# دلل — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%84%D9%84/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D9%84%D9%84/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%84%D9%84.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: دلل

باب الدال واللام
د ل، ل د مستعملان
دل:
الدَّلُّ دلالُ المرأة إذا تَدَلَلَتْ على زوْجها تُريه جَراءةً عليه في تَغَنُّجٍ وتَشَكُّلٍ كأنَّها تُخالِفُه وليس بها خِلاف.
والرجلُ يُدِلُّ على أقرانه في الحرب يأخُذُهم من فَوق.
والبازي يُدِلُّ على صيده.
والدالَّةُ: مما يُدِلُّ الرجلُ على من له عنده مَنزِلةٌ أو قَرابةٌ قَريبةٌ: شِبْهُ جَراءةٍ منه.
والدَّلالة: مصدر الدليل بالفتح والكسر.
والدِّليلاءُ، يُمَدُّ ويُقصَر، ومعناه ما دلَّكُم عليه.
والدُّلْدُلُ: شيءٌ أعظم من القُنْفُذ، ذو شَوْكٍ طِوال.
والتَّدَلْدُل كالتَّهَدُّل.
والدُّلدُل اسمُ بَغْلةِ رسول الله صلّى اللهُ عليه وآلِه وسَلَّم
لد:
اللَّدُّ: فِعلُكَ باللَّدودِ حين تَلُدُّ به، وهو الدَّواء يُوجَر في أحَدِ شِقَّي الفَم، وتقول: لدَدْته أَلُدُّه لَدّاً، والجمعَ أَلِدَّة.
وأُخِذَ اللَّدود من لَديدَي الوادي، وهما جانِباه، والوَجُور في وَسَط الفَم.
واللَّدِيدانِ: صَفْقا العُنُق من دون الأُذُنَيْنِ، وجانبا كلِّ شيءٍ لَديداه، قال رؤبة:
على لَدِيدَيْ مُصْمَئِلٍّ صَلْخادْ
والتَلَدُّد في التَلَفُّتِ، أن يعطِفُ بعُنُقِه مرّةً كذا ومرّةً كذا.
واللَّدَد مصدر الأَلَدِّ أي السَّيِّءُ الخُلُق الشديدُ الخُصومة، العَسِرُ الانقِياد.
ورجلٌ ألَنْدَ ُويَلَنْدَد: كثير الخُصوماتِ شَرِسُ المُعامَلةِ، قال:
عقيلة شَيخٍ كالوَبيل ألَنْدَدِ
وهُذَيْل تقول: لَدَّه عن كذا أي حَبَسَه

### Türkçe

باب **الدال** ve **اللام**
**د ل**، **ل د** kullanımdadırlar.
**دل**:
**الدَّلُّ**: kadının, kocasına karşı **تَدَلَلَتْ** ettiği vakitki **دلالُ**’ıdır; ona karşı bir **تَغَنُّجٍ** ve **تَشَكُّلٍ** içinde, sanki ona muhalefet ediyormuş gibi, ona karşı bir cüret gösterir; hâlbuki onda muhalefet yoktur.
Ve erkek, savaşta akranlarına karşı **يُدِلُّ** eder; onları üstten alır.
Ve **والبازي** avına karşı **يُدِلُّ** eder.
Ve **والدالَّةُ**: bir kimsenin yanında bir mevki veya yakın bir akrabalık bulunan kimseye karşı erkeğin **يُدِلُّ** ettiği şeydendir: ondan bir cüret benzeri.
Ve **والدَّلالة**: **الدليل**’in (fetha ve kesra ile) mastarıdır.
Ve **والدِّليلاءُ**; uzatılır ve kısaltılır; manası: size delâlet ettiği şeydir.
Ve **والدُّلْدُلُ**: **القُنْفُذ**’den daha büyük bir şey; uzun dikenli.
Ve **والتَّدَلْدُل** **كالتَّهَدُّل**.
Ve **والدُّلدُل**: Resûlullah’ın -Allah ona ve âline salât ve selâm etsin- katırının adıdır.
**لد**:
**اللَّدُّ**: **اللَّدودِ** ile **تَلُدُّ** ettiğin vakit senin fiilindir; o, ağzın iki yanından birine **يُوجَر** edilen ilaçtır; ve dersin ki: **لدَدْته أَلُدُّه لَدّاً**; cem‘i **أَلِدَّة**’dir.
Ve **اللَّدود** **لَديدَي الوادي**’den alınmıştır; ikisi, onun iki yanıdır; **الوَجُور** ise ağzın ortasındadır.
Ve **واللَّدِيدانِ**: iki kulaktan aşağı boynun iki yanıdır; her şeyin iki yanı onun **لَديداه**’ıdır; Rü’be dedi ki:
على **لَدِيدَيْ** مُصْمَئِلٍّ صَلْخادْ
Ve **والتَلَدُّد** **التَلَفُّتِ** içindedir: boynuyla bir kere şöyle, bir kere böyle çevirmesidir.
Ve **واللَّدَد**: **الأَلَدِّ**’in mastarıdır; yani kötü huylu, şiddetli husumet sahibi, itaat etmesi güç olan.
Ve bir adam **ألَنْدَد**’dir ve **يَلَنْدَد**: çok husumetli, muamelede hırçın; dedi ki:
عقيلة شَيخٍ كالوَبيل **ألَنْدَدِ**
Ve Hüzeyl der ki: **لَدَّه عن كذا**; yani onu şundan hapsetti.
