# دمج (د-م-ج) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D8%AC
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D9%85%D8%AC

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: د - م - ج
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D8%AC/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الجيم والدال والميم معهما
ج د م، د ج م، م ج د، ج م د، د م ج مستعملات
جدم:
يقال للفرس: اجدم وأقدم إذا هِيج ليمضي، وأقدم أجودهما.
دجم:
يقال انقشعت دُجَمُ الأباطيل، وأنّه لقي دُجَمِ العشقٌ والهوى أي في غمراتِه وظلمِه.
مجد:
المَجدُ: نيل الشَّرف، وقد مَجَدَ الرجل، ومَجُدَ: لغتان، وأمجَدَه كرمُ فعالهِ.
قال زائدة: أحسبنا وأمجدنا والله المجيد.
وتمجد "بفعاله"، ومَجَّدَه خُلُقُه تمجيداً أي تعظيماً.
ومَجَدَتِ الإبلُ مُجُوداً إذا نالت من الكلاءِ قريباً من الشِّبع وعُرفَ ذلك في أجسامها، وأمجَدَ القومُ إبلهم، وذلك في أول الرَّبيع أي أحسنوا رعيها وإسمانها.
جمد:
جَمَدَ الماءُ يجمد جُموداً.
ويقال: لك جامدُ هذا المالِ وذائبهُ، والذائب الظاهر والجامدُ الغائب الباطن.
ويقال: ذاب لفلانٍ عليك حقٌّ أي وجب وظهر.
ومُجَّةٌ جامدةٌ أي صُلبةٌ.
ورجل جامد العين: قل دمعُه.
وسنة جَمادٌ: جامدةٌ لا كلأ فيها ولا خِصبَ.
وعينُ جمادٌ: لا دمع فيها.
والجَمَدُ: الماء الجامدُ.
وأجمد القوم: قلَّ خبيرهم وبخلوا.
والجُدُدُ من أعلامِ الأرضِ كالنَّشز المرتفعِ، ويجمع على أجماد وجِماد.
والجُماديان: اسمان معرفة لشهرين، فإذا أضفت قلت: شهراً جُمادى، وشهر جُمادى دمج: دَمَجتِ الأرنب تدمجُ في عدوها، وهو سرعة تقارب القوائم.
ومتن مُدمجٌ وأعضاءٌ مدمجة كأنها أدرجت وملَّست كما تُمِج الماشِطةُ مِشطة المرأة إذا ضفرت ذوائبها.
وكلُّ ضفيرة منها على جيالها تُسمى دَمجاً واحداً.
ويقال: دمج في بيته أي دخل، والدُّموج الدُّخول.
وقال في إدماج الأعضاء:
حمراء في حاركها دُموجُ

##### Türkçe

باب **الجيم** ve **الدال** ve **الميم** onlarla birlikte

**ج د م**، **د ج م**، **م ج د**، **ج م د**، **د م ج** kullanımlı olanlardır.

**جدم**:
Ata denir: **اجدم** ve **أقدم**; kışkırtıldığında yürüyüp gitsin diye; ve **أقدم** ikisinin daha iyisidir.

**دجم**:
Denir: bâtılların **دُجَمُ**’i dağıldı; ve onun **دُجَمِ** aşk ve hevâ ile karşılaştığı, yani onun dalgaları ve karanlığı içinde.

**مجد**:
**المَجدُ**: şerefi elde etme. Ve adam **مَجَدَ**; ve **مَجُدَ**: iki lugat(tır). Ve onu, fiillerinin keremi **أمجَدَه**.

Zâide dedi: Bizi ve bizi en yüce kılanı; ve Allah **المجيد**’dir.

Ve “fiilleriyle” **تمجد** etti; ve ahlâkı onu **مَجَّدَه** **تمجيداً**; yani yüceltme.

Ve develer **مَجَدَتِ** **مُجُوداً**; otlaktan doyuma yakın bir pay aldıklarında ve bu, bedenlerinde bilindiğinde. Ve kavim develerini **أمجَدَ**; ve bu, ilkbaharın başında; yani onun otlatmasını ve semirtmesini güzel yaptılar.

**جمد**:
Su **جَمَدَ**; **يجمد**; **جُموداً**.

Ve denir: Senin için bu malın **جامدُ**’i ve **ذائبهُ** vardır; ve **الذائب** görünen, **الجامدُ** ise gaip, bâtın olandır.

Ve denir: Falan kimse için senin üzerinde bir hak **ذاب** etti; yani vacip oldu ve ortaya çıktı.

Ve **مُجَّةٌ جامدةٌ**; yani sert.

Ve **جامد العين** adam: gözyaşı azaldı.

Ve **جَمادٌ** sene: otlağı ve bolluğu olmayan donuk.

Ve **جمادٌ** göz: onda gözyaşı yok.

Ve **الجَمَدُ**: donmuş su.

Ve kavim **أجمد** etti: onların haberdarı azaldı ve cimrilik ettiler.

Ve yerin alâmetlerinden **الجُدُدُ**, yükselmiş tümsek gibi; ve **أجماد** ve **جِماد** üzerine cem‘ olunur.

Ve **الجُماديان**: iki ay için ma‘rife iki isimdir; izâfe ettiğinde dersin: **جُمادى** ayı, ve **جُمادى** ayı.

**دمج**:
Tavşan, koşusunda **دَمَجتِ**; **تدمجُ**; ve o, ayakların birbirine yakın süratidir.

Ve **مُدمجٌ** sırt ve **مدمجة** uzuvlar; sanki dürülmüş ve düzleştirilmiş; tıpkı tarayıcının, kadının tarağını, zülüflerini ördüğünde **تُمِج** etmesi gibi.

Ve ondan her bir örgü, kendi sarkıntısı üzerinde, bir tek **دَمجاً** diye adlandırılır.

Ve denir: Evinde **دمج** etti; yani girdi; ve **الدُّموج** giriş(tir).

Ve uzuvların **إدماج**’ı hakkında dedi:
حمراء في حاركها **دُموجُ**

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D8%AC/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

دَمَجَ الشيءُ دُموجاً، إذا دخَل في الشيء واستحكم فيه. وكذلك انْدَمَجَ وادَّمَجَ بتشديد الدال. قال أبو عبيد: كلُّ هذا إذا دخَل في الشيء واستتر فيه. ونصلٌ مُنْدَمِجٌ، أي مُدَوَّرٌ. وتَدامَجوا عليه، أي تعاونوا. وليلٌ دامِجٌ، أي مظلم. والمُدامَجَةُ مثل المُداجاةِ. ومنه الصُلْحُ الدُماجُ، بالضم، وهو الذي كأنَّه في خفاءٍ. ويقال هو التامُّ المحكمُ. وأدْمَجْتُ الشيءَ، إذا لفَفتَه في ثَوب. والشيء المُدْمِجُ: المُدْرَجُ مع مَلاسَةٍ. والمُدْمَجُ: القِدْحُ. قال الحارث بن حِلِّزة:
أَلْفَيْتَنا للضَيف خيرَ عِمَـارَةٍإلاَّ يَكُنْ لَبَنٌ فعطفُ المُدْمَجِ
يقول: إن لم يكن لبنٌ أَجَلْنا القِدْحً على الجَزُورِ فنحرناها للضيف.

