# دمغ (د-م-غ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D8%BA
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D9%85%D8%BA

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Damga demektir

- Harfler: د - م - غ
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [فَيَدْمَغُهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D8%BA/siga/%D9%81%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D8%AF%D9%92%D9%85%D9%8E%D8%BA%D9%8F%D9%87%D9%8F.md) | فَيَفْعَلُهُ | Hemen onu damgalar | 1 | 1 | [21:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D8%BA/ayet/21:18.md) |

## Mücavir kökler — 6 mücavir (12 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [زهق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%87%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 15 · Zehuk suyu çekilmiş kuyu demektir
2. [قذف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · “Kezzaf” sapan; “kızaf” atmak için alınan avucu dolduracak…
3. [وصف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Vasıflandırırlar
4. [بطل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Batn ve zehr sırt ve karın (daha çok hayvanlar için)…
5. [ويل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%8A%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · “Beyn” kelimesinden dönüşen bir kelimedir
6. [حقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | دمغ |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [دمدم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D8%AF%D9%85.md), [دمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D8%B1.md), [سحق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%82.md), [قهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%87%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [سلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%85.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Başa vurup kafatasını kırmak ve beyne ulaşarak hayati merkezi parçalamak |
| Çekirdek Özet 2 | Hakkın batılın üzerine fırlatılıp onun merkezini anında çökertmesi ve onu yok etmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Bir yapının, sistemin veya iddianın kurucu çekirdeğine indirilen geri döndürülemez yıkıcı darbe |
| Kritik Hata Riski | Kökü Türkçedeki damga sözcüğüyle karıştırıp mühür vurmak veya etiketlemek sanarak ayetteki öldürücü darbe boyutunu yitirmek |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| دم | Sıvı akması, kan, canın merkezi sıvısı, kaplama ve ezici darbe; nitekim [دمدم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D8%AF%D9%85.md) kökünde yerle bir etme, [دمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D8%B1.md) kökünde toptan helak, [دمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D8%B9.md) kökünde sıvının akması ve [دمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D9%85.md) kökünde üzerini sıvayıp ezme anlamları ortaktır. | غ | Harfin sağladığı derinlik, batma ve gizli iç alana sirayet etme niteliğiyle ezme eylemi yüzeyde kalmamış; kafatasını aşıp doğrudan beyne nüfuz eden ve canlılığı bitiren kesin bir darbeye dönüşmüştür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| د | kapı; giriş, geçiş, hareket | Bir engeli aşarak korunaklı bir iç sınıra doğru ilerleme hareketi. |
| م | su; akış, çokluk, derinlik | Canlılığın ve hayati sıvının bulunduğu derin iç kütle. |
| غ | derinlik, örtü, batma (ikiz harf olan ع göz/kaynak imgesinden türetme yoğunlaşma) | Gizli ve örtülü olan en iç merkeze batma, görünmeyeni kuşatma. |
| دمغ | Korunan bir sınırdan içeri girerek hayati derinliğin merkezine batma ve onu dağıtma hareketi | Kafatası kapısını parçalayarak içeri giren, beyin sıvısının bulunduğu merkezi dağıtarak varlığı söndüren nihai vuruş. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Başa sert bir aletle vurup kafatasını kırmak ve darbenin beyne ulaşması; bu nitelikteki ölümcül baş yarasına şecce-i dâmiga denir. Hurma ağacının kalbinden çıkan ve ağacı kurutan sert sürgüne de ağacın beynini deldiği için aynı kökten türeyen isim verilir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem rivayetlerinde ve Hz. Ali'ye atfedilen sözlerde batılın kabarmalarını beyninden vurup yok eden anlamında دامغ جيشات الأباطيل terkibi ile fıkıh rivayetlerinde baş yarıklarının son ve en ağırı olan الدامغة ifadesi yer alır. |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde kökün iki harfli دم çekirdeği Proto-Samice kan ve hayati sıvı anlamına gelen kökle doğrudan bağlantılıdır (İbranice dām, Süryanice dəmā, Akadca damu). Arapçada bu çekirdek, canın ve idrakin merkezi olan beyin ismiyle organik bir semantik hat kurmuş; üçüncü harfin eklenmesiyle eylem doğrudan kafatasını yarıp beyne ulaşmak şeklinde özelleşmiştir. İbranice ve Süryanicede bu üçlü kök aynı darbe ve beyin kırma anlamıyla bağımsız bir fiil olarak gelişmemiş, semantik yoğunlaşma Arapçanın kendi iç yapısında korunmuştur.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, David Cohen.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | دمغ | Başa vurup beyne ulaşmak; dimağ isminden türeyen veya dimağın kendisinden ad aldığı somut bedensel darbe kökü. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | دم çekirdeği üzerinden Proto-Samice *dam- (kan, hayati sıvı) | İki harfli çekirdeğin kan, canlılık ve ölümcül darbe dairesinde ortaklığı; üçlü formun Arapçada özelleşmesi. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin bir Afro-Asyatik dış bağlantı tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| دمغ | Anlamlı | Beyne darbe indirmek | Başı yarıp beyne ulaşmak, hakkın batılı kökünden yok etmesi. | Hedef kök; Kur’an’da geçer. |
| [دغم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%BA%D9%85.md) | Anlamlı | Burun kemiğini kırmak, kararmak | Burnun üst kısmını içe doğru kırmak; yüzün veya burnun renginin kararması. | Kur’an’da geçmez; vurarak çökertme yönüyle yakın anlamlıdır. |
| مدغ | Anlamlı | Çiğnemek, ezmek | Ağızda bir lokmayı dişlerle ezmek ve ufalamak. | Kur’an’da geçmez; fiziksel parçalama ortaklığı taşır. |
| [مغد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%BA%D8%AF.md) | Anlamlı | Çekip almak, zayıflatmak | Bir şeyi çekip koparmak, memeyi sonuna kadar emmek. | Kur’an’da geçmez. |
| غدم | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir; Kur’an’da geçmez. |
| [غمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D8%AF.md) | Anlamlı | Kına sokmak, örtmek | Kılıcı kınına sokmak, bir şeyi bütünüyle sarıp gizlemek. | Kur’an’da geçmez; örtme ve içine alma yönüyle farklılaşır. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| دمغ | Merkez | Merkeze vurulan öldürücü darbe | Hedefin doğrudan beynine, kurucu merkezine inerek anında çökertir | Kafatasını kırıp beyne ulaşmak; manevi olarak batılın can damarını koparmak. |
| [دمدم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D8%AF%D9%85.md) | Komşu | Yerle bir etme, kuşatıcı azap | Üzerine çullanıp kökten kazıma nüansı öndedir; tek bir organa veya merkeze odaklanmaz | Toptan bastırma ve helak etme. |
| [دمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D8%B1.md) | Komşu | Kökten yıkma ve helak | Bir yapıyı veya topluluğu bütünüyle enkaza çevirme anlamı taşır | Genel imha ve çöküş. |
| [سحق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%82.md) | Komşu | Ezerek un ufak etme | Nesneyi dış baskıyla öğüterek toz haline getirme nüansı içerir | Yüzeyden başlayan mekanik ezme. |
| [قهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%87%D8%B1.md) | Komşu | Boyun eğdirme ve üstün gelme | İradeyi kırma ve hâkimiyet kurma öndedir; fiziki parçalama zorunlu değildir | Otorite baskısı ve aciz bırakma. |
| [سلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%85.md) | Zıt | Esenlik ve bütünlük | Dışarıdan darbe almadan veya dağılmadan bütünlüğünü koruma hali | Yıkımdan ve parçalanmaktan uzak kalma. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | دمغ | Beyne vurup parçalamak, kesin mağlup etmek | Can ve idrak merkezini hedef alarak varlığı anında hükümsüz kılma. | Kesin |
| Latince | cerebrum percutere, confutare | Beyne vurmak, çürütmek | Cerebrum percutere fiziksel beyin darbesini, confutare ise zihinsel argümanı temelinden çökertmeyi karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | to brain, to crush the skull, to refute utterly | Beynini dağıtmak, kafatasını ezmek, kökten çürütmek | To brain ifadesi doğrudan beyne vurmayı, to refute utterly ise delilin kesin imhasını karşılar. | Güçlü |
| Almanca | den Schädel einschlagen, zerschmettern, widerlegen | Kafatasını parçalamak, darmadağın etmek, çürütmek | Zerschmettern fiziksel dağıtmayı, widerlegen düşünsel çürütmeyi karşılar; ikisi tek kelimede birleşmez. | Güçlü |
| Fransızca | écraser le crâne, assommer, confondre | Kafatasını ezmek, yere sermek, susturmak | Écraser le crâne fiziksel eylemi, confondre ise hasmı susturup iddiayı çökertmeyi verir. | Güçlü |

Kaynak: Lane's Lexicon, Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فَيَدْمَغُهُ | Hakkın kesin burhan ve güç olarak batılın tam merkezine inmesi, onun beynini parçalayarak varlığına anında son vermesi | Kozmik düzenin ciddiyeti, tevhid mücadelesi ve batılın kökten imhası bağlamında; Enbiyâ [21:18](https://lisan.digital/tr/ayet/21:18.md). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Hüccet-i dâmiga (yıkıcı delil) | Şüpheyi kökünden yok eden, hasmın zihni dayanağını tamamen dağıtan kesin delilin mahiyeti. | Delilin karşıt tezi merkezinden vurup hükümsüz kılması. |
| Fıkıh | Dâmiga şeccesi (yaralama hukuku) | Kafatası kemiğini kırıp beyin zarına ve beyin dokusuna ulaşan en ağır yaralama türü ve diyeti. | Yaralanmanın hayati sınıra ve beyne ulaşma derecesi. |
| Tefsir | İstiare-i temsiliyye (Enbiyâ [21:18](https://lisan.digital/tr/ayet/21:18.md)) | Hakkın fırlatılan bir mermi/taş gibi batılın kafasını ezmesi ve batılın yok oluşundaki anilik. | Vahyin batılı çevreleyen değil, merkezden yok eden gücü. |
| Hadis | Fitne ve batıl fırkaların bastırılması | Erken metinlerde batıl taşkınlıkların beynini ezen müdahale tasviri. | Sapkın kalkışmanın merkezine indirilen kesin darbe. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve şirk mücadelesi | Nihai hakikat müdahalesi | Batıl inanç sisteminin ontolojik merkezini çökertmek | Vahiy, şirkin teferruatıyla uğraşmak yerine bizzat kurucu sahte merkezini hedef alarak onu hükümsüz kılar. | Güçlü |
| İlmi | Epistemoloji ve metodoloji | Çürütücü aksiyom (kesin burhan) | Yanlış varsayımı temelinden yıkarak bilgi alanını arındırmak | Bilimsel paradigmalarda eski teorinin çekirdek iddiasını yıkan nihai deney ve delil işlevi görür. | Güçlü |
| Siyasi | Meşruiyet çatışması | Meşru hakkın galebesi | Tiranlığın dayandığı sahte anlatı merkezini felç etmek | Siyasi tahakkümün meşruiyet iddiası, hakikatin açıklığı karşısında merkezinden çözülür. | Muhtemel |
| İktisadi | Değer ve spekülasyon dengesi | Reel değer müdahalesi | Sanal ve haksız birikim mekanizmalarının içini boşaltmak | İktisadi alanda spekülatif köpük ve haksız kazanç düzeni, adil üretim ve şeffaf piyasa ilkeleriyle dağıtılır. | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Çekirdek çöküşü (kernel crash) veya ölümcül tekillik | Bir sistemin çevre birimlerine değil, doğrudan ana işlemcisine veya çekirdeğine indirilen ve tüm sistemi anında durduran geri döndürülemez çöküş. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Temel aksiyomun çürütülmesi (reductio ad absurdum) | Bir ideolojinin ya da felsefi sistemin en dipteki kurucu önermesinin geçersiz kılınmasıyla tüm üst yapının anında çökmesi. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün Türkçe damga (mühür, alamet koyma) sözcüğüyle karıştırılarak hak batıla damgasını vurur şeklinde pasif veya yüzeysel bir iz bırakma eylemine indirgenmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök yalnızca bir iz veya işaret bırakmak değil; kafatasını kırıp beyne inmek, yani batılın hayatiyetini, düşünce ve varoluş merkezini bir anda parçalayıp onu canı çıkmış kılmaktır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hakkın batıl karşısındaki mücadelesi uzlaşmacı veya sadece etiketleyici bir süreç gibi algılanır; oysa ayetteki dinamik, hakkın fırlatılan ezici bir gülle gibi batılın tam beynine inip onu varoluşsal olarak bitirmesidir. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hak ile batıl arasındaki savaşı nasıl radikal ve mekanik bir somutlukla tasvir ettiğini gösterir; vahiy pasif bir nasihat değil, batılın merkezine yönelen ezici bir hakikat darbesidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kozmik yaratılışın gayesini, vahyin ciddiyetini ve tevhidin şirk karşısındaki mutlak üstünlüğünü bildiren ayet grubunda (Enbiyâ suresi) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hak ile batılın eşit güçler olarak sonsuza kadar yan yana yaşayabileceği veya hakkın batılı sadece sınırlandırdığı yanılgısını düzeltir; hak geldiğinde batılın merkezinin parçalanmasının kaçınılmaz olduğunu öğretir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Sert bir darbeyle kafatasını kırıp beyne ulaşmak ve beyni parçalayarak hedefi derhal etkisiz hale getirmek.
- Soyut anlam: Hakkın, batılın kurucu argümanını ve varoluşsal merkezini hedef alarak onu bütünüyle hükümsüz kılması ve yok etmesi.
- Sistematik karşılık: Bir sistemin çevre unsurlarına değil, doğrudan yönetim veya karar mekanizmasına indirilen öldürücü çekirdek müdahalesi.
- LaTeX modeli: $$ H \xrightarrow{v} B_0 \implies B \to \emptyset $$
- LaTeX açıklaması: Modelde $H$ hakikati, $v$ fırlatma ve isabet dinamizmini, $B_0$ batılın kurucu merkezini ve beynini, $B$ ise batıl sistemin bütününü temsil eder. Hakikatin doğrudan merkeze yönelen darbesi ($H \xrightarrow{v} B_0$), batıl sistemin anında boş kümeye ($\emptyset$), yani yokluğa dönüşmesini mantıksal bir zorunluluk kılar.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D9%85%D8%BA/occurrences?meal=IK

### [Enbiya 21:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D8%BA/ayet/21:18.md) — فَيَدْمَغُهُ

بَلْ نَقْذِفُ بِالْحَقِّ عَلَى الْبَاطِلِ فَيَدْمَغُهُ فَإِذَا هُوَ زَاهِقٌ وَلَكُمُ الْوَيْلُ مِمَّا تَصِفُونَ

Meal (IK): Hayır Biz; gerçeği batılın tepesine indiririz de onun beynini parçalar. Bir de bakarsın ki; o, yok olup gitmiştir. Allah’a yakıştırdıklarınızdan dolayı yazıklar olsun size.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Damga demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D8%BA/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين والدال والميم معهما
د غ م، غ م د، م غ د، د م غ مستعملات دغم: الدَّغْمُ: كَسْرُ الأنفِ إلى باطنهِ هشما، تقول: دَغَمْتُه دَغْماً.
والأَدْغَمُ: الأسوَدُ الأنفِ.
والدَّغْمةُ: اسم من إِدغامِكَ حَرْفاً في حرفٍ.
وأَدْغَمْتُ الفرس اللجام: أَدْخَلْتُه في فيهِ.
والأدُغَمُ: الدِّيزَجُ.
مغد: المَغَّدْ: اللُّفَاحُ. والفصيلُ يَمْغَدُ الضَّرْعَ مَغْداً أي: يتناوَلُ. وبعيرٌ مَغْدُ الجسمِ أي: تار لحيمٌ.
والمَغْدُ: نَتْفُ موضعِ الغُرَّةِ ليَبْيَضَّ.
والمَغْدُ: شيءٌ ينشئه الله في العِضاهِ، يؤكل، حلوٌ.
غمد:
أَغْمَدْتُ السَّيفَ: أَدخلتُه في غِمْدِه، أي في غِلافِه وغِمادِه ومَغْمِده وتَغَمَّدتَ فلاناً: أخذته بختلٍ حتى تغطيهِ.
وتَغَمَّدَه الله وبرَحمتهِ: غَمَرَه فيها وغطَاه.
وغُمدانٌ: اسم حصنٍ باليمين.
وغامِدٌ: حيٌّ من اليَمَن.
دمغ: الدَّمْغُ: كسرُ الصّاقُورةِ عن الدِّماغِ. والقهر والأخذ من فوقٍ دَمْغٌ أيضاً كما يَدْمَغُ الحق الباطل.
والدامِغَةُ: طلعةٌ تخرج من بين شظيات قلب النَّخْلة: طويلة صلبةٌ، إن تركت أفسدت النَّخْلَةَ، فإذا علم بها امتصِخَتْ أي قُلِعَتْ ونُزِعَتْ.
والدامِغةُ: حديدةٌ يِشَدُّ بها أعْلَى أخَرَةِ الرَّحْل.

##### Türkçe

باب **الغين** و**الدال** و**الميم** معهما
د غ م، غ م د، م غ د، د م غ kullanımdadır

**دغم**: **الدَّغْمُ**: burnun iç tarafına doğru kırılması, ezilmesi; dersin ki: **دَغَمْتُه** **دَغْماً**.
Ve **الأَدْغَمُ**: burnu siyah olan.
Ve **الدَّغْمةُ**: bir harfi bir harfe idğam etmenin ismidir.
Ve **أَدْغَمْتُ** atın gemini: onu ağzına soktum.
Ve **الأدُغَمُ**: **الدِّيزَجُ**.

**مغد**: **المَغَّدْ**: **اللُّفَاحُ**. Ve yavru deve memeyi **مَغْداً** **يَمْغَدُ**; yani: alır. Ve gövdesi **مَغْدُ** olan deve; yani: eti gevşek.
Ve **المَغْدُ**: beyazlasın diye alın (akıntı) yerinin yolunması.
Ve **المَغْدُ**: Allah’ın **العِضاهِ** içinde meydana getirdiği bir şey; yenir, tatlıdır.

**غمد**:
**أَغْمَدْتُ** kılıcı: onu **غِمْدِه** içine, yani kılıfına ve **غِمادِه**’ine ve **مَغْمِده**’ine soktum. Ve falancaya **تَغَمَّدتَ**: onu hile ile aldın, ta ki onu örtesin.
Ve Allah onu ve rahmetiyle **تَغَمَّدَه**: onu onun içinde kapladı ve örttü.
Ve **غُمدانٌ**: Yemen’de bir kalenin adıdır.
Ve **غامِدٌ**: Yemen’den bir kabiledir.

**دمغ**: **الدَّمْغُ**: **الدِّماغِ** üzerinden **الصّاقُورةِ**’nin kırılmasıdır. Ve kahretme ve üstten alma da **دَمْغٌ**’dur; nitekim hak batılı **يَدْمَغُ**.
Ve **الدامِغَةُ**: hurma ağacının kalbinin kıymıklarının arasından çıkan bir tomurcuk: uzun, serttir; bırakılırsa hurma ağacını bozar; bilindiğinde **امتصِخَتْ**; yani sökülüp çıkarıldı ve çekilip alındı.
Ve **الدامِغةُ**: semerin arka kısmının üst tarafına bağlanan bir demirdir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D8%BA/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الدِماغُ: واحد الأَدْمِغَةِ. وقد دَمَغَهُ دَمْغاً: شَجَّهُ حتَّى بلغت الشجّةُ الدِماغَ؛ واسمُها الدامِغَةُ. والدامِغَةُ: طَلْعةٌ تخرج من بين شظيّاتِ القُلْب طويلةٌ صلبةٌ إن تُرِكَتْ أفسدت النخلة.

