# دم — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D9%85/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: دم

دَمَّ
1 دَمَّ دم , (S, M, Msb, K, &c.,) aor. دَمُ٣َ , (S, M, Msb,) inf. n. دَمٌّ, (T, M, Msb,) He smeared, or did over, (S, M, Msb, K,) a thing, (S, M, K, *) or the face, (Msb,) with any kind of dye [or the like]: (S, Msb:) and a house, or chamber, with [plaster of] gypsum, (T, M, K,) or with mud or clay, (T,) and with [a wash of] quick lime: (TA:) and a ship with tar: (M, K:) and an eye, externally, (Lth, T, K,) or a pained eye, externally, (M,) with a دِمَام, (Lth, T, M, K,) i. e. any medicinal liniment, (Lth, T,) such as aloes, and saffron; (TA;) as also ↓ دمّم: (Kr, M, K:) [or this latter, probably, has an intensive signification: see also R. Q. 1:] and دَمَّتْ, aor. and inf. n. as above, said of a woman, she smeared the parts around her eye with aloes or saffron: (M:) or دَمَّتِ العَيْنَ she applied a collyrium to the eye; or smeared it with a دِمَام. (Msb.) You say also, دَمَّ القِدْرِ, aor. and inf. n. as above, He smeared, or did over, the [stone] cooking-pot with blood or spleen, [or with liver, (see دَمِيمٌ,]) after repairing it: (Lh, M:) and دُمَّت it (the [stone] cooking-pot) was smeared, or done over, with blood or spleen [or liver], after it had been repaired: (T:) or was plastered with mud or clay, and with gypsum. (TA.) And دَمَّ الصَّدْعِ, aor. and inf. n. as above, He smeared over the crack with blood and burnt hair mixed together; as also ↓ دَمَّمَهُ. (M.) ― -b2- [Hence,] دُمَّ بِالشَّحْمِ, said of a camel &c., (assumed tropical:) He was, or became, loaded [or overspread] with fat; syn. أَوْقَرَ or أُوْقِرَ. (So accord. to different copies of the S.) And دُمَّ [alone], inf. n. as above, (tropical:) He (a camel) had much fat and flesh, so that one could not feel in him the prominence of a bone. (T, TA.) And دُمَّ وَجْهُهُ حُسْنًا (assumed tropical:) His face was [flushed,] as though it were overspread, with beauty. (M.) ― -b3- [Hence also,] بِمَ دَمَّتْ عَيْنَاهَا, [so I find it written, but I think it should be دُمَّتْ,] meaning (tropical:) What did she bring forth? or what has she brought forth? a male or a female? and دمّت فُلَانَةُ بِغُلَامٍ [the verb (here written without any vowel-sign) being app. دُمَّتْ, meaning دُمَّتْ عَيْنَاهَا, because offspring, and especially boys, are among the things by which the eye is said to be refreshed, as it is by the application of a دِمَام,] (tropical:) Such a woman brought forth a boy. (TA.) ― -b4- دَمَّ الأَرْضَ, (M, K,) aor. and inf. n. as above, (M,) He made the earth, or ground, even, (M, K,) as is done after turning it over for sowing. (M.) And دَمَّ جُحْرَهُ, said of the Jerboa, (T, S, M, K,) aor. and inf. n. as above, (T,) It stopped up the mouth of its hole with its نَبِيشَة [or earth which it had extracted]: (T:) or it filled up its hole with earth: (S:) or it covered over its hole and made it even. (M, K.) And دَمَّ الكَمْأَةَ He made the earth, or dust, even over the truffles. (K.) And دَمَمْتُ عَلَى الشَّىْءِ I covered over the thing; (T, TA;) as also دَمَمْتُ الشَّىْءَ: (Ham p. 461: [see also R. Q. 1:]) and in like manner, دَمَمْتُ عَلَيْهِ القَبْرَ [I covered up the grave over him]: and ↓ دَمْدَمْتُ عَلَى الشَّىْءِ I buried the thing, making the ground even over it. (T, TA. *) ― -b5- دَمَّهُ, (K,) or دَمَّ رَأْسَهُ, (T, M,) aor. and inf. n. as above, (M,) (assumed tropical:) He broke his head: (M, K:) or he struck, or beat, and broke, his head: (T:) or it signifies, accord. to Lh, (M,) or signifies also, (K,) he struck, or beat, his head, (M, K,) whether he broke it or not. (M.) And دَمَّ ظَهْرَهُ, aor. and inf. n. as above, (tropical:) He struck, or beat, his back with a brick, (M, TA,) and with a staff or stick, or with a stone: a tropical meaning, as is said in the A. (TA.) ― -b6- دَمَّهُمْ, (Lh, T, M, K,) aor. as above, (Lh, T, M,) and so the inf. n., (M,) (assumed tropical:) He crushed them (طَحَنَهُمْ), and destroyed them; (Lh, T, M, K;) as also ↓ دَمْدَمَهُمْ, and عَلَيْهِمٌ ↓ دَمْدَمَ: (M, K:) or this last (دمدم عليهم) signifies He (God) destroyed them: and الشَّىْءَ ↓ دَمْدَمْتُ, I made the thing to cleave to the ground, and scattered it, or broke it, destroying it. (S.) ↓ فَدَمْدَمَ عَلَيْهِمٌ رَبُّهُمْ, (M, TA,) in the Kur [xci. 14], (TA,) means And their Lord crushed them (طَحَنَهُمْ), and destroyed them: (M, TA:) or made punishment to fall, or come, upon them in common, or universally; expl. by أَطْبَقَ عَلَيْهِمُ العَذَابَ: (Zj, T, Bd, Jel, TA:) or made the earth to quake with them: (Fr, T, TA:) or was angry with them: (IAmb, T:) or spoke to them in anger: (TA:) for [the inf. n.] دَمْدَمَةٌ signifies the being angry: (M, K:) and the speaking so as to disquiet, or agitate, a man: (T, TA:) and دَمْدَمَ عَلَيْهِ he spoke to him in anger. (M, K.) You say also, دَمَّ فُلَانًا, meaning He (a man, IAar, T) punished such a one fully, or completely; (IAar, T, K;) as also ↓ دَمْدَمَهُ: (TA:) [or perhaps دَمْدَمَ عَلَيْهِ; for Az says, in another place, at the close of this art.,] IAar says that دَمْدَمَ signifies he punished fully, or completely; or inflicted a full, or complete, punishment. (T.) ― -b7- دَمَّ الحِجْرَ, (K,) aor. and inf. n. as above, (TA,) said of a stallion horse, He leaped the mare. (K.) ― -b8- دَمَّ, (M, K,) aor. and inf. n. as above, (M,) also signifies He hastened; syn. أَسْرَعَ [app. in a trans. sense; for otherwise, accord. to rule, the aor. should be يَدِمُّ, with kesr]. (M, K, TA. In the CK, [erroneously,] اَصْرَعَ.) -A2- دَمَّ; (T, Msb;) sec. pers. دَمَمْتَ, (S, M, Msb, K,) aor. دَمِ٣َ (Ks, Lh, T, S, M, Msb, K) and دَمُ٣َ ; (S, M, K;) and دَمِمْتَ, (M, Msb, K,) aor. دَمَ٣َ ; (AZ, T, Msb;) and دَمُمْتَ, (T, M, Msb, K) aor. دَمُ٣َ ; (T, Msb;) inf. n. (of the last, TA, or of all, M) دَمَامَةٌ; (S, M, K;) the last of these verbs mentioned by IKtt on the authority of Kh; (TA;) and [said to be] the only instance of its kind, among reduplicative verbs, (T, Msb, TA,) except لَبُبْتَ and شَرُرْتَ (Msb, TA) and فَكُكْتَ, mentioned in the K, and عَزُزَتِ الشَّاةُ, mentioned by IKh; (TA;) He (a man, T, S, Msb) was, or became, such as is termed دَمِيم [q. v.]: (Ks, Lh, T, S, Msb:) or he did evil; syn. أَسَآءَ. (M, K. [See also 4.])

