ من دالِفٍ مثل زُفَرَ وعمر؛ وأَنشد ابن السكِّيت لابن الخطِيم:
لَنا مَعَ آجامِنَا وحَوْزَتِنا،
بَينَ ذَراها مَخارِفٌ دُلَفُ
أَراد بالمَخارِفِ نَخلاتٍ يُخْتَرَفُ منها. وأَبو دُلَفٍ بفتح اللام، قال الجوهري: أَبو دُلَفٍ، بفتح اللام، قال ابن بري: وصوابه أَبو دُلَفَ، غير مصروف لأَنه معدول عن دالِفٍ، وقال: ذكر ذلك الهروي في كتابه الذَّخائر.
والدُّلْفِينُ: سمكة بحرية، وفي الصحاح: دابّة في البحر تُنَجِّي الغريق.

##### Türkçe

**الدَّلِيفُ**: yavaş yürüyüş. **دَلَفَ يَدْلِفُ دَلْفاً** ve **دَلَفاناً** ve **دَلِيفاً** ve **دُلوفاً**: yürüdüğü ve adımı yaklaştırdığı zaman. el-Asmaʿî dedi ki: **دَلَف** ihtiyar, sonra **فَحَصَّص**; ve denildi ki: **الدَّليفُ** **الدَّبيب**’in üstündedir; savaşta bir bölüğün bir bölüğe doğru **تَدْلِفُ** etmesi gibi; o, yavaştır; Tarafe dedi ki:
لا كَبيرٌ دالفٌ من هَرَمٍ
أَرْهَبُ الناسَ ولا أَكْبُو لِضُرّ
Ve denilir: o, **يَدْلِفُ** ve **يَدْلِثُ** **دَليفاً** ve **دَلِيثاً**: adımını yaklaştırdığı zaman, ilerleyerek; ve onu ihtiyarlık **أَدْلَفَه** etmiştir; İbnü’l-Aʿrâbî’den; ve inşad etti:
هَزِئَتْ زُنَيْبَةُ أَنْ رأَتْ ثَرَمِي،
وأَنِ انْحنَى لِتَقادُمٍ ظَهْرِي
من بعْدِ ما عَهِدَتْ فأَدْلَفَني
يَوْمٌ يَمُرُّ، ولَيْلَةٌ تَسْرِي
Ve savaşta bölük bölüğe **دَلَفَتِ**: yani ilerledi; ve el-Muḥkem’de: yavaşça koştu; denilir: **دلَفْناهم**.
Ve **الدَّالِفُ**: hedefin altına isabet eden, sonra yerinden sıçrayıp çıkan ok.
Ve **الدَّالِفُ**: yaşın onu alçaltıp zayıflattığı büyük (ihtiyar). Ve **دَلَفَ** yük taşıyan, yüküyle **يَدْلِفُ دَلِيفاً**: onu ağırlaştırdı. Ve **الدَّالفُ** **الدَّالِحِ** gibidir: o, ağır yükle yürüyen ve adımı yaklaştıran kimsedir, (*
(* sözü «ويقارب الخطو مثل»
aslına göre böyledir. Ṣıḥâḥ’ın ibaresi: «ويقارب الخطو، والجمع دلف مثل إلخ.») çömelmiş
ve çömelmişler; ve dedi ki:
وعلى القياسِرِ في الخُدُورِ كَواعِبٌ،
رُجُحُ الرَّوادِفِ، فالقياسِرْ دُلَّفُ
Ve **تَدَلّفَ** ona: yani yürüdü ve yaklaştı. Ve **الدُّلَّفُ**: yüküyle **تَدْلِفُ** eden (dişi); yani onunla doğrulup kalkar. Ve **دَلَفَ** mal **يَدْلِفُ دَلِيفاً**: zayıflıktan büzüldü. Ve **الدِّلْفُ**: yiğit. Ve **الدَّلْفُ**: ilerleme. Ve **دَلَفْنا لهم**: ilerledik; Ebû Zübeyd dedi ki:
حتى إذا اعْصَوْصَبُوا دُون الرِّكابِ معاً،
دَنا تَدَلُّفَ ذِي هِدْمَيْنِ مَقْرُورِ
Ebû ʿUbeyd onu **تَزَلُّفَ** diye rivayet etti; ve o daha çoktur. el-Cârûd hadîsinde: Peygambere, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, **دَلَفَ** etti ve peçesini açtı; yani ona yaklaştı ve ona yöneldi; **الدَّلِيفِ** olan yavaş yürüyüşten; ve ondan Ruḳayḳa hadîsi: “Ve her karından bir adam ona doğru **وليَدْلِفْ** etsin.” Ve **عُقابٌ دَلُوفٌ**: hızlı; İbnü’l-Aʿrâbî’den; ve inşad etti:
إذا السُّقاةُ اضْطَجَعُوا لِلأَذْقانْ،
عَقَّتْ كما عَقَّتْ دَلوفُ العِقْبانْ
**عَقَّتْ**: döndü dolaştı; ve denildi ki: kartalın yükselmesi gibi yükseldi.
Ve **دُلَفُ**: isimlerdendir; **فُعَلُ** (vezninde), sanki **دالِفٍ**’den sarf edilmiş gibidir; **زُفَرَ** ve **عمر** gibi; ve İbnü’s-Sikkît, İbnü’l-Ḫaṭîm için inşad etti:
لَنا مَعَ آجامِنَا وحَوْزَتِنا،
بَينَ ذَراها مَخارِفٌ دُلَفُ
**المَخارِفِ** ile, onlardan devşirme yapılan hurma ağaçlarını kastetti. Ve **أَبو دُلَفٍ** lâmın fethiyle; el-Cevherî dedi ki: **أَبو دُلَفٍ**, lâmın fethiyle; İbn Berî dedi ki: doğrusu **أَبو دُلَفَ**’tır; sarf edilmez, çünkü **دالِفٍ**’den adl edilmiştir; ve dedi ki: bunu el-Herevî kitabı **الذَّخائر**’de zikretti.
Ve **الدُّلْفِينُ**: deniz balığı; ve Ṣıḥâḥ’ta: denizde bir canlı; boğulanı kurtarır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%84%D9%81/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* د ل ف * * الدُّلْفِينُ * بضم الدال وكسر الفاء دابة في البحر تنجي الغريق