##### Türkçe

**الدِماغُ**: **الأَدْمِغَةِ**’den bir tanedir. Ve onu **دَمَغَهُ** **دَمْغاً**: onu yardı; yarma, **الدِماغَ**’a ulaşıncaya kadar; ve onun adı **الدامِغَةُ**’dir. Ve **الدامِغَةُ**: **القُلْب**’ün kıymıklarının arasından çıkan, uzun, sert bir sürgündür; eğer bırakılırsa hurma ağacını bozar.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D8%BA/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

غ د م
غمد ، دغم ، مغد ، دمغ : مستعملة .
غمد : رُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( ما أَحَدٌ يدخلُ الجنَّة بعَمَلِه ، قالوا : وَلا أَنْتَ يا رسولَ الله ، قالَ : وَلا أَنا إِلاَّ أنْ يَتَغَمَّدَنيَ اللَّهُ برحمتِه ) .
قالَ أبو عبيد : قولُه : إلاَّ أنْ يَتَغَمَّدَنيَ أي : إلاَّ أن يُلْبِسَني ويَتَغشَّانِي .
وقال العجاج :
يغمِّد الأعداءَ جَوناً مِردَسا
قال : يعني أنه يلقي نفسه عليهم ويركبهمْ ويُغشِّيهمْ ، قال : ولا أحسبُ هذا مأخوذاً إلا من غمد السيفِ لأنك إذاأغمدته فقد ألبسته إياه وغشيته به .
وقال أبو عبيد في باب فعلت وأفعلتُ : غَمَدْت السيفَ وأغمدته بمعنى واحدٍ .
وقال ابن الكلبي : غامِدٌ : بطن من اليمن ، سمي غامداً لأنه تغمَّد أمراً فسماه ملكهم غامداً ؛ وقال :
تغمَّدتُ أمراً كان بين عشيرتي
فسماني القَيل الخَضُوري غامدا
وقال الأصمعيُّ : ليس اشتقاق غامدٍ ممّا قال ابن الكلبي ، إنما هو من قولهم : غَمَدتِ الرَّكيَّةُ غمداً : إذا كثر ماؤها .
وقال أبو عبيدة : غمدتِ البئر إذا قلَّ ماؤها .
وقال ابن الأعرابيِّ : القبيلة غامدة بالهاءِ . وأنشد :
أَلاَ هل أتاهَا عَلى نأيها
بما فَضَحت قومها غامدهْ
دغم : في ( نوادر العرب ) : دَغَمَ الغيثُ الأرض يَدْغمها وأدْغمَها واغتَمَطها واغتمصها : إذا غشيها وقهرها .
وقال الليث : الدَّغمُ : كسرُ الأنف إلى باطنه هَشْماً .
أبو عبيد عن أبي زيد : دَغَمَهُمُ الحرُّ يدغَمُهم دغْماً : إذا غَشِيَهُمْ ، وكذلك البرد . قال : فقد سمعتُ دَغمَهُمْ .
وقال اللحياني : يقال : أرْغَمَهُ الله وأدغَمَهُ وقال رغْماً له ودغماً شِنَّغْماً ، وفعلت ذلك على رغمهِ ودغمهِ وشِنَّغْمهِ .
وقال غيره : الإِدغامُ : إدخالُ اللِّجام في أفواه الدوابِّ .
وقال ساعدة بن جُؤَيَّة :
بِمُقرباتٍ بأيديهم أَعِنَّتُها
خُوصٍ إذا فزعُوا أُدْغِمْنَ باللُّجم
قلت : وإدغامُ الحرف في الحرفِ مأخوذٌ من هذا .
وقال الليث : هو إدخال حرفٍ في حرفٍ قال : والأدغمُ : الأسودُ الأنفِ ، وجمعه الدُّغم والدُّغمانُ .
وفي ( النوادر ) : الدُّغام والشُّوال : وجَعٌ يأخذُ في الحلْقِ .
مغد : قال الليث : المَغْدُ : اللُّفَّاحُ .
وقال ابن الأعرابي ، فيما روى أبو العباس عنه : المَغْدُ والحدَقُ : الباذنجان .
وقال أبو سعيد : المغدُ : صمغٌ يسيلُ من السِّدرِ ، وأنشد :
وأنتُمْ كَمَغْدُ السِّدرِ يُنظر نحوه
ولا يُجْتَنى إلا بفأسٍ ومِحْجَنِ
قال : ومَغْدٌ آخر يُشبه الخيار يؤكلُ وهو طيِّب .
وقال ابن الأعرابي : المغْدُ : النَّتْفُ ، وأنشد :
تُبارِي قُرحةً مِثل ال
وَتِيرةِ لم تكن مَغْدا
قال : مَغَدَ : نَتَفَ ، ومَغَدَ : امتلأ شباباً .
قال أبو حاتم : يقول لم تنتف فتَبْيَضّ ولكنها خلقة .
وقال الليث : الفصيلُ يَمْغَدُ الضَّرع مغْداً وهو تناولهُ ، وبعير مَغْدُ الجسم : تارٌّ لَحِيمٌ .
سلمة عن الفراء : مَغَدَ فلانٌ في عيشٍ ناعمٍ يَمْغَدُ مغداً .
وقال أبو عمرو : شباب مغدٌ وعيشٌ مغدٌ : ناعمٌ ، وأنشد :
وكان قد شَبَّ شباباً مَغْدا
وقال النضر : مَغَدَهُ الشباب وذلك حين استقام فيه الشباب ولم يَتَنَاهَ شبابُه كله ، وإنه لَفِي مَغْد الشباب ، وأنشد :
أراهُ في مَغْدِ الشباب العُسْلُجِ
وقال غيره : مَغَدَ الرَّجل جاريته يَمْغَدها إذا نكحها .
أبو عبيد عن أبي عمرٍ و : أمْغَدَ الرَّجل إمغاداً : إذا أكثر من الشراب .
وقال أبو زيد : مَغَدَ الرجلَ عيشٌ ناعمٌ إذا غذاهُ عيشٌ ناعمٌ .
وقال أبو مالك : مَغَدَ الرجل والنَّباتُ وكل شيء إذا طال .
دمغ : قال الليث : الدَّمْغُ : كسرُ الصَّاقُورة عن الدِّماغ ، قال : والقهرُ ، والأخذ من فوق دَمْغٌ كما يدمَغُ الحقُّ الباطل ، قال : والدَّامغةُ طلعةٌ بين شَظِيَّات قُلبها طويلةٌ صُلبةٌ إن تُركت أفسدت النخلةَ ، فإذا علم بها امْتُصِخَتْ .
أبو عبيد عن الأصمعي : يقال للحديدة التي فوق مُؤخرة الرَّحْلِ الغاشيةُ .
وقال بعضهم : هي الدامغة .
وقال ذو الرُّمَّة :
فرُحنا وقمنا والدَّوامِغُ تَلْتَظِي
عَلَى العين من شمسٍ بطيءٍ زوالُها
وقال ابن شميل : الدَّوامِغُ على حاقِّ رُؤُوس الأحناء من فوقها ، واحدتها دامغةٌ ، وربما كانت من خشب وتُؤْسَرُ بالقِدِّ أسراً شديداً وهي الخذاريفُ واحدها خُذروفٌ وقد دَمَغَتْ المرأة حويَّتهاتدمَغُ دمغاً .
قلت : إذا كانت الدَّامغةُ من حديد عُرِّضت فوق طرفي الْحِنْوَيْن وسُمِّرت بمسمارين والخذاريفُ تُشَدُّ على رُؤوس العوارض
لئلا تنفكَّ .
أبو العباس عن عمرو عن أبيه ، يقال : أحوَجْتهُ إلى كذا وأحرجتهُ وأدغمتهُ وأدمغتهُ وأجلدتهُ وأزأَمْته بمعنى واحد .

##### Türkçe

غ د م
**غمد** ، **دغم** ، **مغد** ، **دمغ** : kullanımdadır.

**غمد** : Peygamber’den (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) rivayet olundu ki şöyle dedi: “Hiç kimse ameliyle cennete girmez.” Dediler ki: “Sen de mi, ey Allah’ın elçisi?” Dedi ki: “Ben de değil; ancak Allah beni rahmetiyle **يَتَغَمَّدَنيَ** (bürüyüp kuşatırsa).”

Ebû Ubeyd dedi: Onun sözü: “Ancak Allah beni **يَتَغَمَّدَنيَ**” yani: “Ancak beni giydirir ve beni örter.”

el-Accec dedi:
يغمِّد الأعداءَ جَوناً مِردَسا

Dedi: Yani, kendini onların üzerine atar ve onların üzerine biner ve onları örter. Dedi: Bunu, ancak **غمد السيف**’ten alınmış sanırım; çünkü sen onu **أغمدته** ettiğinde, onu ona giydirmiş ve onunla onu örtmüş olursun.

Ebû Ubeyd, “**فعلت** ve **أفعلتُ**” babında dedi: **غَمَدْت السيفَ** ve **أغمدته** bir tek mânâdadır.

İbnü’l-Kelbî dedi: **غامِدٌ**: Yemen’den bir batındır (kol). Ona **غامِدٌ** denildi; çünkü bir işi **تغمَّد** etti; böylece onların meliki onu **غامِداً** diye adlandırdı. Ve dedi:
تغمَّدتُ أمراً كان بين عشيرتي
فسماني القَيل الخَضُوري غامدا

el-Asmaî dedi: **غامد**’in iştikakı, İbnü’l-Kelbî’nin söylediğinden değildir; ancak onların sözü olan: **غَمَدتِ الرَّكيَّةُ غمداً**’dandır: suyu çoğaldığı zaman.

Ebû Ubeyde dedi: **غمدتِ البئر**: suyu azaldığı zaman.

İbnü’l-A‘râbî dedi: Kabile **غامدة** (ه ile)’dir. Ve inşad etti:
أَلاَ هل أتاهَا عَلى نأيها
بما فَضَحت قومها غامدهْ

**دغم** : ( **نوادر العرب** )’da: **دَغَمَ الغيثُ الأرض يَدْغمها** ve **أدْغمَها** ve **اغتَمَطها** ve **اغتمصها**: onu örttüğü ve ona galip geldiği zaman.

el-Leys dedi: **الدَّغمُ**: burnu iç tarafına doğru kırmak; parçalayarak.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **دَغَمَهُمُ الحرُّ يدغَمُهم دغْماً**: onları örttüğü zaman; soğuk da böyledir. Dedi: **دَغمَهُمْ**’i işitmişimdir.

el-Lihyânî dedi: Denir ki: **أرْغَمَهُ الله** ve **أدغَمَهُ**; ve “**رغْماً له**” ve “**دغماً شِنَّغْماً**”; ve bunu onun **رغمهِ**’si ve **دغمهِ**’si ve **شِنَّغْمهِ**’si üzerine yaptım.

Başkası dedi: **الإِدغامُ**: yuların, binek hayvanlarının ağızlarına sokulmasıdır.

Sâ‘ide b. Cüeyye dedi:
بِمُقرباتٍ بأيديهم أَعِنَّتُها
خُوصٍ إذا فزعُوا أُدْغِمْنَ باللُّجم

Dedim: Harfin harfe **إدغام**’ı bundan alınmıştır.

el-Leys dedi: O, bir harfi bir harfe sokmaktır. Dedi: **الأدغمُ**: burnu siyah olan; çoğulu **الدُّغم** ve **الدُّغمانُ**’dır.

( **النوادر** )’de: **الدُّغام** ve **الشُّوال**: boğazda tutan bir ağrıdır.

**مغد** : el-Leys dedi: **المَغْدُ**: **اللُّفَّاحُ**’tır.

İbnü’l-A‘râbî dedi—Ebû’l-‘Abbâs’ın ondan rivayet ettiğine göre—: **المَغْدُ** ve **الحدَقُ**: patlıcandır.

Ebû Saîd dedi: **المغدُ**: **السِّدر**’den akan bir zamktır. Ve inşad etti:
وأنتُمْ كَمَغْدُ السِّدرِ يُنظر نحوه
ولا يُجْتَنى إلا بفأسٍ ومِحْجَنِ

Dedi: Bir başka **مَغْدٌ** da vardır; hıyara benzer, yenir ve hoştur.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **المغْدُ**: yolmadır. Ve inşad etti:
تُبارِي قُرحةً مِثل ال
وَتِيرةِ لم تكن مَغْدا

Dedi: **مَغَدَ**: yoldu; ve **مَغَدَ**: gençlikle doldu.

Ebû Hâtim dedi: “Yolunmadı da beyazlamadı; fakat o, yaratılıştır” diyor.

el-Leys dedi: Süt emen yavru, memeyi **يَمْغَدُ** eder; **مغْداً**: onu alıp tutmasıdır. Ve “**مَغْدُ الجسم**” deve: dolgun, etli.

Seleme, el-Ferrâ’dan: Falan, yumuşak bir yaşayış içinde **مَغَدَ** eder; **يَمْغَدُ مغداً**.

Ebû Amr dedi: **شباب مغدٌ** ve **عيشٌ مغدٌ**: yumuşak (naîm). Ve inşad etti:
وكان قد شَبَّ شباباً مَغْدا

en-Nadr dedi: **مَغَدَهُ الشباب**: bu, onda gençliğin doğrulup yerleştiği ve gençliğinin tamamının henüz sona ermediği zamandır. Ve o, elbette **مَغْد الشباب** içindedir. Ve inşad etti:
أراهُ في مَغْدِ الشباب العُسْلُجِ

Başkası dedi: **مَغَدَ الرَّجل جاريته يَمْغَدها**: onunla cinsel ilişkiye girdiği zaman.

Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **أمْغَدَ الرَّجل إمغاداً**: içkiden çok içtiği zaman.

Ebû Zeyd dedi: **مَغَدَ الرجلَ عيشٌ ناعمٌ**: yumuşak bir yaşayış onu beslediği zaman.

Ebû Mâlik dedi: **مَغَدَ** adam ve bitki ve her şey: uzadığı zaman.

**دمغ** : el-Leys dedi: **الدَّمْغُ**: **الصَّاقُورة**’yi **الدِّماغ**’dan kırmaktır. Dedi: Ve kahretmektir. Ve yukarıdan almak **دَمْغٌ**’dur; nitekim hak, bâtılı **يدمَغُ** eder. Dedi: **الدَّامغةُ**: **شَظِيَّات** arasında bir **طلعة**’dır; kalbi uzun, serttir; bırakılırsa hurma ağacını bozar; bilindiği zaman **امْتُصِخَتْ** edilir.

Ebû Ubeyd, el-Asmaî’den: **مُؤخرة الرَّحْلِ**’in üstündeki demire **الغاشيةُ** denir.

Bazıları dedi: O, **الدامغة**’dir.

Zü’r-Rumme dedi:
فرُحنا وقمنا والدَّوامِغُ تَلْتَظِي
عَلَى العين من شمسٍ بطيءٍ زوالُها

İbn Şümeyl dedi: **الدَّوامِغُ**: **الأحناء**’ın başlarının tam üstünde, onların üst tarafındadır; tekili **دامغةٌ**’dır. Bazen ağaçtan olur ve **القِدّ** ile sıkı bir bağlayışla bağlanır; bunlar **الخذاريفُ**’tir; tekili **خُذروفٌ**’tur. Ve kadın, **حويَّتهاتدمَغُ** eder; **دمغاً** **تدمَغُ** eder.

Dedim: **الدَّامغةُ** demirden olunca, **الْحِنْوَيْن**’in iki ucunun üstüne enlemesine konur ve iki çiviyle çivilenir; **الخذاريفُ** de **العوارض**’ın başları üzerine bağlanır ki ayrılmasın.

Ebû’l-‘Abbâs, Amr’dan, o da babasından: Denir ki: “Onu şuna muhtaç kıldım” **أحوَجْتهُ**; ve “onu sıkıştırdım” **أحرجتهُ**; ve **أدغمتهُ**; ve **أدمغتهُ**; ve **أجلدتهُ**; ve **أزأَمْته**: bir tek mânâdadır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D8%BA/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الدال والميم وما يثلثهما)
  (دمن)  الدال والميم والنون أصلٌ واحد يدلُّ على ثباتٍ ولزوم. فالدِّمْنُ: ما تَلبَّد من السِّرجين والبَعْر في مَبَاءات النَّعَم؛ وموضع ذلك الدِّمْنةُ، والجمع دِمَن. ويقال دَمَنْتُ الأرض بذلك، مثلُ دَمَلْتُها. والدِّمنة: ما اندفَن من الحِقْد في الصدر*. وذلك تشبيه بما تدمَّن من الأبعار في الدِّمَن. ويقال: دمَّن فلانٌ فِناءَ فُلانٍ، إذا غَشِيَه ولَزِمه. وفلانٌ دِمْنُ مالٍ، مثل قولهم إزاءُ مالٍ. وإنما سُمِّي بذلك لأنّه يلازم المال. ودَمُّونُ: مكانٌ. وكل هذا قياسٌ واحد.
  وأمّا الدّمَانُ، فهو عَفَنٌ يُصِيب النَّخْل، فإن كان صحيحاً فهو مشتقٌّ ممّا ذكرْناه من الدِّمْن؛ لأنّ ذلك يَعْفَنُ لا محالة.
  (دمث)  الدل والميم والثاء أصلٌ واحد يدلُّ على لينٍ وسُهولة. فالدَّمَث: اللِّين؛ يقال دَمِث المكانُ يَدْمَثُ دَمَثاً؛ وهو دَمْثٌ وَدَمِثٌ. ويكون ذا رَمْلٍ، ومن ذلك الحديث: "أنّ رسولَ الله صلى الله عليه وآله وسلم مال إلى دَمَثٍ، وقال: إذا بال أحَدُكُم فليرتَدْ لبَوْله([1])". والدّماثة: سُهولة الخُلُق. ويقال دَمِّثْ لي الحديثَ، أي سهِّلْه ووَطِّئْه.
  (دمج)  الدال والميم والجيم أصلٌ واحد يدلُّ على الانطواء والسَّتر. يقال أدمَجْت الحَبلَ، إذا أدرَجْتَه وأحكَمْتَ فَتْلَه. وقال الأصمعيّ في قول أوس:
بَكَيْتمْ على الصُّلح الدُِّماجِ ومِنْكُمُ *** بذِي الرِّمْثِ من وادي هُبَالَة مِقْنَبُ([2])  قال: هو من دامَجَه دِمَاجاً، إذا وافَقَه على الصُّلح. يقال تدامَجُوا. ويقال فلان على دَمَجِ فُلانٍ، أي على طريقتِه. وكلّ هذا الذي قاله فليس يَبْعُد عمّا ذكَرْناه من الخَفاء والسَّتْر.
  (دمخ)  الدال والميم والخاء ليس أصلاً. إنما هو دَمْخٌ: جبلٌ، في قول القائل:
كَفَى حَزَناً أنِّي تطالَلْتُ كَيْ أَرَى *** ذُرَى عَلَمَيْ دَمْخ فما يُريَانِ([3])  (دمر)  الدال والميم والراء أصلٌ واحد يدلُّ على الدُّخول في البيت وغيرِه. يقال دَمَرَ الرّجُل بيتَه، إذا دَخَلَه. وفرَقَ ناسٌ بين أن يكون دخولُه بإذْنٍ أو غير إذْن، فقال أبو عُبيد في حديث النبي عليه الصلاة والسلام: "مَن اطَّلَعَ في بيتِ قومٍ بغير إذْنٍ فقد دمر"، أي دخل. قال أبو عبيد: هذا إذا كان بغير إذْن، فإن كان بإذنٍ فليس بدُمُور. وهذا تفسيرٌ شرعيّ، وأمّا قِياس الكلمة فما ذكرناه أوَّلاً. ومنه قول أوس:
فلاقَى عليه من صُبَاحَ مُدَمِّراً *** لناموسه من الصَّفيحِ سَقائفُ([4])قال الشّيبانيُّ والأصمعيُّ: المدمِّر الداخل في القُتْرة. ويقال دَمَر القُنفذُ إذا دخَلَ جُحْره. وقال ناسٌ: المدَمّر الصّائد يدخِّن بأوبار الإبلِ وغيرِها حتّى لا يَجد الصَّيدُ رِيحَه. والذي عندنا أنّ المدمّر هو الدّاخِلُ قُتْرتَه، فإِذا دخَلَها دَخّن. وليس المدمِّر من نعت المُدَخِّن، والقياس لا يقتضيه. وقال الله تعالى([5]): ﴿دَمَّرَ اللهُ عَلَيْهِمْ وَلِلْكَافِرِينَ أَمْثَالُهَا﴾ [محمد 10]. والدَّمار: الهلاك. ويقال إن التّدْمُرِيَّ: ضَربٌ من اليَرابيع. فإِن كان صحيحاً فهو القياس، لأنه يدمِّر في جِحَرَتِه.
  (دمس)  الدال والميم والسين أصلٌ واحد يدلُّ على خَفاء الشّيء. ومن ذلك قولُهم: دَمَّسْتُ الشيء، إِذا أخفَيْتَه. وأتانا بأُمورٍ دُمْس مثل دُبْس، وهي الأمور التي لا يُهْتَدَى لوَجْهها. ويقولون: دَمَس الظّلامُ: اشتدَّ. ومنه الدِّيماس، يقال إنّه السَّرَب. وهو ذلك التماس([6]). وفي حديث عيسى عليه السلام: "كأنّمَا خَرَج مِن دِيماسٍ".
  (دمص)  الدال والميم والصاد ليس عندي أصلاً. وقد ذُكِرَتْ على ذاك فيه كلماتٌ إنْ صحَّتْ فهي تتقارَبُ في القياس. يقولون الدَّوْمَصُ: بَيضة الحديد، فهذا يدلُّ على مَلاسَةٍ في الشّيء. ثم يقولون لمَنْ رَقَّ حاجبُه أدْمَصُ، وهو قريبٌ من ذلك. ويقال إنّ كل عِرْق من حائطٍ دِمْصٌ. وفي كلِّ ذلك نَظَرٌ.
  (دمع)  الدال والميم والعين أصلٌ واحد يدلُّ على ماءٍ أو عَبْرةٍ([7]). فمن ذلك الدَّمْع ماءُ العَين، والقَطرةُ دَمْعةٌ. والفِعْل دَمَعَتِ العينُ دَمْعاً ودَمِعَتْ دَمَعاً* ودَمَعَتْ دُمُوعاً أيضاً. وعينٌ دامعةٌ. وجمعُ الدَّمْع دُموع. قال الخليل: المَدْمَع مجتَمَع الدَّمع في نَوَاحي العَيْن، والجميع المَدامع. ويقال امرأة دَمِعَةٌ: سريعةُ البكاء كثيرةُ الدَّمْع. ويقال شَجَّةٌ دامعةٌ: تسيل دَماً. كذا هو في كتاب الخليل. والأصحُّ مِن هذا أنّ التي تسيلُ دماً هي الدَّامِية، فأمّا الدّامعة، فأمْرُها دون ذلك، لأنّها التي كأنّها يَخْرُج منها ماءٌ أحمرُ رقيق، وذكر اليزيديُّ أنّ الدُّمَاع أَثَرُ الدَّمْع على الخَدّ. وأنشد:
يا مَنْ لِعَينٍ لا تَنِي تَهْماعَا *** قد تَرَك الدّمْعُ بها دِمَاعا([8])  ويقال دُماعاً. والدُّماع مخفَّف ومثقّل: ما يَسِيل من الكَرْم أيَّامَ الرَّبيع.
  (دمغ)  الدال والميم والغين كلمةٌ واحدة لا تتفرّع ولا يقاس عليها. فالدِّماغ معروف. ودَمَغْتُه: ضربْتُه على رأسِه حتّى وصلْتُ إلى الدماغ. وهي الدّامِغة([9]).
  (دمق)  الدال والميم والقاف ليس أصلاً، وإن كانوا قد قالوا دَمَقَ في البيت واندمَقَ، إذا دخَل، وإنَّما القاف فيما يُرَى مبدلةٌ مِن جيم، والأصل دَمَج، وقد مضى ذِكْرُه.
  (دمك)  الدال والميم والكاف يدلُّ على معنيين: أحدهما الشِّدَّة، والآخر السُّرعة؛ وربَّما اجتمع المعنيانِ.
فأمَّا الشِّدّة فالدَّمَكْمَكُ: الشديد. والدّامِكَة: الدّاهية والأمرُ العظيم. والمِدْماك: الخشبة تكون تحت قدمَي السّاقي.
  وأمّا الآخر فيقال إنّهم يقولون دَمَكَتِ الأرنب، إذا أسرعَتْ في عَدْوِها. والدَّموك: البَكَرْة العظيمة. فقد اجتمع فيها المعنيانِ: الشدّة، والسُّرعة. والدَّموك: الرَّحَى. وهي في المعنى والبَكَرة سواءٌ.
  (دمل)  الدال والميم واللام أُصَيلٌ يدلُّ على تجمُّع شيءٍ في لِينٍ وسُهولة. من ذلك اندمَلَ الجُرْح؛ وذاكَ اجتماعُه في بُرْءٍ وصَلاح. ودُمِلت الأرض بالدَّمَال، وهو السِّرجين. ودامَلْتُ الرَّجُل، إذا داجَيْته. وهو ذلك القياسُ؛ لأنّه مقارَبةٌ في سهولةٍ، والدُّمّل عربيٌّ، وهو قياسُ ما ذكرناه من التجمُّع في لِينٍ. ألا ترى أنّ أبا النجم يقول:
  * وامْتَهَدَ الغارِبُ فِعْلَ الدُّمَّلِ([10]) *
  والله أعلم.
----------------------------------------------------------------------
([1]) في اللسان: "وإنما فعل لئلا يرتد إليه رشاش البول".
([2]) الدماج ككتاب وغراب. والبيت في ديوان أوس بن حجر ص2. ويوم هبالة من أيامهم. وفي الديوان: "ولم يكن* بذي الرمث من وادي تبالة".
([3]) البيت لطهمان بن عمرو الكلابي، كما في اللسان (دمخ)، وقصيدته في معجم البلدان (دمخ).
([4]) صباح بالضم: اسم لعدة قبائل. عليه، أي على "المنهل" في بيت قبله، وهو:
فأوردها التقريب والشد منهلا *** قطاه معيد كرة الورد عاطفانظر الديوان 16. وفي اللسان: "عليها" تحريف، كما أن "صباح" ضبطت فيه بفتح الصاد خطأ.
([5]) بدلها في الأصل: "ويقال" فقط.
([6]) كذا في الأصل.
([7]) في الأصل: "أو غيره"، وهو كلام لا يصح.
([8]) البيتان في اللسان (دمع). واقتصر في اللسان على ضبط هذه الكلمة بالضم. وضبط متن البيت وتذييله هو من الأصل. ولم ترد الكلمة في القاموس.
([9]) أي الضربة. وفي الأصل: "وهي الدماغ"، صوابه من اللسان.
([10]) البيت في اللسان (مهد، دمل). وسيعيده في (مهد) وكذا في (3: 159).
ـ