2 دَمَّ٣َ see 1, in two places.

ادمّ
4 ادمّ أدام أدم أدمى ادم دام دم دمى دمي آدم He did what was bad, evil, abominable, or foul; syn. أَقْبَحَ (Lth, T, K) and أَسَآءَ: (Lth, T: [see also 1, last sentence: in the K, also, and in the M, the sec. pers., أَدْمَمْتَ, is explained as meaning أَقْبَحْتَ الفِعْلَ, which is a pleonasm for أَقْبَحْتَ:]) or he had a child, or offspring, borne to him such as is termed دَمِيمٌ (K, TA) or قَبِيحٌ دَمِيمٌ (so in the CK) in make. (TA.)

دَمْدَمَ
R. Q. 1 دَمْدَمَ دمدم , [inf. n. دَمْدَمَةٌ,] He smeared, or did over, a thing much, or exceedingly, or with energy: and he so covered over a thing. (Ham p. 461. [But the context there indicates that the verb in these two senses should be correctly written دمّم.]) ― -b2- See also 1, near the middle of the paragraph, and in five places after that.

دَمٌّ
دَمٌّ دم : see دِمَامٌ: ― -b2- and دَمَّآءُ. -A2- Also a dial. var. of دَمٌ [i. e. Blood: see art. دمو or دمى]: (K:) but ignored by Ks. (T, TA.)

دُمٌّ
دُمٌّ دم : see دَمِيمٌ.

دُمَّةٌ
دُمَّةٌ دم دمه دمة : see دَامَّآءُ. -A2- Also A way, course, mode, or manner, of acting or conduct or the like. (S, K.) ― -b2- And A certain game. (S, K.)

دِمَّةٌ
دِمَّةٌ دم دمه دمة The lodging-place, or nightly lodging-place, (مَرْبِض, [for which Golius appears to have read مريض,]) of sheep or goats; (M, K, TA;) as though [originating] from its being befouled with urine and dung: occurring in a trad., in which it is said that there is no harm in praying in a دمّة of sheep or goats: (M, TA:) but some read, in this instance, دِمْنَة: and some say that دِمَّة is originally دِمْنَة. (TA.) ― -b2- A piece of بَعْر [i. e. camels', sheep's, goats', or similar, dung]: (S, K: [in the CK, البَقَرَةُ is erroneously put for البَعْرَةُ:]) so called because of its despicableness. (TA.) ― -b3- A louse; (Msb, K;) or a small louse: (M, TA:) or (so in the M, but in the Msb and K “ and ”) an ant; (M, K;) because of its smallness; (TA;) or a small ant. (Msb.) ― -b4- And hence, app., (M, TA,) (assumed tropical:) A short and contemptible man. (M, K. [See also دَمِيمٌ.]) ― -b5- And A cat. (K.)

دَمِمٌ
دَمِمٌ دمم Blood, or biestings, with which the crevices of stone cooking-pots are stopped up (تُسَدُّ: in the TT and CK, تُشَدُّ). (IAar, M, K, TA.)

دُمَمَةٌ
دُمَمَةٌ دمم دممه دممة : see دَامَّآءُ.

دُمَمَآءُ
دُمَمَآءُ دممآء : see دَامَّآءُ.

دِمَامٌ
دِمَامٌ دمام دميم (T, S, M, Msb, K) and ↓ دَمٌّ (M, K) A thing (S, M, Msb, K) of any kind (S, TA) with which one smears, or does over, (S, M, Msb, K,) the face [&c.]: (Msb:) said by some to be the red pigment with which women redden their faces: (Msb:) and particularly, [i. e. both these words,] (K,) or the former, (S,) a medicinal liniment with which one smears the forehead of a child (S, K) and the exterior of his eyes: (S:) or the former word, a medicament with which the forehead of a child is smeared, called حُضَض or حُضُض: and as some say, [the pigment called] نَؤُور: (TA:) and a collyrium, or liniment, that is applied to the eye: (Msb:) or any medicament with which the exterior of the eye is smeared; (Lth, T;) such as aloes, and saffron: (TA:) and i. q. نَؤُورٌ, which is applied to the gums. (T.) بُصِّرَتْ بِدِمَامٍ, said of the feathers of an arrow, means They were stuck fast with glue: (M, TA:) or they were besmeared with blood. (S in art. بصر.) ― -b2- Also, [i. e. both words,] (K,) or the former word, (T,) (assumed tropical:) Clouds in which is no water; (K, TA;) as being likened to the liniment so called. (TA)