##### Türkçe

* د ل ف * * **الدُّلْفِينُ** * **الدال**’ın dammesi ve **الفاء**’ın kesresiyle: denizde bir hayvan; boğulanı kurtarır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%84%D9%81/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

دلف الشيخ، يدلف، دلفا، بالفتح، ويحرك، ودليفا، كأمير، ودلفانا، محركة: إذا مشى مشي المقيد، وهو فوق الدبيب، كذا في العباب، وقيل: الدليف: المشي الرويد، يقال: دلف: إذا مضى، وقارب الخطو، كما في الصحاح. وقال الأصمعي: دلف الشيخ، فخصص، يقال: شيخ دالف، قال لقيط الإيادي:
  سلام في الصحيفة من لقيط                      إلى من بالجزيرة من إياد
  بأن الليث آتـيكـم دلـيفـا                      فلا يحبسكم سوق النـقـاد دلفت الكتيبة في الحرب: أي تقدمت كما في الصحاح، وفي المحكم: سعت رويدا، يقال: دلفناهم. والدالف: السهم الذي يصيب مادون الغرض، ثم ينبو عن موضعه، كما في الصحاح، وهو مجاز. الدالف أيضا: مثل الدالح، وهو الماشي بالحمل الثقيل مقاربا للخطو كما في الصحاح، وقد دلف الحامل بحمله دليفا: أثقله ج: دلف، كركع، نقله الجوهري، وأنشد للشاعر:
  وعلى القياسر في الخدور كواعب                      رجح الروادف فالقياسر دلـف يجمع أيضا على دلف، مثل كتب، وأنشد ابن السكيت لقيس ابن الخطيم:
  لنا مع آجامنا وحوزتنـا                      بين ذراها مخارف دلف قال: أراد بالمخارف نخلات يخترف منها، والدلف: التي تدلف بحملها. الدلف، ككتب أيضا: هي النماقة التي تدلف بحملها، أي: تنهض به، عن ابن عباد. وأبو دلف، بفتح اللام، كذا في الصحاح، قال ابن بري: صوابه: أبو دلف، كزفر، من كناهم غير مصروف، لأنه معدول عن دالف، ذكر ذلك الهروي في كتاب الذخائر، قال الأزهري: ومن أسماء العرب: دلف، فعل من دلف، كأنهت مصروف من دالف، مثل زفر، وعمر. قلت: ومنه الجواد المشهور أبو دلف القاسم بن عيسى العجلي، الذي قيل فيه:
  إنما الدنيا أبو دلـف                      بين باديه ومحتضره
  فإذا ولى أبو دلـف                      ولت الدنيا على أثره ومن ولده الأمير أبو نصر علي بن هبة الله بن علي بن جعفر بن علي بن محمد بن دلف بن أبي دلف، المعروف بابن ماكولا الحافظ، وإذا أطلق الأمير فهو المراد به عند أئمة النسب، وكان يقال له: الخطيب الثاني، قتل بالأهواز سنة 487. والدلفين، بالضم وكسر الفاء: دابة بحرية تنجي الغريق، كما في الصحاح، وهي الدخس الذي تقدم ذكرها، موجودة في بحر دمياط كثيرا، وقد بسط القول فيه الدميري في حياة الحيوان، فانظره. والدلف، بالكسر: الشجاع، عن أبي عمرو. الدلف، بالضم: جمع دلوف للعقاب السريعة، عن ابن الأعرابي، وأنشد:
  إذا السقاة اضطجعوا للأذقان
  عقت كما عقت دلوف العقبان