##### Türkçe

(باب **الدال** ve **الميم** ve onların üçüncüsü olan şey)

  (**دمن**)  **الدال** ve **الميم** ve **النون** tek bir asıldır; sebat ve lüzûma delâlet eder. Şu hâlde **الدِّمْنُ**: davarların yatak yerlerinde gübreden ve tezekten yapışıp keçeleşen şeydir; bunun yeri **الدِّمْنةُ**’dir; çoğulu **دِمَن**. Ve denir: **دَمَنْتُ** yeri bununla, **دَمَلْتُها** gibi. Ve **الدِّمنة**: göğüste kinden gömülmüş olan şeydir*. Bu, **الدِّمَن** içinde tezeklerden yapışıp biriken şeye benzetmedir. Ve denir: falan, falanın avlusunu **دمَّن** etti; onu kapladı ve ona yapışıp kaldı (yanından ayrılmadı) demektir. Ve falan, malın **دِمْنُ**’udur; onların “malın karşısı/yanı” demeleri gibi. Ancak buna, mala ملازم olduğu için bu ad verilmiştir. Ve **دَمُّونُ**: bir yerdir. Bütün bunlar tek bir kıyastır.

  Ama **الدّمَانُ** ise, hurmaya isabet eden bir küflenmedir; eğer sahih ise, zikrettiğimiz **الدِّمْن**’den türemiştir; çünkü o (şey) kaçınılmaz olarak küflenir.

  (**دمث**)  **الدال** ve **الميم** ve **الثاء** tek bir asıldır; yumuşaklığa ve kolaylığa delâlet eder. Şu hâlde **الدَّمَث**: yumuşaklıktır; denir: mekân **دَمِث** oldu, **يَدْمَثُ** **دَمَثاً**; ve o **دَمْثٌ** ve **دَمِثٌ**’tir. Ve kumlu olur; bundan da hadis: “Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم **دَمَثٍ**’e meyletti ve dedi ki: Sizden biri bevlettiğinde bevli için uzaklaşsın([1]).” Ve **الدّماثة**: huyun kolaylığıdır. Ve denir: Bana sözü **دَمِّثْ** et; yani onu kolaylaştır ve yumuşat.

  (**دمج**)  **الدال** ve **الميم** ve **الجيم** tek bir asıldır; dürülmeye ve örtmeye delâlet eder. Denir: İpi **أدمَجْتُ**, onu dürüp topladığında ve bükümünü sağlamlaştırdığında. Ve el-Asma‘î, Evs’un sözü hakkında dedi:
بَكَيْتمْ على الصُّلح الدُِّماجِ ومِنْكُمُ *** بذِي الرِّمْثِ من وادي هُبَالَة مِقْنَبُ([2])
Dedi ki: Bu, onu sulh üzere **دامَجَه** **دِمَاجاً**’dan (gelir); yani sulh üzerinde onunla uyuştuğunda. Denir: **تدامَجُوا**. Ve denir: Falan, falanın **دَمَجِ** üzeredir; yani onun yolu üzeredir. Onun söylediği bütün bu şeyler, zikrettiğimiz gizlilik ve örtmeden uzak değildir.

  (**دمخ**)  **الدال** ve **الميم** ve **الخاء** bir asıl değildir. Ancak o **دَمْخٌ**’tur: bir dağ; söyleyenin sözünde:
كَفَى حَزَناً أنِّي تطالَلْتُ كَيْ أَرَى *** ذُرَى عَلَمَيْ دَمْخ فما يُريَانِ([3])

  (**دمر**)  **الدال** ve **الميم** ve **الراء** tek bir asıldır; eve ve başkasına girmeye delâlet eder. Denir: Adam evini **دَمَرَ**, yani ona girdi. Bir topluluk, girişinin izinle mi izinsiz mi olduğuna göre ayırdı; Ebû Ubeyd, Peygamber’in عليه الصلاة والسلام hadisi hakkında dedi: “Bir kavmin evine izinsiz bakan kimse, muhakkak **دمر** etmiştir”; yani girmiştir. Ebû Ubeyd dedi ki: Bu, izinsiz olduğunda böyledir; izinle olursa **دُمُور** değildir. Bu, şer‘î bir tefsirdir; kelimenin kıyası ise, ilkin zikrettiğimizdir. Ondan Evs’un sözü:
فلاقَى عليه من صُبَاحَ مُدَمِّراً *** لناموسه من الصَّفيحِ سَقائفُ([4])
Eş-Şeybânî ve el-Asma‘î dedi: **المدمِّر** dumanlı karanlığın içine giren kimsedir. Ve denir: Kirpi **دَمَر** etti; yani inine girdi. Bir topluluk dedi ki: **المدَمّر** avcıdır; deve kılları ve başkalarıyla tütsüler ki av, kokusunu bulmasın. Bizim katımızda **المدمّر**, dumanlı karanlığına giren kimsedir; ona girdiğinde tütsüledi. **المدمِّر**, tütsüleyenin sıfatından değildir; kıyas bunu gerektirmez. Ve Allah تعالى dedi([5]): ﴿دَمَّرَ اللهُ عَلَيْهِمْ وَلِلْكَافِرِينَ أَمْثَالُهَا﴾ [Muhammed 10]. Ve **الدَّمار**: helâktir. Ve denir ki **التّدْمُرِيَّ**: yerboğalarından bir türdür. Eğer sahih ise, kıyastır; çünkü inlerinde **يدمِّر** eder.

  (**دمس**)  **الدال** ve **الميم** ve **السين** tek bir asıldır; şeyin gizliliğine delâlet eder. Bundan, onların sözü: Şeyi **دَمَّسْتُ**, yani onu gizlediğimde. Ve bize **دُمْس** işler getirdi, **دُبْس** gibi; bunlar, yönü (mahiyeti) bulunup anlaşılmayan işlerdir. Ve derler: **دَمَس** karanlık: şiddetlendi. Ondan **الدِّيماس**; denir ki o, yeraltı geçididir. Ve o, o temas([6])tır. Ve Îsâ عليه السلام hadîsinde: “Sanki bir **دِيماسٍ**’tan çıkmış gibidir.”

  (**دمص**)  **الدال** ve **الميم** ve **الصاد** bende bir asıl değildir. Onun hakkında, eğer sahih olursa kıyasta birbirine yaklaşan kelimeler zikredilmiştir. Derler: **الدَّوْمَصُ**: demirin yumurtasıdır; bu, şeyde bir pürüzsüzlüğe delâlet eder. Sonra derler: Kaşı incelen kimseye **أدْمَصُ**; bu da ona yakındır. Ve denir ki: Duvarın her bir damarı **دِمْصٌ**’tur. Bütün bunlarda bir nazar vardır.

  (**دمع**)  **الدال** ve **الميم** ve **العين** tek bir asıldır; suya yahut gözyaşına([7]) delâlet eder. Bundan **الدَّمْع**: gözün suyudur; damla **دَمْعةٌ**’dır. Fiil: göz **دَمَعَتْ** **دَمْعاً** ve **دَمِعَتْ** **دَمَعاً** * ve ayrıca **دَمَعَتْ** **دُمُوعاً**. Ve **عينٌ دامعةٌ**. **الدَّمْع**’ın çoğulu **دُموع**. el-Halîl dedi: **المَدْمَع** gözün kenarlarında gözyaşının toplandığı yerdir; hepsi **المَدامع**. Ve denir: Kadın **دَمِعَةٌ**: çabuk ağlayan, gözyaşı çok olan. Ve denir: **شَجَّةٌ دامعةٌ**: kan akıtır. el-Halîl’in kitabında böyledir. Bunun daha sahihi: kan akıtan olan **الدَّامِية**’dir; ama **الدّامعة** ise, onun işi bundan aşağıdır; çünkü o, sanki ondan ince kırmızı bir su çıkıyormuş gibi olandır. Ve el-Yezîdî zikretti ki **الدُّمَاع**: gözyaşının yanak üzerindeki izidir. Ve şu beyit okundu:
يا مَنْ لِعَينٍ لا تَنِي تَهْماعَا *** قد تَرَك الدّمْعُ بها دِمَاعا([8])
Ve **دُماعاً** denir. **الدُّماع** hafifletilmiş ve şeddeli: bahar günlerinde asmanın akan şeyidir.

  (**دمغ**)  **الدال** ve **الميم** ve **الغين** tek bir kelimedir; dallanıp budaklanmaz ve ona kıyas yapılmaz. Şu hâlde **الدِّماغ** mâlûmdur. Ve onu **دَمَغْتُ**: başına vurdum; ta ki beyne ulaştım. Ve o **الدّامِغة**’dir([9]).

  (**دمق**)  **الدال** ve **الميم** ve **القاف** bir asıl değildir; hâlbuki “evde **دَمَقَ** etti ve **اندمَقَ** etti” demişlerdir; yani girdi. Ancak **القاف** görüldüğü üzere **جيم**’den بدل edilmiştir; asıl **دَمَج**’dir; onun zikri geçti.

  (**دمك**)  **الدال** ve **الميم** ve **الكاف** iki mânaya delâlet eder: biri şiddet, diğeri sürat; bazen iki mâna birleşir.

فأمَّا الشِّدّة ف**الدَّمَكْمَكُ**: şiddetli olandır. Ve **الدّامِكَة**: musibet ve büyük iştir. Ve **المِدْماك**: sakinin iki ayağı altında bulunan tahtadır.

  Ama diğeri: denir ki onlar “tavşan **دَمَكَتْ** etti” derler; yani koşusunda hızlandı. Ve **الدَّموك**: büyük makara. Böylece onda iki mâna birleşmiştir: şiddet ve sürat. Ve **الدَّموك**: değirmendir. Mânada ve makarada birdir.

  (**دمل**)  **الدال** ve **الميم** ve **اللام** yumuşaklık ve kolaylık içinde bir şeyin toplanmasına delâlet eden küçük bir asıldır. Bundan: yara **اندمَلَ** etti; bu, onun iyileşme ve salah içinde toplanmasıdır. Ve yer **دُمِلت** oldu **بالدَّمَال** ile; o da gübredir. Ve adamla **دامَلْتُ**; yani onunla yumuşak davrandım. Ve o, o kıyastır; çünkü o, yumuşaklık içinde bir yakınlaşmadır. Ve **الدُّمّل** Arapçadır; yumuşaklık içinde toplanmadan zikrettiğimizin kıyasıdır. Görmez misin ki Ebû’n-Necm şöyle der:
  * وامْتَهَدَ الغارِبُ فِعْلَ الدُّمَّلِ([10]) *
  Ve Allah daha iyi bilir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D8%BA/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- قال تعالى: ﴿بل نقذف بالحق على الباطل فيدمغه﴾ [الأنبياء/18]، أي: يكسر دماغه، وحجة دامغة كذلك. ويقال للطلعة تخرج من أصل النخلة فتفسده إذا لم تقطع: دامغة، وللحديدة التي تشد على آخر الرحل: دامغة، وكل ذلك استعارة من الدمغ الذي هو كسر الدماغ.

##### Türkçe

- Yüce Allah dedi ki: ﴿بل نقذف بالحق على الباطل فيدمغه﴾ [الأنبياء/18]; yani: onun beynini kırar. **حجة دامغة** da böyledir. Ve, hurma ağacının kökünden çıkıp da kesilmezse onu bozan tomurcuğa: **دامغة** denir; ve semerin sonuna bağlanan demir parçaya: **دامغة** (denir). Bütün bunlar, beynin kırılması olan **الدمغ**’dan bir istiaredir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D8%BA/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

د م غ
دمغ رأسه‏:‏ ضربه حتى وصلت الضربة إلى دماغه‏.‏
وشجة دامغة‏.‏
ودمغته الشمس‏:‏ آلمت ومن المجاز‏:‏ دمغ الحق الباطل إذا علاه وقهره ‏"‏ بل نقذف بالحق على الباطل فيدمغه ‏"‏ ويقال‏:‏ دمغهم بمطفئة الرضف إذا ذبح لهم ذبيحة سمينة‏.‏
ودمغ الثريد بالدسم‏:‏ لبقه‏.‏

##### Türkçe

د م غ
**دمغ رأسه**: Ona vurdu; ta ki darbe onun **دماغه**’ına ulaştı.
**وشجة دامغة**.
**ودمغته الشمس**: Acıttı; ve mecazdan: **دمغ الحق الباطل**; onu aştığı ve onu kahrettiği zaman. “Bilakis biz hakkı bâtılın üzerine atarız da onu **فيدمغه**.” Ve denilir: **دمغهم بمطفئة الرضف**; onlar için semiz bir kurban kestiği zaman.
**ودمغ الثريد بالدسم**: Onu karıştırdı.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D8%BA/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الدِّماغُ: حَشْوُ الرأْسِ، والجمع أَدْمِغةٌ ودُمُغٌ. وأُمّ الدِّماغِ: الهامةُ، وقيل: الجلدة الرَّقِيقةُ المشتملة عليه. والدَّمْغُ: كسر الصَّاقُورةِ عن الدِّماغ. دَمَغَه يَدْمَغُه دَمْغاً، فهو مَدْموغٌ ودَمِيغٌ، والجمع دَمْغى، وكذلك مَرَةٌ دَمِيغٌ من نِسْوةٍ دَمْغى؛ عن أَبي زيد. وفي حديث عليّ، عليه السلام: رأَيت عَيْنَيْه عَيْنَيْ دَمِيغٍ؛ رجل دَمِيغٌ ومَدْموغ: خرج دِماغُه. ودَمَغَه: أَصابَ دِماغَه. ودَمَغَه دَمْغاً: شَجَّه حتى بَلَغَتِ الشجّةُ الدّماغ، واسمها الدَّامِغةُ. وفي حديث علي، عليه السلام: دامِغِ جَيْشاتِ الأَباطِيل أَي مُهْلِكِها. يقال: دَمَغَه دَمْغاً إذا أَصاب دِماغَه فقتله. وفي حديث ذكر الشِّجاجِ: الدامغةُ التي انتهت إلى الدماغ، والدَّامِغةُ من الشجاج التي تَهْشِمُ الدّماغ حتى لا تُبْقي شيئاً. والشجاج عشرة: أَولها القاشرةُ وهي الحارِصةُ ثم الباضعةُ ثم الدّاميةُ ثم المُتَلاحِمةُ ثم السِّمْحاقُ ثم المُوضِحة ثم الهاشِمةُ ثم المُنَقِّلةُ ثم الآمّةُ ثم الدَّامِغة، وزاد أَبو عبيد: الدّامِغةُ بعين مهملة بعد الدامية. ودَمَغَتْه الشمسُ دَمْغاً: آلَمَتْ دِماغَه. ودَمِيغُ الشيطان: نَبْزُ رجل من العرب كان الشيطانُ دَمَغَه. والدّامِغةُ: حَدِيدةٌ تُشَدُّ بها آخرةُ الرَّحل. الأَصمعي: يقال للحديدة التي فوق مؤخَّرة الرحل الغاشِيةُ، وقال بعضهم: هي الدّامِغةُ؛ وقال ذو الرمة:
فَرُحْنا وقُمْنا، والدَّوامِغُ تَلْتَظي
على العِيسِ من شَمْسٍ بَطِيءٍ زَوالُها
قال ابن شميل: الدَّوامِغُ على حاقِّ رُؤوس الأَحْناء من فوقها، واحِدتُها دامِغة، وربما كانت من خشب وتُؤْسَرُ بالقِدِّ أَسْراً شديداً، وهي الخَذارِيفُ، واحدها خُذْرُوف. وقد دَمَغَتِ المرأَةُ حَوِيَّتَها تَدْمَغُ دَمْغاً. قال الأَزهري: الدّامغة إذا كانت من حديد عُرِّضَت فوق طرَفَي الحِنْوَيْنِ وسُمِّرَتْ بمِسْمارين، والخذاريفُ تشدّ على رؤوس العَوارِضِ لئلا تتفَكَّكَ. أَبو عمرو: أَحْوَجْتُه إلى كذا وأَحْرَجْتُه وأَدْغَمْتُه وأَدْمَغْتُه وأَجْلَدْتُه وأَزْأَمْتُه بمعنًى واحد. والدّامِغةُ: طَلْعةٌ طَوِيلةٌ صُلْبة تخرج من بين شَظِيّاتِ قُلْبِ النَّخْلة فَتُفْسِدُها إِن تُرِكَتْ، فإِذا عُلِم بها امْتُصِخَتْ، والقَهْرُ والأَخْذُ من فوقُ دَمْغٌ كما يَدْمَغُ الحَقُّ الباطلَ. ودَمَغَه يَدْمَغُه دَمْغاً: غَلَبه وأَخذه من فوق. وفي التنزيل: بَل نَقْذِفُ بالحقِّ على الباطل فيَدْمَغُه؛ أَي يَعْلوه ويغلبه ويُبْطِله؛ قال الأَزهري: فيَدْمَغُه فيذهب به ذَهابَ الصَّغارِ والذُّلِّ.
وأَدْمَغَ الرجلُ طَعامَه: ابتلَعه بعد المَضْغ، وقيل قَبْلَه، وهو أَشبه. ودَمَغَتِ الأَرضُ: أَكَلتْ؛ عن ابن الأَعرابي. وحكى اللحياني: دَمَغَهم بمُطْفِئةِ الرَّضْف، يعني بمُطْفئة الرضْف الشاةَ المهْزولة، ولم يفسر دمغهم إلا أَن يَعْني غَلَبَهم.