##### Türkçe

**دَمَجَ** şey **دُموجاً** (olarak) oldu; yani bir şeyin içine girdiği ve onda sağlamlaştığı zaman. Aynı şekilde **انْدَمَجَ** ve **ادَّمَجَ** ( **الدال** ’ın şeddelenmesiyle). Ebû Ubeyd dedi: Bütün bunlar, bir şeyin içine girdiği ve onda gizlendiği zamandır. Ve **نصلٌ مُنْدَمِجٌ**; yani yuvarlatılmış. Ve onun üzerinde **تَدامَجوا**; yani yardımlaştılar. Ve **ليلٌ دامِجٌ**; yani karanlık. Ve **المُدامَجَةُ** , **المُداجاةِ** gibidir. Ondandır: **الصُلْحُ الدُماجُ** (damme ile); o, sanki bir gizlilik içindeymiş gibi olandır. Ve “o, tam, sağlamlaştırılmış olandır” denir. Ve **أدْمَجْتُ** şeyi; yani onu bir elbisenin içine sardığın zaman. Ve **الشيء المُدْمِجُ**: yumuşaklık ile birlikte dürülmüş olan. Ve **المُدْمَجُ**: **القِدْحُ**. Hâris b. Hillize dedi:
أَلْفَيْتَنا للضَيف خيرَ عِمَـارَةٍإلاَّ يَكُنْ لَبَنٌ فعطفُ المُدْمَجِ
Diyor ki: Eğer süt olmazsa, **القِدْحُ** ’ı **الجَزُورِ** üzerinde çevirdik de onu misafir için boğazladık.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D8%AC/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ج د م
جدم ، جمد ، دجم ، دمج ، مجد ، مدج : مستعملة .
مدج : قال الليث : مُدَّجٌ : اسم سمكة بجرية . وأحسبه معرَّباً .
جدم : قال الليث : يقال للفرس : إجْدَم ، وأقدِم إذا هِيْجَ ليَمْضِيَ ، وأقدِمْ : أجودهما .
( أبو عبيد عن أبي عمرٍ و ) : الجَدَمَةُ : القصير ، وجَمْعُها : جَدَمٌ . وأنشد أبو
الهيثم :
فما ليلى من الهَيْقَاتِ طُولاً
وما ليلى من الجَدَمِ القِصَارِ
والجُدَامُ : أصل السَّعُفِ .
وقال أبو زيد : هو على تلك الدِّجْمَةِ والدِّمَجةِ أي الطريقة .
( ابن الأعرابي ) : نخلة جُدَامِيَّةٌ : كثيرة السعف .
وفي نوادر الأعراب : أجدَمَ النخل ، وزبَّب إذا حَمَلَ حَمْلاً صِيْصَاء .
جمد : ( الليث ) : الجَمَدُ : الماء الجامد ، وقد جَمَدَ يَجْمُدُ جُمُوداً .
ويقال : لك جامد هذا المال وذائبه ، أي ما جَمَدَ منه ، وما ذاب .
ومُخَّةٌ جَامِدَةٌ أي صُلبة ، ورجل جَامِدُ العين إذا قلَّ دَمْعُهُ .
وسنة جَمَادٌ : جَامِدَةٌ لا كَلأَ فيها ولا خِصْبَ ولا مَطَرَ .
وَأجْمَدَ القوم إذا بَخِلُوا ، وقلَّ خيرهم .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : جَمَدَ الرجل يَجْمُدُ فهو جَامِدٌ ، إذا بَخِلَ بما يلزمه من الحق .
وَأَجْمَد يُجْمِدُ إجْمَاداً فهو مُجْمِدٌ إذا كان أميناً بين القوم .
قال : والجامدُ : البخيل .
قال : وقال محمد بن عمران التيمي : إنا والله لا نَجْمُدُ عند الحق ، ولا نتدفق عند الباطل .
واحتجَّ غيره في المُجْمِدِ بقول طرفة :
وأصفر مضبُوحٍ نَظَرْتُ حِوَارَهُ
على النار واستودعته كفَّ مُجْمِدِ
وقال أبو عبيدة : المُجْمِدُ : الأمين مع شح لا يخدع :
وقال خالد : رجل مُجْمِدٌ : بخيل شحيح .
وقال أبو عمرٍ و : استودعت هذا القِدْحَ رجلاً يأخذه بِكِلْتَا يديه فلا يخرج من يديه شيء .
( شمر ) : قال أبو عمرٍ و : الجُمُدُ : مكان حَزْنٌ .
وقال الأصمعي : هو المكان المرتفع الغليظ .
وقال ابن شميل : الجُمُدُ : قارة ليست بطويلة في السماء ، وهي غليظة تَغْلُظُ مرة ، وتلين أخرى ، تُنبت الشجر ، ولا تكون إلا في أرض غليظة ، سُمِّيَت جُمُداً من جُمُودها أي يُبسها .
والجُمُدُ : أصغر الآكام ، يكون مستديراً ، والقارة : مستديرة طويلة في السماء ، ولا ينقادان في الأرض ، وكلاهما غليظ الرأس ، ويسميان جميعاً أكَمَةً .
قال : وجماعة الجُمُد : جِمَادٌ ، يُنبت البَقْلَ والشجر .
قال : وأما الجُمُود فأسهل من الجُمُدِ ، وأشدُّ مخالَطَةً للسُّهُول ، وتكون الجُمُود في ناحيةِ القُفِّ ، وناحيةِ السُّهول .
وقال أبو عمرٍ و : وأرض جَمَادٌ : جَامِدَةٌ لم يُصِبْها مَطَرٌ ، ولا شيء فيها .
وقال الكُمَيتُ :
أمرعَت في نداه إذ قحط القطر فأمسى جَمَادُها ممطورا
ويُجمع الجُمُد : أجْمَاداً أيضاً .
قال لبيد :
فأجمادَ ذي رَقْدٍ فأكنافَ ثادِقٍ
والجَمَادُ : الناقة لا لبن بها .
وسنة جَمَادٌ : لا مطر فيها وقال الشاعر :
وفي السَّنَةِ الجَمَادِ يكُونُ غَيْثاً
إذا لم تُعط درَّتها العَصُوب
( أبو العباس عن ابن الأعرابي ) : الجَوَامِدُ : الأُرَفُ ، وهي الحدود بين الأرضين ، واحدها : جَامِدٌ .
قال : وفلان مُجَامِدِي إذا كان جارك بَيْتَ بَيْتَ ، وكذلك : مُصَاقِبي ، ومُؤَارفي ، ومُتَاخمي .
وفي الحديث : ( إذا وُضِعَتِ الجَوَامِدُ فلا شُفعة ) .
( أبو عمرٍ و ) : سَيْفٌ جَمَّادٌ : صَارِمٌ : وأنشد :
والله لو كُنتمْ بأعلى تَلْعَةٍ
من رأسِ قُنْفُذ أو رُؤُوسِ صِمَادِ
لَسمِعْتُمُ مِنْ حَرِّ وَقْعِ سُيُوفِنَا
ضَرْباً بكُلِّ مُهَنَّدٍ جَمَّادِ
وقال الليث : الجُمَادَيَانِ : اسمان معرفة لشهرين ، فإذا أضفتَ قلتَ : شهرا جُمادى ، وشهر جُمادى .
وأخبرني المنذري عن أبي الهيثم : جمادى ستة هي جمادى الآخرة وهي تمام ستة أشهر من أول السنة ، ورَجَبَ هو السابع ، وجُمادى خمسة هي جُمادى الأولى ، وهي الخامسة من أول شهور السنة ، قال لبيد :
حتى إذا سَلَخَا جُمادى ستة
هي جمادى الآخرة .
وقال أبو سعيد : الشتاء عند العرب : جُمَادَى ، لجُمُود الماء فيه ، وأنشد للطِّرِمَّاح :
ليلة هَاجَت جُمادية
ذات صرَ جِربِيَاء النّسام
أي ليلة شتوية ، وقال بعض الأنصار :
إذا جُمادى مَنَعَت قَطْرَهَا
زان جنابي عطَنٌ مُغْضِفَ
( سلمة عن الفرَّاء ) : الجِمَاد : الحجارة ، واحدها : جُمُدٌ .
( الكسائي ) : ظلَّت العين جُمَادَى أي جَامِدَةٌ لا تَدْمَعُ ، وأنشد :
مَنْ يطعم النوم أو يبت جَذَلاً
فالعين منِّي للهَمِّ لم تَنَمِ
ترعَى جُمَادَى النهار خاشِعَةً
والليل منها بِوَاكِفِ سَجِمِ
أي ترعى النهار جَامِدَةً ، فإذا جاءها الليل بكت .
دمج : قال الليثُ : دَمَجَتِ الأرنبُ تَدْمُجُ في عدوهَا ، وهو سرعةُ تقاربِ قوائمها في الأرضِ .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) دَمَجَ عليهم وَدَمرَ ، وادْرَمَّجَ ، وتَعلَّى عليهم ، كلٌّ بمعنىَ واحدٍ .
وقال الليثُ : متنٌ مُدْمَجٌ ، وكذلك الأعضاءُ المُدْمَجَةُ كأنها أدمجِتْ ومُلِّسَتْ كما تُدِمجُ الماشطةُ مِشطَة المرأةِ إذا ضفرَتْ ذوائِبَها .
وكُلُّ ضفيرةٍ منها عَلَى حِيالها تُسمَّى دَمجاً وَاحداً .
قال : والدُّمُوجُ : الدُّخُولُ .
وقال أبو عمرٍ و : ليلةٌ دامجةٌ ، وليلٌ دامجٌ أي مظلمٌ .
وقال الأصمعيُّ : تَدَامَجَ القومُ عَلَى فلانٍ تَدَامُجاً إذا تَضَافَرُوا عليهِ .
وصُلحٌ دُمَاجٌ أي مُحْكَمٌ ، وقال ذو الرمةِ :
وإذْ نحنُ أسبابُ المَوَدَّةِ بَيْنَنَا
دُمَاجٌ قُوَاهَا لم يَخُنْهَا وصولُهَا
وادَّمجَ في الشيءِ إدِّماجاً ، وانْدَمَجَ فيه اندماجاً إذا دخل فيه .
( عمرو عن أبيه ) : الدُّمَاجُ : الصلح على دَخَنٍ .
مجد : قال الليث : المَجْدُ : نيل الشرف ، وقد مَجَدَ الرجل ، ومَجُدَ : لغتان ، والمَجْدُ : كرم فعاله ، والله تبارك وتعالى هو المجيد ، تَمَجَّدَ بفعاله ، ومَجَّدَهُ خُلُقُهُ لِعَظَمَتِهِ ، وقال جل وعز : ( ( الْوَدُودُ ذُو الْعَرْشِ الْمَجِيدُ ) ( البروج : 15 ) .
قال الفرَّاء : خَفَضَهُ يحيى وأصحابه كما قال : ( مُّحِيطٌ بَلْ هُوَ قُرْءَانٌ مَّجِيدٌ ) ( البروج : 21 ) فوصف القرآنَ بالمجَادَةِ . وقال غيره : يُقْرَأُ : ( بل هو قرآنُ مَجِيدٍ ) والقراءة : ( هُوَ قُرْءَانٌ ( ، ومن قرأ : ( قرآنُ مجيدٍ ) ، فالمعنى : بل هو قرآن ربَ مَجِيدٍ .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : قرآنٌ مجيد ، المَجيدُ : الرفيع .
وقال أبو إسحاق : معنى المجيدِ : الكريمُ ، فمعنى خفضَ المجيدِ فمن صفة العرش ، ومن رفع فمن صفة ذو .
( أبو عبيد عن أبي عبيدة ) : قال : أهل العالية يقولون : مَجَدْتُ الدابة إذا علفتها ملء بطنها مخففة ، وأهل نجد يقولون : مَجَّدتُها إذا علفتها نصف بطنها .
( شمر عن ابن الأعرابي ) : مَجَدَتِ الإبِلُ إذا وقَعَتْ في مرعًى كثيرٍ واسعٍ .
وأمجَدَهَا المرعى ، وأمجَدتُها أنا ، قال : وقال ابن شميل : إذا شبعت الغنم مَجَدَتِ
الإبل تمجُدُ مَجْداً .
والمَجْدُ : نحوٌ من نصف الشِّبَع ، وقال أبو حَيَّةَ في صفة امرأة :
. . . . . . . . وليسَتْ
بِمَاجِدَةٍ للطعام ولا الشرابِ
أي ليست بكثيرة الطعام ولا الشراب .
وقال الأصمعي : أمجَدْتُ الدابة علفاً : أكثرتُ لها ذلك .
وقال الليث : مَجَدَتِ الإبل مُجُوداً إذا نالت من الكلأ قريباً من الشِّبَعِ ، وعُرف ذلك في أجسامها ، وأمْجَدَ القوم إِبلَهُم ، وذلك في أوَّلِ الربيع .
ومن أمثال العرب ( في كل الشجر نار ، واستَمْجَدَ المَرخ والعَفَار ) أي استكثرا من النار فصلحا للاقتداحِ بهما .
يقال أمْجَدَ فلان عطاءه ، ومَجَّده إذا كثَّره ، قال عديٌّ :
فاشتراني واصطفاني نِعْمَةً
مجَّد الهِنْءَ وأعطاني الثمن
ومَجْدُ : بنت تميم الأدرم بن عامر بن لؤيَ هي أم كلاب وكعب وعامر ، وكُلَيْبٍ بَنِي ربيعةَ بن عامرٍ ، وذكرها لبيدٌ ففخرَ بها :
سَقَى قَوْمِي بَنِي مَجْدٍ وأَسْقَى
نُميراً والقبائلَ من هلال
دجم : ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : الدُّجُومُ واحدهُمْ : دِجْمٌ ، وهم خاصةُ الخاصةِ ، ومثلهُ : قِدرٌ وقدورٌ .
قال الليث : ويقالُ : انْقَشَعَتْ دُجَمُ الأباطيلِ ، وإنهُ لَفِي دُجَمِ الهوَى أي في غمراتهِ وظُلَمِهِ ، الواحدةُ : دُجْمَةٌ .
( قلت ) : وقال غيرُهُ : دِجْمَةٌ ودِجَمٌ ، وهي العاداتُ :
ودِجْمُ الرجُلِ : صاحِبُهُ وخليلهُ .
وفلانٌ مُداجِمٌ لفلانٍ ، ومُدَامِجٌ لهُ ، وقال رؤبة :
وكَلَّ مِنْ طُولِ النِّضَال أسْهُمُه
واعْتَلَّ إِذْ بَانَ الصِّبَا ودِجَمُهْ

##### Türkçe

ج د م
**جدم** ، **جمد** ، **دجم** ، **دمج** ، **مجد** ، **مدج** : kullanımdadır.

**مدج** : Leys dedi: **مُدَّجٌ** : bir akarsuda (bulunan) bir balığın adıdır. Ve onu Arapçalaştırılmış sanıyorum.

**جدم** : Leys dedi: Ata, “**إجْدَم**” denir; ve “**أقدِم**” (denir) eğer (ata) sürülürse ki gitsin; ve “**أقدِمْ**” : ikisinin daha iyisidir.

( Ebû Ubeyd, Ebû Ömer’den (ve) ) : **الجَدَمَةُ** : kısa (olan); onun çoğulu: **جَدَمٌ**. Ve Ebû’l-Heysem inşad etti:
فما ليلى من الهَيْقَاتِ طُولاً
وما ليلى من الجَدَمِ القِصَارِ

Ve **الجُدَامُ** : hurma yaprağı sapının aslıdır.

Ebû Zeyd dedi: O, şu **الدِّجْمَةِ** ve **الدِّمَجةِ** üzerinedir; yani yol, tarz.

( İbnü’l-A‘râbî ) : **نخلة جُدَامِيَّةٌ** : yaprağı çok (olan).

Ve Arapların nevâdirinde: Hurma “**أجدَمَ**” etti; ve “**زبَّب**” etti; “**حَمَلَ حَمْلاً صِيْصَاء**” (yani) sivri/sert bir yük taşıdığı zaman.

**جمد** : ( Leys ) : **الجَمَدُ** : donmuş su; ve “**جَمَدَ يَجْمُدُ جُمُوداً**” (denir).

Ve denir: Senin için bu malın donuğu ve eriyiği vardır; yani ondan donan ve eriyen.

Ve **مُخَّةٌ جَامِدَةٌ** : yani sert; ve **رجل جَامِدُ العين** : gözyaşı az olan (kimse).

Ve **سنة جَمَادٌ** : donuk/kurak; onda ne otlak vardır ne bolluk ne yağmur.

Ve kavim “**أجْمَدَ**” etti; cimrilik ettikleri ve hayırları azaldığı zaman.

( Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den ) : Adam “**جَمَدَ يَجْمُدُ**” eder; o da **جَامِدٌ** olur; üzerine gerekli olan haktan cimrilik ettiği zaman.

Ve “**أَجْمَد يُجْمِدُ إجْمَاداً**” eder; o da **مُجْمِدٌ** olur; kavim arasında emin olduğu zaman.

Dedi: Ve **الجامدُ** : cimri.

Dedi: Ve Muhammed b. İmrân et-Teymî dedi: Biz, vallahi, hak yanında “**نَجْمُدُ**” etmeyiz; ve bâtıl yanında taşmayız.

Başkası **المُجْمِدِ** hakkında Tarafe’nin sözüyle delil getirdi:
وأصفر مضبُوحٍ نَظَرْتُ حِوَارَهُ
على النار واستودعته كفَّ مُجْمِدِ

Ebû Ubeyde dedi: **المُجْمِدُ** : cimrilikle beraber emin; aldatmaz.

Hâlid dedi: **رجل مُجْمِدٌ** : cimri, pinti.

Ebû Ömer (ve) dedi: Bu **القِدْحَ**ı, onu iki eliyle alan bir adama emanet ettim; onun elinden hiçbir şey çıkmaz.

( Şemmer ) : Ebû Ömer (ve) dedi: **الجُمُدُ** : sert (engebeli) bir yer.

Asma‘î dedi: O, yükselmiş kaba yerdir.

İbn Şümeyl dedi: **الجُمُدُ** : gökte uzun olmayan bir kaya çıkıntısıdır; ve o kabadır; bir kere kabalaşır, başka bir kere yumuşar; ağaç bitirir; ancak kaba bir arazide olur; “**جُمُداً**” diye adlandırıldı, onun **جُمُودها**sından; yani kuruluğundan.

Ve **الجُمُدُ** : tümseklerin en küçüğüdür; yuvarlak olur; ve **القارة** : gökte uzun yuvarlaktır; ve ikisi de yerde yayılıp uzanmaz; ikisinin de başı kabadır; ve ikisine birlikte **أكَمَةً** denir.

Dedi: **الجُمُد**’ün topluluğu: **جِمَادٌ**; ot ve ağaç bitirir.

Dedi: **الجُمُود** ise **الجُمُدِ**’den daha düzdür ve düzlüklerle daha çok karışıktır; ve **الجُمُود**lar, **القُفِّ** tarafında ve düzlük tarafında olur.

Ebû Ömer (ve) dedi: Ve **أرض جَمَادٌ** : donuk/kurak; ona yağmur isabet etmemiştir; ve onda hiçbir şey yoktur.

Kümeyt dedi:
أمرعَت في نداه إذ قحط القطر فأمسى جَمَادُها ممطورا

Ve **الجُمُد** ayrıca **أجْمَاداً** diye de çoğul yapılır.

Lebîd dedi:
فأجمادَ ذي رَقْدٍ فأكنافَ ثادِقٍ

Ve **الجَمَادُ** : sütü olmayan dişi deve.

Ve **سنة جَمَادٌ** : onda yağmur yoktur; şair dedi:
وفي السَّنَةِ الجَمَادِ يكُونُ غَيْثاً
إذا لم تُعط درَّتها العَصُوب

( Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den ) : **الجَوَامِدُ** : **الأُرَفُ**; onlar, araziler arasındaki sınırlardır; onun teki: **جَامِدٌ**.

Dedi: Ve falan kimse, ev ev komşun olduğu zaman, benim **مُجَامِدِي**’mdir; aynı şekilde: **مُصَاقِبي** ve **مُؤَارفي** ve **مُتَاخمي**.

Hadiste: “( **إذا وُضِعَتِ الجَوَامِدُ فلا شُفعة** )”.

( Ebû Ömer (ve) ) : **سَيْفٌ جَمَّادٌ** : keskin (kılıç); ve inşad etti:
والله لو كُنتمْ بأعلى تَلْعَةٍ
من رأسِ قُنْفُذ أو رُؤُوسِ صِمَادِ
لَسمِعْتُمُ مِنْ حَرِّ وَقْعِ سُيُوفِنَا
ضَرْباً بكُلِّ مُهَنَّدٍ جَمَّادِ

Leys dedi: **الجُمَادَيَانِ** : iki ay için iki özel isimdir; izafet yaptığın zaman “**شهرا جُمادى**” ve “**شهر جُمادى**” dersin.

Münzirî bana Ebû’l-Heysem’den haber verdi: “**جمادى ستة**” o, **جمادى الآخرة**dır; o, senenin başından altı ayın tamamıdır; ve **رَجَبَ** yedincidir; ve “**جُمادى خمسة**” o, **جُمادى الأولى**dır; o, senenin başından ayların beşincisidir. Lebîd dedi:
حتى إذا سَلَخَا جُمادى ستة
هي جمادى الآخرة .