  ومعنى عقت: حامت. والمندلف، والمتدلف: الأسد الماشي على هينته، من غير إسراع في مشيه، ويقارب خطوه، لإدلاله، وقلة فزعه، قال: ذو لبد مندلف مزعفر واندلف على: انصب، عن ابن عباد، يقال: تدلف إليه، أي: تمشى وفي العباب: مشى، ودنا، قال ابن عباد أدلف له القول، أي: أضخم له. ومما يستدرك عليه: الدلوف، بالضم: المشي الرويد، وقد أدلفه الكبر، عن ابن الأعرابي، وأنشد:
  هزئت زنيبة أن رأت ثرمى                      وأن انحنى لتقادم ظهـري
  من بعد ما عهدت فأدلفنـي                      يوم يمر ولـيلة تـسـري والدالف: الكبير الذي قد اختضعته السن. ودلف المال، يدلف، دليفا: رزم من الهزال. والدلف، محركة: التقدم. ودلفنا لهم: تقدمنا. ودلف إليه: قرب منه، وأقبل عليه، من الدليف، وهو المشي الرويد، كما في اللسان. وعجائز دوالف. وجمل دلوف: سمين يدلف من سمنه، وهو مجاز. وجمع الدلوف: دلف، بضمتين. ونخلة دلوف: كثيرة الحمل، وهو مجاز. والدلاف: جمع دالف، ككاتب وكتاب، ومنه قول رؤبة: وإضت أمشي مشية الدلاف

##### Türkçe

**دلف** ihtiyar, **يدلف**, **دلفا**, fetih ile, ve harekelenir, ve **دليفا**, **أمير** gibi, ve **دلفانا**, harekeli: bağlanmışın yürüyüşü gibi yürüdüğü zaman; ve o, sürünmenin üstündedir; **العباب**’da böyle. Ve denildi: **الدليف**: ağır yürüyüştür; denilir: **دلف**: geçtiği zaman, ve adımı yaklaştırdı; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve **الأصمعي** dedi: **دلف الشيخ**, böylece tahsis etti; denilir: **شيخ دالف**. **لقيط الإيادي** dedi:

  **سلام في الصحيفة من لقيط**                      **إلى من بالجزيرة من إياد**
  **بأن الليث آتـيكـم دلـيفـا**                      **فلا يحبسكم سوق النـقـاد**

**دلفت الكتيبة في الحرب**: yani ilerledi; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve **المحكم**’de: yavaşça yürüdü; denilir: **دلفناهم**. Ve **الدالف**: hedefin altına isabet eden ok; sonra yerinden sıçrar; **الصحاح**’ta olduğu gibi; ve o mecazdır. **الدالف** ayrıca: **الدالح** gibidir; o, ağır yükle yürüyen, adımı yaklaştıran; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve **دلف الحامل بحمله دليفا**: onu ağırlaştırdı. Çoğulu: **دلف**, **ركع** gibi; **الجوهري** onu nakletti. Ve şair için inşad etti:

  **وعلى القياسر في الخدور كواعب**                      **رجح الروادف فالقياسر دلـف**

Ayrıca **دلف** üzerine cem olunur; **كتب** gibi. Ve **ابن السكيت**, **قيس ابن الخطيم** için inşad etti:

