# دمس — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D8%B3/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D9%85%D8%B3/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دمس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D8%B3.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: دمس

دمس الظلام يدمس، بالكسر، ويدمس، بالضم، دموسا، كقعود: اشتد. وليل دامس، إذا أظلم. وقيل: اشتد، وقد دمس يدمس ويدمس دمسا ودموسا. إذا اختلط ظلامه. وليل أدموس، بالضم: مظلم، ومنه سمى شيخ مشايخنا الإمام المحدث اللغوي أحمد بن عبد العزيز الهلالي كتابه: إضاءة الأدموس في شرح مصطلحات القاموس. ودمسه في الأرض يدمسه ويدمسه دمسا: دفنه وخبأه. زاد أبو زيد: حيا كان أو ميتا، وقال أبو عمرو: دمسه دمسا، إذا غطاه، كدمسه تدميسا. وقال أبو عمرو: دمس الموضع ودسم وسمد، إذا درس. وقال ابن عباد: دمس بينهم، إذا أصلح، كدسم. ودمس علي الخبر دمسا: كتمه البتة. ودمس المرأة دمسا: جامعها، كدسمها، عن كراع. ودمس الإهاب دمسا: غطاه ليمرط شعره، وهو دموس، كصبور، ج دمس، وكذلك إهاب غمول، والجمع: غمل، والوجهين روي قول الكميت يمدح مسلم بن هشام:
  لقد طال ما يا آل مروان ألتمبلا دمس أمر العريب ولا غمل

  وفي صفة الدجال: كأنما خرج من ديماس. قال بعضهم: الديماس، بالفتح ويكسر، هو الكن، أراد أنه كان مخدرا لم ير شمسا ولا ريحا. وقيل: هو السرب المظلم. وقد جاء في الحديث مفسرا أنه الحمام، قال شيخنا: وزعم جماعة أنه بلغة الحبشة. وفي الروض الأنف: أنه من الدمس، وهو التغطية، وقالوا: ياؤه بدل عن الميم، وأصله، دماس، كما قالوا في دينار ونحوه. ج دياميس إن فتحت الدال، مثل شيطان وشياطين ودماميس إن كسرتها، مثل قيراط وقراريط، وسمي بذلك لظلمته. واندمس الرجل: دخل فيه، أي الديماس. والديماس: سجن للحجاج ابن يوسف الثقفي، سمي به لظلمته، على التشبيه. والدمس، بالفتح: الشخص، عن ابن عباد. وبالتحريك: ما غطي، كالدميس، كأمير. والداموس: القترة، كالناموس. والدماس ككتاب: كل ما غطاك من شيء وواراك. والدودمس، بالضم: حية، قاله أبو عمرو. وقال الليث: ضرب من الحيات محرنفشة الغلاصيم.
 يقال: إنها تنفخ نفخا فتحرق ما أصابت. ج الدودمسات والدواميس. وروى أبو تراب لأبي مالك: المدمس، كمعظم، والمدنس، بمعنى واحد، وقد دمس ودنس. وتدمست المرأة بكذا بمعنى: تلطخت. والمدامسة: المواراة، وقد دامسه. ودوميس، بالضم: ناحية بأران، بين برذعة ودبيل. ومن المجاز: يقال: جاءنا بأمور دمس، بالضم، أي عظام، كأنه جمع دامس، مثل: بازل وبزل. ومما يستدرك عليه: أدمس الليل: مثل دمس. ذكره الزمخشري وصاحب اللسان. ودمس الخمر تدميسا: أغلق عليها دنها. وقال أبو مالك: المدمس، كمعظم: الذي عليه وضر العسل. وبه فسر قول الشاعر:
  إذا ذقت فاها قلت علق مدمس                      أريد به قيل فغودر في سأب وأنكر قول أبي زيد إنه المغطى. وأدمسه إدماسا: مثل دمسه تدميسا، نقله الصاغاني. ودمست يده، كفرح: تلطخت بقذر. وقال أبو زيد: يقال: أتاني حيث وارى دمس دمسا، وذلك حين يظلم أول الليل شيئا، ومثله: أتاني حين تقول: أخوك أم الذئب. والدماس، بالكسر: كساء يطرح على الزق. والديماس: القبر. ومنه قولهم: وقع في الديماس. نقله الزمخشري. والمدمس، كمعظم ومحدث: السجن. ودمسيس، بالفتح: قرية بمصر، من أعمال قويسنا، منها الشمس محمد بن علي بن محمد بن محمد ابن أحمد الدمسيسي، والد يحيى، وابن أخي الشهاب أحمد الدمسيسي. مات سنة 865.
 ودمسوية، بكسر الدال والميم: قريتان بمصر، إحداهما في جزيرة بني نصر، والثانية بالبحيرة. ومحمد بن أحمد بن حبيب الشمسي الغانمي المقدسي، يعرف بابن دامس، سمع على أبي الخير العلائي، وغيره.