Ebû Saîd dedi: Araplar yanında kış: **جُمَادَى**dır; onda suyun donmasından dolayı. Ve Tırimmâh’a ait olarak inşad etti:
ليلة هَاجَت جُمادية
ذات صرَ جِربِيَاء النّسام

Yani kış gecesi. Ensardan bazıları dedi:
إذا جُمادى مَنَعَت قَطْرَهَا
زان جنابي عطَنٌ مُغْضِفَ

( Seleme, Ferrâ’dan ) : **الجِمَاد** : taşlar; onun teki: **جُمُدٌ**.

( Kisâî ) : Göz **جُمَادَى** kaldı; yani **جَامِدَةٌ**; gözyaşı dökmez. Ve inşad etti:
مَنْ يطعم النوم أو يبت جَذَلاً
فالعين منِّي للهَمِّ لم تَنَمِ
ترعَى جُمَادَى النهار خاشِعَةً
والليل منها بِوَاكِفِ سَجِمِ

Yani gündüzü donuk olarak gözetir; gece ona geldiğinde ağladı.

**دمج** : Leys dedi: Tavşan, koşusunda “**دَمَجَت**” eder; “**تَدْمُجُ**”; o, ayaklarının yerde hızlıca birbirine yaklaşmasıdır.

( Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den ) “**دَمَجَ**” onlara karşı, ve “**وَدَمرَ**”, ve “**ادْرَمَّجَ**”, ve “**تَعلَّى**” onlara karşı; hepsi tek bir anlamdadır.

Leys dedi: **متنٌ مُدْمَجٌ**; ve aynı şekilde **الأعضاءُ المُدْمَجَةُ**; sanki “**أدمجِتْ**” ve düzleştirildi; tıpkı saç örücünün, kadının saçını ördüğü zaman, onun tarağını “**تُدِمجُ**” etmesi gibi.

Ve ondan her bir örgü, kendi başına, bir tek **دَمجاً** diye adlandırılır.

Dedi: Ve **الدُّمُوجُ** : giriş (içeri girme).

Ebû Ömer (ve) dedi: **ليلةٌ دامجةٌ** ve **ليلٌ دامجٌ** : yani karanlık.

Asma‘î dedi: Kavim, falana karşı “**تَدَامَجَ**” etti; “**تَدَامُجاً**”; ona karşı birleşip kenetlendiği zaman.

Ve **صُلحٌ دُمَاجٌ** : yani sağlam. Zü’r-Rumme dedi:
وإذْ نحنُ أسبابُ المَوَدَّةِ بَيْنَنَا
دُمَاجٌ قُوَاهَا لم يَخُنْهَا وصولُهَا

Ve bir şeyin içine “**ادَّمجَ**” etti; “**إدِّماجاً**”; ve onun içinde “**انْدَمَجَ**” etti; “**اندماجاً**”; onun içine girdiği zaman.

( Amr, babasından ) : **الدُّمَاجُ** : bulanıklık/kin (barındıran) bir barış.

**مجد** : Leys dedi: **المَجْدُ** : şerefe erişme; ve adam “**مَجَدَ**” etti; ve “**مَجُدَ**” (etti): iki lehçedir. Ve **المَجْدُ** : fiillerinin keremidir. Ve Allah, Tebâreke ve Teâlâ, O **المجيد**dir; fiilleriyle “**تَمَجَّدَ**” etti; ve ahlâkı onu “**مَجَّدَهُ**”; büyüklüğünden dolayı. Ve Azîz ve Celîl dedi: “( ( **الْوَدُودُ ذُو الْعَرْشِ الْمَجِيدُ** ) ( البروج : 15 ) )”.

Ferrâ dedi: Yahyâ ve arkadaşları onu cer etti; tıpkı onun dediği gibi: “( **مُّحِيطٌ بَلْ هُوَ قُرْءَانٌ مَّجِيدٌ** ) ( البروج : 21 )”; böylece Kur’an’ı **المجَادَةِ** ile vasfetti. Başkası dedi: “( **بل هو قرآنُ مَجِيدٍ** )” diye okunur; ve kıraat: “( **هُوَ قُرْءَانٌ** (”. Ve kim “( **قرآنُ مجيدٍ** )” okursa, anlam: “Bilakis o, **مَجِيدٍ** bir Rabbin Kur’an’ıdır.”

( Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den ) : **قرآنٌ مجيد**; **المَجيدُ** : yüce.

Ebû İshâk dedi: **المجيدِ**in anlamı: kerimdir. Öyleyse **المجيدِ**in cer edilmesinin anlamı: arşın sıfatındandır; ve ref‘ edilmesinin anlamı: **ذو**’nun sıfatındandır.

( Ebû Ubeyd, Ebû Ubeyde’den ) : Dedi: Âliye ehli der ki: “**مَجَدْتُ**” binek hayvanını; karnını dolduracak kadar yemlediğim zaman; (şeddeli olmaksızın). Necd ehli der ki: “**مَجَّدتُها**”; karnının yarısı kadar yemlediğim zaman.

( Şemmer, İbnü’l-A‘râbî’den ) : Develer “**مَجَدَتِ**” etti; çok geniş bir otlağa düştüğü zaman.

Ve otlak onu “**أمجَدَهَا**”; ve ben onu “**أمجَدتُها**”. Dedi: İbn Şümeyl dedi: Koyun doyduğu zaman, develer “**مَجَدَتِ**” eder; “**تمجُدُ مَجْداً**”.

Ve **المَجْدُ** : doymanın yarısı gibi bir şeydir. Ebû Hayye, bir kadının vasfında dedi:
. . . . . . . . وليسَتْ
بِمَاجِدَةٍ للطعام ولا الشرابِ

Yani yemek ve içmekte çok değildir.

Asma‘î dedi: Binek hayvanını yemlemede “**أمجَدْتُ**” : ona bunu çoğalttım.

Leys dedi: Develer “**مَجَدَتِ**” etti; “**مُجُوداً**”; otlaktan doymaya yakın bir pay aldığı zaman; ve bu, bedenlerinde bilindi; ve kavim develerini “**أمْجَدَ**” etti; bu, baharın başındadır.

Arapların darbımesellerindendir: “( Her ağaçta ateş vardır; ve **استَمْجَدَ المَرخ والعَفَار** )”; yani ateşi çoğalttılar; böylece ikisi, onlarla ateş çıkarma için elverişli oldu.

Denir: Falan kimse bağışını “**أمْجَدَ**” etti; ve onu “**مَجَّده**”; onu çoğalttığı zaman. Adî dedi:
فاشتراني واصطفاني نِعْمَةً
مجَّد الهِنْءَ وأعطاني الثمن

Ve **مَجْدُ** : Temîm el-Edram b. Âmir b. Lüeyy’in kızıdır; o, Kilâb ve Ka‘b ve Âmir’in annesidir; ve Âmir b. Rebîa’nın oğulları **كُلَيْبٍ**’in (de annesidir). Lebîd onu andı da onunla övündü:
سَقَى قَوْمِي بَنِي مَجْدٍ وأَسْقَى
نُميراً والقبائلَ من هلال

**دجم** : ( Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den ) : **الدُّجُومُ**; onların teki: **دِجْمٌ**; ve onlar, seçkinlerin seçkinidir. Ve onun benzeri: **قِدرٌ** ve **قدورٌ**.

Leys dedi: Ve denir: **انْقَشَعَتْ دُجَمُ الأباطيلِ**; ve o, **دُجَمِ الهوَى** içindedir; yani onun taşkınlıklarında ve karanlıklarında. Tekil: **دُجْمَةٌ**.

( Dedim ) : Ve başkası dedi: **دِجْمَةٌ** ve **دِجَمٌ**; ve onlar âdetlerdir.

Ve **دِجْمُ الرجُلِ** : onun arkadaşı ve dostudur.

Ve falan kimse, falan kimse için **مُداجِمٌ**dir ve ona **مُدَامِجٌ**dir. Rü’be dedi:
وكَلَّ مِنْ طُولِ النِّضَال أسْهُمُه
واعْتَلَّ إِذْ بَانَ الصِّبَا ودِجَمُهْ

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D8%AC/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الدال والميم وما يثلثهما)
  (دمن)  الدال والميم والنون أصلٌ واحد يدلُّ على ثباتٍ ولزوم. فالدِّمْنُ: ما تَلبَّد من السِّرجين والبَعْر في مَبَاءات النَّعَم؛ وموضع ذلك الدِّمْنةُ، والجمع دِمَن. ويقال دَمَنْتُ الأرض بذلك، مثلُ دَمَلْتُها. والدِّمنة: ما اندفَن من الحِقْد في الصدر*. وذلك تشبيه بما تدمَّن من الأبعار في الدِّمَن. ويقال: دمَّن فلانٌ فِناءَ فُلانٍ، إذا غَشِيَه ولَزِمه. وفلانٌ دِمْنُ مالٍ، مثل قولهم إزاءُ مالٍ. وإنما سُمِّي بذلك لأنّه يلازم المال. ودَمُّونُ: مكانٌ. وكل هذا قياسٌ واحد.
  وأمّا الدّمَانُ، فهو عَفَنٌ يُصِيب النَّخْل، فإن كان صحيحاً فهو مشتقٌّ ممّا ذكرْناه من الدِّمْن؛ لأنّ ذلك يَعْفَنُ لا محالة.
  (دمث)  الدل والميم والثاء أصلٌ واحد يدلُّ على لينٍ وسُهولة. فالدَّمَث: اللِّين؛ يقال دَمِث المكانُ يَدْمَثُ دَمَثاً؛ وهو دَمْثٌ وَدَمِثٌ. ويكون ذا رَمْلٍ، ومن ذلك الحديث: "أنّ رسولَ الله صلى الله عليه وآله وسلم مال إلى دَمَثٍ، وقال: إذا بال أحَدُكُم فليرتَدْ لبَوْله([1])". والدّماثة: سُهولة الخُلُق. ويقال دَمِّثْ لي الحديثَ، أي سهِّلْه ووَطِّئْه.
  (دمج)  الدال والميم والجيم أصلٌ واحد يدلُّ على الانطواء والسَّتر. يقال أدمَجْت الحَبلَ، إذا أدرَجْتَه وأحكَمْتَ فَتْلَه. وقال الأصمعيّ في قول أوس:
بَكَيْتمْ على الصُّلح الدُِّماجِ ومِنْكُمُ *** بذِي الرِّمْثِ من وادي هُبَالَة مِقْنَبُ([2])  قال: هو من دامَجَه دِمَاجاً، إذا وافَقَه على الصُّلح. يقال تدامَجُوا. ويقال فلان على دَمَجِ فُلانٍ، أي على طريقتِه. وكلّ هذا الذي قاله فليس يَبْعُد عمّا ذكَرْناه من الخَفاء والسَّتْر.
  (دمخ)  الدال والميم والخاء ليس أصلاً. إنما هو دَمْخٌ: جبلٌ، في قول القائل:
كَفَى حَزَناً أنِّي تطالَلْتُ كَيْ أَرَى *** ذُرَى عَلَمَيْ دَمْخ فما يُريَانِ([3])  (دمر)  الدال والميم والراء أصلٌ واحد يدلُّ على الدُّخول في البيت وغيرِه. يقال دَمَرَ الرّجُل بيتَه، إذا دَخَلَه. وفرَقَ ناسٌ بين أن يكون دخولُه بإذْنٍ أو غير إذْن، فقال أبو عُبيد في حديث النبي عليه الصلاة والسلام: "مَن اطَّلَعَ في بيتِ قومٍ بغير إذْنٍ فقد دمر"، أي دخل. قال أبو عبيد: هذا إذا كان بغير إذْن، فإن كان بإذنٍ فليس بدُمُور. وهذا تفسيرٌ شرعيّ، وأمّا قِياس الكلمة فما ذكرناه أوَّلاً. ومنه قول أوس:
فلاقَى عليه من صُبَاحَ مُدَمِّراً *** لناموسه من الصَّفيحِ سَقائفُ([4])قال الشّيبانيُّ والأصمعيُّ: المدمِّر الداخل في القُتْرة. ويقال دَمَر القُنفذُ إذا دخَلَ جُحْره. وقال ناسٌ: المدَمّر الصّائد يدخِّن بأوبار الإبلِ وغيرِها حتّى لا يَجد الصَّيدُ رِيحَه. والذي عندنا أنّ المدمّر هو الدّاخِلُ قُتْرتَه، فإِذا دخَلَها دَخّن. وليس المدمِّر من نعت المُدَخِّن، والقياس لا يقتضيه. وقال الله تعالى([5]): ﴿دَمَّرَ اللهُ عَلَيْهِمْ وَلِلْكَافِرِينَ أَمْثَالُهَا﴾ [محمد 10]. والدَّمار: الهلاك. ويقال إن التّدْمُرِيَّ: ضَربٌ من اليَرابيع. فإِن كان صحيحاً فهو القياس، لأنه يدمِّر في جِحَرَتِه.
  (دمس)  الدال والميم والسين أصلٌ واحد يدلُّ على خَفاء الشّيء. ومن ذلك قولُهم: دَمَّسْتُ الشيء، إِذا أخفَيْتَه. وأتانا بأُمورٍ دُمْس مثل دُبْس، وهي الأمور التي لا يُهْتَدَى لوَجْهها. ويقولون: دَمَس الظّلامُ: اشتدَّ. ومنه الدِّيماس، يقال إنّه السَّرَب. وهو ذلك التماس([6]). وفي حديث عيسى عليه السلام: "كأنّمَا خَرَج مِن دِيماسٍ".
  (دمص)  الدال والميم والصاد ليس عندي أصلاً. وقد ذُكِرَتْ على ذاك فيه كلماتٌ إنْ صحَّتْ فهي تتقارَبُ في القياس. يقولون الدَّوْمَصُ: بَيضة الحديد، فهذا يدلُّ على مَلاسَةٍ في الشّيء. ثم يقولون لمَنْ رَقَّ حاجبُه أدْمَصُ، وهو قريبٌ من ذلك. ويقال إنّ كل عِرْق من حائطٍ دِمْصٌ. وفي كلِّ ذلك نَظَرٌ.
  (دمع)  الدال والميم والعين أصلٌ واحد يدلُّ على ماءٍ أو عَبْرةٍ([7]). فمن ذلك الدَّمْع ماءُ العَين، والقَطرةُ دَمْعةٌ. والفِعْل دَمَعَتِ العينُ دَمْعاً ودَمِعَتْ دَمَعاً* ودَمَعَتْ دُمُوعاً أيضاً. وعينٌ دامعةٌ. وجمعُ الدَّمْع دُموع. قال الخليل: المَدْمَع مجتَمَع الدَّمع في نَوَاحي العَيْن، والجميع المَدامع. ويقال امرأة دَمِعَةٌ: سريعةُ البكاء كثيرةُ الدَّمْع. ويقال شَجَّةٌ دامعةٌ: تسيل دَماً. كذا هو في كتاب الخليل. والأصحُّ مِن هذا أنّ التي تسيلُ دماً هي الدَّامِية، فأمّا الدّامعة، فأمْرُها دون ذلك، لأنّها التي كأنّها يَخْرُج منها ماءٌ أحمرُ رقيق، وذكر اليزيديُّ أنّ الدُّمَاع أَثَرُ الدَّمْع على الخَدّ. وأنشد:
يا مَنْ لِعَينٍ لا تَنِي تَهْماعَا *** قد تَرَك الدّمْعُ بها دِمَاعا([8])  ويقال دُماعاً. والدُّماع مخفَّف ومثقّل: ما يَسِيل من الكَرْم أيَّامَ الرَّبيع.
  (دمغ)  الدال والميم والغين كلمةٌ واحدة لا تتفرّع ولا يقاس عليها. فالدِّماغ معروف. ودَمَغْتُه: ضربْتُه على رأسِه حتّى وصلْتُ إلى الدماغ. وهي الدّامِغة([9]).
  (دمق)  الدال والميم والقاف ليس أصلاً، وإن كانوا قد قالوا دَمَقَ في البيت واندمَقَ، إذا دخَل، وإنَّما القاف فيما يُرَى مبدلةٌ مِن جيم، والأصل دَمَج، وقد مضى ذِكْرُه.
  (دمك)  الدال والميم والكاف يدلُّ على معنيين: أحدهما الشِّدَّة، والآخر السُّرعة؛ وربَّما اجتمع المعنيانِ.
فأمَّا الشِّدّة فالدَّمَكْمَكُ: الشديد. والدّامِكَة: الدّاهية والأمرُ العظيم. والمِدْماك: الخشبة تكون تحت قدمَي السّاقي.
  وأمّا الآخر فيقال إنّهم يقولون دَمَكَتِ الأرنب، إذا أسرعَتْ في عَدْوِها. والدَّموك: البَكَرْة العظيمة. فقد اجتمع فيها المعنيانِ: الشدّة، والسُّرعة. والدَّموك: الرَّحَى. وهي في المعنى والبَكَرة سواءٌ.
  (دمل)  الدال والميم واللام أُصَيلٌ يدلُّ على تجمُّع شيءٍ في لِينٍ وسُهولة. من ذلك اندمَلَ الجُرْح؛ وذاكَ اجتماعُه في بُرْءٍ وصَلاح. ودُمِلت الأرض بالدَّمَال، وهو السِّرجين. ودامَلْتُ الرَّجُل، إذا داجَيْته. وهو ذلك القياسُ؛ لأنّه مقارَبةٌ في سهولةٍ، والدُّمّل عربيٌّ، وهو قياسُ ما ذكرناه من التجمُّع في لِينٍ. ألا ترى أنّ أبا النجم يقول:
  * وامْتَهَدَ الغارِبُ فِعْلَ الدُّمَّلِ([10]) *
  والله أعلم.
----------------------------------------------------------------------
([1]) في اللسان: "وإنما فعل لئلا يرتد إليه رشاش البول".
([2]) الدماج ككتاب وغراب. والبيت في ديوان أوس بن حجر ص2. ويوم هبالة من أيامهم. وفي الديوان: "ولم يكن* بذي الرمث من وادي تبالة".
([3]) البيت لطهمان بن عمرو الكلابي، كما في اللسان (دمخ)، وقصيدته في معجم البلدان (دمخ).
([4]) صباح بالضم: اسم لعدة قبائل. عليه، أي على "المنهل" في بيت قبله، وهو:
فأوردها التقريب والشد منهلا *** قطاه معيد كرة الورد عاطفانظر الديوان 16. وفي اللسان: "عليها" تحريف، كما أن "صباح" ضبطت فيه بفتح الصاد خطأ.
([5]) بدلها في الأصل: "ويقال" فقط.
([6]) كذا في الأصل.
([7]) في الأصل: "أو غيره"، وهو كلام لا يصح.
([8]) البيتان في اللسان (دمع). واقتصر في اللسان على ضبط هذه الكلمة بالضم. وضبط متن البيت وتذييله هو من الأصل. ولم ترد الكلمة في القاموس.
([9]) أي الضربة. وفي الأصل: "وهي الدماغ"، صوابه من اللسان.
([10]) البيت في اللسان (مهد، دمل). وسيعيده في (مهد) وكذا في (3: 159).
ـ