دَمِيمٌ
دَمِيمٌ دميم , applied to a قِدْر [or cooking-pot], (S, M, K,) or a بُرْمَة [meaning one of stone, (see دِمَمٌ,]) (T,) Smeared, or done over, with spleen (T, S, M, K) or liver (M, K) or blood [or biestings], (T, M, K,) after being repaired; (T, K;) as also دَمِيمَةٌ (T, Lh, M, K) and ↓ مَدْمُومَةٌ: (T, S:) and ↓ دُمٌّ, with damm, [app. pl. of دَمِيمٌ,] signifies cooking-pots (قُدُورٌ) [so] smeared. (IAar, TA.) -A2- Also, (S, M, K,) applied to a man, (M, Msb,) Foul, or ugly; syn. قَبِيحٌ: (S, M:) or contemptible: (M, K:) or foul, or ugly, (قَبِيح,) in aspect, and small in body: (Msb:) not pleasing to the eyes: (TA in art. بشع:) دَمِيمٌ relates to the stature; and ذَمِيمٌ, to the dispositions: (IAar, T:) app. from دِمَّةٌ signifying “a louse” and “a small ant:” (Msb:) [see also دِمَّةٌ:] fem. with ة: pl. دِمَامٌ and دَمَائِمُ; the former masc. (M, Msb, K) and fem., (M, K,) and the latter fem. (M, Msb, K.)

دُمَّا
دُمَّا دم دما [or دُمَّى], and دُمَّآءُ, or دَمَّآءُ: see دَامَّآءُ.

دَمَّامٌ
دَمَّامٌ دمام دميم One who repairs cooking-pots by cementing them. (Golius from Meyd. See 1.)

دَامَّآءُ
دَامَّآءُ دامآء and ↓ دُمَمَةٌ and ↓ دُمَّةٌ (T, S, K) The hole that is stopped up by the jerboa with the earth that it has extracted; (T, TA; *) and so ↓ دُمَّا [more properly written دُمَّى], or ↓ دُمَّآءُ, each with damm, (TA,) or ↓ دَمَّآءُ: (T, accord. to the TT:) or one of the holes of the jerboa; (S, K;) like رَاهِطَآءُ [q. v.]: (S:) [and so, app., ↓ دَمٌّ, accord. to the KL; there explained as signifying سوراخ موش دشتى:] and also, (K,) or the first and second, (M,) the earth which the jerboa collects and extracts from its hole, and with which it stops up the entrance thereof; (M, K;) or the earth with which it stops up one of its holes: (M:) and ↓ دُمَمَآءُ also signifies the دَامَّآءُ of the jerboa: (IAar, K:) the pl. (of دَامَّآءُ, S) is دَوَامُّ. (S, K.)

دَيْمُومٌ
دَيْمُومٌ ديموم and دَيْمُومَةٌ A wide [desert such as is termed] فَلَاة; (M, K, TA;) in which journeying continues long (يَدُومُ [for it is regarded by some as derived from دَامَ, of which دَيْمُومَةٌ is also an inf. n.,]) by reason of its far-extending: (TA:) or a [desert such as is termed] مَفَازَة in which is no water: (S:) or a level tract of land in which are no signs of the way, nor any road, nor water, nor any one to cheer by his presence: pl. دَيَامِيمُ: which is explained as signifying smooth deserts of which the extremities are far apart: and أَرْضٌ دَيْمُومَةٌ signifies a land that is disapproved, disliked, or abominable. (T in art. دوم, and TA.)

مِدَمَّةٌ
مِدَمَّةٌ مدمه مدمة A wooden implement with teeth, with which the earth, or ground, is made even, (M, K,) after it has been turned over for sowing. (M.)

كُرٌّ مُدَمَّمٌ
كُرٌّ مُدَمَّمٌ كر مدمم (S, K *) [A well] cased with stones or burnt bricks; syn. مَطْوِىٌّ. (S, K.)

