# دله — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%84%D9%87/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D9%84%D9%87/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%84%D9%87.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: دله

الدَّلْهُ والدَّلَهُ: ذهابُ الفُؤاد من هَمٍّ أَو نحوه كما يَدْلَهُ عقل الإِنسان من عشق أَو غيره، وقد دَلَّهَهُ الهَمُّ أَو العِشْقُ فتَدَلَّه. والمرأَةُ تَدَلَّهُ على ولدها إِذا فَقَدَتْه. ودُلِّهَ الرجلُ: حُيِّرَ، ودُلِّهَ عقلُه تَدْلِيهاً. والمُدَلَّهُ: الذي لا يحفظ ما فَعل ولا ما فُعِلَ به. والتَّدَلُّه: ذهابُ
العقل من الهَوى؛ أَنشد ابن بري:
ما السِّنُّ إِلا غَفْلَةُ المُدَلَّهِ
ويقال: دَلَّهَهُ الحُبُّ أَي حَيَّره وأَدْهَشَه، ودَلهِ هو يَدْلَهُ. ابن سيده: ودَلَهَ يَدْلَهُ دُلُوهاً سَلا. والدَّلُوه من الإبل: التي لا تكاد تَحِنُّ إلى إلْفٍ ولا ولد، وقد دَلَهَتْ عن إلْفِها وولدها تَدْلَهُ دُلُوهاً، وذهب دَمُه دَلْهاً، بالتسكين، أَي هَدَراً. أَبو عبيد: رجل مُدَلَّه إذا كان ساهي القلب ذاهب العقل، وقال غيره: رجل مُتَلَّه ومُدَلَّه بمعنى واحد. ورجل دَالِهٌ ودالِهَةٌ: ضعيف النَّفْس. وفي حديث رُقَيْقَة: دَلَّهَ عقلي أَي حَيَّره وأَذْهبه.

### Türkçe

**الدَّلْهُ** ve **الدَّلَهُ**: bir gamdan yahut onun benzerinden dolayı gönlün gitmesi; nitekim aşk yahut başkası sebebiyle insanın aklını **يَدْلَهُ**. Ve gam yahut aşk onu **دَلَّهَهُ** de, böylece **فتَدَلَّه**. Ve kadın, onu kaybettiği zaman çocuğu üzerine **تَدَلَّهُ** olur. Ve **دُلِّهَ** adam: şaşırtıldı; ve aklı **دُلِّهَ** (oldu), **تَدْلِيهاً**.

Ve **المُدَلَّهُ**: ne yaptığını ve kendisine ne yapıldığını muhafaza etmeyen kimsedir. Ve **التَّدَلُّه**: hevâdan aklın gitmesidir; İbn Berrî inşâd etti:
ما السِّنُّ إِلا غَفْلَةُ **المُدَلَّهِ**

Ve denilir: sevgi onu **دَلَّهَهُ**; yani onu şaşırttı ve hayrete düşürdü; ve o, **دَلهِ** olur, **يَدْلَهُ**.

İbn Sîdeh: ve **دَلَهَ يَدْلَهُ دُلُوهاً**: teselli buldu. Ve develerden **الدَّلُوه**: bir ülfete de bir yavruya da neredeyse inlemeyen (deve); ve ülfetinden ve yavrusundan **دَلَهَتْ** (uzaklaştı), **تَدْلَهُ دُلُوهاً**; ve onun kanı **دَلْهاً** (sükûn ile) gitti; yani heder (oldu). Ebû Ubeyd: kalbi dalgın, aklı gitmiş olduğu zaman adam **مُدَلَّه** (olur). Başkası dedi ki: adam **مُتَلَّه** ve **مُدَلَّه** bir mânâdadır. Ve adam **دَالِهٌ** ve **دالِهَةٌ**: nefsi zayıf (kimsedir). Ve **رُقَيْقَة** hadîsinde: **دَلَّهَ عقلي**; yani onu şaşırttı ve onu giderdi.