### Türkçe

**دمس** karanlık **يدمس**, kesre ile, ve **يدمس**, damme ile, **دموسا**, **قعود** gibi: şiddetlendi. Ve **ليل دامس**, karardığı zaman. Ve denildi: şiddetlendi; ve muhakkak **دمس يدمس ويدمس دمسا ودموسا**; karanlığı karıştığı zaman. Ve **ليل أدموس**, damme ile: karanlık; ve ondan, şeyhlerimizin şeyhi imam muhaddis lugavî Ahmed b. Abdülazîz el-Hilâlî kitabını isimlendirdi: **إضاءة الأدموس في شرح مصطلحات القاموس**. Ve onu yere **دمسه**; **يدمسه ويدمسه دمسا**: onu gömdü ve sakladı. Ebû Zeyd artırdı: diri olsun veya ölü. Ve Ebû Amr dedi: onu **دمسه دمسا**, onu örttüğü zaman; **دمسه تدميسا** gibi. Ve Ebû Amr dedi: **دمس** yer ve **دسم** ve **سمد**, ezildiği zaman. Ve İbn Abbâd dedi: aralarında **دمس**, ıslah ettiği zaman; **دسم** gibi. Ve haberi üzerine **دمس** etti **دمسا**: onu kesinlikle gizledi. Ve kadını **دمس** etti **دمسا**: onunla cinsel ilişkide bulundu; **دسمها** gibi; Kurâ‘dan. Ve deriyi **دمس** etti **دمسا**: kılları dökülsün diye onu örttü; ve o **دموس**tur, **صبور** gibi; çoğulu **دمس**. Ve yine **إهاب غمول**; ve çoğul: **غمل**. Ve iki vecihte, el-Kumeyt’in Müslim b. Hişâm’ı övdüğü sözü rivayet edildi:
  لقد طال ما يا آل مروان ألتمبلا دمس أمر العريب ولا غمل