##### Türkçe

(باب **الدال** ve **الميم** ve ikisini üçleyen şey)
  (**دمن**)  **الدال** ve **الميم** ve **النون** tek bir asıldır; sebat ve lüzuma delâlet eder. Şu hâlde **الدِّمْنُ**: davarların yatak yerlerinde gübreden ve tezekten yapışıp katılaşan şeydir; bunun yeri **الدِّمْنةُ**’dir; çoğulu **دِمَن**. Ve “Bu şeyle yeri **دَمَنْتُ**” denir; “Onu **دَمَلْتُ**” gibi. Ve **الدِّمنة**: göğüste kinden gömülüp kalmış olan şeydir. Bu, **الدِّمَن**’de tezeklerden yapışıp katılaşan şeye benzetmedir. Ve “Falan, falanın avlusunu **دمَّن** etti” denir; onu kapladı ve ona yapışıp kaldıysa. Ve falan, malın **دِمْنُ**’udur; onların “malın karşısı/yanı (**إزاءُ**)” demeleri gibi. Ancak buna, mala yapışıp kaldığı için bu ad verilmiştir. Ve **دَمُّونُ**: bir yerdir. Bütün bunlar tek bir kıyastır.
  Ama **الدّمَانُ** ise, hurma ağaçlarına isabet eden bir küflenmedir; eğer sahih ise, zikrettiğimiz **الدِّمْن**’den türemiştir; çünkü o, kaçınılmaz olarak küflenir.

  (**دمث**)  **الدل** ve **الميم** ve **الثاء** tek bir asıldır; yumuşaklığa ve kolaylığa delâlet eder. Şu hâlde **الدَّمَث**: yumuşaktır; “Mekân **دَمِث** oldu, **يَدْمَثُ** **دَمَثاً**” denir; o, **دَمْثٌ** ve **دَمِثٌ**’tir. Ve kumlu olur. Bundan da şu hadis: “Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم **دَمَثٍ**’e meyletti ve dedi ki: Sizden biri bevlettiğinde bevli için uzaklaşsın([1]).” Ve **الدّماثة**: huyun kolaylığıdır. Ve “Bana sözü **دَمِّثْ** et” denir; yani onu kolaylaştır ve yumuşat.

  (**دمج**)  **الدال** ve **الميم** ve **الجيم** tek bir asıldır; dürülmeye ve örtmeye delâlet eder. “İpi **أدمَجْتُ**” denir; onu dürüp topladığında ve bükümünü sağlam yaptığında. Ve **الأصمعيّ**, Evs’un şu sözü hakkında dedi:
بَكَيْتمْ على الصُّلح الدُِّماجِ ومِنْكُمُ *** بذِي الرِّمْثِ من وادي هُبَالَة مِقْنَبُ([2])
  Dedi ki: Bu, “Onunla sulh üzere **دامَجَه**’u **دِمَاجاً** yaptı”dandır; yani sulh üzere ona muvafakat etti. “**تدامَجُوا**” denir. Ve “Falan, falanın **دَمَجِ** üzeredir” denir; yani onun yolu üzeredir. Onun söylediği bütün bunlar, zikrettiğimiz gizlilik ve örtmeden uzak değildir.

  (**دمخ**)  **الدال** ve **الميم** ve **الخاء** asıl değildir. Ancak o, **دَمْخٌ**’tur: bir dağ; söyleyenin sözünde:
كَفَى حَزَناً أنِّي تطالَلْتُ كَيْ أَرَى *** ذُرَى عَلَمَيْ دَمْخ فما يُريَانِ([3])

  (**دمر**)  **الدال** ve **الميم** ve **الراء** tek bir asıldır; eve ve başkasına girmeye delâlet eder. “Adam evini **دَمَرَ** etti” denir; yani ona girdi. Bir topluluk, girişinin izinle mi izinsiz mi olduğuna göre ayırdı; **أبو عُبيد**, Peygamber عليه الصلاة والسلام’in hadisi hakkında dedi: “Bir kavmin evine izinsiz bakan kimse, muhakkak **دمر** etmiştir”; yani girmiştir. **أبو عبيد** dedi ki: Bu, izinsiz olduğunda böyledir; izinle olursa **دُمُور** ile olmaz. Bu, şer‘î bir tefsirdir; kelimenin kıyası ise, ilkin zikrettiğimizdir. Ondan Evs’un sözü:
فلاقَى عليه من صُبَاحَ مُدَمِّراً *** لناموسه من الصَّفيحِ سَقائفُ([4])
**الشّيبانيّ** ve **الأصمعيّ** dedi: **المدمِّر** dumanlı karanlığa girendir. Ve “Kirpi **دَمَر** etti” denir; yani inine girdi. Bir topluluk dedi ki: **المدَمّر** avcıdır; deve kılları ve başkalarıyla tütsüler ki av, kokusunu bulmasın. Bizim yanımızda **المدمّر**, dumanlı karanlığına girendir; ona girince tütsüledi. **المدمِّر**, **المُدَخِّن**’in sıfatından değildir; kıyas bunu gerektirmez. Allah تعالى dedi([5]): ﴿دَمَّرَ اللهُ عَلَيْهِمْ وَلِلْكَافِرِينَ أَمْثَالُهَا﴾ [Muhammed 10]. Ve **الدَّمار**: helâktir. Ve denir ki **التّدْمُرِيَّ**: yerboğalarından bir türdür. Eğer sahih ise, o kıyastır; çünkü inlerinde **يدمِّر** eder.

  (**دمس**)  **الدال** ve **الميم** ve **السين** tek bir asıldır; şeyin gizliliğine delâlet eder. Bundan onların sözü: “Şeyi **دَمَّسْتُ**”; yani onu gizledim. Ve bize **دُمْس** işler getirdi; **دُبْس** gibi; bunlar, yüzü/ciheti bulunup anlaşılmayan işlerdir. Ve derler ki: “Karanlık **دَمَس** etti”; yani şiddetlendi. Ondan **الدِّيماس**; denir ki o, yeraltı geçididir. O, şu **التماس**’tır([6]). Ve İsa عليه السلام hadîsinde: “Sanki bir **دِيماسٍ**’tan çıkmış gibidir.”

  (**دمص**)  **الدال** ve **الميم** ve **الصاد** bende asıl değildir. Orada, eğer sahihse kıyasta birbirine yaklaşan kelimeler zikredilmiştir. Derler ki **الدَّوْمَصُ**: demirin yumurtasıdır; bu, şeyde bir pürüzsüzlüğe delâlet eder. Sonra, kaşı incelen kimseye **أدْمَصُ** derler; o da buna yakındır. Ve denir ki duvardan her bir damar **دِمْصٌ**’tur. Bütün bunlarda bir nazar vardır.

  (**دمع**)  **الدال** ve **الميم** ve **العين** tek bir asıldır; suya yahut gözyaşına([7]) delâlet eder. Bundan **الدَّمْع**: gözün suyudur; damla ise **دَمْعةٌ**’dır. Fiil: “Göz **دَمَعَتِ** **دَمْعاً** ve **دَمِعَتْ** **دَمَعاً** ve ayrıca **دَمَعَتْ** **دُمُوعاً**.” Ve “**عينٌ دامعةٌ**”. **الدَّمْع**’ın çoğulu **دُموع**. **الخليل** dedi: **المَدْمَع**, gözün çevrelerinde gözyaşının toplandığı yerdir; hepsi **المَدامع**. Ve “Kadın **دَمِعَةٌ**” denir: çabuk ağlayan, gözyaşı çok olan. Ve “**شَجَّةٌ دامعةٌ**” denir: kan akıtır. **الخليل**’in kitabında böyledir. Bunun daha sahihi: kan akıtan, **الدَّامِية**’dir; ama **الدّامعة**’nın işi bunun altındadır; çünkü o, sanki ondan ince kırmızı bir su çıkıyormuş gibi olandır. **اليزيديّ** zikretti ki **الدُّمَاع**, yanak üzerindeki gözyaşı izidir. Ve şu beyit okundu:
يا مَنْ لِعَينٍ لا تَنِي تَهْماعَا *** قد تَرَك الدّمْعُ بها دِمَاعا([8])
  Ve **دُماعاً** denir. **الدُّماع** hafifletilmiş ve ağırlaştırılmış olarak: bahar günlerinde asmadan akan şeydir.

  (**دمغ**)  **الدال** ve **الميم** ve **الغين** tek bir kelimedir; dallanmaz ve ona kıyas yapılmaz. Şu hâlde **الدِّماغ** bilinen şeydir. Ve “Onu **دَمَغْتُ**”: başına vurdum; ta ki beyne ulaştım. O, **الدّامِغة**’dir([9]).

  (**دمق**)  **الدال** ve **الميم** ve **القاف** asıl değildir; her ne kadar “Evde **دَمَقَ** etti ve **اندمَقَ** etti” demiş olsalar da; yani girdi. Ancak **القاف** görüldüğü üzere **جيم**’den değiştirilmiştir; asıl **دَمَج**’dir; onun zikri geçti.

  (**دمك**)  **الدال** ve **الميم** ve **الكاف** iki mânaya delâlet eder: biri şiddet, diğeri sürat; bazen iki mânâ birleşir.
Şiddete gelince: **الدَّمَكْمَكُ**: şiddetli olandır. **الدّامِكَة**: musibet ve büyük iştir. **المِدْماك**: sakinin iki ayağı altında bulunan tahtadır.
  Diğerine gelince: denir ki onlar “Tavşan **دَمَكَتِ**” derler; yani koşusunda hızlandı. **الدَّموك**: büyük makara. Böylece onda iki mânâ birleşmiştir: şiddet ve sürat. Ve **الدَّموك**: değirmendir. Mânada ve makarada birdir.

