# دمق — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D9%82/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D9%85%D9%82/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دمق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D9%82.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: دمق

دَمَقه يَدْمُقُه دَمْقاً: كسر أسنانه كدَقَمه؛ وأنشد الأصمعي: ويأْكُلُ الحَيَّةَ والحَيُّوتا،
ويَدْمُقُ الأَقْفالَ والتَّابوتا
ويَخْنُق العَجُوزَ أو تَمُوتا،
أو تُخْرِجَ المأْقُوطَ والمَلْتوتا
ودقَمَ فاه ودَمقَه دَقْماً ودَمْقاً إذا كسر أسنانه. ودَمقَه في البيت يَدْمِقُه ويَدْمُقُه دَمْقاً فهو مَدْموق ودَميق، وأدْمقَه: أدخله فيه. وانْدمقَ عليهم بَغْتة: دخل بغير إذن، وكذلك دمَقَ أيضاً دموقاً. والاندماق: الانخِراط. واندمَق الصيّادُ في قُترته واندمق منها أيضاً إذا خرج. ودَمَق الصيّادُ في قُترته واندمق فيها: دخل، واندمق منها: خرج، ضدّ؛ وأدْمقْته إدماقاً. وفيهم دَمْقٌ إذا كانوا يدخلون على القوم بغير إذن فيأْكلون طعامهم؛ وروى شمر بإسناد له أن خالداً كتب إلى عُمر: إنَّ الناسَ قد دَمَقُوا في الخَمْر وتَزاهَدُوا في الحَدِّ؛ أي أنهم تهافَتُوا في شُربها وانبسطوا وأكثروا منه. قال شمر: قال ابن الأَعرابي دَمَقَ الرجلُ على القوم ودَمَر إذا دخل بغير إذن، ومعنى قوله دَمَقُوا في الخمر أي دخلوا واتَّسعوا؛ قال رؤبة يصف الصائدَ ودخوله في قُتْرته:
لَمّا تَسَوَّى في خَفِيِّ المُنْدَمَقْ
قال: مُنْدَمَقُه مَدُخَلُه؛ وقال غيره: المُندَمق المُتَّسِع. والدمَق، بالتحريك: الثلج مع الريح يغشى الإنسان من كل أوْب حتى يكادَ يقتل مَن يُصيبه، فارسي معرّب.
ويومٌ داموقٌ: ذو وَعْكةٍ، فارسي معرب لأن «الدَّمَهْ» بالفارسية النفس فهو دَمَهْكِر أي آخذ بالنفس.
والدُّمَّيْقُ: اسم. ابن الأَعرابي: الدَّمْقُ السَّرِقة. ويقال: أخذ فلان من المال حتى دَقِمَ
(* قوله «حتى دقم» كذا في الأصل، والذي في شرح
القاموس: حتى دمق). وحتى فَقِمَ أي حتى احْتَشَى.

### Türkçe

**دَمَقه** **يَدْمُقُه** **دَمْقاً**: **دَقَمه** gibi dişlerini kırdı; ve الأصمعي şu beyti okudu:

Ve yılanı ve küçük yılanı yer,
ve kilitleri ve tabutu kırar,
ve yaşlı kadını boğar, yahut ölür,
yahut **المأْقُوطَ** ve **المَلْتوتا**’yı çıkarır.

Ve ağzını **دقَمَ** etti ve onu **دَمقَه** **دَقْماً** ve **دَمْقاً** (yaptı), dişlerini kırdığı zaman. Ve beyitte onu **دَمقَه**: **يَدْمِقُه** ve **يَدْمُقُه** **دَمْقاً**; o hâlde o **مَدْموق** ve **دَميق**tir. Ve **أدْمقَه**: onu onun içine soktu.

Ve onların üzerine ansızın **انْدمقَ**: izinsiz girdi; ve yine **دمَقَ** da **دموقاً** (böyledir).

Ve **الاندماق**: **الانخِراط**tır. Ve avcı **قُترته**’sine **اندمقَ** etti; ve ondan da **اندمقَ** etti, çıktığı zaman.

Ve avcı **قُترته**’sine **دَمَق** etti ve onun içinde **اندمقَ**: girdi; ve ondan **اندمقَ**: çıktı; zıddır; ve onu **أدْمقْته** **إدماقاً** (yaptım).

Ve onlarda **دَمْقٌ** vardır, bir kavmin üzerine izinsiz giriyor oldukları zaman, böylece onların yemeğini yerler; ve شمر, kendisine ait bir isnadla rivayet etti ki خالد, عُمر’e yazdı: Şüphesiz insanlar şarapta **دَمَقُوا** ettiler ve had cezasında zahidlik gösterdiler; yani onu içmede atıldılar ve yayıldılar ve ondan çoğalttılar. Şمر dedi: ابن الأَعرابي dedi ki: Adam kavmin üzerine **دَمَقَ** etti ve **دَمَر** (etti), izinsiz girdiği zaman; ve onun sözü **دَمَقُوا في الخمر**’in manası: girdiler ve genişlediler; رؤبة, avcıyı ve **قُتْرته**’sine girişini vasfederek dedi:

**لَمّا تَسَوَّى في خَفِيِّ المُنْدَمَقْ**

Dedi ki: Onun **مُنْدَمَقُه**’u onun girdiği yerdir; ve başkası dedi ki: **المُندَمق** geniş olandır.

Ve **الدمَق** (harekeli olarak): rüzgârla birlikte kar; insanı her yönden kaplar, öyle ki isabet ettiği kimseyi neredeyse öldürür; Farsça muarrebdir.

Ve **يومٌ داموقٌ**: sarsıntısı olan; Farsça muarrebdir; çünkü Farsçada «**الدَّمَهْ**» nefes(tir); o hâlde o **دَمَهْكِر** yani nefesi alan(dır).

Ve **الدُّمَّيْقُ**: bir isimdir. ابن الأَعرابي: **الدَّمْقُ** hırsızlıktır. Ve denir ki: Falan maldan aldı, ta ki **دَقِمَ** oluncaya kadar
(* onun sözü “ta ki **دقم**” asılda böyledir; ve قاموس’un şerhinde olan: ta ki **دمق**). Ve ta ki **فَقِمَ**; yani ta ki tıka basa dolduruncaya kadar.
