# دمق — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D9%82/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D9%85%D9%82/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دمق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D9%82.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: دمق

دمق يدمق دموقا كقعود: دخل بغتة بغير إذن نقله الجوهري، وكذلك دمر، وهو قول ابن الأعرابي، ومنه حديث خالد بن الوليد:  أنه كتب إلى عمر- رضي الله عنهما-: إن الناس قد دمقوا في الخمر، وتزاهدوا في الحد  أي: دخلوا في مشربه واتسعوا، وتبسطوا وتهافتوا، يعني من غير إباحة، رواه شمر هكذا، وفسره كاندمق نقله الجوهري. ودمق فاه ودقمه، دمقا ودقما: كسر أسنانه نقله الجوهري، وأنشد الأصمعي:
  ويأكل الحية والحيوتا

  ويدمق الأقفال والتابـوتـا
  ويخنق العجوز أو تموتـا
  أو تخرج المأقوط والملتوتا ودمق الشيء في الشيء يدمقه، ويدمقه من حدي نصر وضرب: أدخله عن بن دريد. كأدمقه، ودمقه قال ابن دريد: فهو دميق، ومدموق. وفي الصحاح: الدمق، محركة: ريح وثلج وقال غيره: ثلج مع ريح يغشى الإنسان من كل أوب حتى يكاد يقتل من يصيبه، فارسي معربة دمه. قال الصاغاني وكذلك دمقه الحداد قال أبو حاتم: لأن الدمق هو النفس، فهو دمه كير، أي: آخذ بالنفس. وقال ابن الأعرابي: الدمق بالفتح: السرقة. قال ابن دريد: ويوم داموق: إذا كان ذا وعكة، أي: حار جدا قال أبو حاتم: هو فارسي معرب. والدامق: الفاسد لا خير فيه كالدموق عن ابن عباد. والمندمق للمفعول: المدخل قال رؤبة يصف صائدا ودخوله في قترته:
  لما تسوى في ضئيل المندمـق
  وفي جفير النبل حشرات الرسق قال: مندمقه: مدخله. واندمقت الحاركة، وفي التكملة: الحارقة: زالت عن مكانها عن ابن عباد.ودمق العجين تدميقا: إذا دس فيه الدقيق لئلا يلزق بالكف عن ابن عباد، ووقع في التكملة: دمق، بالتخفيف. ومما يستدرك عليه: الاندماق: الانخراط. واندمق الصياد في قترته، واندمق منها أيضا: إذا خرج، ضد. والدامق: الذي يدخل على القوم بغير إذن، ويأكل من طعامهم، والجمع دمق. والمندمق: المتسع، وبه فسر بعضهم قول رؤبة السابق.
 والدميق، كقبيط : اسم. وأخذ فلان من المال حتى دمق، ودقم: حتى احتشى. وديمق: قرية بمصر.

### Türkçe

**دمق** **يدمق** **دموقا** كـ**قعود**: ansızın, izin olmaksızın içeri girdi; bunu el-Cevherî nakletti; aynı şekilde **دمر** de (böyledir); bu, İbnü’l-A‘râbî’nin sözüdür. Bundan, Hâlid b. el-Velîd’in hadisi: O, Ömer’e -Allah ikisinden de razı olsun- yazdı: “Şüphesiz insanlar şarapta **دمقوا** ettiler ve had (ceza) hususunda zâhidlik gösterdiler”; yani: onun içimine girdiler ve genişlediler, yayılıp rahatladılar ve (ona) üşüştüler; yani izin olmaksızın. Şemmer bunu böyle rivayet etti; el-Cevherî onu **كاندمق** gibi (yani **اندمق** gibi) tefsir ettiğini nakletti.

Ve **دمق** onun ağzını ve **دقمه**; **دمقا** ve **دقما**: dişlerini kırdı; bunu el-Cevherî nakletti. el-Asma‘î şu beyti okudu:
  Ve yılanı ve küçük hayvanları yer

  Ve kilitleri ve tabutu **يدمق** eder
  Ve yaşlı kadını boğar yahut ölür
  Yahut **المأقوط** ve **الملتوت**u çıkarır

Ve **دمق** bir şeyi bir şeyin içine, **يدمقه** ve **يدمقه** (fiili) **حدي** babından **نصر** ve **ضرب** üzere: onu içeri soktu; İbn Düreyd’den. **كأدمقه** (gibi). Ve **دمقه**; İbn Düreyd dedi: o hâlde o **دميق** ve **مدموق**tur. **الصحاح**’ta: **الدمق** (harekeli): rüzgâr ve kar. Başkası dedi: rüzgârla birlikte kar; insanı her yönden kaplar da neredeyse isabet ettiğini öldürür; Farsça olup Arapçalaştırılmışı **دمه**’dir. es-Sâğânî dedi: demircinin onu **دمقه** etmesi de böyledir. Ebû Hâtim dedi: çünkü **الدمق** nefes(tir); o hâlde o, **دمه كير**’dir; yani: nefesle alan.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **الدمق** (fetha ile): hırsızlık. İbn Düreyd dedi: ve **يوم داموق**: eğer bir kırgınlık/rahatsızlık sahibi ise; yani: pek sıcak (gün). Ebû Hâtim dedi: o, Farsça olup Arapçalaştırılmıştır. Ve **الدامق**: içinde hayır olmayan bozuk; İbn Abbâd’dan, **الدموق** gibi. Ve **المندمق** mef‘ûl için: içeri sokulan/yerleştirilen (şey), Rü’be’nin bir avcıyı ve onun dumanlığına girişini vasfederken söylediği:
  **المندمق**ın ince (yerinde) düzeldiği vakit
  Ve ok sadağında **حشرات الرسق** (vardır)

Dedi ki: onun **مندمقه**si: onun girişi. Ve **اندمقت** **الحاركة**; ve **التكملة**’de: **الحارقة**: yerinden ayrıldı; İbn Abbâd’dan.

Ve **دمق** hamuru **تدميقا**: içine un bastırdığı zaman; ele yapışmasın diye; İbn Abbâd’dan. Ve **التكملة**’de: hafifletme ile **دمق** (şeklinde) vâki olmuştur.

Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: **الاندماق**: **الانخراط** (içine girme/katılma). Ve avcı **اندمق** etti dumanlığına; ve ondan da **اندمق** etti: çıktığı zaman; zıddı. Ve **الدامق**: kavmin üzerine izin olmaksızın giren ve onların yemeğinden yiyen; çoğulu **دمق**. Ve **المندمق**: geniş; bununla, bazısı Rü’be’nin önceki sözünü tefsir etti.

Ve **الدميق** kـ**قبيط**: isim. Ve falan kimse maldan aldı ta ki **دمق** etti ve **دقم** etti: ta ki tıka basa doldurdu. Ve **ديمق**: Mısır’da bir köy.