  **لنا مع آجامنا وحوزتنـا**                      **بين ذراها مخارف دلف**

Dedi: **المخارف** ile, ondan devşirilen hurma ağaçlarını murad etti; ve **الدلف**: yüküyle **تدلف** edenlerdir. **الدلف**, **كتب** gibi ayrıca: yüküyle **تدلف** eden **النماقة**’dır; yani onunla doğrulur; **ابن عباد**’dan. Ve **أبو دلف**, **اللام**’ın fethiyle; **الصحاح**’ta böyle. **ابن بري** dedi: onun doğrusu: **أبو دلف**, **زفر** gibi; künyelerinden, gayr-i munsarıftır; çünkü **دالف**’tan ma‘dûldür; **الهروي** bunu **الذخائر** kitabında zikretti. **الأزهري** dedi: Arapların isimlerindendir: **دلف**; **دلف**’tan bir fiildir; sanki **دالف**’tan sarf edilmiş gibidir; **زفر** ve **عمر** gibi. Dedim: Ondandır meşhur atlı **أبو دلف القاسم بن عيسى العجلي**; hakkında denilen:

  **إنما الدنيا أبو دلـف**                      **بين باديه ومحتضره**
  **فإذا ولى أبو دلـف**                      **ولت الدنيا على أثره**

Ve onun evladından emir **أبو نصر علي بن هبة الله بن علي بن جعفر بن علي بن محمد بن دلف بن أبي دلف**, **ابن ماكولا الحافظ** diye bilinen; ve emir mutlak olarak zikredilirse, nesep imamları yanında onunla murad edilen odur. Ve ona **الخطيب الثاني** denilirdi. **الأهواز**’da sene 487’de öldürüldü. Ve **الدلفين**, zamme ile ve **الفاء**’nın kesriyle: boğulanı kurtaran deniz hayvanı; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve o, daha önce zikri geçen **الدخس**’tır; **دمياط** denizinde çokça mevcuttur. **الدميري**, **حياة الحيوان**’da onun hakkında sözü yaydı; ona bak. Ve **الدلف**, kesre ile: yiğit; **أبي عمرو**’dan. Ve **الدلف**, zamme ile: hızlı kartallar için **دلوف**’un cem‘i; **ابن الأعرابي**’den. Ve inşad etti:

  **إذا السقاة اضطجعوا للأذقان**
  **عقت كما عقت دلوف العقبان**

Ve **عقت**’ın manası: dolaştı. Ve **المندلف**, ve **المتدلف**: yürüyüşünde acele etmeksizin, yavaşça yürüyen aslan; ve adımını yaklaştırır; onun nazlanmasından ve korkusunun azlığından. Dedi: **ذو لبد مندلف مزعفر**. Ve **اندلف على**: yöneldi; **ابن عباد**’dan. Denilir: **تدلف إليه**: yani yürüdü. Ve **العباب**’da: yürüdü ve yaklaştı. **ابن عباد** dedi: **أدلف له القول**: yani ona sözü büyüttü. Ve onun üzerine istidrâk edilenden: **الدلوف**, zamme ile: ağır yürüyüş; ve **أدلفه الكبر**; **ابن الأعرابي**’den. Ve inşad etti:

  **هزئت زنيبة أن رأت ثرمى**                      **وأن انحنى لتقادم ظهـري**
  **من بعد ما عهدت فأدلفنـي**                      **يوم يمر ولـيلة تـسـري**

Ve **الدالف**: yaşın onu zayıflattığı büyük. Ve **دلف المال**, **يدلف**, **دليفا**: zayıflıktan demetler hâlinde oldu. Ve **الدلف**, harekeli: ilerleme. Ve **دلفنا لهم**: onlara ilerledik. Ve **دلف إليه**: ona yaklaştı ve ona yöneldi; **الدليف**’ten; ve o, ağır yürüyüştür; **اللسان**’da olduğu gibi. Ve **عجائز دوالف**. Ve **جمل دلوف**: semiz; semizliğinden **يدلف** eder; ve o mecazdır. Ve **الدلوف**’un cem‘i: **دلف**, iki zamme ile. Ve **نخلة دلوف**: çok yüklü hurma ağacı; ve o mecazdır. Ve **الدلاف**: **دالف**’ın cem‘i; **كاتب** ve **كتاب** gibi. Ve ondan **رؤبة**’nin sözü: **وإضت أمشي مشية الدلاف**.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%84%D9%81/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