**الدجال**’in sıfatında: “Sanki bir **ديماس**’tan çıkmış.” Bazıları dedi: **الديماس**, fetha ile ve kesrelenir, o **الكن**’dir; onun maksadı, güneş ve rüzgâr görmemiş, perdelenmiş olduğuydu. Ve denildi: o karanlık tüneldir. Ve hadiste açıklanmış olarak geldi ki o hamamdır. Şeyhimiz dedi: Bir topluluk, onun Habeşçe bir dilde olduğunu zannetti. Ve **الروض الأنف**’te: onun **الدمس**’ten olduğu, ve o örtmedir; ve dediler: **ياء**’sı **ميم**’den bedeldir; ve aslı **دماس**’tır; **دينار** ve benzerinde dedikleri gibi. Çoğulu **دياميس**, eğer **الدال**’ı fetha edersen, **شيطان** ve **شياطين** gibi; ve **دماميس**, eğer onu kesrelersen, **قيراط** ve **قراريط** gibi. Ve karanlığından dolayı bununla isimlendirildi. Ve adam **اندمس** etti: onun içine girdi; yani **الديماس**. Ve **الديماس**: Haccâc b. Yûsuf es-Sekafî için bir zindandır; karanlığından dolayı, benzetme üzere bununla isimlendirildi. Ve **الدمس**, fetha ile: şahıs; İbn Abbâd’dan. Ve hareke ile: örtülen şey; **الدميس** gibi; **أمير** gibi. Ve **الداموس**: toz bulutu; **الناموس** gibi. Ve **الدماس** **كتاب** gibi: bir şeyden seni örten ve seni gizleyen her şey. Ve **الدودمس**, damme ile: bir yılandır; Ebû Amr söyledi. Ve el-Leys dedi: yılanlardan bir tür; solungaçları kabarık.
“Denilir: o bir üfleme ile üfler de isabet ettiğini yakar.” Çoğulu **الدودمسات** ve **الدواميس**. Ve Ebû Turâb, Ebû Mâlik’ten rivayet etti: **المدمس**, **معظم** gibi, ve **المدنس**, tek bir mânâdadır; ve muhakkak **دمس** etti ve **دنس** etti. Ve kadın **تدمست** etti şu ile, mânâca: kirlendi. Ve **المدامسة**: gizlemedir; ve muhakkak onunla **دامسه** etti. Ve **دوميس**, damme ile: Erân’da bir nahiyedir; Berza‘a ile Debîl arasında. Ve mecazdan: denilir: bize **أمور دمس**, damme ile, yani büyük (işler) ile geldi; sanki **دامس**’in çoğuludur; **بازِل** ve **بزل** gibi. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerden: **أدمس** gece: **دمس** gibi. Zemahşerî ve **اللسان** sahibi onu zikretti. Ve şarabı **دمس** etti **تدميسا**: onun üzerine küpünü kapattı. Ve Ebû Mâlik dedi: **المدمس**, **معظم** gibi: üzerinde balın kiri olan. Ve onunla şairin sözü tefsir edildi:
  إذا ذقت فاها قلت علق مدمس                      أريد به قيل فغودر في سأب
Ve Ebû Zeyd’in “o örtülendir” sözünü inkâr etti. Ve onu **أدمسه** etti **إدماسا**: onu **دمسه تدميسا** gibi; Sâgânî nakletti. Ve elim **دمست** oldu, **فرح** gibi: pislikle kirlendi. Ve Ebû Zeyd dedi: denilir: bana, **دمس** bir şeyi **دمسا** gizlediği vakitte geldi; ve bu, gecenin evvelinde bir şey karardığı zamandır; ve bunun benzeri: bana, “kardeşin mi yoksa kurt anası mı” dediğin vakitte geldi. Ve **الدماس**, kesre ile: tulumun üzerine atılan bir örtü. Ve **الديماس**: kabirdir. Ve ondan onların sözü: **وقع في الديماس**. Zemahşerî nakletti. Ve **المدمس**, **معظم** ve **محدث** gibi: zindan. Ve **دمسيس**, fetha ile: Mısır’da bir köydür; Kuveysnâ amellerindendir; ondan, eş-Şems Muhammed b. Ali b. Muhammed b. Muhammed b. Ahmed ed-Demsîsî; Yahyâ’nın babası; ve Şihâb Ahmed ed-Demsîsî’nin amcaoğludur. 865 senesinde öldü.
Ve **دمسوية**, **الدال** ve **الميم**’in kesresiyle: Mısır’da iki köydür; birisi Benî Nasr adasında, ikincisi Buhayra’dadır. Ve Muhammed b. Ahmed b. Habîb eş-Şemsî el-Gânemî el-Makdisî, **ابن دامس** diye bilinir; Ebû’l-Hayr el-‘Alâî ve başkaları üzerine semâ‘ etti.
