# دلنظ (د-ل-ن-ظ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%84%D9%86%D8%B8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D9%84%D9%86%D8%B8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: د - ل - ن - ظ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 2 sözlük

## Sözlükler (2)

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%84%D9%86%D8%B8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

التهذيب في الرباعي: الأَصمعي الدَّلَنْظى السمين من كل شيء. وقال شمر: رجل دَلَنْظى وبَلَنْزى إِذا كان ضَخْماً غليظ المَنْكِبَين، وأَصله من الدَّلْظ، وهو الدفْع. وادْلَنْظى إِذا سَمِن وغلُظ. الجوهري: الدَّلنظى الصلْب الشديد، والأَلف للإِلحاق بسفرجل، وناقةَ دَلَنْظاة. قال ابن بري في ترجمة دلظ في الثلاثي: ويقال دَلَظى مثل جَمَزَى وحَيَدَى، قال: وهذه الأَحرف الثلاثة يوصف بها المؤنث والمذكر؛ قال: وقال الطماحي: كيفَ رأَيتَ الحَمِقَ الدَلَنْظى،
يُعْطى الذي يَنْقُصُه فيَقْنَى؟
أَي فيَرْضَى.

##### Türkçe

**التهذيب**’de rubâîde: el-Asma‘î: **الدَّلَنْظى** her şeyden semiz olan(dır). Ve Şemr dedi: Bir adam **دَلَنْظى** ve **بَلَنْزى**; eğer iri, iki omuzu kalın olursa. Ve onun aslı **الدَّلْظ**’dendir; o da itme(dir). Ve **ادْلَنْظى**; eğer semizleşir ve kalınlaşırsa. el-Cevherî: **الدَّلنظى** katı, şiddetli(dir); ve elif, **سفرجل**’e ilhâk içindir; ve **ناقةَ دَلَنْظاة**. İbn Berrî, sülâsîde **دلظ** tercümesinde dedi: Ve denilir: **دَلَظى**; **جَمَزَى** ve **حَيَدَى** gibi. Dedi: Ve bu üç harf, müennes ve müzekker ile vasıflandırılır. Dedi: Ve et-Tamâhî dedi:

Nasıl gördün ahmak **الدَلَنْظى**’yı,
Eksik olanını verilir de **فيَقْنَى**?

Yani: razı olur.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%84%D9%86%D8%B8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

المدلنظى، أهمله الجوهري، كما هو مقتضى كتبه بالحمرة، وليس كذلك، بل ذكر الجوهري هذه المادة في دلظ على أن النون زائدة، كأن المصنف تبع الأزهري في إيراده في الرباعي، وكذا صنع صاحب المحيط حيث قال فيه: هو الشديد اللحم. وفي العباب: يمكن أن يجعل هذا التركيب والذي قبله واحدا، ويحكم على النون بالزيادة.
 والدلنظى في د ل ظ أي قد ذكر هنالك. قال الجوهري: هو الصلب الشديد، والألف للإلحاق بسفرجل. وناقة دلنظاة، زاد الصاغاني: والجمع دلانظ ودلاظ. وقال الأصمعي: الدلنظى: السمين من كل شيء، كذا في رباعي التهذيب، وقال ابن عباد: ادلنظى إذا سمن وغلظ.

##### Türkçe

**المدلنظى**: el-Cevherî onu ihmal etti; kitaplarını kırmızıyla yazmasının gereği olarak da böyledir; fakat öyle değildir; bilakis Cevherî bu maddeyi **دلظ**’da, **النون**’un زائد olduğuna (işaret ederek) zikretti; sanki musannif onu rubâîde irad etmede Ezherî’ye tâbi oldu; aynı şekilde **المحيط** sahibi de yaptı; zira onda şöyle dedi: “O, şiddetli etlidir.” **العباب**’da: “Bu terkibi ve ondan öncekini bir kılmak ve **النون** hakkında ziyadelik hükmü vermek mümkündür.”

Ve **الدلنظى** **د ل ظ**’da (yani) orada zikredilmişti. Cevherî dedi: “O, sert, şiddetlidir; **الألف** ise **سفرجل**’e ilhâk içindir.” Ve **ناقة دلنظاة**; Sâgânî ziyade etti: “Ve cem‘i **دلانظ** ve **دلاظ**’dır.” Asmaî dedi: “**الدلنظى**: her şeyden semiz olan (şey)dir”; **تهذيب**’in rubâîsinde böyle (geçer). İbn Abbâd dedi: “**ادلنظى**: semizleştiği ve kalınlaştığı zaman.”