##### Türkçe

**الدِّماغُ**: başın iç dolgusudur; çoğulu **أَدْمِغةٌ** ve **دُمُغٌ**’dur. Ve **أُمّ الدِّماغِ**: kafatasıdır; ve denildi: onu kuşatan ince deridir.

Ve **الدَّمْغُ**: **الدِّماغ** üzerinden **الصَّاقُورةِ**’nin kırılmasıdır. **دَمَغَه يَدْمَغُه دَمْغاً**: onu **دَمْغ** etti; o hâlde o **مَدْموغٌ** ve **دَمِيغٌ**’dir; çoğulu **دَمْغى**’dır. Yine bunun gibi: **مَرَةٌ دَمِيغٌ** (kadın) **نِسْوةٍ دَمْغى**’dan; Ebû Zeyd’den. Ali’nin hadîsinde, عليه السلام: “Onun iki gözünü, **دَمِيغٍ**’in iki gözü olarak gördüm.” **رجل دَمِيغٌ** ve **مَدْموغ**: **دِماغُه** çıkmıştır. Ve **دَمَغَه**: onun **دِماغَه**’ına isabet etti. Ve **دَمَغَه دَمْغاً**: onu yardı; ta ki yara **الدّماغ**’a ulaştı; onun adı **الدَّامِغةُ**’dır. Ali’nin hadîsinde, عليه السلام: “**دامِغِ** **جَيْشاتِ الأَباطِيل**” yani onları helâk edici. Denilir: **دَمَغَه دَمْغاً**; eğer onun **دِماغَه**’ına isabet etti de onu öldürdüyse. **الشِّجاجِ**’ın zikri hadîsinde: **الدامغةُ**: **الدماغ**’a varan (yara)dır; ve **الدَّامِغةُ** yaralardan olup **الدّماغ**’ı ezer, öyle ki hiçbir şey bırakmaz. Ve **الشجاج** ondur: ilki **القاشرةُ**’dır ve o **الحارِصةُ**’dır; sonra **الباضعةُ**; sonra **الدّاميةُ**; sonra **المُتَلاحِمةُ**; sonra **السِّمْحاقُ**; sonra **المُوضِحة**; sonra **الهاشِمةُ**; sonra **المُنَقِّلةُ**; sonra **الآمّةُ**; sonra **الدَّامِغة**. Ebû Ubeyd artırdı: **الدّامِغةُ** (yani) **الدّامية**’den sonra, ihmal edilmiş bir **عين** ile. Ve **دَمَغَتْه الشمسُ دَمْغاً**: onun **دِماغَه**’ını acıttı. Ve **دَمِيغُ الشيطان**: Araplardan bir adamın lakabıdır; şeytan onu **دَمَغَه** etmişti. Ve **الدّامِغةُ**: semerin arka tarafının onunla bağlandığı bir demirdir. el-Asmaî: semerin arka kısmının üstündeki demire **الغاشِيةُ** denilir, dedi; bazıları dedi: o **الدّامِغةُ**’dır. Zû’r-Rumme dedi:
فَرُحْنا وقُمْنا، والدَّوامِغُ تَلْتَظي
على العِيسِ من شَمْسٍ بَطِيءٍ زَوالُها

İbn Şümeyl dedi: **الدَّوامِغُ** üstünden, **الأَحْناء**’ın başlarının kenarı üzerindedir; onun teki **دامِغة**’dır. Bazen ağaçtan olur ve **القِدِّ** ile şiddetli bir bağlayışla bağlanır; ve onlar **الخَذارِيفُ**’tir; onun teki **خُذْرُوف**’tur. Ve kadın **حَوِيَّتَها**’yı **دَمَغَتْ**; **تَدْمَغُ دَمْغاً**. el-Ezherî dedi: **الدّامغة** demirden olunca, **الحِنْوَيْنِ**’in iki ucunun üstüne enlemesine konur ve iki çivi ile çivilenir; ve **الخذاريفُ** **العَوارِضِ**’ın başları üzerine bağlanır ki çözülmesin. Ebû Amr: “Onu şuna muhtaç kıldım” (**أَحْوَجْتُه**) ve “onu sıkıştırdım” (**أَحْرَجْتُه**) ve “onu idğam ettim” (**أَدْغَمْتُه**) ve “onu edmağ ettim” (**أَدْمَغْتُه**) ve “onu cildledim” (**أَجْلَدْتُه**) ve “onu ez’em ettim” (**أَزْأَمْتُه**) bir tek mânâ iledir. Ve **الدّامِغةُ**: hurma ağacının kalbinin **شَظِيّاتِ**’ı arasından çıkan uzun, sert bir tomurcuktur; bırakılırsa onu bozar; onunla bilindiğinde koparılıp çıkarılır. Ve üstten zorla alma ve alma **دَمْغٌ**’dur; nitekim **الحَقُّ** **الباطلَ**’ı **يَدْمَغُ** eder. Ve **دَمَغَه يَدْمَغُه دَمْغاً**: onu yendi ve onu üstten aldı. Tenzîlde: “Bilâkis biz hakkı bâtılın üzerine atarız da onu **فيَدْمَغُه**”; yani onun üzerine çıkar, onu yener ve onu iptal eder. el-Ezherî dedi: **فيَدْمَغُه**; böylece onu küçüklük ve zillet gidişiyle giderir.

Ve **أَدْمَغَ الرجلُ طَعامَه**: onu çiğnemeden sonra yuttu; ve denildi: ondan önce; ve o daha benzer. Ve **دَمَغَتِ الأَرضُ**: yedi; İbnü’l-A‘râbî’den. el-Lihyânî nakletti: “Onları **بمُطْفِئةِ الرَّضْف** ile **دَمَغَ**”; yani **بمُطْفِئة الرضْف** ile zayıf koyunu; ve **دمغهم**’u, ancak “onları yendi” mânâsını kastetmesi dışında açıklamadı.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D8%BA/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* د م غ * * الدِّمَاغُ * واحد * الأَدْمِغَةُ * وقد * دَمَغَهُ * من باب قطع شجه حتى بلغت الشجة الدماغ واسمها * الدَّامِغَةُ * وهي عاشرة الشجاج

##### Türkçe

* د م غ * * **الدِّمَاغُ** * tekildir; * **الأَدْمِغَةُ** * (çoğuludur). * Ve * **دَمَغَهُ** *: “kesmek” bâbındandır; onu yardı, ta ki yarma **الدِّمَاغُ**’a ulaştı; ve onun adı * **الدَّامِغَةُ** *’dır; ve o, şeccelerin onuncusudur.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D8%BA/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الدماغ، ككتاب: مخ الرأس، أو حشوه، أو هو أم الهام، أو أم الرأس، أو أم الدماغ: جليدة رقيقة وفي بعض النسخ: دقيقة بالدال، كخريطة هو فيها، أي: مشتملة عليه، ج: أدمغة ودمغ، بضمتين، ككتاب وكتب.
 ودمغه، كمنعه، ونصره كلاهما عن ابن دريد: شجه حتى بلغت الشجة الدماغ.
 ودمغض فلانا يدمغه دمغا: ضرب دماغه،و كسر صاقورته، فهو دميغ، ومدموغ والجمع دمغى، عن أبي زيد، وفي حديث علي رضي الله عنه: رأيت عينيه عيني دميغ يقال: رجل دميغ، ومدموغ: خرج دماغه.
 ودمغت الشمس فلانا: آلمت دماغه، عن ابن دريد.
 والدامغة: شجة تبلغ الدماغ، وتنتهي إليه، فتهشمه حتى لا تبقي شيئا. وهي آخرة الشجاج وهي عشرة مرتبة: قاشرة، حارصة، وتسمى الحرصة أيضا وكون أن الحارصة والحرصة اسمان للقاشرة، هو مقتضى الصحاح وغيره، وظنها بعضهم غير القاشرة، فجعلها إحدى عشرة، واعترض على المصنف فتأمل، ثم باضعة، ثم دامية، ثم متلاحمة، ثم سمحاق، ثم موضحة، ثم هاشمة، ثم منقلة، ثم آمة، كذا بصيغة اسم الفاعل، ووقع في كتب الفقه والحديث المأمومة ثم دامغة، وزاد أبو عبيد قبل دامية: دامعة، بالمهملة، هكذا هو في أصول الصحاح وقد وجد في بعضها قبل دامية، وكأنه تصحيح.
 قلت: ونص أبي عبيد: الدامية هي التي تدمي من غير أن يسيل منها الدم، فإذا سال منها دم فهي الدامعة، فهذا صريح في أن الدامعة بعد الدامية، والحق مع الجوهري ولا وهم فيه، مع أنه سبق له مثل ذلك في د-م-ع حيث قال: والدامعة من الشجاج: بعد الدامية، فهو مطابق لما قاله الجوهري هنا فتأمل ذلك.
 قال شيخنا: ثم إنه جعل الشجاج عشرة، وعدها إحدى عشرة، إلا أن يقال: إن حارصة اسم القاشرة، مع بعده من كلامه، وبزيادة الدامعة تصير اثنتي عشرة وعد الجوهري كالمصنف منها في ف-ر-ش المفرشة، فتصير ثلاثة عشر، فتدبر انتهى.

  قلت: وسيأتي من الشجاج: الجائفة، وهي: التي تصل إلى الجوف، والحالقة: التي تقشر الجلد من اللحم وسبق أيضا الملطاء والملطاءة، والواضحة وهي الموضحة، فيكون الجميع خمسة عشر، فتأمل: ومنهم من زاد البازلة، وهي المتلاحمة، لأنها تبزل اللحم، أي تشقه، والمنقوشة التي تنقش منها العظام أي: تخرج فتكون ستة عشر.
 والدامغة: طلعة تخرج من شظيات القلب، بضم القاف، أي قلب النخلة، طويلة صلبة، إن تركت أفسدت النخلة، فإذا علم بها امتضحت.
 وقال الأصمعي: الدامغة: حديدة فوق مؤخرة الرحل، وتسمى هذه الحديدة أيضا: الغاشية، قال ذو الرمة:
  فرحنا وقمنا والدوامغ تـلـتـظـي                      على العيس من شمس بطيء زوالها وقال ابن شميل: الدوامغ: على حاق رؤوس الأحناء من فوقها، واحدتها دامغة، وربما كانت من خشب، وتؤسر بالقد أسرا شديدا، وهي الحذاريف، واحدها خذروف، وقد دمغت المرأة حويتها تدمغ دمغا، قال الأزهري: الدامغة إذا كانت من حديد عرضت فوق طرفي الحنوين، وسمرت بمسمارين، والخذاريف تشد على رؤوس العوارض، لئلا تتفكك.
 وقال ابن عباد: الدامغة: خشبة معروضة بين عمودين يعلق عليها السقاء.
 وقال ابن دريد: دميغ الشيطان كأمير: لقب وفي الجمهرة: نبز رجل من العرب م معروف، كأن الشيطان دمغه.
 ومن المجاز: دمغهم بمطفئة الرضف أي: ذبح لهم شاة مهزولة، ويقال: سمينة، وعليه اقتصر الجوهري وحكاه اللحياني وقال: يعني بمطفئة الرضف: الشاة المهزولة، قال ابن سيده: ولم يفسر دمغهم إلا أن يعني غلبهم. قلت: وفسره ابن عباد والزمخشري بما قاله المصنف وقد مر شيء من ذلك في ط-ف-أ وفي ج-د-س.
 وقال ابن عباد: الداموغ: الذي يدمغ ويهشم.
 قال: وحجر داموغة، والهاء للمبالغة، وأنشد الأصمعي لأبي حماس:
  تقذف بالأثفية اللـطـاس
  والحجر الداموغة الرداس وقال أبو عمرو: أدمغه إلى كذا، أي: أحوجه، وكذلك أدغمه، وأحرجه، وأزأمه، وأجلده، كل ذلك بمعنى واحد، قاله في نوادره.
 وقال ابن عباد: دمغ الثريدة بالدسم تدميغا: لبقها به وهو مجاز، كما في الأساس.
 والمدمغ، كمعظم: الأحمق، كأن الشيطان دمغه من لحن العوام وقال ابن عباد: وهو كلام مستهجن مسترذل، وصوابه الدميغ، أو المدموغ. وفي الناموس: يصح أن يكون المدمغ مبالغة في الدميغ والمدموغ فلا يكون لحنا، قال شيخنا: فيه نظر: إذ هذا يتوقف على ضبط مدمغ، هل هو كمكرم، أو كمقعد، أو كمجلس، أو كمنبر، ولا يصح هذا التأويل إلا إذا كان كمنبر، لأنه الذي يكون للمبالغة، كمسعر حرب، ونحوه، على أن التحقيق أنه يتوقف على السماع، وهو مضبوط في نسخ صحيحة مدمغ، كمحدث، ومثله لا دلالة فيه على المبالغة بالكلية، فتأمل.

  قلت: النسخ الصحيحة التي لا عدول عنها، المدمغ كمعظم، وهكذا ضبطه ابن عباد في المحيط، ومنه أخذ الصاغاني في كتابيه، وضبطه هكذا، وأشار صاحب الناموس بقوله: مبالغة في الدميغ والمدموغ إلى أنه إنما شدد للكثرة: أي: سمي به لوفور حمقه، لأنه إذا وجد فيه الحمق فهو دميغ ومدموغ، فإذا كثر فيه وزاد فهو مدمغ، كما أنك تقول لذي الفضل: فاضل. وتقول للذي يكثر فضله: فضال ومفضال، وقد مرت لذلك أمثال، ويأتي قريبا في س-ب-غ وص-ب-غ وص-د-غ ما يؤيده، وكأن المعنى أن الشيطان دمغه، وعلاه وغلبه كثيرا حتى قهره، وهذا أيضا صحيح، إلا أن كونه صحيحا في المعنى أو المأخذ أو الالشتقاق لا يخرجه عن كونه لحنا غير مسموع عن الفصحاء، فتأمل.
 ومما يستدرك عليه: الدمغ: الأخذ والقهر من فوق، كما يدمغ الحق الباطل، وقد دمغه دمغا: أخذه من فوق، وغلبه، وهو مجاز، ومنه قوله تعالى: فيدمغه أي يغلبه، ويعلوه ويبطله، وقال الأزهري: أي: فيذهب به ذهاب الصغار والذل.
 والدامغ: جبل باليمن.
 وأدمغ الرجل طعامه: ابتلعه بعد المضغ، وقيل: قبله.
 ودمغت الأرض: أكلت، عن ابن الأعرابي.
 والدماغ، ككتاب: سمة للإبل في موضع الدمغ، نقله السهيلي في الروض، كما قاله شيخنا.
 قلت: وهكذا قرأته في الروض عند ذكر سمات الإبل، غير أنه قد تقدم للمصنف في د-م-ع أن الدماع: ميسم في المناظر سائل إلى المنخر، فلعل ما ذكره السهيلي هو هذا، وقد صحفه النساخ حيث أعجموا الغين، فتأمل ذلك.
 والدامغان بكسر الميم: مدينة عظيمة بفارس، منها الإمام قاضي القضاة أبو عبد الله.

##### Türkçe

**الدماغ**; **كتاب** gibi: başın iliği; yahut onun iç dolusu; yahut o **أم الهام**; yahut **أم الرأس**; yahut **أم الدماغ**: ince bir deri; bazı nüshalarda: **دقيقة** **بالدال**; **خريطة** gibi, o onun içindedir; yani: onu kuşatıcıdır; çoğulu: **أدمغة** ve **دمغ**, iki ötre ile, **كتاب** ve **كتب** gibi.

Ve **دمغه**; **منعه** gibi; ve **نصره**; ikisi de İbn Düreyd’den: onu yardı, ta ki yara **الدماغ**’a ulaştı.

Ve **دمغض** falancayı, **يدمغه** **دمغا**: onun **دماغ**’ını vurdu ve onun **صاقورة**’sunu kırdı; o hâlde o **دميغ**’dir ve **مدموغ**’dur; çoğulu **دمغى**; Ebû Zeyd’den. Ali (Allah ondan razı olsun) hadîsinde: “Onun iki gözünü, **دميغ**’in iki gözü gibi gördüm.” denilir: **رجل دميغ** ve **مدموغ**: onun **دماغ**’ı çıktı.

Ve **دمغت** güneş falancayı: onun **دماغ**’ını ağrıttı; İbn Düreyd’den.

Ve **الدامغة**: **الدماغ**’a ulaşan ve ona varıp biten bir yara; onu parçalar, ta ki hiçbir şey bırakmaz. Ve o, yaraların sonuncusudur; ve onlar on mertebedir: **قاشرة**, **حارصة**, ve **الحرصة** diye de adlandırılır; ve **الحارصة** ile **الحرصة**’nın **القاشرة** için iki ad olması, **الصحاح** ve başkasının gereğidir; bazıları onu **القاشرة**’dan başka sandı da onu on bir yaptı; ve musannife itiraz etti; öyleyse düşün. Sonra **باضعة**, sonra **دامية**, sonra **متلاحمة**, sonra **سمحاق**, sonra **موضحة**, sonra **هاشمة**, sonra **منقلة**, sonra **آمة**; böyle, ism-i fâil sigasıyla. Fıkıh ve hadîs kitaplarında **المأمومة** vâki olmuştur; sonra **دامغة**. Ebû Ubeyd, **دامية**’den önce **دامعة**’yı, mu‘cemsizle, ekledi; işte bu, **الصحاح** asıllarında böyledir; bazılarında **دامية**’den önce bulunmuştur; sanki bir tashih gibidir.

Dedim: Ebû Ubeyd’in nassı: **الدامية** olandır ki kanatır, ondan kan akmaksızın; eğer ondan kan akarsa o **الدامعة**’dır. Bu, **الدامعة**’nın **الدامية**’den sonra olduğuna açık bir ifadedir; hak Cevherî iledir ve onda bir vehim yoktur; bununla beraber onun için **د-م-ع**’da bunun benzeri geçmiştir; orada dedi ki: “Ve yaralardan **الدامعة**: **الدامية**’den sonradır.” O, Cevherî’nin burada söylediğine uygundur; öyleyse bunu düşün.

Şeyhimiz dedi: Sonra o, yaraları on yaptı, ve onları on bir saydı; ancak denilirse ki: **حارصة** **قاشرة**’nın adıdır; onun sözünden uzak olmakla beraber. Ve **الدامعة**’nın ziyadesiyle on iki olur; ve Cevherî’nin sayması, musannif gibi, onlardan **ف-ر-ش**’ta **المفرشة**’dir; böylece on üç olur; öyleyse iyice düşün. Bitti.