  (**دمل**)  **الدال** ve **الميم** ve **اللام** yumuşaklık ve kolaylık içinde bir şeyin toplanmasına delâlet eden küçük bir asıldır. Bundan: yara **اندمَلَ** etti; bu, iyileşme ve salah içinde onun toplanmasıdır. Ve yer **الدَّمَال** ile **دُمِلت**; o da gübredir. Ve “Adamla **دامَلْتُ**” derim; yani ona yaltaklandım. Bu, o kıyastır; çünkü o, kolaylık içinde bir yakınlaşmadır. Ve **الدُّمّل** Arapçadır; o, zikrettiğimiz yumuşaklık içinde toplanmanın kıyasıdır. Görmez misin ki **أبو النجم** şöyle der:
  * وامْتَهَدَ الغارِبُ فِعْلَ الدُّمَّلِ([10]) *
  Allah daha iyi bilir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D8%AC/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

د م ج
دمج الوحشي في الكناس واندمج‏:‏ دخل‏.‏
قال الراعي‏:‏ غداة تراءت لابن ستين حجـة سقية غيل فـي الحجـال دمـوج ودمج الشيء دموجاً واندمج اندماجاً إذا استحكم والتأم‏.‏
قال يصف فرساً طويلاً‏:‏ يقال‏:‏ اندمج الثعلب في الجبة والسيلان في النصاب‏.‏
وأدمجت الماشطة ضفائر المرأة‏:‏ أدرجتها وملستها‏.‏
وله أعضاء مدمجة‏.‏
وأدرج هذا الطومار وأدمجه أي شدّ أدراجه‏.‏
ومن المجاز‏:‏ دمج أمرهم‏:‏ صلح والتأم‏.‏
وصلح دِماج ودُماج‏:‏ محكم‏.‏
وقال ذو الرمة‏:‏ وإذا نحـن أسبـاب المـودة بيننا دماج قواها لم يخنهـا وصولهـا أي مدمجة‏.‏
ودامجتك على هذا الأمر‏:‏ وافقتك عليه‏.‏
وتدامجوا عليه‏:‏ توافقوا‏.‏
وتدامج القوم علـيّ‏:‏ تألبـوا‏.‏
ووجد البرد فتدمج في ثيابه‏:‏ تلفف‏.‏
وليل دامج دامس‏:‏ ملتفّ الظلام قد دمج بعضـه فـي بعـض‏.‏
وأدمـج كلامـه‏:‏ أتـى بـه متراصف النظم‏.‏
واندمج الفرس‏:‏ انطوى بطنه وضمر‏.‏
قال النابغة يصف إبل الحاجّ‏:‏ قود براها قياد الشعث فاندمجت تنكـي دوابرهـا محـذوة خدما

##### Türkçe

د م ج
**دمج** vahşîyi **الكناس**’a soktu ve **اندمج**: girdi.
Çoban dedi: “Altmış yılın oğluna göründüğü sabah, **الحجال** içinde **غيل** sulaması: **دموج**.” Ve şey **دموجاً** olarak **دمج** oldu ve **اندمج** **اندماجاً** (yani) sağlamlaştığı ve birleştiği zaman.
Uzun bir atı vasfederken dedi: denilir: tilki **الجبة** içinde **اندمج** etti ve akıntı **النصاب** içinde.
Ve tarayan kadın, kadının örgülerini **أدمجت**: onları dürdü ve düzledi.
Ve onun **مدمجة** uzuvları vardır.
Ve bu tomar **أدرج** edildi ve onu **أدمجه** etti; yani onun dürümlerini sımsıkı bağladı.
Mecazdan: onların işi **دمج** oldu: düzeldi ve birleşti.
Ve **دِماج** ve **دُماج** düzeldi: sağlam.
Ve Zû’r-Rumme dedi: “Ve eğer biz, aramızdaki sevginin sebeplerini, kuvvetleri **دماج** (olarak) (yaparsak), ona ulaşması onu hıyanete uğratmadı”; yani **مدمجة**.
Ve bu iş üzerinde seninle **دامجتك**: onda sana muvafakat ettim.
Ve onun üzerinde **تدامجوا** ettiler: uyuştular.
Ve kavim bana karşı **تدامج** etti: birleşip toplandılar.
Ve soğuğu buldu da elbiseleri içinde **تدمج** etti: sarındı.
Ve **دامج** bir gece, **دامس**: karanlığı sarılıp dolaşmış; onun bir kısmı bir kısmına **دمج** olmuştur.
Ve sözünü **أدمج** etti: onu, dizilişi üst üste sıralı olarak getirdi.
Ve at **اندمج** etti: karnı içe çekildi ve zayıfladı.
Nâbiga, hacının develerini vasfederek dedi: “Dağınık saçlıların sevki gibi bir sevk, onu inceltti; böylece **اندمجت**; semer kayışlarını, ayakları bağlanmış (olarak) delip geçer; hizmetçiler (gibi).”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D8%AC/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

دَمَجَ الأَمْرُ يَدْمُجُ دُمُوجاً: استقام. وأَمْرٌ دُماج ودِماج: مستقيم.
وتَدامَجوا على الشيءِ: اجْتَمَعوا.
ودامجه عليهم
(* قوله «دامجه عليهم إلخ» كذا بالأصل.) دِماجاً: جامعه.
وصُلْح دِماجٌ ودُماجٌ مُحْكَمٌ قَويٌّ. وأَدْمَجَ الحَبْلَ: أَجاد فَتْلَه؛ وقيل: أَحْكَمَ فَتْلَه في رِقَّةٍ؛ وقوله:
إِذْ ذَاكَ إِذْ حَبْلُ الوِصالِ مُدْمَشُ
إِنما أَراد مُدْمَجُ، فأَبدل الشين من الجيم لمكان الرَّويِّ. ودَمَجَتِ الماشِطَةُ الشعر دَمْجاً، وأَدْمَجَتْه: ضَفَرَتْه. ورجل مُدْمَجٌ ومُنْدَمِجٌ: مُداخَل كالحَبْلِ المُحْكَمِ الفَتْلِ؛ ونسوة مُدْمَجاتُ الخَلْقِ ودُمَّجٌ: كالحبل المُدْمَج؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:
واللهِ لَلنَّوْمُ وبِيضٌ دُمَّجُ،
أَهْوَنُ من لَيْلِ قِلاصٍ تَمْعَجُ
(* قوله«والله للنوم إلخ» كذا بالأصل وشرح القاموس، وكتب بهامش الأصل كذا: والله لا النوم.)
قال ابن سيده: ولم نجد لها واحداً؛ وقوله أَنشده ابن الأَعرابي: يُحاوِلْنَ صَرْماً أَو دِماجاً على الخَنا،
وما ذاكُمو من شِيمَتي بسَبِيلِ
هو من قولك: أَدْمَجَ الحبلَ إِذا أَحكم قتله أَي يُظْهِرْنَ وصْلاً مُحْكَمَ الظاهر فاسدَ الباطن. الليث: مَتْنٌ مُدْمَجٌ، وكذلك الأَعضاءُ مُدْمَجَة، كأَنها أُدْمِجَتْ ومُلِسَتْ كما تُدْمِجُ الماشطةُ مَشْطَةَ المرأَة إِذا ضفرت ذوائبها؛ وكلُّ ضفيرة منها على حِيالِها تسمى دَمَجاً واحداً.
وتَدامَجَ القومُ على فلان تَدامُجاً إِذا تضافروا عليه وتعاونوا. وصلح دُماج، بالضم: مُحْكَمٌ؛ قال ذو الرمة:
وإِذ نَحْنُ أَسْبابُ المَوَدَّةِ بَيْنَنا
دُماجٌ قُوَاها، لم يَخُنْها وَصُولُها
أَبو عمرو: الدُّماجُ الصُّلْحُ على غير دَخَنٍ. الأَزهري في ترجمة دجم: ودَجَمَ الرجلَ: صاحَبَهُ. ويقال: فلان مُدَاجِمٌ لفلان ومُدامِجٌ له. والمُدامَجَةُ: مثل المُداجاةِ؛ ومنه الصلح الدُّماجُ، بالضم، وهو الذي كأَنه في خَفاءٍ، ويقال: هو التَّامُّ المحكم. ودِماجُ الخَطِّ: مُقاربته منه.
وكلُّ ما فُتِلَ فقد أُدْمِجَ. ومَتْنٌ مُدْمَجٌ: بَيِّنُ الدُّمُوجِ: مُمَلَّسٌ، وهو شاذ لأَنه لا يُعرف له فعل ثلاثي غير مزيد. وأَدْمَجَ الفرسَ: أَضْمَرَهُ. والدُّموج: الدُّخول. الجوهري: دَمَجَ الشيءُ دُموجاً إِذا دخل في الشيءِ واستحكم فيه، وكذلك انْدَمَجَ وادَّمَجَ، بتشديد الجال، وادْرَمَّجَ، كل هذا إِذا دخل في الشيءِ واستتر فيه. وأَدْمَجْتُ الشيءَ إِذا لففته في ثوب. والشيءُ المُدْمَجُ: المُدْرَجُ مع ملاسته. وفي الحديث: من شق عصا المسلمين وهم في إِسلامٍ دامجٍ فقد خَلَعَ رِبْقَةَ الإِسلام من عنقه؛ الدَّامِجُ: المجتَمِعُ. والدُّموجُ: دخول الشيءِ في الشيءِ؛ ومنه حديث زينب: أَنها كانت تكره النَّقْطَ والإِطراف إِلا أَن تَدْمُجَ اليد دَمْجاً في الخِضاب أَي تعم جميع اليد؛ ومنه حديث عليّ، عليه السلام: بل انْدَمَجْتُ على مَكنونِ علْمٍ، لو بُحْتُ به لاضْطَرَبْتم اضْطِرابَ الأَرْشِيَةِ في الطَّوِيِّ البَعيدَةِ؛ أَي اجتمعتُ عليه وانطويتُ واندرجتُ. وفي الحديث: سبحان من أَدْمَجَ قَوائم الذَّرَّةِ والهَمَجة. ودَمَج في البيت يَدْمُجُ دُمُوجاً: دخل. التهذيب: دَمَجَ عليهم ودَمَرَ وادْرَمَّجَ وتَغَلَّى عليهم، كل بمعنى واحد. ودَمَجَ الرجلُ في بيته والظبي في كِناسِهِ وانْدَمَجَ: دَخَلَ. ورجل دُمَّيْجَةٌ: متداخل، عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:
ولَسْتُ بِدُمَّيْجَةٍ في الفِراش،
وَوَجَّابَةٍ يَحْتَمِي أَن يُجِيبا
أَبو الهيثم قال: مفعال لا تدخل فيه الهاء، قال: وقد جاءَ حرفان نادران: المِدْماجَةُ، وهي العمامة؛ المعنى أَنه مُدَمَّجٌ مُحْكَمٌ كأَنه نعت للعمامة.
ويقال: رجل مِجْدامَةٌ إِذا كان قاطعاً للأُمور؛ قال أَبو منصور: هذا مأْخوذ من الجَدْمِ، وهو القطع؛ وأَنشد:
ولَسْتُ بِدُمَّيْجَةٍ في الفِراش
مأْخوذ من ادَّمَجَ في الشيءِ إِذا دخل فيه. وادَّمَجَ في الشيءِ ادِّماجاً وانْدَمَجَ انْدِماجاً إِذا دخل فيه. ونَصْلٌ مُنْدَمِجٌ أَي مُدَوَّرٌ. وليلة دامِجَةٌ: مظلمة. وليلٌ دامِجٌ أَي مظلم. ودَمَجَتِ الأَرنبُ تَدْمُجُ دُمُوجاً في عدوها: أَسرعت، وهو سرعة تقارب قوائمها في الأَرض؛ وفي المحكم: أَسرعت وقاربت الخَطْوَ، وكذلك البعير إِذا أَسرع وقارب خَطْوَه في المَنْحاةِ؛ أَنشد ثعلب:
يُحْسِنُ في مَنْحاتِه الهَمالِجا،
يُدْعى هَلُمَّ داجِناً مُدامِجا
أَبو زيد: يقال هو على تلك الدَّجْمَةِ والدَّمْجَةِ أَي الطريقة. والمُدْمَجُ: القِدْحُ؛ وقال الحرث بن حِلِّزَة:
أَلْفَيتَنا للضَّيْفِ خَيْرَ عَِمارَةٍ،
إِلاَّ يَكُنْ لَبَنٌ فَعَطْفُ المُدْمَجِ
يقول: إِن لم يكن لبن أَجَلْنا القِدْحَ على الجَزُور فنحرناها للضيف.

##### Türkçe

**دَمَجَ** iş (emir) **يَدْمُجُ** **دُمُوجاً**: doğruldu. Ve **أَمْرٌ دُماج** ve **دِماج**: düzgün.

Ve **تَدامَجوا على الشيءِ**: toplandılar.

Ve **دامجه عليهم**
(* sözü «دامجه عليهم إلخ» asılda böyle.) **دِماجاً**: onunla birleşti.

Ve **صُلْح دِماجٌ** ve **دُماجٌ**: sağlam, kuvvetli. Ve **أَدْمَجَ الحَبْلَ**: bükmesini güzel yaptı; ve denildi ki: incelik içinde bükmesini sağlamlaştırdı; ve onun sözü:
إِذْ ذَاكَ إِذْ حَبْلُ الوِصالِ مُدْمَشُ
Ancak **مُدْمَجُ**’u kastetti; kafiye yeri sebebiyle **الجيم** yerine **الشين**’i değiştirdi.

Ve **دَمَجَتِ الماشِطَةُ الشعر دَمْجاً** ve **أَدْمَجَتْه**: onu ördü.

Ve adam **مُدْمَجٌ** ve **مُنْدَمِجٌ**: iç içe girmiş; sağlam bükümlü ip gibi. Ve kadınlar **مُدْمَجاتُ الخَلْقِ** ve **دُمَّجٌ**: **الحبل المُدْمَج** gibi; İbnü’l-A‘râbî’den; ve okudu:
واللهِ لَلنَّوْمُ وبِيضٌ دُمَّجُ،
أَهْوَنُ من لَيْلِ قِلاصٍ تَمْعَجُ
(* sözü «والله للنوم إلخ» asılda ve Kāmûs şerhinde böyle; ve asıl nüshanın kenarına şöyle yazılmış: والله لا النوم.)