مَدْمُومٌ
مَدْمُومٌ مدموم [Smeared, or done over, with any kind of dye &c.: fem. with ة]: see دَمِيمٌ. ― -b2- [Hence,] Red. (S.) ― -b3- And (assumed tropical:) Fat in the utmost degree; (M, K;) full of fat; (S, M, K;) as though smeared therewith: (M:) applied to a camel &c.; (S;) or to a human being, and an ass, and a bull, and a sheep or goat, and any beast. (TA.) [Accord. to the KL, it signifies also Heavily laden: but the right explanation is probably laden with fat: see دُمَّ بِالشَّحْمِ, in the first paragraph of this art.]

### Türkçe

**دَمَّ**
1 **دَمَّ** **دم** , (S, M, Msb, K, &c.,) muzâri‘i **دَمُ٣َ** , (S, M, Msb,) mastarı **دَمٌّ**, (T, M, Msb,) O, bir şeyi, (S, M, Msb, K,) (S, M, K, *) yahut yüzü, (Msb,) herhangi bir tür boya [veya benzeri] ile sıvadı, yahut kapladı: (S, Msb:) ve bir evi, yahut odayı, [alçı] jips ile, (T, M, K,) yahut çamur veya kil ile, (T,) ve [sönmemiş kireçten bir badana] ile: (TA:) ve bir gemiyi zift ile: (M, K:) ve bir gözü, dıştan, (Lth, T, K,) yahut ağrılı bir gözü, dıştan, (M,) bir **دِمَام** ile, (Lth, T, M, K,) yani herhangi bir tıbbî merhem ile, (Lth, T,) meselâ sarısabır ve safran; (TA;) keza ↓ **دمّم**: (Kr, M, K:) [yahut bu ikincisi, muhtemelen, pekiştirme anlamına sahiptir: ayrıca bkz. R. Q. 1:] ve **دَمَّتْ**, muzâri‘i ve mastarı yukarıdaki gibi, bir kadın hakkında söylenir; o, gözünün çevresindeki kısımları sarısabır veya safran ile sıvadı: (M:) yahut **دَمَّتِ العَيْنَ** o, göze sürme çekti; yahut onu bir **دِمَام** ile sıvadı. (Msb.) Sen ayrıca dersin ki, **دَمَّ القِدْرِ**, muzâri‘i ve mastarı yukarıdaki gibi, O, [taş] tencereyi, onu onardıktan sonra, kan veya dalak ile, [yahut karaciğer ile, (bkz. **دَمِيمٌ**,)] sıvadı, yahut kapladı: (Lh, M:) ve **دُمَّت** o ([taş] tencere) onarıldıktan sonra kan veya dalak [yahut karaciğer] ile sıvandı, yahut kaplandı: (T:) yahut çamur veya kil ile ve jips ile sıvandı. (TA.) Ve **دَمَّ الصَّدْعِ**, muzâri‘i ve mastarı yukarıdaki gibi, O, çatlağı, kan ve yakılmış kıl karışımıyla sıvadı; keza ↓ **دَمَّمَهُ**. (M.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **دُمَّ بِالشَّحْمِ**, deve vb. hakkında söylenir, (varsayılan mecaz:) O, yağ ile yüklendi [yahut kaplandı]; eşanlamlısı **أَوْقَرَ** yahut **أُوْقِرَ**. (S’nin farklı nüshalarına göre.) Ve **دُمَّ** [yalnız], mastarı yukarıdaki gibi, (mecaz:) O (bir deve) çok yağa ve ete sahipti; öyle ki onda bir kemiğin çıkıntısı hissedilemezdi. (T, TA.) Ve **دُمَّ وَجْهُهُ حُسْنًا** (varsayılan mecaz:) Onun yüzü, sanki güzellik ile kaplanmış gibi [al aldı]. (M.) ― -b3- [Bundan ayrıca,] **بِمَ دَمَّتْ عَيْنَاهَا**, [bunu böyle yazılmış buluyorum; fakat bence **دُمَّتْ** olmalıdır,] anlamı (mecaz:) O ne doğurdu? yahut ne doğurmuş? erkek mi dişi mi? ve **دمّت فُلَانَةُ بِغُلَامٍ** [fiil (burada harekesiz yazılmış) görünüşe göre **دُمَّتْ** olup **دُمَّتْ عَيْنَاهَا** anlamındadır; çünkü nesil, özellikle oğlanlar, gözün ferahlatıldığı şeylerdendir; tıpkı gözün bir **دِمَام** uygulanmasıyla ferahlaması gibi,] (mecaz:) Şu kadın bir oğlan doğurdu. (TA.) ― -b4- **دَمَّ الأَرْضَ**, (M, K,) muzâri‘i ve mastarı yukarıdaki gibi, (M,) O, yeri, toprağı düzledi, (M, K,) ekim için sürüldükten sonra yapıldığı gibi. (M.) Ve **دَمَّ جُحْرَهُ**, yer faresi hakkında söylenir, (T, S, M, K,) muzâri‘i ve mastarı yukarıdaki gibi, (T,) O, deliğinin ağzını kendi **نَبِيشَة**’si [yahut çıkardığı toprak] ile tıkadı: (T:) yahut deliğini toprakla doldurdu: (S:) yahut deliğini örttü ve onu düzledi. (M, K.) Ve **دَمَّ الكَمْأَةَ** O, yer mantarlarının üstündeki toprağı yahut tozu düzledi. (K.) Ve **دَمَمْتُ عَلَى الشَّىْءِ** Ben şeyi örttüm; (T, TA;) keza **دَمَمْتُ الشَّىْءَ**: (Ham s. 461: [ayrıca bkz. R. Q. 1:]) ve aynı şekilde, **دَمَمْتُ عَلَيْهِ القَبْرَ** [ben onun üzerine kabri örttüm]: ve ↓ **دَمْدَمْتُ عَلَى الشَّىْءِ** Ben şeyi gömdüm; yerini onun üstünde düzleyerek. (T, TA. *) ― -b5- **دَمَّهُ**, (K,) yahut **دَمَّ رَأْسَهُ**, (T, M,) muzâri‘i ve mastarı yukarıdaki gibi, (M,) (varsayılan mecaz:) O, onun başını yardı: (M, K:) yahut onun başına vurdu, yahut dövdü, ve yardı: (T:) yahut Lh’ye göre, (M,) yahut ayrıca anlamı, (K,) o, onun başına vurdu, yahut dövdü, (M, K,) onu yarıp yarmadığına bakılmaksızın. (M.) Ve **دَمَّ ظَهْرَهُ**, muzâri‘i ve mastarı yukarıdaki gibi, (mecaz:) O, onun sırtına bir tuğla ile, (M, TA,) ve bir değnek yahut sopa ile, yahut bir taş ile vurdu, yahut dövdü: A’da söylendiği üzere mecaz bir anlamdır. (TA.) ― -b6- **دَمَّهُمْ**, (Lh, T, M, K,) muzâri‘i yukarıdaki gibi, (Lh, T, M,) ve mastarı da öyle, (M,) (varsayılan mecaz:) O, onları ezdi (**طَحَنَهُمْ**), ve helâk etti; (Lh, T, M, K;) keza ↓ **دَمْدَمَهُمْ**, ve **عَلَيْهِمٌ** ↓ **دَمْدَمَ**: (M, K:) yahut bu sonuncu (**دمدم عليهم**) O (Allah) onları helâk etti demektir: ve **الشَّىْءَ** ↓ **دَمْدَمْتُ**, Ben şeyi yere yapışır kıldım, ve onu dağıttım, yahut kırdım, onu helâk ederek. (S.) ↓ **فَدَمْدَمَ عَلَيْهِمٌ رَبُّهُمْ**, (M, TA,) Kur’ân’da [xci. 14], (TA,) demektir ki: Ve Rableri onları ezdi (**طَحَنَهُمْ**), ve helâk etti: (M, TA:) yahut onlara azabı topluca, yahut umûmî olarak, indirdi; **أَطْبَقَ عَلَيْهِمُ العَذَابَ** ile açıklanır: (Zj, T, Bd, Jel, TA:) yahut yeri