Dedim: Ve yaralardan **الجائفة** gelecektir; o: iç boşluğa ulaşandır; ve **الحالقة**: deriyi etten soyan; ve daha önce **الملطاء** ve **الملطاءة** geçti; ve **الواضحة** ki o **الموضحة**’dır; böylece hepsi on beş olur; düşün. Ve onlardan kimi **البازلة**’yi ekledi; o **المتلاحمة**’dır; çünkü o eti **تبزل** eder; yani onu yarar. Ve **المنقوشة**: ondan kemiklerin **تنقش** edildiği; yani çıkarıldığı; böylece on altı olur.

Ve **الدامغة**: **شظيات**’tan çıkan bir sürgün; **القاف**’ın ötrelisiyle; yani hurma ağacının kalbi; uzun, sert; bırakılırsa hurma ağacını bozar; bilindiğinde ise **امتضحت**.

Ve Asma‘î dedi: **الدامغة**: semerin arka tarafının üstünde bir demir; bu demire ayrıca **الغاشية** de denir. Zû’r-Rumme dedi:

  فرحنا وقمنا والدوامغ تـلـتـظـي
  على العيس من شمس بطيء زوالها

Ve İbn Şümeyl dedi: **الدوامغ**: **الأحناء** başlarının kenarı üzerindedir, onların üstünden; bir tanesi **دامغة**’dır; bazen ağaçtan olur; ve **القد** ile şiddetli bir bağlayışla bağlanır; ve onlar **الحذاريف**’dir; bir tanesi **خذروف**. Ve kadın **حويتها**’sını **تدمغ** eder, **دمغا**; Ezherî dedi: **الدامغة**, demirden olduğunda, iki **الحنوين** ucunun üstüne enlemesine konur ve iki çiviyle çivilenir; ve **الخذاريف**, **العوارض** başlarına bağlanır ki çözülmesin.

Ve İbn Abbâd dedi: **الدامغة**: iki direk arasında enlemesine konmuş bir ağaç; üzerine kırba asılır.

Ve İbn Düreyd dedi: **دميغ الشيطان**; **أمير** gibi: bir lakap. Ve **الجمهرة**’de: Araplardan bilinen bir adamın lakabı; sanki şeytan onu **دمغه** etti.

Ve mecazdan: onları **بمطفئة الرضف** ile **دمغ** etti; yani: onlara zayıf bir koyun kesti; ve denilir: semiz. Cevherî buna iktisar etti; Lihyânî onu rivayet etti ve dedi: **بمطفئة الرضف** ile kastedilen: zayıf koyundur. İbn Sîde dedi: **دمغهم**’i, ancak “onlara galip geldi” demekle tefsir eder. Dedim: İbn Abbâd ve Zemahşerî onu, musannifin söylediğiyle tefsir etti; ve bunun bir şeyi **ط-ف-أ**’da ve **ج-د-س**’de geçti.

Ve İbn Abbâd dedi: **الداموغ**: **يدمغ** eden ve **يهشم** eden.

Dedi: ve **حجر داموغة**; ve **الهاء** mübalağa içindir. Asma‘î, Ebû Humâs için inşad etti:

  تقذف بالأثفية اللـطـاس
  والحجر الداموغة الرداس

Ve Ebû Amr dedi: **أدمغه** onu şuna; yani: onu muhtaç kıldı; ve yine **أدغمه**, ve **أحرجه**, ve **أزأمه**, ve **أجلده**; bunların hepsi bir mânâdadır; bunu **نوادر**’inde söyledi.

Ve İbn Abbâd dedi: **دمغ** **الثريدة**’yi **بالدسم** ile **تدميغا**: onu onunla yapıştırdı; ve bu mecazdır; **الأساس**’ta olduğu gibi.

Ve **المدمغ**; **معظم** gibi: ahmak; sanki şeytan onu **دمغه** etti; avamın lahninden. İbn Abbâd dedi: ve o, çirkin görülen, düşük sayılan bir sözdür; doğrusu **الدميغ** yahut **المدموغ**’dur. **الناموس**’ta: **المدمغ**’ın **الدميغ** ve **المدموغ**’da mübalağa olması sahih olabilir; böylece lahn olmaz. Şeyhimiz dedi: onda nazar vardır; zira bu, **مدمغ**’ın ضبطına bağlıdır: **كمكرم** mı, yahut **كمقعد** mı, yahut **كمجلس** mi, yahut **كمنبر** mi? Ve bu te’vil, ancak **كمنبر** olursa sahih olur; çünkü o, mübalağa için olandır; **مسعر حرب** ve benzeri gibi. Bununla beraber tahkik şudur ki: semâ‘a bağlıdır; ve sahih nüshalarda **مدمغ** olarak ضبط edilmiştir; **كمحدث** gibi; ve bunun gibisinde mübalağaya bütünüyle delâlet yoktur; öyleyse düşün.

Dedim: kendilerinden dönülmeyen sahih nüshalar: **المدمغ** **كمعظم** gibidir; ve İbn Abbâd onu **المحيط**’ta böyle ضبط etti; Sâgânî iki kitabında ondan aldı ve onu böyle ضبط etti. **الناموس** sahibinin “**الدميغ** ve **المدموغ**’da mübalağa” sözüyle işaret ettiği şudur: ancak çokluk için şeddelendi; yani: ahmaklığının bolluğu sebebiyle onunla adlandırıldı; çünkü onda ahmaklık bulunursa o **دميغ** ve **مدموغ**’dur; onda çoğalır ve artarsa o **مدمغ**’dır; nitekim fazilet sahibine: **فاضل** dersin; fazileti çok olana: **فضال** ve **مفضال** dersin. Bunun için misaller geçti; ve yakında **س-ب-غ** ve **ص-ب-غ** ve **ص-د-غ**’da onu destekleyen gelecektir. Sanki mânâ: şeytan onu **دمغه** etti; ve ona çokça üstün geldi ve galip geldi, ta ki onu kahretti. Bu da sahihdir; ancak mânâda yahut me’hazda yahut اشتقاقta sahih olması, onu fasihlerden işitilmemiş bir lahn oluşundan çıkarmaz; öyleyse düşün.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: **الدمغ**: üstten alma ve kahretme; nitekim hak bâtılı **يدمغ** eder. Ve onu **دمغه** **دمغا**: onu üstten aldı ve ona galip geldi; ve bu mecazdır. Ve ondan, Allah Teâlâ’nın sözü: **فيدمغه**; yani: ona galip gelir, ona üstün gelir ve onu iptal eder. Ezherî dedi: yani: onu küçüklük ve zillet gidişiyle giderir.

Ve **الدامغ**: Yemen’de bir dağdır.

Ve adam **أدمغ** etti yemeğini: çiğnedikten sonra onu yuttu; ve denildi: ondan önce.

Ve **دمغت** yer: yedi; İbnü’l-A‘râbî’den.

Ve **الدماغ**; **كتاب** gibi: develer için, **الدمغ** yerinde bir dağlama nişanı; bunu Süheylî **الروض**’da nakletti; şeyhimizin dediği gibi.

Dedim: **الروض**’da, deve nişanları zikrinde onu böyle okudum; ancak musannifin **د-م-ع**’da daha önce geçti ki **الدماع**: **المناظر**’da, burun deliğine doğru akan bir dağlama yeridir; belki Süheylî’nin zikrettiği budur; ve nüshacılar onu tashif ettiler; **الغين**’i noktaladılar; öyleyse bunu düşün.

Ve **الدامغان**; **الميم**’in kesresiyle: Fars’ta büyük bir şehir; ondan, imam, kadı’l-kudât Ebû Abdullah’tır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D8%BA/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

دَمَغَةٌ
1 دَمَغَةٌ دمغ دمغه دمغة , (S, Mgh, Msb, K,) aor. دَمَغَ (IDrd, Msb, K) and دَمُغَ , (IDrd, K,) inf. n. دَمْغٌ, (S, Msb,) He broke his head so that the wound reached the دِمَاغ [or brain]: (S, K:) or he broke the bone of his دِمَاغ: (Msb:) or he struck it, namely, a person's head, so that the stroke reached to the دِمَاغ: (Mgh:) and he struck his دِمَاغ, (K, TA,) and broke the interior of the skull, next the دِمَاغ. (TA.) And دَمَغَتْهُ الشَّمْسُ The sun pained his دِمَاغ. (IDrd, K.) ― -b2- Also, inf. n. as above, (tropical:) He overcame, or subdued, and abased, him, or it: like as the truth does falsehood: and hence فَيَدْمَغَهُ in the Kur [xxi. 18], meaning (tropical:) so that it may overcome it, or prevail over it, and abolish it: or, accord. to Az, so that it may do away with it, in such a manner as to render it despicable, or ignominious. (TA.) And ↓ دمّغهُ signifies (tropical:) He overcame him, or prevailed over him, much, so as to subdue him, or abase him. (TA.) ― -b3- [Hence, app.,] دُمِغَتِ الأَرْضُ (assumed tropical:) [The produce of] the land was eaten. (IAar, TA.) ― -b4- And دَمَغَهُمْ بِمُطْفَئَةِ الرَّضْفِ (tropical:) He slaughtered for them a lean sheep or goat: (K:) so says Lh, except that he does not explain the verb, which is thus explained by Ibn-'Abbلd and Z: (TA:) or, as some say, a fat sheep or goat. (K.) -A2- دمغت حَوِيَّتَهَا, [the verb written in the L and TA without teshdeed, so that it is app. دَمَغَتْ, but it may be ↓ دَمَّغَتْ,] She (a woman) made, or put, a دَامِغَة [q. v.] to her حويّة [or stuffed thing whereon she rode upon her camel]. (ISh, L, TA.)

دمّغ
2 دمّغ دمغ , inf. n. تَدْمِيغٌ, (tropical:) He made a ثَرِيدَة [or mess of crumbled, or broken, bread,] soft with grease, or gravy. (Ibn-'Abbلd, A, K.) ― -b2- See also 1, in two places.

الدِّمَاغُ
الدِّمَاغُ الدماغ دماغ a word of which the signification is well known; (S, Msb;) [The brain;] the marrow of the head; (K;) or the stuffing of the head: (TA:) or [app. a mistake for “and” (what is termed)] أُمُّ الهَامِ or أُمُّ الرَّأْسِ or [in one copy of the K “and”] أُمُّ الدِّمَاغِ is a thin skin, like a pouch, in which it is contained: (K:) [these three terms, امّ الهام and امّ الرأس and امّ الدماغ, appear all to signify the meninx; (see أُمٌّ;) but the first and second of them seem to have been mistaken by the author or transcribers of the K for different explanations of الدَّمَاغُ:] the pl. [of pauc.] is أَدْمِغَةٌ (S, Msb, K) and [of mult.] دُمُغٌ. (TA.)

دَمِيغٌ
دَمِيغٌ دميغ and ↓ مَدْمُوغٌ Having his head broken so that the wound reaches the دِمَاغ [or brain]: (IDrd, K:) the former is likewise applied to a woman: and the pl., applied to men and to women, is دَمْغَى. (IDrd, TA.) ― -b2- Also, both words, (assumed tropical:) Stupid; foolish; or unsound, or dull, or deficient, in intellect: ↓ مُدَمَّغٌ is incorrectly used by the vulgar in this sense; (K, TA;) as though meaning overcome, so as to be subdued, or abased, by the devil: it is said in the “Nلmoos” that this last word may be correct as having an intensive signification; but it may admit of such a signification, and yet may be incorrect, not heard from persons of chaste speech. (TA.)

دَامِغَةٌ
دَامِغَةٌ دامغ دامغه دامغة A wound in the head, reaching the دِمَاغ [or brain]; (S, Mgh, Msb, K;) with which there is no living: (Msb:) it is the last [in degree] of [the wounds termed] شِجَاج [pl. of شَجَّةٌ]; these being ten, as follows: [1] قَاشِرَةٌ, also called حَارِصَةٌ (S, K, TA) and حَرْصَةٌ, or, as some think, the حارصة or حرصة is different from the قاشرة: (TA:) [2] بَاضِعَةٌ: [3] دَامِيَةٌ: [4] مُتَلَاحِمَةٌ: [5] سِمْحَاقٌ: [6] مُوضِحَةٌ: [7] هَاشِمَةٌ: [8] مُنَقَّلَةٌ: [9] آمَّةٌ, (S, K, TA,) also termed مَأْمُومَةٌ: (TA:) [10] دَامِغَةٌ: (S, K, TA:) and A'Obeyd adds دَامِعَةٌ, with the unpointed ع, after دَامِيَةٌ; (S;) or, accord. to F, who pronounces J to have erred in saying thus, before دامية: but J is right in this case. (TA.) [See شَجَّةٌ دَامِعَةٌ, voce دَامِعٌ. Several other terms are mentioned in the TA; but these, which will be found in their proper arts., appear to be all syn. with some that are mentioned above. See also شَجَّةٌ.] ― -b2- Also A spadix (طَلْعَةٌ) that comes forth from amid the broken portions of the قُلْب [or heart of the palm-tree], long and hard, and, if left, mars the palm-tree; (S, K, * TA;) wherefore, when its existence is known, it is detached. (TA.) ― -b3- And An iron above the مُؤَخَّرَة [or hinder part] of the [camel's saddle called] رَحْل; (As, K;) also called غَاشِيَةٌ: (TA:) or an iron with which the back of the رحْل is fastened: (JK:) the pl. is دَوَامِغُ: ISh says that the دوامغ are above the middle of the heads, or upper extremities, of the [curved pieces of wood called] أَحْنَآء [pl. of حِنْوٌ]; and sometimes they are of wood, firmly bound; and i. q. خَذَارِيفُ, pl. of خُذْرُوفٌ [q. v.]: [but] Az says that when the دامغة is of iron, it is placed across, or athwart, above the two extremities of the حِنْوَانِ, and nailed with two nails, the خذاريف being fastened upon the heads of the cross-pieces, in order that it, or they, may not become disconnected. (TA.) [What it is, I am unable further to explain. It is perhaps thus called because so placed that a person is liable to have his head wounded by it.] ― -b4- And A piece of wood placed across between two poles, upon which is hung the skin for water or milk. (JK, Ibn-'Abbلd, K.)

دَامُوغٌ
دَامُوغٌ داموغ One that wounds so as to reach the دِمَاغٌ [or brain]; and that breaks the head or the like. (Ibn-'Abbلd, K.) And حَجَرٌ دَامُوغَةٌ A stone that does so much, or vehemently: the ة denoting intensiveness of signification. (Ibn-'Abbلd, K.)

مُدَمَّغٌ
مُدَمَّغٌ مدمغ : see دَمِيَغٌ.

مَدْمُوعٌ
مَدْمُوعٌ مدموع : see دَمِيَغٌ.

##### Türkçe

**دَمَغَةٌ**
1 **دَمَغَةٌ** **دمغ** **دمغه** **دمغة** , (S, Mgh, Msb, K,) muzâri‘i **دَمَغَ** (IDrd, Msb, K) ve **دَمُغَ** , (IDrd, K,) mastar ismi **دَمْغٌ**, (S, Msb,) O, başını yarıp kırdı; öyle ki yara **دِمَاغ**’a [yahut beyne] ulaştı: (S, K:) yahut **دِمَاغ**’ının kemiğini kırdı: (Msb:) yahut onu—yani bir kimsenin başını—öyle vurdu ki darbe **دِمَاغ**’a ulaştı: (Mgh:) ve onun **دِمَاغ**’ını vurdu, (K, TA,) ve kafatasının iç kısmını, **دِمَاغ**’ın yanındaki kısmı kırdı. (TA.) Ve **دَمَغَتْهُ الشَّمْسُ** Güneş onun **دِمَاغ**’ını ağrıttı. (IDrd, K.) ― -b2- Yine, mastar ismi yukarıdaki gibi, (mecaz:) Ona (yahut ona/ona ait şeye) galip geldi, yahut onu boyun eğdirdi, ve alçalttı: tıpkı hakkın bâtıla yaptığı gibi: buradan Kur’ân’daki **فَيَدْمَغَهُ** [xxi. 18], (mecaz:) “öyle ki ona galip gelsin, yahut ona üstün gelsin, ve onu ortadan kaldırsın” demektir: yahut Az’a göre, “onu, onu zelil yahut rezil kılacak bir tarzda yok etsin” demektir. (TA.) Ve ↓ **دمّغهُ** (mecaz:) “Ona çokça galip geldi, yahut ona üstün geldi; onu boyun eğdirmek yahut alçaltmak üzere” mânâsınadır. (TA.) ― -b3- [Bundan, görünüşe göre,] **دُمِغَتِ الأَرْضُ** (varsayılan mecaz:) [Toprağın mahsulü] yenildi. (IAar, TA.) ― -b4- Ve **دَمَغَهُمْ بِمُطْفَئَةِ الرَّضْفِ** (mecaz:) Onlar için zayıf bir koyun yahut keçi kesti: (K:) Lh böyle söyler; ancak fiili açıklamaz; bu fiil ise İbn-‘Abbâd ve Z tarafından böyle açıklanmıştır: (TA:) yahut bazılarına göre, semiz bir koyun yahut keçi. (K.) -A2- **دمغت حَوِيَّتَهَا**, [fiil L ve TA’da şeddesiz yazılmıştır; böylece görünüşe göre **دَمَغَتْ**’tir; fakat ↓ **دَمَّغَتْ** de olabilir,] O (bir kadın), **حويّة**’sine [yahut devesi üzerinde bindiği, içi doldurulmuş şeye] bir **دَامِغَة** [bkz.] yaptı yahut koydu. (ISh, L, TA.)

**دمّغ**
2 **دمّغ** **دمغ** , mastar ismi **تَدْمِيغٌ**, (mecaz:) O, bir **ثَرِيدَة**’yi [yahut ufalanmış/kırılmış ekmek karışımını] yağ yahut et suyu ile yumuşak yaptı. (İbn-‘Abbâd, A, K.) ― -b2- Ayrıca 1’e, iki yerde, bak.

**الدِّمَاغُ**
**الدِّمَاغُ** **الدماغ** **دماغ** mânâsı iyi bilinen bir kelimedir; (S, Msb;) [Beyin;] başın iliği; (K;) yahut başın iç dolgusudur: (TA:) yahut [görünüşe göre “ve” (şöyle adlandırılan) için bir hatadır] **أُمُّ الهَامِ** yahut **أُمُّ الرَّأْسِ** yahut [K’nın bir nüshasında “ve”] **أُمُّ الدِّمَاغِ**, onun içinde bulunduğu, kese gibi ince bir deridir: (K:) [bu üç terim, **امّ الهام** ve **امّ الرأس** ve **امّ الدماغ**, hepsi meninks mânâsına görünür; (**أُمٌّ**’e bakınız;) fakat bunların birincisi ve ikincisi, K’nın müellifi yahut müstensihleri tarafından **الدَّمَاغُ**’un farklı açıklamaları sanılmış görünmektedir:] azlık çoğulu **أَدْمِغَةٌ**’dir (S, Msb, K) ve çokluk çoğulu **دُمُغٌ**’dur. (TA.)

**دَمِيغٌ**
**دَمِيغٌ** **دميغ** ve ↓ **مَدْمُوغٌ** Başında, yara **دِمَاغ**’a [yahut beyne] ulaşacak şekilde kırık bulunan: (IDrd, K:) birincisi kadına da uygulanır: ve erkeklere ve kadınlara uygulanan çoğulu **دَمْغَى**’dır. (IDrd, TA.) ― -b2- Yine, her iki kelime de, (varsayılan mecaz:) Ahmak; budala; yahut akılda sağlam olmayan, yahut donuk, yahut eksik: ↓ **مُدَمَّغٌ** avam tarafından bu mânâda yanlış kullanılır; (K, TA;) sanki “şeytan tarafından yenilip boyun eğdirilmiş yahut alçaltılmış” mânâsında gibi: “Nâmoos”ta bu son kelimenin, şiddet bildiren bir mânâ taşıması bakımından doğru olabileceği söylenmiştir; fakat böyle bir mânâyı kabul edebilse de yine yanlış olabilir; fasih konuşan kimselerden işitilmemiştir. (TA.)