İbn Sîde dedi: onun için bir tekil bulmadık; ve İbnü’l-A‘râbî’nin okuduğu sözü:
يُحاوِلْنَ صَرْماً أَو دِماجاً على الخَنا،
وما ذاكُمو من شِيمَتي بسَبِيلِ
Bu, senin “**أَدْمَجَ الحبلَ**” sözündendir; ipi sağlam bükünce; yani dışı sağlam görünen, içi bozuk bir bağ göstermeye çalışırlar. el-Leys: **مَتْنٌ مُدْمَجٌ**, ve aynı şekilde uzuvlar **مُدْمَجَة**; sanki örülmüş ve düzleştirilmiş gibidir; tıpkı saç tarayıcısının kadının saç örgüsünü, zülüflerini ördüğünde **تُدْمِجُ** etmesi gibi; ve ondan her bir örgü, kendi başına, bir tek **دَمَجاً** diye adlandırılır.

Ve **تَدامَجَ القومُ على فلان تَدامُجاً**: ona karşı birbirine kenetlendiklerinde ve yardımlaştıklarında. Ve **صلح دُماج** (ضم ile): sağlam; Zü’r-Rumme dedi:
وإِذ نَحْنُ أَسْبابُ المَوَدَّةِ بَيْنَنا
دُماجٌ قُوَاها، لم يَخُنْها وَصُولُها
Ebû Amr: **الدُّماجُ**: içinde hile/kir (dahen) olmaksızın barış. el-Ezherî, **دجم** maddesinde: ve **دَجَمَ الرجلَ**: onunla arkadaşlık etti. Ve denilir: falan, falana **مُدَاجِمٌ** ve ona **مُدامِجٌ**. Ve **المُدامَجَةُ**: **المُداجاةِ** gibidir; ve ondan **الصلح الدُّماجُ** (ضم ile) gelir; o, sanki gizlilik içindeymiş gibidir; ve denilir: o, tam sağlam olandır. Ve **دِماجُ الخَطِّ**: ondan (yazıdan) yakınlaştırmasıdır.

Ve bükülen her şey, muhakkak **أُدْمِجَ** edilmiştir. Ve **مَتْنٌ مُدْمَجٌ**: **بَيِّنُ الدُّمُوجِ**: dümdüzleştirilmiş; ve bu şâzdır; çünkü onun için, artırılmış olmayan üçlü bir fiil bilinmez. Ve **أَدْمَجَ الفرسَ**: onu zayıflattı/inceltti. Ve **الدُّموج**: giriş. el-Cevherî: **دَمَجَ الشيءُ دُموجاً**: bir şeyin içine girdiğinde ve onda sağlamlaştığında; ve aynı şekilde **انْدَمَجَ** ve **ادَّمَجَ** ( **الجال**’ın şeddelenmesiyle) ve **ادْرَمَّجَ**; bütün bunlar, bir şeyin içine girdiğinde ve onda gizlendiğinde. Ve **أَدْمَجْتُ الشيءَ**: onu bir elbiseye sardığımda. Ve **الشيءُ المُدْمَجُ**: pürüzsüzlüğüyle birlikte dürülmüş/katlanmış olan. Ve hadiste: “Müslümanların asasını, onlar **إِسلامٍ دامجٍ** içinde iken yararsa, İslâmın bağını boynundan çıkarmış olur”; **الدَّامِجُ**: toplanmış olan. Ve **الدُّموجُ**: bir şeyin bir şeyin içine girmesi; ve ondan Zeyneb hadisi: onun, noktalama ve kenar süsünü sevmediği, ancak eli boyaya **تَدْمُجَ اليد دَمْجاً** ile (yani) bütün eli kaplayacak şekilde daldırması hâli müstesna. Ve ondan Ali hadisi, عليه السلام: “Bilakis ben, saklı bir ilim üzerine **انْدَمَجْتُ**; onu açığa vursaydım, uzak kuyudaki iplerin çalkalanması gibi çalkalanırdınız”; yani onun üzerine toplandım, dürüldüm ve içine alındım. Ve hadiste: “Tesbih, karıncanın ve küçük sineğin ayaklarını **أَدْمَجَ** edene.” Ve **دَمَج في البيت يَدْمُجُ دُمُوجاً**: girdi. et-Tehzîb: **دَمَجَ عليهم** ve **دَمَرَ** ve **ادْرَمَّجَ** ve **تَغَلَّى عليهم**, hepsi bir mânâdadır. Ve adam evinde, ceylan da ininde **دَمَجَ** ve **انْدَمَجَ**: girdi. Ve adam **دُمَّيْجَةٌ**: iç içe girmiş; İbnü’l-A‘râbî’den; ve okudu:
ولَسْتُ بِدُمَّيْجَةٍ في الفِراش،
وَوَجَّابَةٍ يَحْتَمِي أَن يُجِيبا
Ebû’l-Heysem dedi: **مفعال**’a **الهاء** girmez; dedi ki: iki nadir harf gelmiştir: **المِدْماجَةُ**, o da sarıktır; mânâ: o, sağlamlaştırılmış **مُدَمَّجٌ** gibidir; sanki sarık için bir sıfattır.

Ve denilir: adam **مِجْدامَةٌ**: işleri kesip atan olduğunda; Ebû Mansûr dedi: bu, **الجَدْمِ**’den alınmıştır; o da kesmedir; ve okudu:
ولَسْتُ بِدُمَّيْجَةٍ في الفِراش
**ادَّمَجَ في الشيءِ** sözünden alınmıştır: bir şeyin içine girdiğinde. Ve **ادَّمَجَ في الشيءِ ادِّماجاً** ve **انْدَمَجَ انْدِماجاً**: onun içine girdiğinde. Ve **نَصْلٌ مُنْدَمِجٌ**: yani yuvarlak. Ve **ليلة دامِجَةٌ**: karanlık. Ve **ليلٌ دامِجٌ**: yani karanlık. Ve tavşan, koşusunda **دَمَجَتِ الأَرنبُ تَدْمُجُ دُمُوجاً**: hızlandı; bu, ayaklarını yerde birbirine yaklaştıran bir sürattir. Ve **المحكم**’de: hızlandı ve adımı yaklaştırdı; ve aynı şekilde deve, **المَنْحاةِ**’de hızlanıp adımını yaklaştırdığında; Sa‘leb okudu:
يُحْسِنُ في مَنْحاتِه الهَمالِجا،
يُدْعى هَلُمَّ داجِناً مُدامِجا
Ebû Zeyd: denilir: o, şu **الدَّجْمَةِ** ve **الدَّمْجَةِ** üzeredir; yani yol/yöntem. Ve **المُدْمَجُ**: **القِدْحُ**; ve el-Hâris b. Hillize dedi:
أَلْفَيتَنا للضَّيْفِ خَيْرَ عَِمارَةٍ،
إِلاَّ يَكُنْ لَبَنٌ فَعَطْفُ المُدْمَجِ
Der ki: eğer süt yoksa, **القِدْحَ**’ı **الجَزُور** üzerine çevirdik de onu misafir için boğazladık.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D8%AC/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* د م ج * * دَمَجَ * الشيء دخل في غيره واستحكم فيه وبابه دخل وكذا * انْدَمَجَ * و * ادَّمَجَ * بتشديد الدال و * أَدْمَجَ * الشيء لفه في ثوبه

##### Türkçe

* د م ج * **دَمَجَ** şey: başkasının içine girdi ve onun içinde sağlamlaştı; babı **دخل**’dür; aynı şekilde **انْدَمَجَ** ve **ادَّمَجَ** ( **الدال**’ın şeddelenmesiyle). Ve **أَدْمَجَ** şey: onu elbisesinin içinde sardı.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D8%AC/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

دمج  الوحش في الكناس  دموجا  بالضم  : دخل  . وفي الصحاح: دمج الشىء دموجا، إذا دخل  في الشىء واستحكم فيه  والتأم،  كاندمج  اندماجا، ودمج الظبى في كناسه واندمج: دخل، وكذلك دمج الرجل في بيته  وادمج  بتشديد الدال،  وادرمج  ، بزيادة الراء وتشديد الميم المفتوحة، وهو ثابت في سائر النسخ مثل ما هو في الصحاح، وسقط عن بعض النسخ، والصحيح ثبوته، وكل هذا يقال ذلك إذا دخل في الشىء واستتر فيه. دمجت  الأرنب  تدمج دموجا  : عدت، فأسرع تقارب قوائمها في الأرض  ، وفي المحكم، أسرعت وقاربت الخطو، وكذل البعير إذا أسرع وقارب خطوة في المنحاة. أدمجت الماشطة ضفائر المرأة ودمجت: أدرجتها وملستها. و  الدمج  ، بالفتح  : الضفيرة  ، وفي اللسان: كل ضفيرة منها على حيالها تسمى دمجا واحدا. الدمج  : بالكسر: الخذن والنظير  .  المندمج المدور  ، يقال نصل مندمج إذا كان مدورا. من المجاز: التدامج: التعاون: التوافق، يقال: تدامج القوم على فلان تدامجا، إذا تظافروا عليه وتعاونوا، وفي الأساس: تألبوا. من المجاز: ليل دامج،  الدامج المظلم  ، وليلة دامجة، أي مظلمة. وفي الأساس: ليل دامج: دامس ملتف الظلام، دمج بعضه في بعض. عن أبي الهيثم: مفعال لا تدخل فيه الهاء، قال: وقد جاء حرفان نادران:  المدماجة  وهي  العمامة  ، المعنى أنه مدمج محكم، كأنه نعت للعمامة، ويقال: رجل مجذامة إذا كان قاطعا للأمور، قال أبو منصور: هذا مأخوذ من الجذم وهو القطع. وأنشد ابن الأعرابي:

  ولست بدميجة في الفراش                      ووجابة يحتمى أن يجيبيا  الدميجة، بالضم وفتح الميم المشددة: النوام اللازم في منزله  . وقال ابن الأعرابي: رجل دميجة: متداخل، وقال أبو منصور: هو مأخوذ من ادمج في الشىء إذا دخل فيه، وادمج في الشىء ادماجا، واندمج اندماجا، إذا دخل فيه. من المجاز: دمج أمرهم: صلح والتأم، و  صلح دماج كغراب وكتاب: خفى  ، أي كأنه في خفاء، أو تام  محكم  قوى، قاله الأزهري في ترجمة دجم، قال ذو الرمة:
  وإذا نحن أسباب المودة بيننادماج قواها لم يخنها وصولها وقال أبو عمرو: الدماج: الصلح على غير دخن. من المجاز:  أدمجه: لفه في ثوب  . وفي الأساس: وجد البرد فتدمج في ثيابه: تلفف.  والمدمج كمكرم: القدح  ، بالكسر، وقال الحارث بن حلزة:
  ألفيتنا للضيف خير عمـارة                      إلا يكن لبن فعطف المدمج يقول إن لم يكن لبن أجلنا القدح على الجزور فنحرناها للضيف. المدمج أيضا  :المدملج  ، أي المدرج مع ملاسته، ومتن مدمج بين الدموج أي مملس، قال ابن منظور: وهو شاذ، لأنه لا يعرف له فعل ثلاثي غير مزيد. دماج  كغراب: ع ومما يستدرك عليه: دمج الأمر يدمج دموجا: استقام. وأمر دماج: مستقيم. ودامجه عليهم دماجا: جامعه. ودامجتك عليه: وافقت وهذا مجاز. وأدمج الحبل: أجاد فتله وقيل: أحكم فتله في رقة. ورجل مدمج ومندمج: مداخل كالحبل المحكم الفتل، ونسوة مدمجات الخلق ودمج، كالحبل المدمج، عن ابن الأعرابي، وأنشد:
  والله للنوم وبيض دمج
  أهون من ليل قلاص تمعج وقال أبن سيده: ولم نجد لها واحدا. وقوله أنشده ابن الأعرابي:
  يحاولن صرما أو دماجا على الخنى                      وما ذا كم من شيمتي بـسـبـيل هو من قولك: أدمج الحبل، إذا أحكم فتله، أي يظهرن وصلا محكم الظاهر فاسد الباطن. وعن الليث: متن مدمج، وكذلك الأعضاء المدمجة، كأنها أدمجت وملست كما تدمج الماشطة مشطة المرأة إذا ضفرت ذوائبها. ودمج الرجل صاحبه، كدجم. وفلان مدامج لفلان: مداجم. والمدامجة المداجاة. وفي الحديث، من شق عصا المسليمن وهم في إسلام دامج فقد خلع ربقة الإسلام من عنقه  ، الدامج: المجتمع. ودماج الخط: مقاربته، منه، وكل ما فتل فقد أدمج. ومن المجاز: أدمج الفرس: أضمره فاندمج. وفي حديث علي، رضى الله عنه  بل اندمجت على مكنون علم لو بحت به لاضطربتم اضطراب الأرشية في الطوى البعيدة  أي اجتمعت عليه وانطويت واندرجت. وفي الحديث  سبحان من أدمج قوائم الذرة والهمجة  وفي التهذيب: دمج عليهم، ودمر وادرمج، وتعلى عليهم، كلها بمعنى واحد. وعن أبي زيد: يقال: هو على تلك الدجمة والدمجة، أي الطريقة. وأدرج الطومار وأدمجه: شد أدراجه. ومن المجاز: أدمج كلامه إذا أتى به متراصف النظم.

##### Türkçe

دمج  vahşi hayvanın ininde  دموجا  (ضم ile): girdi. Ve **الصحاح**’ta: **دمج** şey  دموجا, şeyin içine girdiği ve onda sağlamlaştığı ve birleşip kaynaştığı zaman; **كاندمج**  اندماجا; ve **دمج** ceylan inine ve **اندمج**: girdi; yine bunun gibi adamın evine **دمج** etmesi ve **ادمج** ( **الدال**’ın şeddelenmesiyle), ve **ادرمج** ( **الراء**’ın artırılması ve fethalı **الميم**’in şeddelenmesiyle); ve o, **الصحاح**’ta olduğu gibi diğer nüshaların tamamında sabittir; bazı nüshalardan düşmüştür; doğrusu onun sabit olmasıdır. Bütün bunlar, şeyin içine girip onda gizlendiği zaman söylenir. **دمجت** tavşan  تدمج  دموجا: koştu; böylece yerde ayaklarını birbirine yaklaştırarak hızlandı. Ve **المحكم**’de: hızlandı ve adımı yaklaştırdı; ve yine bunun gibi deve, **المنحاة**’da hızlandığı ve adımını yaklaştırdığı zaman.