دَلَفَ
1 دَلَفَ دلف , (T, S, M, K,) aor. دَلِفَ , (T, M, K,) inf. n. دَلِيفٌ (T, S, M, K) and دَلَفٌ (T, M, K) and دَلْفٌ (K) and دَلَفَانٌ (M, K) and دُلُوفٌ, (M, TA,) He walked, or went, gently, or leisurely: (S, M:) said of an old man, (As, T, S, K,) he walked, or went, (As, T, S, M, K,) with short steps, (S, M,) or in the manner of him who is shackled, (K,) as some say, (M,) at a rate above that which is termed دَبِيبٌ, (As, T, M, K,) like as does the army, or body of troops, to the [other] army, or body of troops. (As, T.) You say, دَلَفَتِ الكَتِيبَةُ اـِلَى الكَتِيبَةِ فِى الحَرْبِ (T, S, * M, K *) meaning The army, or body of troops, went gently, or leisurely, to the [other] army, or body of troops, in war: (M:) or advanced, or went forward; syn. تَقَدَّمَت: (S, K:) [for] دَلَفٌ (T, M) accord. to A'Obeyd, or دَلْفٌ accord. to AA, (T,) signifies the act of advancing, or going forward; syn. تَقَدُّمٌ: (T, M:) and one says دَلَفْنَاهُمْ, (S, K,) or دَلَفْنَا لَهُمْ, (M, and so in one place in the TA,) meaning [as is implied in the S and K] we advanced to them; syn. تَقَدَّمْنَا: (M:) and دَلَفَ اـِلَيْهِ he drew near to him, or it. (TA.) دَلَفْتُ also signifies مَشَيْتُ [i.e. I walked; or went on foot, whether quickly or slowly]: (Ham p. 678:) and [in like manner,] اـِلَيْهِ ↓ تدلّف signifies مَشَى [he walked, &c., to him, or it]: (O, TA:) or this latter signifies تَمَشَّى [said in the TA, in art. مشى, to be syn. with مَشَى; but it rather signifies he walked with slow steps to him, or it]; and approached, or drew near: (S, K:) but A'Obeyd says that تَزَلَّفَ is more common. (M.) ― -b2- Hence, the saying of a poet,
دَلَفْتُ اـِلَى صَمِيمِكَ بِالقَوَافِى
meaning (assumed tropical:) I have wounded thy heart with rhymes. (Ham ubi suprل.) ― -b3- [The verb seems to bear two contr. significations; for it is said that] دَلَفَ لِالْتِزَامِى means He hastened to take me by the hand and embrace me. (Har p. 368.) ― -b4- دَلَفَ بِحِمْلِهِ, aor. دَلِفَ , inf. n. دَلِيفٌ, He (one carrying a thing) was heavily burdened, or overburdened, by his load [so that he went slowly]. (M.) ― -b5- You say of a she-camel, تَدْلِفُ بِحَمْلِهَا, meaning She rises [app. with difficulty (see دَالِفٌ)] with her load. (T,* Ibn-'Abbلd, K.) ― -b6- And دَلَفَ المَالُ, aor. دَلِفَ , inf. n. دَلِيفٌ, The camels, or cattle, clave to the ground by reason of emaciation. (M, TA.)

ادلفهُ
4 ادلفهُ أدلفه ادلفه ادلفة دلف It (old age) made him to walk, or go, gently, or leisurely; with short steps; [or in the manner of him who is shackled; (see 1;)] at a rate above that which is termed دَبِيبٌ. (IAar, M.) -A2- ادلف لَهُ القَوْلَ i. q. أَضْخَمَ لَهُ, (Ibn-'Abbلd, K, *) He spoke to him in a rough, harsh, coarse, rude, uncivil, or ungentle, manner. (TK.)

5 تَدَلَّفَ see 1.

اندلف عَلَىَّ
7 اندلف عَلَىَّ اندلف على اندلف علي i. q. اِنْصَبَّ [app. as meaning It poured out, or forth, upon me]. (Ibn-'Abbلd, K.)

دِلْفٌ
دِلْفٌ دلف Courageous; brave; strong-hearted. (AA, T, K.)

دُلُفٌ
دُلُفٌ دلف A she-camel (Ibn-'Abbلd, K) that rises [app. with difficulty (see دَالِفٌ)] with her load. (T, Ibn-'Abbلd, K.) ― -b2- It is also a pl. of دَالِفٌ: (K:) and of دَلُوفٌ. (TA.)

دُلْفِينٌ
دُلْفِينٌ دلفين [The dolphin;] a certain fish, (T,) or beast, (S, K, [app. thus termed because it is a mammal,]) of the sea, (T, S, K,) that saves him who is drowning; (S, K;) also called دُخَسٌ; and abounding in the Sea of Dimyلt [or Damietta]. (TA.) ― -b2- الدُّلْفِينُ (assumed tropical:) [The constellation Delphinus;] one of the northern constellation, which comprises ten stars, and follows النَّسْرُ الطَّائِرُ [ α  and β and γ of Aquila]: the bright star on its tail is called ذَنَبُ الدُّلْفِينِ. (Kzw.)