**دَامِغَةٌ**
**دَامِغَةٌ** **دامغ** **دامغه** **دامغة** Başta, **دِمَاغ**’a [yahut beyne] ulaşan bir yara; (S, Mgh, Msb, K;) onunla birlikte hayat yoktur: (Msb:) [**شِجَاج** (çoğulu **شَجَّةٌ** olan) diye adlandırılan] yaraların sonuncusudur [derece bakımından]; bunlar on tanedir; şöyledir: [1] **قَاشِرَةٌ**, ayrıca **حَارِصَةٌ** (S, K, TA) ve **حَرْصَةٌ** diye de adlandırılır; yahut bazılarına göre **حارصة** yahut **حرصة**, **قاشرة**’den farklıdır: (TA:) [2] **بَاضِعَةٌ**: [3] **دَامِيَةٌ**: [4] **مُتَلَاحِمَةٌ**: [5] **سِمْحَاقٌ**: [6] **مُوضِحَةٌ**: [7] **هَاشِمَةٌ**: [8] **مُنَقَّلَةٌ**: [9] **آمَّةٌ**, (S, K, TA,) ayrıca **مَأْمُومَةٌ** diye de adlandırılır: (TA:) [10] **دَامِغَةٌ**: (S, K, TA:) ve A‘Obeyd, **دَامِيَةٌ**’den sonra, noktasız **ع** ile **دَامِعَةٌ**’yı ekler; (S;) yahut, J’nin böyle söylemekle hata ettiğini söyleyen ve J’nin hata ettiğini ileri süren F’ye göre, **دامية**’den önce: fakat bu durumda J haklıdır. (TA.) [**شَجَّةٌ دَامِعَةٌ**’ye, **دَامِعٌ** maddesinde bakınız. TA’da başka birkaç terim daha zikredilmiştir; fakat bunlar, kendi yerlerinde bulunacak olanlar, yukarıda zikredilenlerden bazılarıyla eş anlamlı görünmektedir. Ayrıca **شَجَّةٌ**’ye bakınız.] ― -b2- Yine, **قُلْب**’ün [yahut hurma ağacının kalbinin] kırılmış parçalarının arasından çıkan, uzun ve sert olan ve bırakılırsa hurma ağacını bozan bir **طَلْعَةٌ** (spadiks); (S, K, * TA;) bu yüzden varlığı bilindiğinde koparılır. (TA.) ― -b3- Ve [deve semeri denilen] **رَحْل**’in **مُؤَخَّرَة**’sinin [yahut arka kısmının] üstünde bulunan bir demir; (As, K;) ayrıca **غَاشِيَةٌ** diye de adlandırılır: (TA:) yahut **رحْل**’in arkasını bağlayan bir demir: (JK:) çoğulu **دَوَامِغُ**’dur: ISh der ki: **دوامغ**, **أَحْنَآء**’ın (çoğulu **حِنْوٌ**) başlarının yahut üst uçlarının ortasının üstündedir; bazen de sağlamca bağlanmış ağaçtan olur; ve **خَذَارِيفُ** ile aynı mânâdadır; bu da **خُذْرُوفٌ**’un çoğuludur [bkz.]: [fakat] Az der ki: **دامغة** demirden olduğunda, iki **حِنْوَانِ**’ın iki ucunun üstüne enlemesine konur ve iki çivi ile çivilenir; **خذاريف** ise, onun yahut onların ayrılıp kopmaması için, enine parçaların başlarına bağlanır. (TA.) [Bunun ne olduğu, daha fazla açıklayamıyorum. Belki de bir kimsenin başının onunla yaralanmaya elverişli olacak şekilde konulduğu için böyle adlandırılmıştır.] ― -b4- Ve iki direk arasına enlemesine konulan, üzerine su yahut süt tulumunun asıldığı bir ağaç parçası. (JK, İbn-‘Abbâd, K.)

**دَامُوغٌ**
**دَامُوغٌ** **داموغ** **دِمَاغٌ**’a [yahut beyne] ulaşacak şekilde yaralayan; ve başı yahut benzerini kıran kimse/şey. (İbn-‘Abbâd, K.) Ve **حَجَرٌ دَامُوغَةٌ** Bunu çokça yahut şiddetle yapan bir taş: buradaki **ة**, mânânın şiddetini gösterir. (İbn-‘Abbâd, K.)

**مُدَمَّغٌ**
**مُدَمَّغٌ** **مدمغ** : **دَمِيَغٌ**’e bak.

**مَدْمُوعٌ**
**مَدْمُوعٌ** **مدموع** : **دَمِيَغٌ**’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D8%BA/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

دَمَغَ
دَمَغَ A ,  U ( n. ac. دَمْغ 1 ),
a.  Injured the brain of; brained.

b.  Brought to nought, destroyed; humbled, abased.

c.  Branded; stamped or marked with a seal.

دَمْغَة
دَمْغَة 1t ,
a.  Brand; impression made by a seal.

دَاْمِغَة
دَاْمِغَة 21t ,
a.  Wound that penetrates to the brain.

b.  Spadix that comes forth from the pith of the palm-tree.

دِمَاْغ
دِمَاْغ 23 , ( pl. دُمُغ 10 ,  أَدْمِغَة 15t ),
a.  Brain.

دَمِيْغ
دَمِيْغ 25 , ( pl. دَمْغَى 1ya ),
a.  One having the brain injured or affected, deranged.  N. P. of II,  see 25 .

##### Türkçe

دَمَغَ
**دَمَغَ** A , U ( n. ac. **دَمْغ** 1 ),
a. Birinin beynini yaraladı; beynini ezdi.

b. Boşa çıkardı, yok etti; alçalttı, aşağılayıp zelil etti.

c. Dağladı; bir mühürle damgaladı veya işaretledi.

دَمْغَة
**دَمْغَة** 1t ,
a. Dağ; bir mühürün yaptığı iz.

دَاْمِغَة
**دَاْمِغَة** 21t ,
a. Beyne kadar nüfuz eden yara.

b. Hurma ağacının özünden çıkan spadiks.

دِمَاْغ
**دِمَاْغ** 23 , ( pl. **دُمُغ** 10 , **أَدْمِغَة** 15t ),
a. Beyin.

دَمِيْغ
**دَمِيْغ** 25 , ( pl. **دَمْغَى** 1ya ),
a. Beyni yaralanmış veya etkilenmiş olan kimse; aklı karışmış. II’nin ism-i mef‘ûlü, 25’e bak.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D8%BA/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

دمغ
دَمَغَ - يَدْمَغُ
دَمَغَ - يَدْمَغُ + كائن + كائناً أو شيئاً أو أمراً + بـِ شيء: يضربه بقوة بشيء فيترك فيه أثراً: يُعَلِّم عليه: ينزل ويهوي بأداة صلبة على جسم أو كائن فيضربه محدثاً فيه أثراً باقياً، من حفرة فيه أو طبع أو ما شابه، ويكون علامة على أنه مضروب ومؤثر فيه من آخر
﴿بل نقذف بالحق على الباطل فيدمغه﴾: يتحرك الحق على شكل مقذوف، فيصيب الباطل ويحفر فيه، فيظهر أثر الحق فيه لكل من يرى،
﴿فإذا هو زاهق﴾: فتصبح هذه العلامة والأثر الذي أحدثه الحق في الباطل عاملاً يؤدي إلى أن يزهق الباطل: أي
ينتهي ويختفي ويزول فعله وأثره
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الفعل والتأثير بأذى أو ضر في شيء أو كائن آخر"، وهي:
جَرَمَ - يَجْرِمُ، دَمَغَ - يَدْمَغُ، جَرَحَ - يَجْرَحُ، ضَرَّ - يَضُرُّ، عَثِيَ - يَعْثَى، ضَارَ - يَضِيرُ (ضَارَ - يَضُورُ)

يدمغ
 	﴿بل نقذف بالحق على الباطل فيدمغه فإذا هو زاهق ولكم الويل مما تصفون(18)﴾ الأنبياء
جاء في التفسير: يدمغه: يمحقه ويدحضه،  يقهره، يهلكه، والدمغ: شج الرأس حتى يبلغ الدماغ
في التعبير الدارج الشائع: دمغة: علامة أو أثر فارق يوضع على الثوب أو البضاعة فيه اسم الصانع أو علامته التجارية أو يوضع على اللحم المذبوح فيه تاريخ الذبح أو مكانه
مختار الصحاح
● [دمغ] د م غ: الدِّمَاغُ واحد الأَدْمِغَةُ وقد دَمَغَهُ من باب قطع شجه حتى بلغت الشجة الدماغ واسمها الدَّامِغَةُ وهي عاشرة الشجاج
معجم الفرائد القرآنية
د م غ
"يَدْمَغُهُ" في قوله تعالى " بَلْ نَقْذِفُ بِالْحَقِّ عَلَى الْبَاطِلِ فَيَدْمَغُهُ فَإِذَا هُوَ زَاهِقٌ وَلَكُمُ الْوَيْلُ مِمَّا تَصِفُونَ " (18) الأنبياء  .
الدَمْغُ : أصله كسر الدماغ، وقد استعير للمحق، ودَمَغَ فلاناً : غلبه وعلاه،ودمغ الحق الباطل: أي محاه .
الراغب
دمغ
- قال تعالى: }بل نقذف بالحق على الباطل فيدمغه{ [الأنبياء/18]، أي: يكسر دماغه، وحجة دامغة كذلك. ويقال للطلعة تخرج من أصل النخلة فتفسده إذا لم تقطع: دامغة، وللحديدة التي تشد على آخر الرحل: دامغة، وكل ذلك استعارة من الدمغ الذي هو كسر الدماغ.
ملخص اللسان
1.     والقَهْرُ والأَخْذُ من فوقُ دَمْغٌ كما يَدْمَغُ الحَقُّ الباطلَ.
2.     ودَمَغَه يَدْمَغُه دَمْغاً: غَلَبه وأَخذه من فوق.
3.     وفي التنزيل: بَل نَقْذِفُ بالحقِّ على الباطل   فيَدْمَغُه؛ أَي يَعْلوه ويغلبه ويُبْطِله؛ قال الأَزهري: فيَدْمَغُه   فيذهب به ذَهابَ الصَّغارِ والذُّلِّ
4.     والدَّمْغُ: كسر الصَّاقُورةِ عن الدِّماغ. دَمَغَه يَدْمَغُه دَمْغاً،   فهو مَدْموغٌ ودَمِيغٌ، والجمع دَمْغى - رجل دَمِيغٌ ومَدْموغ: خرج دِماغُه. ودَمَغَه: أَصابَ   دِماغَه.
5.     ودَمَغَه دَمْغاً: شَجَّه حتى بَلَغَتِ الشجّةُ الدّماغ، واسمها   الدَّامِغةُ. وفي حديث علي، عليه السلام: دامِغِ جَيْشاتِ الأَباطِيل أَي   مُهْلِكِها.
6.     يقال: دَمَغَه دَمْغاً إذا أَصاب دِماغَه فقتله. وفي حديث ذكر   الشِّجاجِ: الدامغةُ التي انتهت إلى الدماغ،
7.     والدَّامِغةُ من الشجاج التي   تَهْشِمُ الدّماغ حتى لا تُبْقي شيئاً
8.     الدِّماغُ: حَشْوُ الرأْسِ، والجمع أَدْمِغةٌ ودُمُغٌ.
9.     ودَمَغَتْه الشمسُ   دَمْغاً: آلَمَتْ دِماغَه.
10.                        وأُمّ   الدِّماغِ: الهامةُ، وقيل: الجلدة الرَّقِيقةُ المشتملة عليه.
11.                        وأَدْمَغَ الرجلُ طَعامَه: ابتلَعه بعد المَضْغ، وقيل قَبْلَه، وهو   أَشبه.
12.                         ودَمَغَتِ الأَرضُ: أَكَلتْ
لسان العرب
● - دمغ: الدِّماغُ: حَشْوُ الرأْسِ، والجمع أَدْمِغةٌ ودُمُغٌ. وأُمّ   الدِّماغِ: الهامةُ، وقيل: الجلدة الرَّقِيقةُ المشتملة عليه.   والدَّمْغُ: كسر الصَّاقُورةِ عن الدِّماغ. دَمَغَه يَدْمَغُه دَمْغاً،   فهو مَدْموغٌ ودَمِيغٌ، والجمع دَمْغى، وكذلك مَرَةٌ دَمِيغٌ من نِسْوةٍ   دَمْغى؛ عن أَبي زيد. وفي حديث عليّ، عليه السلام: رأَيت عَيْنَيْه   عَيْنَيْ دَمِيغٍ؛ رجل دَمِيغٌ ومَدْموغ: خرج دِماغُه. ودَمَغَه: أَصابَ   دِماغَه. ودَمَغَه دَمْغاً: شَجَّه حتى بَلَغَتِ الشجّةُ الدّماغ، واسمها   الدَّامِغةُ. وفي حديث علي، عليه السلام: دامِغِ جَيْشاتِ الأَباطِيل أَي   مُهْلِكِها. يقال: دَمَغَه دَمْغاً إذا أَصاب دِماغَه فقتله. وفي حديث ذكر   الشِّجاجِ: الدامغةُ التي انتهت إلى الدماغ، والدَّامِغةُ من الشجاج التي   تَهْشِمُ الدّماغ حتى لا تُبْقي شيئاً. والشجاج عشرة: أَولها القاشرةُ   وهي الحارِصةُ ثم الباضعةُ ثم الدّاميةُ ثم المُتَلاحِمةُ ثم السِّمْحاقُ   ثم المُوضِحة ثم الهاشِمةُ ثم المُنَقِّلةُ ثم الآمّةُ ثم الدَّامِغة،   وزاد أَبو عبيد: الدّامِغةُ بعين مهملة بعد الدامية. ودَمَغَتْه الشمسُ   دَمْغاً: آلَمَتْ دِماغَه. ودَمِيغُ الشيطان: نَبْزُ رجل من العرب كان   الشيطانُ دَمَغَه. والدّامِغةُ: حَدِيدةٌ تُشَدُّ بها آخرةُ الرَّحل.   الأَصمعي: يقال للحديدة التي فوق مؤخَّرة الرحل الغاشِيةُ، وقال بعضهم: هي   الدّامِغةُ؛ وقال ذو الرمة:   فَرُحْنا وقُمْنا، والدَّوامِغُ تَلْتَظي   على العِيسِ من شَمْسٍ بَطِيءٍ زَوالُها   قال ابن شميل: الدَّوامِغُ على حاقِّ رُؤوس الأَحْناء من فوقها،   واحِدتُها دامِغة، وربما كانت من خشب وتُؤْسَرُ بالقِدِّ أَسْراً شديداً، وهي   الخَذارِيفُ، واحدها خُذْرُوف. وقد دَمَغَتِ المرأَةُ حَوِيَّتَها تَدْمَغُ   دَمْغاً. قال الأَزهري: الدّامغة إذا كانت من حديد عُرِّضَت فوق طرَفَي   الحِنْوَيْنِ وسُمِّرَتْ بمِسْمارين، والخذاريفُ تشدّ على رؤوس   العَوارِضِ لئلا تتفَكَّكَ. أَبو عمرو: أَحْوَجْتُه إلى كذا وأَحْرَجْتُه   وأَدْغَمْتُه وأَدْمَغْتُه وأَجْلَدْتُه وأَزْأَمْتُه بمعنًى واحد. والدّامِغةُ:   طَلْعةٌ طَوِيلةٌ صُلْبة تخرج من بين شَظِيّاتِ قُلْبِ النَّخْلة   فَتُفْسِدُها إِن تُرِكَتْ، فإِذا عُلِم بها امْتُصِخَتْ، والقَهْرُ والأَخْذُ   من فوقُ دَمْغٌ كما يَدْمَغُ الحَقُّ الباطلَ. ودَمَغَه يَدْمَغُه   دَمْغاً: غَلَبه وأَخذه من فوق. وفي التنزيل: بَل نَقْذِفُ بالحقِّ على الباطل   فيَدْمَغُه؛ أَي يَعْلوه ويغلبه ويُبْطِله؛ قال الأَزهري: فيَدْمَغُه   فيذهب به ذَهابَ الصَّغارِ والذُّلِّ.   وأَدْمَغَ الرجلُ طَعامَه: ابتلَعه بعد المَضْغ، وقيل قَبْلَه، وهو   أَشبه. ودَمَغَتِ الأَرضُ: أَكَلتْ؛ عن ابن الأَعرابي. وحكى اللحياني:   دَمَغَهم بمُطْفِئةِ الرَّضْف، يعني بمُطْفئة الرضْف الشاةَ المهْزولة، ولم   يفسر دمغهم إلا أَن يَعْني غَلَبَهم.
مقاييس اللغة:
(دمغ)  الدال والميم والغين كلمةٌ واحدة لا تتفرّع ولا يقاس عليها. فالدِّماغ معروف. ودَمَغْتُه: ضربْتُه على رأسِه حتّى وصلْتُ إلى الدماغ. وهي الدّامِغة([9]).
القاموس المحيط:
الدِّماغُ ككتابٍ مُخُّ الرأسِ، أو أُمُّ الهامِ، أو أُمُّ الرأسِ، أو أُمُّ الدِّماغِ جُلَيْدَةٌ رقيقةٌ كخَرِيطَةٍ هو فيها، ج أدْمِغَةٌ. ودَمَغَه، كمنعَه، ونَصَرَه شَجَّهُ حتى بَلَغَتِ الشَّجَّةُ الدِماغَ، و فلاناً ضَرَبَ دِماغَهُ، فهو دَميغٌ ومَدْموغٌ، و الشمسُ فلاناً آلَمَتْ دماغَه. والدامِغةُ شَجَّةٌ تَبْلُغُ الدِماغَ، وهي آخِرةُ الشِجاجِ، وهي عَشَرَةٌ مُرَتَّبَةٌ قاشِرَةٌ، حارِصَةٌ، باضِعةٌ، دامِيَةٌ، مُتَلاحِمةٌ، سِمْحاقٌ، مُوضِحَةٌ، هاشِمَةٌ، مُنَقِّلَةٌ، آمَّةٌ، دامِغَةٌ، وزادَ أبو عبيدٍ قبلَ دامِيَة دامِعَةٌ، بالمهملةِ، ووَهِمَ الجوهريُّ فقال بعدَ الدامِيَةِ، و طَلْعَةٌ من شَظِيَّاتِ القُلْبِ طويلةٌ صُلْبَةٌ، إن تُرِكَتْ أفْسَدَتِ النَّخْلَةَ، و حديدةٌ فَوْقَ مُؤْخِرَةِ الرَّحْلِ، وخَشَبَةٌ مَعْرُوضَةٌ بين عَمُودَيْنِ يُعَلَّقُ عليها السِّقاءُ.
ودَميغُ الشَّيطانِ: لَقَبُ رجلٍ م. ودَمَغَهُم بمُطْفِئَةِ الرَّضْفِ: ذَبَحَ لهم شاةً مَهزولةً، ويقالُ: سَمينةً.
والداموغُ: الذي يَدْمَغُ ويَهْشِمُ، وحَجَرٌ داموغةٌ، الهاءُ للمُبالَغَةِ. وأدْمَغَه إلى كذا: أحْوَجَهُ.
ودَمَّغَ الثَّريدَةَ بالدَّسَمِ تَدْميغاً: لَبَّقَها به. والمُدَمَّغُ: الأحْمَقُ، من لَحْنِ العوامِّ، وصَوابُهُ: الدَّميغُ أو المَدْموغُ.
تاج العروس:
دمغ
الدِّماغُ ككِتَابٍ : مُخُّ الرَّأْسِ أو حَشْوُه أو هُوَ أُمُّ الهامِ أو أُمُّ الرَّأْسِ أو أُمُّ الدِّماغِ : جُلَيْدَةٌ رَقِيقَةٌ وفي بَعْضِ النُّسَخِ : دَقِيقَةٌ بالدّالِ كخَريطَةٍ هُوَ فيها أي : مُشْتَمِلَةٌ عليهِ ج : أدْمِغَةٌ ودُمُغٌ بضمَّتِينِ ككِتَابٍ وكُتُبٍ
ودَمَغَهُ كمَنَعَهُ ونَصَرَهُ كِلاهُمَا عن ابنِ دُرَيْدٍ : شَجَّهُ حتى بَلَغَتِ الشَّجَةُ الدِّماغَ
ودَمَغض فُلاناً يَدْمَغُه دَمْغاً : ضَرَبَ دِماغهُ و كسَرَ صاقُورَتَهُ فهُوَ دَمِيغٌ ومَدْمُوغٌ والجَمْعُ دَمْغَى عن أبي زَيْدٍ وفي حديثِ عليٍّ رضي الله عنه : رَأيْتُ عيْنَيِهِ عَيْنَيْ دَمِيغٍ يُقَالُ : رَجُلٌ دَمِيغٌ ومَدْمُوغٌ : خَرَجَ دِماغُه
ودَمَغَتِ الشَّمْسُ فُلاناً : آلَمَتْ دِمَاغَه عن ابنِ دُرَيْدٍ
والدَّامِغَةُ : شَجَّةٌ تَبْلُغُ الدِّماغَ وتَنْتَهِي إليْهِ فتَهْشِمُه حتى لا تُبْقِيَ شَيئاً . وهِيَ آخِرَةُ الشِّجَاجِ وهيَ عِشَرَةٌ مُرَتَّبَةٌ : قاشِرَةٌ حارِصَةٌ وتُسَمَّى الحَرِصَةُ أيْضاً وكَوْنُ أنَّ الحارِصَةَ والحَرِصَةَ اسْمَانِ للقاشِرَةِ هوَ مُقْتَضَى الصِّحاحِ وغَيْرِه وظَنَّها بَعْضُهُم غَيْرَ القاشِرَةِ فجَعَلَها إحْدَى عَشَرَةَ واعْتَرَضَ على المُصَنِّف فتأمَّلْ ثمَّ باضِعَةٌ ثمّ ! َ دامِيَةُ ثم مُتَلاحِمَةٌ ثمَ سِمْحَاقٌ ثم مُوضِحَةٌ ثم هاشِمَةٌ ثم مُنْقِّلَةٌ ثم آمَّةٌ كذا بصِيغَةِ اسمِ الفاعِلِ ووقَعَ في كُتُبِ الفِقْهِ والحَدِيثِ المَأْمُومَةُ ثم دامِغَةً وزادَ أبو عُبَيدٍ قبْلَ دامِيَةٍ : دامِعَةً بالمُهْمَلَةِ هكذا هو في أُصولِ الصِّحاحِ وقدْ وُجِدَ في بَعْضِهَا قَبْل دامِيَة وكأنَّهُ تَصْحِيحٌ
قلتُ : ونَصُّ أبي عُبَيْدٍ : الدّامِيَةُ هي الّتِي تُدْمِي منْ غَيْرِ أنْ يَسِيلَ منْهَا الدَّمُ فإذا سالَ مِنْهَا دَمٌ فهيَ الدّامِعَةُ فهذا صَرِيحٌ في أنَّ الدّامِعَةَ بعدَ الدّامِيَةَ والحَقُّ مَعَ الجَوْهَرِيُّ ولا وَهَمَ فيهِ مع أنَّه سَبَق لهُ مِثْلُ ذلك في دمع حيثُ قالَ : والدّامِعَةُ من الشِّجاجِ : بَعْدَ الدّامِيَةِ فهُوَ مُطَابِقٌ لما قالَهُ الجَوْهَرِيُّ هنا فتأمَّلْ ذلكَ
قالَ شَيْخُنا : ثم إنّه جَعَلَ الشِّجاجَ عَشَرَةً وعَدَّهَا إحْدَى عَشَرَةَ إلا أن يُقَالُ : إنَّ حَارِصَةَ اسمُ القاشِرَةِ مع بُعْدِه منْ كَلامِهِ وبزِيادَةِ الدّامِعَةِ تَصِيرُ اثْنَتَيْ عَشَرَةَ وعَدَّ الجَوْهَرِيُّ كالمُصَنِفِ منها في فرش المُفَرِّشَةَ فتَصِيرُ ثلاثَةَ عَشَرَ فتدَبَّرْ انْتَهَى
قلتُ : وسيأْتِي من الشِّجاجِ : الجائِفَةُ وهي : الّتِي تَصِلُ إلى الجَوْفِ والحالِقَةُ : الّتِي تَقْشِرُ الجِلْدَ منَ اللَّحْمِ وسَبَقَ أيْضاً المِلْطَاءُ والمِلْطَاءَةُ والواضِحَةُ وهِيَ المُوضِحَةُ فيكُونُ الجَمِيعُ خَمْسَةَ عَشَرَ فتأمَّلْ : ومنْهُمْ منْ زادَ البازِلَةَ وهِيَ المُتَلاحِمَةُ لأنَّهَا تَبْزِلُ اللَّحْمَ أي تشُقُّه والمَنْقُوشَةُ الّتِي تُنْقَشُ منْهَا العِظَامُ أي : تُخْرَجُ فتَكُونُ سِتّةَ عَشَرَ
والدّامِغَةُ : طَلْعَةٌ تَخْرُجُ من شَظِيّاتِ القُلْبِ بضَمِّ القافِ أي قُلْبِ النَّخْلَةِ طَوِيلَةٌ صُلْبَةٌ إنْ تُرِكَتْ أفْسَدَتِ النَّخْلَةَ فإذا عُلِمَ بها امْتُضِحَتْ
وقالَ الأصْمَعِيُّ : الدّامِغَةُ : حَدِيدَةٌ فَوْقَ مُؤْخِرَةِ الرَّحْلِ وتُسَمَّى هذه الحَدِيدَةُ أيْضاً : الغاشِيَةَ قالَ ذُو الرُّمَّةِ :
فَرُحْنَا وقُمْنَا والدَّوَامِغُ تَلْتَظِي ... على العِيسِ منْ شَمْسٍ بطَيءٍ زَوَالُها وقالَ ابنُ شُمَيْل : الدَّوامِغُ : على حاقِّ رُؤُوسِ الأحْناءِ منْ فَوْقِهَا واحِدَتُها دامِغَةٌ ورُبَّما كانَت منْ خَشَب وتُؤْسَرُ بالقِدِّ أسْراً شَدِيداً وهِيَ الحَذَارِيفُ واحِدُهَا خُذْرُوفٌ وقَدْ دَمَغَت المَرْأَةُ حَوِيَّتَها تَدْمَغُ دَمْغاً قالَ الأزْهَرِيُّ : الدّامِغَةُ إذا كانتْ منْ حَديدٍ عُرِّضَتْ فَوْقَ طَرَفَيِ الحِنْوَيْنِ وسُمِّرَتْ بمِسْمَارِينِ والخَذارِيفُ تُشَدُّ على رُؤُوسِ العَوَارِضِ لئلا تَتَفَكّكَ
وقالَ ابنُ عَبّادٍ : الدّامِغَةُ : خَشَبَةٌ مَعْرُوضَةٌ بَيْنَ عَمُودَيْنِ يُعَلَّقُ عليْهَا السِّقَاءُ
وقالَ ابنُ دُرَيْدٍ : دَمِيغُ الشَّيْطانِ كأمِيرٍ : لَقَب وفي الجَمْهَرَةِ : نَبْزُ رَجُلٍ منَ العَرَبِ م مَعْرُوف كأنَّ الشَّيْطانَ دَمَغَهُ
ومن المَجَازِ : دَمَغَهُمْ بمُطْفِئَةِ الرَّضْفِ أي : ذَبَحَ لهُم شاةً مَهْزُولَةً ويُقَالُ : سَمِينَةً وعليهِ اقْتَصَرَ الجَوْهَرِيُّ وحَكَاهُ اللِّحْيَانِيِّ وقالَ : يَعْنِي بمُطْفِئَةِ الرَّضْفِ : الشَّاةَ المَهَزْولَةَ قالَ ابنُ سيدَه : ولمْ يُفَسِّرْ دَمَغَهُم إلا أن يَعْنِيَ غَلَبَهُمْ . قلتُ : وفَسَّرَهُ ابنُ عَبّادٍ والزَّمَخْشَرِيُّ بما قالَهُ المُصَنِّف وقدْ مَرَّ شَيءٌ من ذلكَ في طفأ وفي جدس
وقالَ ابنُ عبادٍ : الدّامُوغُ : الّذِي يَدْمَغُ ويَهْشِمُ
قال : وحَجَرٌ دَامُوغَةٌ والهاءُ للمُبَالَغَةِ وأنْشَدَ الأصْمَعِيُّ لأبي حِماسٍ :
" تَقْذِفُ بالأُثْفِيَّةِ اللَّطّاسِ
" والحَجَرِ الدّامْوغَةِ الرَّدّاسِ وقالَ أبو عمرو : أدْمَغَهُ إلى كذا أي : أحْوَجَهُ وكذلكَ أدْغَمَهُ وأحْرَجَهُ وأزَأمَهُ وأجْلَدَهُ كُلُّ ذلكَ بمَعْنىً واحِدٍ قالَهُ في نوادِرِه
وقالَ ابنُ عَبّادٍ : دَمَّغَ الثَّرِيدَةَ بالدَّسَمِ تَدْمِيغاً : لَبَّقَها بهِ وهُوَ مجازٌ كما في الأساسِ
والمُدَمَّغُ كمُعَظَّمٍ : الأحْمَقُ كأنَّ الشَّيْطانَ دَمَغَهُ منْ لَحْنِ العَوَامِّ وقالَ ابنُ عَبّادٍ : وهُوَ كلامٌ مُسْتَهْجَنٌ مُسْتَرْذَلٌ وصَوَابُه الدَّمِيغُ أو المَدْمُوغُ . وفي النّامُوس : يَصِحُّ أنْ يَكُونَ المُدَمَّغُ مُبالَغَةً في الدَّمِيغِ والمَدْمُوغِ فلا يَكُونُ لَحْناً قالَ شَيْخُنا : فيهِ نَظَرٌ : إذْ هذا يَتَوَقَّفُ على ضبط مدمغ هَلْ هُوَ كمُكْرَمٍ أو كمَقْعَدٍ أو كمَجْلِسٍ أو كمِنْبَرٍ ولا يَصِحُّ هذا التَّأْوِيلُ إلا إذا كانَ كمِنْبَرٍ لأنَّه الّذِي يَكُونُ للمَبالغَةِ كمِسْعَرِ حَرْبٍ ونَحْوِه على أنَّ التَّحْقيقَ أنَّه يَتَوَقَّفُ على السَّمَاعِ وهُوَ مَضْبُوطٌ في نُسَخٍ صَحِيحَةٍ مُدَمِّغ كمُحَدِّثٍ ومِثْلُه لا دَلالَةَ فيهِ على المُبَالَغَةِ بالكُلِّيَّةِ فتأمَّلْ
قلتُ : النُّسَخُ الصَّحِيحَةُ الّتِي لا عُدُولَ عَنْهَا المُدَمَّغُ كمُعَظَّمٍ وهكذا ضَبَطَهُ ابنُ عَبّادٍ في المُحِيطِ ومنْهُ أخَذَ الصّاغَانِيُّ في كِتَابِيْه وضَبَطَهُ هكذا وأشارَ صاحِبُ النّامُوسِ بقَوْلِه : مُبَالَغَةٌ في الدَّمِيغِ والمَدْمُوغِ إلى أنَّه إنَّمَا شُدِّدَ للكَثْرَةِ : أي : سُمِّيَ بهِ لِوُفُورِ حُمْقِهِ لأنَّه إذا وُجِدَ فيهِ الحُمْقُ فهُوَ دَمِيغٌ ومَدْمُوغٌ فإذا كَثُرَ فيهِ وزادَ فهُوَ مُدَّمَّغٌ كما أنَّكَ تَقُولُ لذِي الفَضْلِ : فاضِلٌ . وتَقُولُ للذِي يَكْثُر فَضْلُه : فَضّالٌ ومِفْضالٌ وقد مَرَّتْ لذلكَ أمْثَالٌ ويأْتِي قَرِيباً في سبغ وصبغ وصدغ ما يؤَيِّدُه وكأنَّ المَعْنَى أنّ الشّيطانَ دَمَغَه وعَلاهُ وغَلَبَه كَثِيراً حتى قَهَرَهُ وهذا أيْضاً صَحيحٌ إلا أنَّ كَوْنَه صحيحاً في المَعْنَى أو المَأْخَذِ أو الالشْتِقَاقِ لا يُخْرِجُه عن كَوْنِه لَحْناً غَيْرَ مَسْمُوعٍ عن الفُصَحاءِ فتأمَّلْ
وممّا يستدْرَكُ عليهِ : الدَّمْغُ : الأخْذُ والقَهْرُ منْ فَوْقُ كما يَدْمَغُ الحَقُّ الباطِلَ وقَدْ دَمَغَهُ دَمْغاً : أخَذَهُ منْ فَوْقُ وغَلَبَهُ وهو مجازٌ ومنْهُ قولُه تعالى : فيَدْمَغُه أي يَغْلِبَه ويَعْلُوه ويُبْطِلُه وقالَ الأزْهَرِيُّ : أي : فيذْهَبُ بهِ ذَهابَ الصَّغارِ والذُّلِّ
والدّامِغُ : جَبَلٌ باليَمَنِ
وأدْمَغَ الرَّجُلُ طَعَامَهُ : ابْتَلَعَهُ بَعْدَ المَضْغِ وقيلَ : قَبْلَه
ودَمَغَتِ الأرْضُ : أكَلَتْ عن ابنِ الأعْرَابِيِّ
والدِّماغُ ككِتاب : سمَةٌ للإبلِ في مَوْضِعِ الدَّمْغِ نَقَلَه السُّهَيْلِيُّ في الرَّوْضِ كما قالَهُ شَيْخُنا
قلتُ : وهكذا قَرَأْتُهُ في الرَّوْضِ عِنْدَ ذِكْرِ سماتِ الإبِلِ غيرَ أنَّه قدْ تَقَدَّمَ للمُصَنِّفِ في دمع أنَّ الدِّماعَ : مِيسَمٌ في المَناظِرِ سائِلٌ إلى المَنْخِرِ فلعَلَّ ما ذَكَرَهُ السُّهَيْلِيُّ هُو هذا وقد صَحَّفَه النُّسَاخُ حَيْثُ أعْجَمُوا الغَيْنَ فتأمَّلْ ذلكَ
والدّامِغانِ بكَسْرِ الميمِ : مَدِينَةٌ عَظِيمَةٌ بفارِس منها الإمامُ قاضِي القُضَاةِ أبو عَبْدِ اللهِ

