# دمس — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D8%B3/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D9%85%D8%B3/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دمس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D8%B3.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: دمس

دَمَس الظلامُ وأَدْمَسَ وليلٌ دامسٌ إِذا اشتدّ وأَظلم. وقد دَمَسَ الليل يَدْمِسُ ويَدْمُسُ دَمْساً ودُمُوساً وأَدْمَسَ: أَظلم، وقيل: اختلط ظلامه. وفي كلام مسيلمة: والليل الدَّامِس هو الشديد الظلمة. ودَمَسَه يَدْمُسُه ويَدْمِسُه دَمْساً: دفنه. ودَمَّسَ الخَمْرَ: أَغلق عليها دَنَّها؛ قال:
إِذا ذُقْتَ فاها قلتَ: عِلْقٌ مُدَمَّسٌ،
أُريدَ به قَيْلٌ فَغُودِرَ في سأْبِ
والتدميس: إِخفاء الشيء تحت الشيء، ويقال بالتخفيف. أَبو زيد: المُدَمَّسُ المَخْبوء. ودَمَسْتُ الشيء: دفنته وخَبَأْته، وكذلك التَّدْمِيسُ. ودَمَّسَ الشيءَ: أَخفاه. ودَمَسَ عليه الخبرَ دَمْساً: كَتَمَه البتة. والدِّماسُ: كل ما غَطَّاك. أَبو عمرو: دَمَسْت الشيء غطيته. والدَّمَسُ: ما غُطِّي؛ وأَنشد للكميت:
بلا دَمَسٍ أَمرَ القَريبِ ولا غَمْلِ
أَبو زيد: يقال أَتاني حيث وَارى دَمَسٌ دَمْساً وحيث وارى رُؤْيٌ رُؤْياً، والمعنى واحد، وذلك حين يُظْلِمُ أَوَّلُ الليل شيئاً؛ ومثله: أَتاني حين تقول أَخوك أَم الذئب. وروى أَبو تراب لأَبي مالك: المُدَّمَّسُ والمُدَنَّسُ بمعنى واحد. وقد دَنَّسَ ودَمَّسَ.
والدِّماسُ: كساء يطرح على الزِّقِّ.
ودَمَسَ المرأَة دَمْساً: نكحها كَدَسَمها؛ عن كراع.
والدِّيماس والدَّيْماسُ: الحَمَّامُ. وفي الحديث في صفة الدجال: كأَنما خَرَجَ من ديماس؛ قال بعضهم: الدِّيماسُ الكِنُّ؛ أَراد أَنه كان مُخَدَّراً لم يَرَ شمساً ولا ريحاً، وقيل: هو السَّرَبُ المظلم، وقد جاءَ في الحديث مفسراً أَنه الحَمَّام. والدِّيْماسُ: السَّرَب؛ ومنه يقال دَمَسْتُه أَي قَبَرْتُه. أَبو زيد: دَمَسْته في الأَرض دَمْساً إِذا دفنته، حيّاً كان أَو مَيِّتاً؛ وكان لبعض الملوك حبس سماه دَيْماساً لظلمته. والدِّيماسُ: سجن الحجاج بن يوسف، سمي به على التشبيه، فإِن فتحتَ الدال جمع على دَياميسَ مثل شيطان وشياطين، وإِن كسرتها جمعت على دَماميس مثل قِيْراطٍ وقَراريطَ، وسمي بذلك لظلمته. وفي حديث المسيح: أَنه سَبْطُ الشَّعرِ كثيرُ خِيلان الوجه كأَنه خَرَجَ من دِيماس؛ يعني في نَضْرَتِه وكثرة ماء وجهه كأَنه خرج من كِنٍّ لأَنه قال في وصفه: كأَنَّ رأْسَه يَقْطُرُ ماءً.
والمُدَمِّسُ والمُدَمَّسُ: السجن.
ويقال: جاء فلان بأُمور دُمْسٍ أَي عِظام كأَنه جمعُ دامِسٍ مثل بازِلٍ وبُزْلٍ.
والدُّودَمِسُ: الحيةُ، وقيل: ضرب من الحيات مُحْرَنْفِشُ الغَلاصِمِ، يقال ينفخ نَفخاً فيُحْرِقُ ما أَصابه، والجمع دَوْدَمِساتٌ ودَوامِيسُ. وقال أَبو مالك: المُدَمَّسُ الذي عليه وَضَرُ العَسَل.
وقال أَبو عمرو: دَمَسَ الموضعُ ودَسَمَ وسَمَدَ إِذا دَرَسَ.