**أدمجت** saç örgücüsü kadının örgülerini ve **دمجت**: onları dürdü ve düzleştirdi. Ve **الدمج** (fetha ile): örgü; ve **اللسان**’da: onlardan her bir örgü kendi başına bir **دمج** diye adlandırılır. **الدمج**: kesra ile: dost ve benzer.

**المندمج** yuvarlak olan: “yuvarlak olduğu zaman **نصل** **مندمج** denir.”

Mecazdan: **التدامج**: yardımlaşma: uyuşma; “kavim falana karşı  تدامجا  **تدامج** etti” denir; ona karşı birbirini destekledikleri ve yardımlaştıkları zaman. Ve **الأساس**’ta: birleşip toplandılar.

Mecazdan: **ليل دامج**: **الدامج** karanlık olan; ve **ليلة دامجة**, yani karanlık. Ve **الأساس**’ta: **ليل دامج**: karanlığı birbirine girmiş, sıkı karanlık; onun bir kısmı bir kısmına **دمج** etti.

Ebû’l-Heysem’den: **مفعال**’a **الهاء** girmez, dedi. Şöyle dedi: Nadir iki harf gelmiştir: **المدماجة** ve o **العمامة**’dır; anlamı: o, sağlamlaştırılmış **مدمج**’dir; sanki sarık için bir sıfattır. Ve “adam **مجذامة**” denir; işleri kesip atan olduğu zaman. Ebû Mansûr dedi: bu, kesme olan **الجذم**’den alınmıştır. İbnü’l-A‘râbî şu beyti okudu:

ولست بدميجة في الفراش                      ووجابة يحتمى أن يجيبيا

**الدميجة** (ضم ile ve şeddeli **الميم**’in fethasıyla): evinde yerleşik uyuyan. İbnü’l-A‘râbî dedi: “adam **دميجة**”: iç içe girmiş. Ebû Mansûr dedi: o, “şeye girdiği zaman **ادمج**”den alınmıştır; ve “şeye **ادمج** etti  ادماجا, ve **اندمج** etti  اندماجا” (ona girdiği zaman).

Mecazdan: “onların işi **دمج** etti”: düzeldi ve birleşip kaynaştı. Ve “**صلح دماج** ( **غراب** ve **كتاب** gibi)”: gizli oldu; yani sanki bir gizlilik içindedir; yahut tam, sağlam, kuvvetli. Bunu Ezherî, **دجم** maddesinde söyledi. Zü’r-Rumme dedi:

وإذا نحن أسباب المودة بيننادماج قواها لم يخنها وصولها

Ebû Amr dedi: **الدماج**: içinde kin olmaksızın sulh.

Mecazdan: “**أدمجه**”: onu bir elbiseye sardı. Ve **الأساس**’ta: soğuğu buldu da elbiselerine **تدمج** etti: büründü.

Ve **المدمج** ( **مكرم** vezninde): **القدح** (kesra ile). Hâris b. Hıllize dedi:

ألفيتنا للضيف خير عمـارة                      إلا يكن لبن فعطف المدمج

“Eğer süt olmazsa, kadehi deveye çevirdik de onu misafir için boğazladık” demek istiyor.

**المدمج** ayrıca: **المدملج**; yani pürüzsüzlüğüyle birlikte dürülmüş olan. Ve “**متن** **مدمج** بين **الدموج**”: yani düzleştirilmiş. İbn Manzûr dedi: ve o şâzdır; çünkü onun için, artırılmış olmayan üçlü bir fiil bilinmez.

**دماج** ( **غراب** gibi): “ع”.

Ve üzerinde tamamlayıcı olarak kaydedilenlerdendir: “iş **دمج** eder  يدمج  دموجا”: doğruldu. Ve “iş **دماج**”: doğru. Ve “onlara  دماجا  **دامجه**”: onlarla birleşti. Ve “ona karşı **دامجتك**”: uyuştum; ve bu mecazdır.

Ve “ipi **أدمج** etti”: bükmesini güzel yaptı; ve denildi ki: incelik içinde bükmesini sağlamlaştırdı. Ve “adam **مدمج** ve **مندمج**”: sağlam bükümlü ip gibi iç içe girmiş. Ve “kadınlar **مدمجات الخلق**” ve **دمج**; İbnü’l-A‘râbî’den, sağlam bükümlü ip gibi. Şu beyti okudu:

والله للنوم وبيض دمج
أهون من ليل قلاص تمعج

İbn Sîde dedi: onun için bir tekil bulmadık. Ve İbnü’l-A‘râbî’nin okuduğu sözü:

يحاولن صرما أو دماجا على الخنى                      وما ذا كم من شيمتي بـسـبـيل

Bu, “ipi **أدمج** etti” sözündendir; bükmesini sağlamlaştırdığı zaman; yani dışı sağlam görünen, içi bozuk bir bağ göstermeye çalışırlar.

Leys’ten: “**متن** **مدمج**”; ve yine bunun gibi **الأعضاء المدمجة**; sanki onlar **أدمجت** edildi ve düzleştirildi; tıpkı saç örgücüsünün kadının saçını taradığı zaman, onun zülüflerini ördüğünde, onu **تدمج** etmesi gibi.

Ve “adam arkadaşını **دمج** etti”, **دجم** gibi. Ve “falanca, falanca için **مدامج**”: **مداجم**.

Ve **المدامجة**: **المداجاة**.

Hadiste: “Kim Müslümanların asasını yarar da onlar **إسلام دامج** içinde iken, İslâm bağını boynundan çıkarmış olur”; **الدامج**: toplanmış olan.

Ve **دماج** yazı: onu birbirine yaklaştırması; ondandır. Ve bükülen her şey, muhakkak **أدمج** edilmiştir.

Mecazdan: “atı **أدمج** etti”: onu zayıflattı da o **اندمج** etti.

Ali’nin hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Fakat ben, açığa vursaydım, uzak kuyulardaki iplerin çalkalanması gibi çalkalanacağınız gizli bir ilim üzerine **اندمجت** oldum”; yani onun üzerinde toplandım ve dürüldüm ve iç içe geçirildim.

Hadiste: “Karıncanın ve küçük sineğin ayaklarını **أدمج** edenin tenzihidir.”

Ve **التهذيب**’de: “onlara **دمج** etti”, ve **دمر** ve **ادرمج**, ve “onlara üstünlük tasladı”; hepsi tek bir anlamdadır.

Ebû Zeyd’den: “O, şu **الدجمة** ve **الدمجة** üzeredir” denir; yani yol.

Ve “tomarı **أدرج** etti ve onu **أدمجه** etti”: dürmelerini sıktı.

Ve mecazdan: “sözünü **أدمج** etti”: onu, dizilişi birbirine bitişik olarak getirdiği zaman.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D8%AC/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

دَمَجَ
1 دَمَجَ دمج , [aor., accord. to a rule of the K, دَمُجَ ,] inf. n. دُمُوجٌ; (S, A, K;) and ↓ اندمج (S, A, Msb, K) and ↓ اِدَّمَجَ, as also اِدْرَمَّجَ; (S, K;) It (a thing, S, A) entered, and became firm, فِى شَىْءٍ in a thing: (S, K:) or it became firm and consolidated: (A:) or it entered, and became concealed, in a thing: (A'Obeyd, S, Msb:) and the first and second, he (a wild animal) entered into his covert among trees: (A, TA:) and in like manner, the first, a man into his house or tent; as also ↓ دمّج. (L.) ― -b2- [Hence,] دَمَجَ بَعْضُهُ فِى بَعْضٍ (tropical:) [It became intricate]; said of darkness. (A, TA.) ― -b3- And دَمَجَ أَمْرُهُمْ (tropical:) Their affair, or case, was, or became, right, just, or sound, and consistent. (A, TA.) ― -b4- And دَمَجَتِ الأَرْنَبُ, (M, K,) aor. دَمُجَ , inf. n. as above, (TA,) The hare went quickly, with short steps: (M, K: *) and in like manner دَمَجَ is said of a camel. (M.) -A2- See also 4.

2 دَمَّجَ see 1.

دامجهُ
3 دامجهُ دامجه دامجة , (A, L,) inf. n. دِمَاجٌ, (L,) (tropical:) He agreed with him, [and he aided him, (see 6,)] عَلَيْهِ [against him, or respecting it, or to do it]. (L, A.) ― -b2- And (assumed tropical:) [He soothed, coaxed, wheedled, or cajoled, him, as though concealing enmity: for its inf. n.] مُدَامَجَةٌ is like مُدَاجَاةٌ. (S.)

ادمج
4 ادمج أدمج ادمج دمج He wrapped a thing in a garment, or piece of cloth. (S, K. [Said in the TA to be tropical: but for this there is no reason that I can see.]) ― -b2- He rolled up tightly a طُومَار [or scroll]; syn. شَدَّ اـِدْرَاجَهُ. (A, TA.) ― -b3- He twisted: or he twisted well a rope: or he twisted it firmly, making it slender. (TA.) And ادمجت, said of a female comber and dresser of hair, (A, L,) She rolled, or made round, (أَدْرَجَت,) and made smooth, the locks of a woman's hair: (A:) or she plaited such locks; as also ↓ دَمَجَتْ, inf. n. دَمْجٌ. (L.) ― -b4- (assumed tropical:) He, or it, made a horse lean, lank, or light of flesh, or slender, or lank in the belly. (TA.) اـِدْمَاجٌ [as inf. n. of أُدْمِجَ, not of أَدْمَجَ,] signifies (assumed tropical:) The being slender in the waist, or middle. (KL.) [See also 7.] ― -b5- ادمج كَلَامَهُ (tropical:) He disposed his words in a closely-connected order: (A:) or he made his speech vague. (Msb.)

تدمّج فِى ثيَابِهِ
5 تدمّج فِى ثيَابِهِ تدمج في ثيابه تدمج في ثيابة (tropical:) He wrapped himself in his clothes, in consequence of his feeling the cold. (A.)

تدامجوا
6 تدامجوا تدامجوا (tropical:) They agreed together: (A:) [they conspired together:] they leagued together, (A,) and aided one another. (S, A, K. *) You say, تدامجوا عَلَيْهِ (tropical:) They aided one another, (S,) or leagued together, and aided one another, (A, TA,) against him. (S, A, TA.)

اندمج
7 اندمج أندمج اندمج ٱندمج : see 1. ― -b2- Also, said of a horse, (tropical:) He was, or became, lean, lank, or light of flesh, or slender, or lank in the belly. (A, TA.)

اِدَّمَجَ
8 اِدَّمَجَ أدمج ادمج دمج : see 1.

دَمْجٌ
دَمْجٌ دمج A plaited, or braided, lock of hair. (L, K. *)

دِمْجٌ
دِمْجٌ دمج A [friend, or companion, such as is termed] خِدْن; and an equal. (K.)

صُلْحٌ دُمَاجٌ
صُلْحٌ دُمَاجٌ صلح دماج (S, A, K) and ↓ دِمَاجٌ (A, K) (tropical:) A peace, or reconciliation, that is secret, or concealed: (K, TA:) or as though secret, or concealed; from مُدَامَجَةٌ [inf. n. of 3]: (S:) or firmly established: (A, K:) or complete, and firmly established: (Az, S:) or that is not made with any malicious intention. (AA.) And أَمْرٌ دُمَاجٌ (assumed tropical:) A right, or just, affair or case. (TA.) The saying of a poet, cited by IAar,
يُحَاوِلْنَ صَرْمًا أَوْ دُمَاجًا عَلَى الخَنَى
[which may app. be correctly rendered Do they (referring to women) seek to affect a severing of the tie of union, or a confirming thereof notwithstanding the calamities of fortune?] is explained as meaning, they make a show of union outwardly sound but inwardly unsound; from أَدْمَجَ الحَبْلَ signifying “he twisted firmly the rope.” (TA.)

دِمَاجٌ
دِمَاجٌ دماج : see the next preceding paragraph.

دُمُوجٌ
دُمُوجٌ دموج inf. n. of 1. (S, A, K.) ― -b2- Also Smoothness; or the being smooth: in this sense extr., inasmuch as it [is an inf. n. that] has no unaugmented triliteral-radical verb belonging to it. (L.)

دُمَّجٌ
دُمَّجٌ دمج : see مُدْمَجٌ.

لَيْلٌ دَامِجٌ
لَيْلٌ دَامِجٌ ليل دامج (tropical:) Dark night: (S, K, * TA:) or night of intricate darkness. (A.)

مُدْمَجٌ
مُدْمَجٌ مدمج , applied to a man, (assumed tropical:) Well knit together, like a rope firmly twisted; as also ↓ مَنْدَمِجٌ: and in like manner, مُدْمَجَاتُ الخَلْقِ, applied to women, (assumed tropical:) of a frame well knit together; and so ↓ دُمَّجٌ, of which ISd found no singular. (L.) And accord. to Lth, ↓ مُدَمَّجٌ, applied to the back, and to a limb, or member, means (assumed tropical:) [Well compacted, or rounded, and smooth;] as though made round and smooth (أُدْرِجَتْ وَ مُلِّسَتْ) as when the female comber and dresser of hair plaits the locks of a woman's hair: (TA:) [or this may be a mistranscription for مُدْمَجٌ; for it is said that] مُدْمَجٌ signifies round and smooth; syn. مُدَمْلَجٌ; (K;) or مُدْرَجٌ مَعَ مَلَاسَتِهِ: (S:) and, applied to a back, made smooth. (L.) ― -b2- Also (assumed tropical:) An arrow that is used in the game called المَيْسِر. (S, K.) El-Hلrith Ibn-Hillizeh says,
أَلْفَيْتَنَا لِلضَّيْفِ خَيْرَ عِمَارَةٍ
اـلَّا يَكُنْ لَبَنٌ فَعَطْفٌ المُدْمَجِ
[Thou hast found us to be, for the guest, the best tribe: if there is not any milk, then is the shuffling of the gaming arrow]: meaning, if there is not any milk, we shuffle the gaming arrow for [the purpose of deciding who shall supply] the camel to be slaughtered, and we slaughter it for the guest. (S.)