##### Türkçe

دمغ
**دَمَغَ** - **يَدْمَغُ**
**دَمَغَ** - **يَدْمَغُ** + bir varlık + bir varlığı yahut bir şeyi yahut bir işi + bir şey ile: onu bir şeyle kuvvetle vurur da onda bir iz bırakır: onun üzerine işaret koyar: sert bir aletle bir cisim yahut varlık üzerine iner ve düşer de ona vurur; onda kalıcı bir iz meydana getirir; onda bir çukur yahut bir basma yahut benzeri gibi; ve onun, bir başkası tarafından vurulmuş ve onda etki bırakılmış olduğuna dair bir işaret olur.
﴿Bilakis hakkı bâtılın üzerine atarız da onu **فَيَدْمَغُهُ**﴾: hak, atılan bir şey şeklinde hareket eder; böylece bâtıla isabet eder ve onda bir oyuk açar; böylece hakkın izi, gören herkes için onda görünür,
﴿**فَإِذَا هُوَ زَاهِقٌ**﴾: böylece bu işaret ve hak tarafından bâtılda meydana getirilen bu iz, bâtılın **يَزْهَقُ** olmasına götüren bir etken olur: yani
biter ve kaybolur ve ortadan kalkar; onun fiili ve izi gider.

Ve lafız, “bir şeyde yahut başka bir varlıkta eziyet yahut zarar ile fiil ve etki” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**جَرَمَ** - **يَجْرِمُ**، **دَمَغَ** - **يَدْمَغُ**، **جَرَحَ** - **يَجْرَحُ**، **ضَرَّ** - **يَضُرُّ**، **عَثِيَ** - **يَعْثَى**، **ضَارَ** - **يَضِيرُ** (**ضَارَ** - **يَضُورُ**)

**يدمغ**
﴿**بَلْ نَقْذِفُ بِالْحَقِّ عَلَى الْبَاطِلِ فَيَدْمَغُهُ فَإِذَا هُوَ زَاهِقٌ وَلَكُمُ الْوَيْلُ مِمَّا تَصِفُونَ(18)**﴾ الأنبياء

Tefsirde geldi: **يَدْمَغُهُ**: onu yok eder ve çürütür, onu kahreder, onu helâk eder; ve **الدَّمْغُ**: başı yarıp **الدِّماغ**’a varıncaya dek.

Yaygın dolaşık ifadede: **دمغة**: elbise yahut mal üzerine konulan ayırt edici bir işaret yahut iz; onda imalatçının adı yahut ticari alameti bulunur; yahut kesilmiş et üzerine konulur; onda kesim tarihi yahut yeri bulunur.

مختار الصحاح
● [**دمغ**] **د م غ**: **الدِّمَاغُ**; tekili, **الأَدْمِغَةُ**’nin biridir. Ve onu, “kesmek” babından **دَمَغَهُ**: onu yaraladı; yarma, **الدِّماغ**’a ulaşıncaya dek; ve onun adı **الدَّامِغَةُ**’dır; o, **الشجاج**’ın onuncusudur.

معجم الفرائد القرآنية
**د م غ**
“**يَدْمَغُهُ**” şu yüce sözünde: “ **بَلْ نَقْذِفُ بِالْحَقِّ عَلَى الْبَاطِلِ فَيَدْمَغُهُ فَإِذَا هُوَ زَاهِقٌ وَلَكُمُ الْوَيْلُ مِمَّا تَصِفُونَ** ” (18) الأنبياء.
**الدَمْغُ**: aslı, **الدِّماغ**’ı kırmaktır; sonra yok etmeye ödünçlenmiştir. Ve **دَمَغَ** falancayı: ona galip geldi ve onun üstüne çıktı. Ve hak bâtılı **دَمَغَ** etti: yani onu sildi.

الراغب
**دمغ**
- Yüce Allah dedi: }**بل نقذف بالحق على الباطل فيدمغه**{ [الأنبياء/18]؛ yani: onun **الدِّماغ**’ını kırar; ve **حجة دامغة** da böyledir. Ve kesilmezse onu bozduğu için hurma ağacının kökünden çıkan tomurcuğa: **دامغة** denir. Ve semerin sonuna bağlanan demire: **دامغة** denir. Bunların hepsi, **الدِّماغ**’ı kırmak olan **الدمغ**’dan bir istiâredir.

ملخص اللسان
1. Ve kahretme ve üstten alma, **دَمْغٌ**’dur; nitekim hak bâtılı **يَدْمَغُ** eder.
2. Ve onu **دَمَغَهُ يَدْمَغُهُ دَمْغاً**: ona galip geldi ve onu üstten aldı.
3. Ve تنزيل’de: **بَل نَقْذِفُ بالحقِّ على الباطل فيَدْمَغُه**; yani: onun üstüne çıkar ve ona galip gelir ve onu iptal eder; **الأَزهري** dedi: **فيَدْمَغُه**; böylece onu küçüklük ve zillet gidişiyle götürür.
4. Ve **الدَّمْغُ**: **الصَّاقُورة**’yi **الدِّماغ**’dan kırmaktır. Onu **دَمَغَه يَدْمَغُه دَمْغاً**; o hâlde o **مَدْموغٌ** ve **دَمِيغٌ**’dir; çoğulu **دَمْغى**. — **رجل دَمِيغٌ** ve **مَدْموغ**: onun **دِماغ**’ı çıktı. Ve onu **دَمَغَه**: onun **دِماغ**’ına isabet etti.
5. Ve onu **دَمَغَه دَمْغاً**: onu yaraladı; yara **الدِّماغ**’a ulaşıncaya dek; onun adı **الدَّامِغةُ**’dır. Ve Ali hadîsinde, عليه السلام: **دامِغِ جَيْشاتِ الأَباطِيل**; yani: onların helâk edicisi.
6. Denir: onu **دَمَغَه دَمْغاً**; eğer onun **دِماغ**’ına isabet edip onu öldürürse. Ve **الشِّجاج**’ın zikri hadîsinde: **الدامغةُ**; **الدِّماغ**’a varan.
7. Ve **الدَّامِغةُ**, **الشجاج**’dan olup **الدِّماغ**’ı ezer; hiçbir şey bırakmayıncaya dek.
8. **الدِّماغُ**: başın iç dolgusudur; çoğulu **أَدْمِغةٌ** ve **دُمُغٌ**.
9. Güneş onu **دَمَغَتْه دَمْغاً**: onun **دِماغ**’ını acıttı.
10. Ve **أُمّ الدِّماغِ**: kafatasıdır; ve denildi: onu kuşatan ince deridir.
11. Ve adam yemeğini **أَدْمَغَ** etti: çiğnemeden sonra yuttu; ve denildi: ondan önce; ve o daha benzer.
12. Ve yer **دَمَغَتِ**: yedi.