### Türkçe

**دَمَسَ** karanlık şiddetlendi ve **أَدْمَسَ**; ve **ليلٌ دامسٌ**: şiddetlendiği ve karardığı zaman. Ve
gece **دَمَسَ** eder, **يَدْمِسُ** ve **يَدْمُسُ**; **دَمْساً** ve **دُمُوساً**; ve **أَدْمَسَ**: karardı; ve denildi:
karanlığı karıştı. Ve Müseylime’nin sözünde: **والليل الدَّامِس** şiddetli karanlık olandır.
Ve onu **دَمَسَه** eder, **يَدْمُسُه** ve **يَدْمِسُه**; **دَمْساً**: onu gömdü. Ve **دَمَّسَ الخَمْرَ**: onun üzerine
küplerini kapattı; dedi ki:
إِذا ذُقْتَ فاها قلتَ: عِلْقٌ مُدَمَّسٌ،
أُريدَ به قَيْلٌ فَغُودِرَ في سأْبِ
Ve **التدميس**: bir şeyi bir şeyin altında gizlemektir; ve hafifletmeyle de söylenir. Ebû Zeyd:
**المُدَمَّسُ** gizlenmiş olandır. Ve ben **دَمَسْتُ** şeyi: onu gömdüm ve gizledim; ve yine **التَّدْمِيسُ** de böyledir.
Ve **دَمَّسَ** şeyi: onu gizledi. Ve haberi onun üzerine **دَمَسَ** etti, **دَمْساً**: onu bütünüyle gizledi.
Ve **الدِّماسُ**: seni örten her şeydir. Ebû Amr: ben **دَمَسْت** şeyi: onu örttüm. Ve **الدَّمَسُ**: örtülen şeydir;
ve Kümeyt’ten inşad etti:
بلا دَمَسٍ أَمرَ القَريبِ ولا غَمْلِ
Ebû Zeyd: “Bana, **دَمَسٌ** bir **دَمْساً** örttüğü yerde ve **رُؤْيٌ** bir **رُؤْياً** örttüğü yerde geldi” denir; anlam birdir;
bu, gecenin evvelinde biraz karardığı zamandır; ve bunun benzeri: “Bana, ‘kardeşin mi yoksa kurt mu’ dediğin vakit geldi.”
Ebû Turâb, Ebû Mâlik’ten rivayet etti: **المُدَّمَّسُ** ve **المُدَنَّسُ** bir anlamdadır. Ve **دَنَّسَ** etti ve **دَمَّسَ** etti.
Ve **الدِّماسُ**: tulumun üzerine atılan bir örtüdür.
Ve kadını **دَمَسَ** etti, **دَمْساً**: onu, **كَدَسَمها** gibi, nikâhladı; Kırâ‘dan.
Ve **الدِّيماس** ve **الدَّيْماسُ**: hamamdır. Ve hadiste Deccâl’in sıfatında: “Sanki **ديماس**’tan çıkmış gibi”;
bazıları dedi ki: **الدِّيماسُ** sığınaktır; onun, güneş ve rüzgâr görmemiş, örtülü olduğunu istedi; ve denildi:
karanlık yeraltı geçididir; ve hadiste açıklanmış olarak gelmiştir ki o hamamdır. Ve **الدِّيْماسُ**: yeraltı geçididir;
ve ondan “Onu **دَمَسْتُه**” denir, yani onu gömdüm. Ebû Zeyd: “Onu yere **دَمَسْتُه** ettim, **دَمْساً**: onu gömdüğüm zaman,
diri olsun yahut ölü olsun.” Ve bazı kralların, karanlığından dolayı **دَيْماساً** adını verdiği bir hapishanesi vardı.
Ve **الدِّيماسُ**: Haccâc b. Yûsuf’un zindanıdır; benzetme üzere onunla adlandırıldı; çünkü eğer **الدال**’ı fetha ile okursan
**دَياميسَ** üzerine çoğul yapılır; **شيطان** ve **شياطين** gibi; ve eğer onu kesra ile okursan **دَماميس** üzerine çoğul yapılır;
**قِيْراطٍ** ve **قَراريطَ** gibi; ve karanlığından dolayı bununla adlandırıldı. Mesih hadîsinde: onun **سَبْطُ الشَّعرِ**
(saçı düz) olduğu, yüzünde çok **خِيلان** (benler) bulunduğu, sanki **دِيماس**’tan çıkmış gibi olduğu: yani tazeliğinde ve
yüz suyunun çokluğunda, sanki bir **كِنٍّ**’den çıkmış gibidir; çünkü onun vasfında dedi ki: “Sanki başı su damlatıyor.”
Ve **المُدَمِّسُ** ve **المُدَمَّسُ**: zindandır.
Ve denir: falan kimse **بأُمور دُمْسٍ** ile geldi; yani büyük (işlerle); sanki **دامِسٍ**’in çoğulu gibidir; **بازِلٍ** ve **بُزْلٍ** gibi.
Ve **الدُّودَمِسُ**: yılandır; ve denildi: yılanlardan bir türdür, solungaçları kabarmış; “üfler, bir üfleme ile; değdiğini yakar” denir;
çoğulu **دَوْدَمِساتٌ** ve **دَوامِيسُ**’tir.
Ebû Mâlik dedi ki: **المُدَمَّسُ**: üzerinde balın kiri olan kimsedir.
Ebû Amr dedi ki: yer **دَمَسَ** etti ve **دَسَمَ** etti ve **سَمَدَ** etti: aşındığı zaman.