مُدَمَّجٌ
مُدَمَّجٌ مدمج : see the next preceding paragraph.

مِدْمَاجَةٌ
مِدْمَاجَةٌ مدماجه مدماجة A turban; syn. عِمَامَةٌ; (AHeyth, K;) a rare instance of the addition of ة to the measure مِفْعَالٌ: or it seems to be an epithet applied to a turban, meaning firmly wound. (AHeyth.)

مُنْدَمِجٌ
مُنْدَمِجٌ مندمج : see مُدْمَجٌ. ― -b2- Also Round, or rounded; as an epithet applied to a نَصْل [i. e. the head of an arrow or of a spear &c.] (S.)

##### Türkçe

**دَمَجَ**
1 **دَمَجَ** **دمج** , [muzâri‘, K’nin kaidesine göre, **دَمُجَ** ,] mastar ismi **دُمُوجٌ**; (S, A, K;) ve ↓ **اندمج** (S, A, Msb, K) ve ↓ **اِدَّمَجَ**, ayrıca **اِدْرَمَّجَ**; (S, K;) O (bir şey, S, A) girdi ve sağlamlaştı, **فِى شَىْءٍ** bir şeyin içinde: (S, K:) yahut sağlamlaştı ve pekişti: (A:) yahut bir şeye girdi ve gizlendi: (A'Obeyd, S, Msb:) ve birinci ve ikinci (mânâya göre), o (yabanî hayvan) ağaçlar arasındaki sığınağına girdi: (A, TA:) ve aynı şekilde, birinci (mânâya göre), bir adam evine yahut çadırına (girdi); ayrıca ↓ **دمّج**. (L.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **دَمَجَ بَعْضُهُ فِى بَعْضٍ** (mecaz:) [girift oldu]; karanlık hakkında söylenir. (A, TA.) ― -b3- Ve **دَمَجَ أَمْرُهُمْ** (mecaz:) Onların işi yahut hâli doğru, adil yahut sağlam ve tutarlı oldu yahut oldu. (A, TA.) ― -b4- Ve **دَمَجَتِ الأَرْنَبُ**, (M, K,) muzâri‘i **دَمُجَ** , mastarı yukarıdaki gibi, (TA,) Tavşan kısa adımlarla hızlı yürüdü: (M, K: *) ve aynı şekilde **دَمَجَ** deve hakkında da söylenir. (M.) -A2- 4’e de bak.

**2 دَمَّجَ** 1’e bak.

**دامجهُ**
3 **دامجهُ** **دامجه** **دامجة** , (A, L,) mastar ismi **دِمَاجٌ**, (L,) (mecaz:) Onunla uyuştu, [ve ona yardım etti, (6’ya bak,)] **عَلَيْهِ** [ona karşı, yahut onun hakkında, yahut onu yapmak üzere]. (L, A.) ― -b2- Ve (varsayılan mecaz:) [Onu yatıştırdı, okşadı, kandırdı yahut ayarttı; sanki düşmanlığı gizliyormuş gibi: zira bunun mastarı] **مُدَامَجَةٌ** , **مُدَاجَاةٌ** gibidir. (S.)

**ادمج**
4 **ادمج** **أدمج** **ادمج** **دمج** Bir şeyi bir elbiseye yahut bir bez parçasına sardı. (S, K. [TA’da mecaz olduğu söylenmiştir: fakat buna dair görebildiğim bir sebep yoktur.]) ― -b2- Bir **طُومَار**ı [yahut tomar/ruleyi] sıkıca dürdü; eş anlamlısı **شَدَّ اـِدْرَاجَهُ**. (A, TA.) ― -b3- Büktü: yahut bir ipi iyi büktü: yahut onu sağlamca büküp ince yaptı. (TA.) Ve **ادمجت**, saç tarayıp düzelten bir kadın hakkında söylenir, (A, L,) Bir kadının saç tutamlarını yuvarladı yahut yuvarlak yaptı, (**أَدْرَجَت,**) ve pürüzsüz yaptı: (A:) yahut bu tutamları ördü; ayrıca ↓ **دَمَجَتْ**, mastarı **دَمْجٌ**. (L.) ― -b4- (varsayılan mecaz:) O, yahut o (şey), bir atı zayıf, sıska yahut eti az, yahut ince, yahut karnı çekik yaptı. (TA.) **اـِدْمَاجٌ** [**أُدْمِجَ**’in mastarı olarak, **أَدْمَجَ**’in değil,] (varsayılan mecaz:) Belde yahut orta kısımda ince olma demektir. (KL.) [7’ye de bak.] ― -b5- **ادمج كَلَامَهُ** (mecaz:) Sözlerini sıkı bağlantılı bir düzen içinde tertip etti: (A:) yahut konuşmasını muğlak yaptı. (Msb.)

**تدمّج فِى ثيَابِهِ**
5 **تدمّج فِى ثيَابِهِ** **تدمج في ثيابه** **تدمج في ثيابة** (mecaz:) Soğuk hissetmesi sebebiyle kendini elbiselerine sardı. (A.)

**تدامجوا**
6 **تدامجوا** **تدامجوا** (mecaz:) Birlikte anlaştılar: (A:) [birlikte komplo kurdular:] birleştiler, (A,) ve birbirlerine yardım ettiler. (S, A, K. *) Şöyle dersin: **تدامجوا عَلَيْهِ** (mecaz:) Ona karşı birbirlerine yardım ettiler, (S,) yahut birleştiler ve birbirlerine yardım ettiler, (A, TA,) ona karşı. (S, A, TA.)

**اندمج**
7 **اندمج** **أندمج** **اندمج** **ٱندمج** : 1’e bak. ― -b2- Ayrıca, bir at hakkında söylenir, (mecaz:) Zayıf, sıska yahut eti az, yahut ince, yahut karnı çekik oldu yahut oldu. (A, TA.)

**اِدَّمَجَ**
8 **اِدَّمَجَ** **أدمج** **ادمج** **دمج** : 1’e bak.

**دَمْجٌ**
**دَمْجٌ** **دمج** Örülmüş yahut saç örgüsü hâlindeki bir saç tutamı. (L, K. *)

**دِمْجٌ**
**دِمْجٌ** **دمج** Bir **خِدْن** [denilen türden bir dost yahut yoldaş]; ve bir denk. (K.)

**صُلْحٌ دُمَاجٌ**
**صُلْحٌ دُمَاجٌ** **صلح دماج** (S, A, K) ve ↓ **دِمَاجٌ** (A, K) (mecaz:) Gizli yahut saklı bir barış yahut uzlaşma: (K, TA:) yahut gizli yahut saklıymış gibi; **مُدَامَجَةٌ**’den [3’ün mastarı]: (S:) yahut sağlamca yerleşmiş: (A, K:) yahut tam ve sağlamca yerleşmiş: (Az, S:) yahut hiçbir kötü niyetle yapılmayan. (AA.) Ve **أَمْرٌ دُمَاجٌ** (varsayılan mecaz:) Doğru yahut adil bir iş yahut hâl. (TA.) IAar’ın naklettiği bir şairin sözü,
يُحَاوِلْنَ صَرْمًا أَوْ دُمَاجًا عَلَى الخَنَى
[ki görünüşe göre doğru tercümesi: “Onlar (kadınlara işaretle) bağın koparılmasını mı, yoksa talihin musibetlerine rağmen onun pekiştirilmesini mi gerçekleştirmeye çalışırlar?”] şu mânâ ile açıklanır: dıştan sağlam, içten sağlam olmayan bir birleşmeyi gösterişle sergilerler; **أَدْمَجَ الحَبْلَ** “ipi sağlamca büktü” mânâsından. (TA.)

**دِمَاجٌ**
**دِمَاجٌ** **دماج** : bir önceki paragraf’a bak.

**دُمُوجٌ**
**دُمُوجٌ** **دموج** 1’in mastarı. (S, A, K.) ― -b2- Ayrıca Düzgünlük; yahut düzgün olma: bu mânâda yabancıdır; zira o, kendisine ait artırımsız üçlü kök fiili bulunmayan bir mastardır. (L.)

**دُمَّجٌ**
**دُمَّجٌ** **دمج** : **مُدْمَجٌ**’e bak.

**لَيْلٌ دَامِجٌ**
**لَيْلٌ دَامِجٌ** **ليل دامج** (mecaz:) Karanlık gece: (S, K, * TA:) yahut girift karanlıklı gece. (A.)

**مُدْمَجٌ**
**مُدْمَجٌ** **مدمج** , bir adama sıfat olarak, (varsayılan mecaz:) Sağlam örülmüş; sağlam bükülmüş ip gibi; ayrıca ↓ **مَنْدَمِجٌ**: ve aynı şekilde, **مُدْمَجَاتُ الخَلْقِ**, kadınlara sıfat olarak, (varsayılan mecaz:) yapısı sağlam örülmüş; ve yine ↓ **دُمَّجٌ**, ki bunun tekilini ISd bulmamıştır. (L.) Ve Lth’ye göre, ↓ **مُدَمَّجٌ**, sırta ve bir uzva yahut organa sıfat olarak, (varsayılan mecaz:) [iyi sıkıştırılmış yahut yuvarlaklaştırılmış ve pürüzsüz;] sanki yuvarlaklaştırılıp pürüzsüz yapılmış (**أُدْرِجَتْ وَ مُلِّسَتْ**) gibi; tıpkı saç tarayıp düzelten kadının bir kadının saç tutamlarını örmesi gibi: (TA:) [yahut bu, **مُدْمَجٌ** yerine yanlış yazım olabilir; zira] **مُدْمَجٌ** yuvarlak ve pürüzsüz demektir; eş anlamlısı **مُدَمْلَجٌ**; (K;) yahut **مُدْرَجٌ مَعَ مَلَاسَتِهِ**: (S:) ve sırta sıfat olarak, pürüzsüz yapılmış. (L.) ― -b2- Ayrıca (varsayılan mecaz:) **المَيْسِر** denilen oyunda kullanılan bir ok. (S, K.) El-Hلrith Ibn-Hillizeh der ki,
أَلْفَيْتَنَا لِلضَّيْفِ خَيْرَ عِمَارَةٍ
اـلَّا يَكُنْ لَبَنٌ فَعَطْفٌ المُدْمَجِ
[“Bizi misafir için en hayırlı kabile olarak buldun: eğer süt yoksa, o hâlde oyun okunun karıştırılması vardır”]: mânâsı, eğer süt yoksa, [kimin sağlayacağını belirlemek] maksadıyla oyun okunu karıştırırız, kesilecek deveyi (böylece belirleriz) ve onu misafir için keseriz. (S.)

**مُدَمَّجٌ**
**مُدَمَّجٌ** **مدمج** : bir önceki paragraf’a bak.

**مِدْمَاجَةٌ**
**مِدْمَاجَةٌ** **مدماجه** **مدماجة** Bir sarık; eş anlamlısı **عِمَامَةٌ**; (AHeyth, K;) vezin **مِفْعَالٌ**’a ة eklenmesinin nadir bir örneği: yahut sarığa uygulanan bir sıfat gibi görünür; mânâsı sağlamca sarılmış. (AHeyth.)

**مُنْدَمِجٌ**
**مُنْدَمِجٌ** **مندمج** : **مُدْمَجٌ**’e bak. ― -b2- Ayrıca Yuvarlak yahut yuvarlatılmış; bir **نَصْل** [yani okun yahut mızrağın vb. ucu] için sıfat olarak. (S.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D8%AC/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

دَمَجَ
دَمَجَ U ( n. ac. دُمُوْج 27 )
a.  [ Fī ], Entered into & remained in.

b.  Arranged, settled.

c.  Plaited ( the hair ).

دَمَّجَ
دَمَّجَ II ,
a.  Made to enter or penetrate.

أَدْمَجَ
أَدْمَجَ IV ,
a.  Wrapped up; rolled up.

b.  Arranged, put in order; completed.

تَدَاْمَجَ
تَدَاْمَجَ VI ,
a.  Leagued together in mutual defence.

اِنْدَمَجَ
اِنْدَمَجَ VII ,  اِدْتَمَجَ VIII ( d ),
a.  Entered into; became fixed one in another.

b.  Was well made, well arranged.

دَمْج
دَمْج 1 ,
a.  A plaited lock of hair.

دِمْج
دِمْج 2 ,
a.  Companion, friend.

دَاْمِج
دَاْمِج 21 ,
a.  Dark ( night ).

دِمَاْج
دِمَاْج 23 ,  دُمَاْج 24 ,
a.  Firm, solid, well-knit; firmly established.

مِدْمَاْجَة
مِدْمَاْجَة 45t ,
a.  Turban.

دَامِجَانَة
دَامِجَانَة P. ,
a.  Demi-john.

##### Türkçe

**دَمَجَ**
**دَمَجَ** U ( n. ac. **دُمُوْج** 27 )
a.  [ Fī ], İçine girdi ve içinde kaldı.

b.  Düzenledi, yerleştirdi.

c.  (Saçı) ördü.

**دَمَّجَ**
**دَمَّجَ** II ,
a.  Soktu veya nüfuz ettirdi.

**أَدْمَجَ**
**أَدْمَجَ** IV ,
a.  Sardı; dürdü.

b.  Düzenledi, düzene koydu; tamamladı.

**تَدَاْمَجَ**
**تَدَاْمَجَ** VI ,
a.  Karşılıklı savunmada birleştiler.

**اِنْدَمَجَ**
**اِنْدَمَجَ** VII ,  **اِدْتَمَجَ** VIII ( d ),
a.  İçine girdi; birbirinin içinde sabit oldu.

b.  İyi yapılmış, iyi düzenlenmiş oldu.

**دَمْج**
**دَمْج** 1 ,
a.  Örülmüş bir saç lülesi.

**دِمْج**
**دِمْج** 2 ,
a.  Yoldaş, arkadaş.

**دَاْمِج**
**دَاْمِج** 21 ,
a.  Koyu (gece).

**دِمَاْج**
**دِمَاْج** 23 ,  **دُمَاْج** 24 ,
a.  Sağlam, katı, iyi örülmüş; sağlamca yerleşmiş.

**مِدْمَاْجَة**
**مِدْمَاْجَة** 45t ,
a.  Sarık.

**دَامِجَانَة**
**دَامِجَانَة** P. ,
a.  Damacana.