لسان العرب
● - **دمغ**: **الدِّماغُ**: başın iç dolgusudur; çoğulu **أَدْمِغةٌ** ve **دُمُغٌ**. Ve **أُمّ الدِّماغِ**: kafatasıdır; ve denildi: onu kuşatan ince deridir. Ve **الدَّمْغُ**: **الصَّاقُورة**’yi **الدِّماغ**’dan kırmaktır. Onu **دَمَغَه يَدْمَغُه دَمْغاً**; o hâlde o **مَدْموغٌ** ve **دَمِيغٌ**’dir; çoğulu **دَمْغى**; ve yine **مَرَةٌ دَمِيغٌ**; **نِسْوةٍ دَمْغى**’dan; Ebû Zeyd’den. Ve Ali hadîsinde, عليه السلام: “Onun iki gözünü, **دَمِيغ**’in iki gözü olarak gördüm.” — **رجل دَمِيغٌ** ve **مَدْموغ**: onun **دِماغ**’ı çıktı. Ve onu **دَمَغَه**: onun **دِماغ**’ına isabet etti. Ve onu **دَمَغَه دَمْغاً**: onu yaraladı; yara **الدِّماغ**’a ulaşıncaya dek; onun adı **الدَّامِغةُ**’dır. Ve Ali hadîsinde, عليه السلام: **دامِغِ جَيْشاتِ الأَباطِيل**; yani: onların helâk edicisi. Denir: onu **دَمَغَه دَمْغاً**; eğer onun **دِماغ**’ına isabet edip onu öldürürse. Ve **الشِّجاج**’ın zikri hadîsinde: **الدامغةُ**; **الدِّماغ**’a varan; ve **الدَّامِغةُ**, **الشجاج**’dan olup **الدِّماغ**’ı ezer; hiçbir şey bırakmayıncaya dek. Ve **الشجاج** ondur: ilki **القاشرةُ**’dır; o da **الحارِصةُ**’dır; sonra **الباضعةُ**; sonra **الدّاميةُ**; sonra **المُتَلاحِمةُ**; sonra **السِّمْحاقُ**; sonra **المُوضِحة**; sonra **الهاشِمةُ**; sonra **المُنَقِّلةُ**; sonra **الآمّةُ**; sonra **الدَّامِغة**. Ve Ebû Ubeyd artırdı: **الدّامِغةُ**; **الدّامية**’den sonra, ihmal edilmiş göz ile. Ve güneş onu **دَمَغَتْه دَمْغاً**: onun **دِماغ**’ını acıttı. Ve **دَمِيغُ الشيطان**: Araplardan bir adamın lakabıdır; şeytan onu **دَمَغَ** etmişti. Ve **الدّامِغةُ**: semerin sonuna bağlanan bir demirdir. **الأَصمعي**: semerin arka tarafının üstündeki demire **الغاشِيةُ** denir, dedi; bazıları dedi: o **الدّامِغةُ**’dır. Ve ذو الرمة dedi:
فَرُحْنا وقُمْنا، والدَّوامِغُ تَلْتَظي
على العِيسِ من شَمْسٍ بَطِيءٍ زَوالُها
İbn Şümeyl dedi: **الدَّوامِغُ**, **الأَحْناء** başlarının tepesinde, üstlerindedir; tekili **دامِغة**’dır; bazen ağaçtan olur ve kayışla şiddetli bağlanır; bunlar **الخَذارِيفُ**’tir; tekili **خُذْرُوف**. Ve kadın, **حَوِيَّتَها**’yı **دَمَغَتْ**; **تَدْمَغُ دَمْغاً**. **الأَزهري** dedi: **الدّامِغةُ** demirden olursa, iki **الحِنْوَيْنِ** ucunun üzerine enlemesine konur ve iki çiviyle çivilenir; ve **الخذاريفُ**, **العَوارِض** başlarına bağlanır ki dağılmasın. Ebû Amr: “Onu şuna muhtaç kıldım” ve “onu sıkıştırdım” ve “onu **أَدْغَمْتُه**” ve “onu **أَدْمَغْتُه**” ve “onu **أَجْلَدْتُه**” ve “onu **أَزْأَمْتُه**” bir tek mânâ iledir. Ve **الدّامِغةُ**: hurma ağacının göbeğinin **شَظِيّات**’ı arasından çıkan uzun sert bir tomurcuktur; bırakılırsa onu bozar; bilindiğinde koparılıp çıkarılır. Ve kahretme ve üstten alma, **دَمْغٌ**’dur; nitekim hak bâtılı **يَدْمَغُ** eder. Ve onu **دَمَغَه يَدْمَغُه دَمْغاً**: ona galip geldi ve onu üstten aldı. Ve تنزيل’de: **بَل نَقْذِفُ بالحقِّ على الباطل فيَدْمَغُه**; yani: onun üstüne çıkar ve ona galip gelir ve onu iptal eder; **الأَزهري** dedi: **فيَدْمَغُه**; böylece onu küçüklük ve zillet gidişiyle götürür. Ve adam yemeğini **أَدْمَغَ** etti: çiğnemeden sonra yuttu; ve denildi: ondan önce; ve o daha benzer. Ve yer **دَمَغَتِ**: yedi; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve اللحياني nakletti: “Onları **بمُطْفِئةِ الرَّضْف** ile **دَمَغَ** etti”; yani: **بمُطْفِئة الرضْف** ile zayıf koyunu; ve “onları **دَمَغَ** etti”yi, ancak “onlara galip geldi” mânâsını kastetmesi olarak açıklamadı.

مقاييس اللغة:
(**دمغ**) **الدال** ve **الميم** ve **الغين** bir tek kelimedir; dallanmaz ve ona kıyas edilmez. O hâlde **الدِّماغ** bilinen şeydir. Ve onu **دَمَغْتُه**: onu başının üzerine vurdum; **الدِّماغ**’a ulaşıncaya dek. Ve o, **الدّامِغة**’dir([9]).

القاموس المحيط:
**الدِّماغُ**; bir kitap gibi: başın iliği; yahut **أُمُّ الهامِ**; yahut **أُمُّ الرأسِ**; yahut **أُمُّ الدِّماغِ**: ince bir deri; bir torba gibi; o onun içindedir; çoğulu **أدْمِغَةٌ**. Ve onu **دَمَغَه**; “men‘a” gibi; ve “nasara” gibi: onu yaraladı; yara **الدِماغ**’a ulaşıncaya dek. Ve falancayı: onun **دِماغ**’ını vurdu; o hâlde o **دَميغٌ** ve **مَدْموغٌ**’dur. Ve güneş falancayı: onun **دماغ**’ını acıttı. Ve **الدامِغةُ**: **الدِماغ**’a ulaşan bir yaradır; o, **الشِجاج**’ın sonuncusudur; ve onlar, sıralı ondur: **قاشِرَةٌ**، **حارِصَةٌ**، **باضِعةٌ**، **دامِيَةٌ**، **مُتَلاحِمةٌ**، **سِمْحاقٌ**، **مُوضِحَةٌ**، **هاشِمَةٌ**، **مُنَقِّلَةٌ**، **آمَّةٌ**، **دامِغَةٌ**. Ve Ebû Ubeyd artırdı: **دامِعَةٌ**; **دامِيَة**’den önce; ihmal edilmişle. Ve Cevherî yanıldı; **الدامِيَة**’den sonra dedi. Ve **طَلْعَةٌ**: **القُلْب**’ün **شَظِيَّات**’ından; uzun sert; bırakılırsa hurma ağacını bozar. Ve semerin arka tarafının üstünde bir demir. Ve iki direk arasında enlemesine konulan bir ağaç; üzerine kırba asılır.
Ve **دَميغُ الشَّيطانِ**: bir adamın lakabıdır. Ve “Onları **بمُطْفِئَةِ الرَّضْفِ** ile **دَمَغَ** etti”: onlar için zayıf bir koyun kesti; ve denilir: semiz.
Ve **الداموغُ**: **يَدْمَغُ** eden ve ezecek olan. Ve **حَجَرٌ داموغةٌ**; **الهاء** mübalağa içindir. Ve onu şuna **أدْمَغَه** etti: onu muhtaç kıldı.
Ve **الثَّريدَةَ**’yi yağ ile **دَمَّغَ** etti; **تَدْميغاً**: onu onunla yapıştırdı. Ve **المُدَمَّغُ**: ahmak; avamın lahnındandır; doğrusu: **الدَّميغُ** yahut **المَدْموغُ**.

تاج العروس:
**دمغ**
**الدِّماغُ**; bir kitap gibi: başın iliği yahut iç dolusu; yahut o **أُمُّ الهامِ** yahut **أُمُّ الرَّأْسِ** yahut **أُمُّ الدِّماغِ**’dır: ince bir deri; bazı nüshalarda: **دَقِيقَةٌ**; **الدال** ile; bir torba gibi; o onun içindedir; yani: onu kuşatıcı; çoğulu: **أدْمِغَةٌ** ve **دُمُغٌ**; iki ötre ile; bir kitap ve kitaplar gibi.
Ve onu **دَمَغَهُ**; “men‘a” gibi ve “nasara” gibi; ikisi de, İbn Düreyd’den: onu yaraladı; yara **الدِّماغ**’a ulaşıncaya dek.
Ve falancayı **دَمَغَض** eder; onu **يَدْمَغُه دَمْغاً**: onun **دِماغ**’ını vurdu ve **صاقُورَتَه**’yi kırdı; o hâlde o **دَمِيغٌ** ve **مَدْمُوغٌ**’dur; çoğulu **دَمْغَى**; Ebû Zeyd’den. Ve Ali hadîsinde, رضي الله عنه: “Onun iki gözünü, **عَيْنَيْ دَمِيغٍ** olarak gördüm.” Denir: **رَجُلٌ دَمِيغٌ** ve **مَدْمُوغٌ**: onun **دِماغ**’ı çıktı.
Ve güneş falancayı **دَمَغَتْ**: onun **دِمَاغ**’ını acıttı; İbn Düreyd’den.
Ve **الدَّامِغَةُ**: **الدِّماغ**’a ulaşan ve ona varan bir yara; onu ezer; hiçbir şey bırakmayıncaya dek. Ve o, **الشِّجَاج**’ın sonuncusudur; ve o, sıralı ondur: **قاشِرَةٌ**، **حارِصَةٌ** ve **الحَرِصَةُ** diye de adlandırılır; ve **الحارِصَة** ile **الحَرِصَة**’nin **القاشِرَة** için iki ad olması, **الصِّحاح** ve başkasının gereğidir; bazıları onu **القاشِرَة**’den başka sandı da onu on birden biri yaptı ve musannife itiraz etti; öyleyse düşün; sonra **باضِعَةٌ**; sonra **دامِيَةُ**; sonra **مُتَلاحِمَةٌ**; sonra **سِمْحَاقٌ**; sonra **مُوضِحَةٌ**; sonra **هاشِمَةٌ**; sonra **مُنْقِّلَةٌ**; sonra **آمَّةٌ**; böylece, ism-i fâil sigasıyla; ve fıkıh ve hadis kitaplarında **المَأْمُومَةُ** vâki olmuştur; sonra **دامِغَةً**. Ve Ebû Ubeyd artırdı: **دامِعَةً**; **دامِيَة**’den önce; **المُهْمَلَة** ile; işte böyle, **الصِّحاح**’ın asıllarında; ve bazılarında **دامِيَة**’den önce bulundu; sanki o bir tashih.
Dedim: Ebû Ubeyd’in nassı: **الدّامِيَةُ**; kanı akıtmadan kanatan yaradır; eğer ondan kan akarsa o **الدّامِعَةُ**’dır. Bu, **الدّامِعَة**’nin **الدّامِيَة**’den sonra olduğuna açık bir delildir; hak, Cevherî iledir; onda bir vehim yoktur; bununla beraber, **دمع**’da da ona benzeri geçti; orada dedi ki: **الدّامِعَةُ** şecâclardandır: **الدّامِيَة**’den sonra; böylece burada Cevherî’nin dediğine mutabıktır; öyleyse bunu düşün.
Şeyhimiz dedi: sonra o, **الشِّجاج**’ı on yaptı ve onu on bir saydı; ancak şöyle denirse: **حَارِصَة** **القاشِرَة**’nin adıdır; onun sözünden uzak olmakla beraber; ve **الدّامِعَة**’nin ziyadesiyle on iki olur; ve Cevherî, musannif gibi, onlardan **المُفَرِّشَة**’yi “فرش”ta saydı; böylece on üç olur; öyleyse tedebbür et; bitti.
Dedim: **الشِّجاج**’dan gelecektir: **الجائِفَةُ**; o, iç boşluğa ulaşandır; ve **الحالِقَةُ**: eti deriden soyan; ve daha önce de **المِلْطَاءُ** ve **المِلْطَاءَةُ** ve **الواضِحَةُ** geçti; o da **المُوضِحَةُ**’dır; böylece hepsi on beş olur; öyleyse düşün. Ve onlardan kimi artırdı: **البازِلَةَ**; o, **المُتَلاحِمَةُ**’dır; çünkü o eti **تَبْزِلُ** eder; yani yarar. Ve **المَنْقُوشَةُ**: ondan kemiklerin nakşedildiği; yani çıkarıldığı; böylece on altı olur.
Ve **الدّامِغَةُ**: **القُلْب**’ün **شَظِيّات**’ından çıkan bir **طَلْعَةٌ**; **القاف**’ın zammıyla; yani hurma ağacının **قُلْب**’ü; uzun sert; bırakılırsa hurma ağacını bozar; bilindiğinde koparılıp çıkarılır.
Ve **الأصْمَعِيُّ** dedi: **الدّامِغَةُ**: semerin arka tarafının üstünde bir demirdir; ve bu demire ayrıca **الغاشِيَةَ** denir. ذو الرمة dedi:
فَرُحْنَا وقُمْنَا والدَّوَامِغُ تَلْتَظِي ... على العِيسِ منْ شَمْسٍ بطَيءٍ زَوَالُها
Ve İbn Şümeyl dedi: **الدَّوامِغُ**: **الأحْناء** başlarının tepesinde, üstlerindedir; tekili **دامِغَةٌ**; bazen ağaçtan olur ve kayışla şiddetli bağlanır; bunlar **الحَذَارِيفُ**’tir; tekili **خُذْرُوفٌ**. Ve kadın, **حَوِيَّتَها**’yı **دَمَغَتْ**; **تَدْمَغُ دَمْغاً**. **الأزْهَرِيُّ** dedi: **الدّامِغَةُ** demirden olursa, iki **الحِنْوَيْنِ** ucunun üzerine enlemesine konur ve iki çiviyle çivilenir; ve **الخَذارِيفُ**, **العَوَارِض** başlarına bağlanır ki dağılmasın.
Ve İbn Abbâd dedi: **الدّامِغَةُ**: iki direk arasında enlemesine konulan bir ağaç; üzerine kırba asılır.
Ve İbn Düreyd dedi: **دَمِيغُ الشَّيْطانِ**; “emîr” gibi: bir lakaptır. Ve **الجَمْهَرَة**’de: Araplardan bir adamın lakabıdır; bilinen; sanki şeytan onu **دَمَغَ** etmişti.
Ve mecazdan: “Onları **بمُطْفِئَةِ الرَّضْفِ** ile **دَمَغَ** etti”; yani: onlar için zayıf bir koyun kesti; ve denilir: semiz. Cevherî bununla yetindi; ve اللِّحْيَانِيِّ bunu nakletti ve dedi: **بمُطْفِئَةِ الرَّضْفِ** ile, zayıf koyunu kasteder. İbn Sîde dedi: “Onları **دَمَغَ** etti”yi, ancak “onlara galip geldi” mânâsını kastetmesi olarak açıklamadı. Dedim: İbn Abbâd ve Zemahşerî onu, musannifin dediğiyle açıkladı; bunun bir kısmı **طفأ** ve **جدس**’te geçti.
Ve İbn Abbâd dedi: **الدّامُوغُ**: **يَدْمَغُ** eden ve ezecek olan.
Dedi: ve **حَجَرٌ دَامُوغَةٌ**; **الهاء** mübalağa içindir. Ve **الأصْمَعِيُّ**, Ebû Himâs için inşâd etti:
" تَقْذِفُ بالأُثْفِيَّةِ اللَّطّاسِ
" والحَجَرِ الدّامْوغَةِ الرَّدّاسِ
Ve Ebû Amr dedi: onu şuna **أدْمَغَه** etti; yani: onu muhtaç kıldı. Ve yine onu **أدْغَمَه** etti ve onu **أحْرَجَه** etti ve onu **أزَأمَه** etti ve onu **أجْلَدَه** etti; bunların hepsi bir tek mânâ iledir; bunu **نوادِر**’inde söyledi.
Ve İbn Abbâd dedi: **الثَّرِيدَةَ**’yi yağ ile **دَمَّغَ** etti; **تَدْمِيغاً**: onu onunla yapıştırdı; ve o, mecazdır; **الأساس**’ta olduğu gibi.
Ve **المُدَمَّغُ**; “mu‘azzam” gibi: ahmaktır; sanki şeytan onu **دَمَغَ** etmişti; avamın lahnındandır. Ve İbn Abbâd dedi: ve o, çirkin görülen, düşük görülen bir sözdür; doğrusu **الدَّمِيغُ** yahut **المَدْمُوغُ**’dur. Ve **النّامُوس**’ta: **المُدَمَّغُ**’un, **الدَّمِيغِ** ve **المَدْمُوغِ**’da mübalağa olması sahih olabilir; böylece lahn olmaz. Şeyhimiz dedi: bunda nazar vardır; çünkü bu, **مدمغ**’ın ضبطına bağlıdır: “mukram” gibi mi, yahut “mak‘ad” gibi mi, yahut “meclis” gibi mi, yahut “minber” gibi mi? Ve bu te’vil, ancak “minber” gibi olursa sahih olur; çünkü o, mübalağa için olanıdır; “mis‘ar harb” ve benzeri gibi. Bununla beraber tahkik şudur ki: o, semâ‘a bağlıdır; ve sahih nüshalarda **مُدَمِّغ**; “muhaddis” gibi ضبط edilmiştir; ve bunun gibisinde mübalağaya bütünüyle delâlet yoktur; öyleyse düşün.
Dedim: kendisinden sapma olmayan sahih nüshalar: **المُدَمَّغُ**; “mu‘azzam” gibi; ve İbn Abbâd onu **المُحِيط**’te böyle ضبط etti; ve Sâğânî iki kitabında ondan aldı ve onu böyle ضبط etti. Ve **النّامُوس** sahibinin “**الدَّمِيغِ** ve **المَدْمُوغِ**’da mübalağa” sözüyle işaret ettiği şudur: o, ancak çokluk için şeddelendi; yani: ahmaklığının çokluğu sebebiyle onunla adlandırıldı; çünkü onda ahmaklık bulunursa o **دَمِيغٌ** ve **مَدْمُوغٌ**’dur; eğer onda çoğalır ve artarsa o **مُدَّمَّغٌ**’dır; nitekim sen fazilet sahibine “**فاضِلٌ**” dersin; ve fazileti çok olana “**فَضّالٌ**” ve “**مِفْضالٌ**” dersin. Bunun için misaller geçti; ve yakında **سبغ** ve **صبغ** ve **صدغ**’da onu teyit eden şey gelecektir. Sanki mânâ şudur: şeytan onu **دَمَغَ** etti ve onun üstüne çıktı ve ona çokça galip geldi; ta ki onu kahretti. Ve bu da mânâda sahih olmakla beraber, mânâda yahut me’hazda yahut اشتقاق’ta sahih olması, onu fasihlerden işitilmemiş bir lahn oluşundan çıkarmaz; öyleyse düşün.
Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **الدَّمْغُ**: üstten alma ve kahretmedir; nitekim hak bâtılı **يَدْمَغُ** eder. Ve onu **دَمَغَهُ دَمْغاً**: onu üstten aldı ve ona galip geldi; ve o mecazdır. Ve ondan, yüce sözü: **فَيَدْمَغُهُ**; yani: ona galip gelir ve onun üstüne çıkar ve onu iptal eder. Ve **الأزْهَرِيُّ** dedi: yani: onu küçüklük ve zillet gidişiyle götürür.
Ve **الدّامِغُ**: Yemen’de bir dağdır.
Ve adam yemeğini **أدْمَغَ** etti: çiğnemeden sonra yuttu; ve denildi: ondan önce.
Ve yer **دَمَغَتِ**: yedi; İbnü’l-A‘râbî’den.
Ve **الدِّماغُ**; bir kitap gibi: develer için, **الدَّمْغ** yerinde bir damgadır; Süheylî onu **الرَّوْض**’da nakletti; şeyhimizin dediği gibi.
Dedim: **الرَّوْض**’da, develerin damgalarının zikri yanında onu böyle okudum; ancak musannifin **دمع**’da daha önce, **الدِّماعَ**’ın: **المَناظِر**’de bir dağlama demiri olduğunu; burun deliğine doğru akan olduğunu zikretmiş olması geçmiştir; belki Süheylî’nin zikrettiği budur; ve nüshacılar, **الغين**’i noktaladıkları için onu tashif ettiler; öyleyse bunu düşün.
Ve **الدّامِغانِ**; **الميم**’in kesriyle: Fars’ta büyük bir şehirdir; ondan, imam, kadı’l-kudât Ebû Abdillah.