دَلُوفٌ
دَلُوفٌ دلوف (tropical:) A fat camel, that walks, or goes, gently, or leisurely, or with short steps, or in the manner of him who is shackled, by reason of his fatness: pl. دُلُفٌ, with two dammehs. (TA.) ― -b2- And (tropical:) A palm-tree (نَخْلَةٌ) having much fruit. (TA.) ― -b3- Also (assumed tropical:) A swift eagle: (IAar, M, K:) pl. دُلْفٌ [perhaps a contraction of دُلُفٌ, an analogous form of pl. (K.) [Thus it bears two contr. significtions]

دَالِفٌ
دَالِفٌ دالف An old man that walks, or goes, gently, or leisurely, or with short steps, or in the manner of him who is shackled: (TA:) walking with a heavy load, with short steps; (S, K;) like دَالِحٌ: (S:) pl. دُلَّفٌ (S, K) and دُلُفٌ (K) and دُلَّافٌ: (TA:) and دَوَالِفُ [as pl. of دَالِفَةٌ] is applied to old women. (TA.) ― -b2- (assumed tropical:) Old, and rendered lowly, humble, or submissive, by age. (M.) ― -b3- (tropical:) An arrow that hits a thing in the way to the butt, or object of aim, and then glances off from the place thereof. (S, K, TA.)

مُتَدَلِّفٌ
مُتَدَلِّفٌ متدلف : see what follows.

مُنْدَلِفٌ
مُنْدَلِفٌ مندلف and ↓ مُتَدَلِّفٌ A lion walking at his ease, (K, TA,) without haste, and with short steps, because of his presumptuousness, and lack of fear. (TA.)

##### Türkçe

**دَلَفَ**
1 **دَلَفَ** دلف , (T, S, M, K,) muzâri‘ı **دَلِفَ** , (T, M, K,) mastar ismi **دَلِيفٌ** (T, S, M, K) ve **دَلَفٌ** (T, M, K) ve **دَلْفٌ** (K) ve **دَلَفَانٌ** (M, K) ve **دُلُوفٌ**, (M, TA,) O, yumuşakça, yahut ağır ağır yürüdü, yahut gitti: (S, M:) yaşlı bir adam hakkında söylenir, (As, T, S, K,) o yürüdü, yahut gitti, (As, T, S, M, K,) kısa adımlarla, (S, M,) yahut bazılarınca söylendiği üzere, (M,) prangalı olanın tarzında, (K,) **دَبِيبٌ** diye adlandırılanın üstünde bir hızla, (As, T, M, K,) tıpkı ordunun, yahut asker topluluğunun, [öteki] orduya, yahut asker topluluğuna yaptığı gibi. (As, T.) Sen dersin ki, **دَلَفَتِ الكَتِيبَةُ اـِلَى الكَتِيبَةِ فِى الحَرْبِ** (T, S, * M, K *) yani: Ordu, yahut asker topluluğu, savaşta [öteki] orduya, yahut asker topluluğuna, yumuşakça, yahut ağır ağır gitti: (M:) yahut ilerledi, yahut öne gitti; eş anlamlısı **تَقَدَّمَت**: (S, K:) [çünkü] **دَلَفٌ** (T, M) A‘Obeyd’e göre, yahut **دَلْفٌ** AA’ya göre, (T,) ilerlemenin, yahut öne gitmenin fiilini ifade eder; eş anlamlısı **تَقَدُّمٌ**: (T, M:) ve kişi der ki **دَلَفْنَاهُمْ**, (S, K,) yahut **دَلَفْنَا لَهُمْ**, (M, ve TA’da bir yerde de böyledir,) yani [S ve K’da ima edildiği üzere] onlara doğru ilerledik; eş anlamlısı **تَقَدَّمْنَا**: (M:) ve **دَلَفَ اـِلَيْهِ** ona, yahut ona (şeye) yaklaştı. (TA.) **دَلَفْتُ** ayrıca **مَشَيْتُ**’u da ifade eder [yani: yürüdüm; yahut yaya gittim, ister hızlı ister yavaş]: (Ham p. 678:) ve [aynı şekilde,] **اـِلَيْهِ** ↓ **تدلّف** **مَشَى**’yı ifade eder [o, ona, yahut ona (şeye) yürüdü, vb.]: (O, TA:) yahut bu ikincisi **تَمَشَّى**’yı ifade eder [TA’da, مشى maddesinde, **مَشَى** ile eş anlamlı olmak üzere söylenmiştir; fakat daha ziyade, ona, yahut ona (şeye) yavaş adımlarla yürüdü anlamını ifade eder]; ve yaklaştı, yahut yakınlaştı: (S, K:) fakat A‘Obeyd der ki **تَزَلَّفَ** daha yaygındır. (M.) ― -b2- Bundan dolayı, bir şairin sözü:
**دَلَفْتُ اـِلَى صَمِيمِكَ بِالقَوَافِى**
yani (mecaz kabul edilerek:) Kafiyelerle senin kalbini yaraladım. (Ham ubi suprل.) ― -b3- [Fiil iki zıt anlam taşır görünür; çünkü denilmiştir ki] **دَلَفَ لِالْتِزَامِى** demek: Beni elden tutup kucaklamak için acele etti. (Har p. 368.) ― -b4- **دَلَفَ بِحِمْلِهِ**, muzâri‘ı **دَلِفَ** , mastar ismi **دَلِيفٌ**, O (bir şey taşıyan kimse) yükü sebebiyle ağır yüklü oldu, yahut aşırı yüklü oldu [öyle ki yavaş yürüdü]. (M.) ― -b5- Dişi deve hakkında dersin ki, **تَدْلِفُ بِحَمْلِهَا**, yani: Yüküyle [görünüşe göre güçlükle (bk. **دَالِفٌ**)] kalkar. (T,* Ibn-‘Abbلd, K.) ― -b6- Ve **دَلَفَ المَالُ**, muzâri‘ı **دَلِفَ** , mastar ismi **دَلِيفٌ**, Develer, yahut sığırlar, zayıflıktan dolayı yere yapıştı. (M, TA.)

