# دمص — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D8%B5/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D9%85%D8%B5/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دمص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D8%B5.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: دمص

الدمص: الإسراع في كل شيء، عن ابن الأعرابي، قال: وأصله في الدجاجة. والدمص: إسقاط الكلبة ولدها، يقال: دمصت الكضلبة بجروها: ألقته لغير تمام، قال الأزهري: ولا يقال أسقطت، في الكلاب، وجوزه بعضهم. ويقال: دمصت السباع، إذا ولدت ووضعت ما في بطونها، وكذلك ذوات المخالب من الطير. والدمص أيضا: إسقاط الدجاجة بيضها، يقال: دمصت بالكيكة، أي البيضة، وهذا هو الأصل، ويقال للمرأة إذا رمت ولدها بزحرة واحدة: قد دمصت به، وزكبت به، ودمصت الناقة بولدها: أزلقته. والدمص، بالتحريك: رقة الحاجب من أخر وكثافته من قدم، وقيل: هو قلة شعر الرأس ورقة مواضع منه، وقد دمص، كفرح، فيهما، والنعت أدمص ودمصاء. وربما قالوا: أدمص الرأس، إذا رق منه مواضع وقل شعره. والدمص، بالكسر: كل عرق من الحائط خلا العرق الأسفل فإنه رهص، كما في الصحاح. وقال ابن فارس: الدال والميم والصاد ليس عندي أصلا، قال وقد ذكرت في ذلك كلمات إن صحت فهي تتقارب في القياس، وذكر الدومص والأدمص والدمص، ثم قال وفي كل ذلك نظر. وقال الجوهري: الدومص: بيضة الحديد. وقال ثعلب: الدومص: البيض، وقال أبو عمرو: يقال للبيضة: الدومصة، وأنشد ثعلب لغادية الدبيرية في ابنها مرهب:
  يا ليته قد كان شيخا أدمصا                      تشبه الهامة منه الدومصا

  ويروى الدوفصا، وقد تقدم. ومما يستدرك عليه: الدميص: شجر، عن السيرافي. ودماص، كسحاب: قرية بمصر من الشرقية، ومنها عبد القادر بن أبي بكر بن خضر الشافعي،ولد سنة 842. والخطيب جمال الدين عبد الله بن محمد ابن عبد الله بن محمد بن معبد القاهري الدماصي، ولد بها سنة 815، وتحول بمنية سمنود. ثم إلى نبتيت، ثم إلى مصر، وقرأ صحيح البخاري على السخاوي مات سنة 891، ذكره السخاوي في الضوء

### Türkçe

**الدمص**: Her şeyde acele etmek; İbnü’l-A‘râbî’den. Dedi ki: Aslı tavuktadır. Ve **الدمص**: köpeğin yavrusunu düşürmesi; denir ki: **دمصت الكضلبة بجروها**: onu tam olmadan attı. Ezherî dedi ki: Köpeklerde “**أسقطت**” denmez; bazıları onu caiz görmüştür. Ve denir ki: **دمصت السباع**; doğurduğu zaman ve karınlarındakini bıraktığı zaman; ve aynı şekilde pençeli kuşlar. Ve **الدمص** ayrıca: tavuğun yumurtasını düşürmesi; denir ki: **دمصت بالكيكة**; yani yumurta; ve bu asıldır. Ve kadına, bir tek itişle çocuğunu attığı zaman, denir ki: onunla **قد دمصت به** ve onunla **وزكبت به**. Ve **دمصت الناقة بولدها**: onu kaydırdı. Ve **الدمص** (hareke ile): kaşın arka taraftan inceliği ve ön taraftan gürlüğü; ve denildi ki: baş saçının azlığı ve ondan yerlerin inceliğidir; ve onda **دمص** ( **فرح** gibi) olmuştur; ve sıfat **أدمص** ve **دمصاء**dır. Ve belki derler: **أدمص الرأس**; ondan yerler inceldiği ve saçı azaldığı zaman. Ve **الدمص** (kesre ile): duvardan her bir damar; alt damar hariç, çünkü o **رهص**tır; **الصحاح**’ta olduğu gibi. İbn Fâris dedi ki: **الدال** ve **الميم** ve **الصاد** bende bir asıl değildir; dedi ki: bunda kelimeler zikrettim; eğer sahih olursa, kıyasta birbirine yaklaşır; ve **الدومص** ve **الأدمص** ve **الدمص**’ı zikretti; sonra dedi ki: bütün bunda bir nazar vardır. Cevherî dedi ki: **الدومص**: demirin yumurtası. Sa‘leb dedi ki: **الدومص**: yumurta(lar). Ebû ‘Amr dedi ki: yumurtaya **الدومصة** denir. Sa‘leb, Gâdiye ed-Dübeyriyye’nin oğlu Merheb hakkında şu beytini okudu:
  Keşke o, **أدمص** bir ihtiyar olsaydı                      ondan baş, **الدومص**’a benzerdi

  **الدوفصا** diye de rivayet olunur; ve daha önce geçti. Ve ona istidrâk olunanlardandır: **الدميص**: bir ağaç; Sîrâfî’den. Ve **دماص** ( **سحاب** gibi): Mısır’da eş-Şarkıyye’den bir köy; ve ondan, Şâfiî Abdülkâdir b. Ebî Bekr b. Hıdr; 842 yılında doğdu. Ve hatîb Cemâlüddîn Abdullah b. Muhammed b. Abdullah b. Muhammed b. Ma‘bed el-Kâhirî ed-**الدماصي**; orada 815 yılında doğdu; ve Menyet-i Semnûd’a taşındı; sonra Nebtît’e; sonra Mısır’a; ve Sehâvî’ye **صحيح البخاري** okudu; 891 yılında öldü; Sehâvî onu **الضوء**’da zikretti.