**ادلفهُ**
4 **ادلفهُ** أدلفه ادلفه ادلفة دلف O (ihtiyarlık) onu yumuşakça, yahut ağır ağır; kısa adımlarla; [yahut prangalı olanın tarzında; (bk. 1;)] **دَبِيبٌ** diye adlandırılanın üstünde bir hızla yürütür, yahut götürür kıldı. (IAar, M.) -A2- **ادلف لَهُ القَوْلَ** i. q. **أَضْخَمَ لَهُ**, (Ibn-‘Abbلd, K, *) Ona kaba, sert, kalın, hoyrat, nezaketsiz, yahut yumuşak olmayan bir tarzda konuştu. (TK.)

5 **تَدَلَّفَ**: bk. 1.

**اندلف عَلَىَّ**
7 **اندلف عَلَىَّ** اندلف على اندلف علي i. q. **اِنْصَبَّ** [görünüşe göre “üzerime döküldü, yahut aktı” anlamında]. (Ibn-‘Abbلd, K.)

**دِلْفٌ**
**دِلْفٌ** دلف Cesur; yiğit; yürekli. (AA, T, K.)

**دُلُفٌ**
**دُلُفٌ** دلف Yüküyle [görünüşe göre güçlükle (bk. **دَالِفٌ**)] kalkan bir dişi deve. (T, Ibn-‘Abbلd, K.) ― -b2- Ayrıca **دَالِفٌ**’in çoğuludur: (K:) ve **دَلُوفٌ**’un da. (TA.)

**دُلْفِينٌ**
**دُلْفِينٌ** دلفين [Yunus balığı;] belirli bir balık, (T,) yahut denizin bir hayvanı, (S, K, [görünüşe göre memeli olduğu için böyle adlandırılmıştır,]) (T, S, K,) boğulmakta olanı kurtaran; (S, K;) ayrıca **دُخَسٌ** diye de adlandırılır; ve Dimyلt Denizi’nde [yahut Damietta’da] çoktur. (TA.) ― -b2- **الدُّلْفِينُ** (mecaz kabul edilerek:) [Delphinus takımyıldızı;] kuzey takımyıldızlarından biri; on yıldızı kapsar ve **النَّسْرُ الطَّائِرُ**’ı [Aquila’nın α ve β ve γ’sini] takip eder: kuyruğundaki parlak yıldıza **ذَنَبُ الدُّلْفِينِ** denir. (Kzw.)

**دَلُوفٌ**
**دَلُوفٌ** دلوف (mecaz:) Şişmanlığından dolayı yumuşakça, yahut ağır ağır, yahut kısa adımlarla, yahut prangalı olanın tarzında yürüyen, yahut giden şişman bir deve: çoğulu **دُلُفٌ**, iki damme ile. (TA.) ― -b2- Ve (mecaz:) çok meyveli bir hurma ağacı (**نَخْلَةٌ**). (TA.) ― -b3- Ayrıca (mecaz kabul edilerek:) hızlı bir kartal: (IAar, M, K:) çoğulu **دُلْفٌ** [belki **دُلُفٌ**’un bir kısaltmasıdır, çoğulun benzer bir kalıbı. (K.) [Böylece iki zıt anlam taşır]

**دَالِفٌ**
**دَالِفٌ** دالف Yumuşakça, yahut ağır ağır, yahut kısa adımlarla, yahut prangalı olanın tarzında yürüyen, yahut giden yaşlı bir adam: (TA:) ağır bir yükle, kısa adımlarla yürüyen; (S, K;) **دَالِحٌ** gibi: (S:) çoğulu **دُلَّفٌ** (S, K) ve **دُلُفٌ** (K) ve **دُلَّافٌ**: (TA:) ve **دَوَالِفُ** [**دَالِفَةٌ**’nin çoğulu olarak] yaşlı kadınlara uygulanır. (TA.) ― -b2- (mecaz kabul edilerek:) yaşlı; ve yaş sebebiyle alçaltılmış, mütevazı, yahut boyun eğmiş kılınmış. (M.) ― -b3- (mecaz:) hedefe, yahut nişan alınan şeye gidiş yolunda bir şeye isabet eden, sonra da bulunduğu yerden sekip ayrılan bir ok. (S, K, TA.)

**مُتَدَلِّفٌ**
**مُتَدَلِّفٌ** متدلف : aşağıdakine bak.

**مُنْدَلِفٌ**
**مُنْدَلِفٌ** مندلف ve ↓ **مُتَدَلِّفٌ** Kibirinden ve korkusuzluğundan dolayı acele etmeden ve kısa adımlarla, rahatça yürüyen bir aslan. (K, TA,) (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%84%D9%81/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

دَلَفَ
دَلَفَ I ( n. ac. دَلْف 1 ,  دَلَف 4 ,  دَلِيْف 25 ,  دُلُوْف 27 ,  دَلَفَاْن 36 ),
a.  Walked along or advanced slowly & painfully; advanced at a measured pace.

b.  Penetrated or trickled through ( water ).

تَدَلَّفَ
تَدَلَّفَ V
a.  [ Ila ], Advanced towards.

دِلْف
دِلْف 2 ,
a.  Courageous, stronghearted.

b.  Gutter.

دَاْلِف
دَاْلِف 21 , ( pl. دُلُف 10 ,  دُلَّف 11 ,  دُلَّاْف 29 ,  دَلَاْئِفُ 46 ),
a.  One who walks heavily.

b.  That which hits an object in its course & glances off ( arrow &  c. ).

دَلِيْف
دَلِيْف 25 ,
a.  Slow pace, feeble gait.

دُلفِيْن
دُلفِيْن Ch. , ( pl. دَلَافِيْن [ 67 ] ),
a.  Dolphin ( fish ).

##### Türkçe

**دَلَفَ**
**دَلَفَ** I (mastar: **دَلْف** 1, **دَلَف** 4, **دَلِيْف** 25, **دُلُوْف** 27, **دَلَفَاْن** 36),
a. Yürüyerek ilerledi yahut yavaş ve acı verici biçimde ilerledi; ölçülü bir tempoyla ilerledi.

b. (Su) içinden sızdı yahut damlayarak geçti.

**تَدَلَّفَ**
**تَدَلَّفَ** V
a. [ **إلى** ], -e doğru ilerledi.

**دِلْف**
**دِلْف** 2,
a. Cesur, yürekli.

b. Oluk.

**دَاْلِف**
**دَاْلِف** 21, (çoğulu: **دُلُف** 10, **دُلَّف** 11, **دُلَّاْف** 29, **دَلَاْئِفُ** 46),
a. Ağır yürüyen kimse.

b. Seyrinde bir nesneye çarpıp da sekerek uzaklaşan şey (ok vb.).

**دَلِيْف**
**دَلِيْف** 25,
a. Yavaş tempo, zayıf yürüyüş.

**دُلفِيْن**
**دُلفِيْن** Ch., (çoğulu: **دَلَافِيْن** [67]),
a. Yunus (balık).