onlarla birlikte sarsıntıya uğrattı: (Fr, T, TA:) yahut onlara gazap etti: (IAmb, T:) yahut onlara öfkeyle konuştu: (TA:) çünkü [mastarı] **دَمْدَمَةٌ** öfkelenmeyi ifade eder: (M, K:) ve bir adamı huzursuz edecek, yahut çalkalayacak şekilde konuşmayı: (T, TA:) ve **دَمْدَمَ عَلَيْهِ** o, ona öfkeyle konuştu. (M, K.) Sen ayrıca dersin ki, **دَمَّ فُلَانًا**, anlamı: O (bir adam, IAar, T) falancayı tam, yahut bütünüyle cezalandırdı; (IAar, T, K;) keza ↓ **دَمْدَمَهُ**: (TA:) [yahut belki **دَمْدَمَ عَلَيْهِ**; zira Az, bu maddenin sonunda başka bir yerde,] IAar’ın **دَمْدَمَ**’ın tam, yahut bütünüyle cezalandırmak; yahut tam, yahut eksiksiz bir ceza vermek anlamına geldiğini söylediğini aktarır. (T.) ― -b7- **دَمَّ الحِجْرَ**, (K,) muzâri‘i ve mastarı yukarıdaki gibi, (TA,) aygır at hakkında söylenir, O, kısrağa aştı. (K.) ― -b8- **دَمَّ**, (M, K,) muzâri‘i ve mastarı yukarıdaki gibi, (M,) ayrıca şu anlama gelir: O, acele etti; eşanlamlısı **أَسْرَعَ** [görünüşe göre geçişli anlamda; yoksa kaideye göre muzâri‘inin kesre ile **يَدِمُّ** olması gerekirdi]. (M, K, TA. CK’de [yanlış olarak] **اَصْرَعَ**.) -A2- **دَمَّ**; (T, Msb;) ikinci şahıs **دَمَمْتَ**, (S, M, Msb, K,) muzâri‘i **دَمِ٣َ** (Ks, Lh, T, S, M, Msb, K) ve **دَمُ٣َ** ; (S, M, K;) ve **دَمِمْتَ**, (M, Msb, K,) muzâri‘i **دَمَ٣َ** ; (AZ, T, Msb;) ve **دَمُمْتَ**, (T, M, Msb, K) muzâri‘i **دَمُ٣َ** ; (T, Msb;) mastarı (sonuncunun, TA, yahut hepsinin, M) **دَمَامَةٌ**; (S, M, K;) bu fiillerin sonuncusu IKtt tarafından Kh’den rivayetle zikredilmiştir; (TA;) ve [denilmiştir ki] ikizli fiiller arasında bunun benzeri tek örnektir, (T, Msb, TA,) **لَبُبْتَ** ve **شَرُرْتَ** hariç (Msb, TA) ve K’da zikredilen **فَكُكْتَ**, ve IKh’nin zikrettiği **عَزُزَتِ الشَّاةُ**: (TA;) O (bir adam, T, S, Msb) **دَمِيم** diye adlandırılan türden idi, yahut oldu [bkz.]: (Ks, Lh, T, S, Msb:) yahut o, kötülük yaptı; eşanlamlısı **أَسَآءَ**. (M, K. [Ayrıca bkz. 4.])

2 **دَمَّ٣َ** bkz. 1, iki yerde.

**ادمّ**
4 **ادمّ** **أدام** **أدم** **أدمى** **ادم** **دام** **دم** **دمى** **دمي** **آدم** O, kötü, fena, iğrenç, yahut pis olanı yaptı; eşanlamlısı **أَقْبَحَ** (Lth, T, K) ve **أَسَآءَ**: (Lth, T: [ayrıca bkz. 1, son cümle: K’da ayrıca, ve M’de, ikinci şahıs **أَدْمَمْتَ**, **أَقْبَحْتَ الفِعْلَ** anlamıyla açıklanır; bu, **أَقْبَحْتَ** için bir fazlalıktır:]) yahut ona, erkeklikçe **دَمِيمٌ** (K, TA) yahut **قَبِيحٌ دَمِيمٌ** (CK’de böyle) diye adlandırılan türden bir çocuk, yahut nesil, doğuruldu. (TA.)

**دَمْدَمَ**
R. Q. 1 **دَمْدَمَ** **دمدم** , [mastarı **دَمْدَمَةٌ**,] O, bir şeyi çokça, yahut aşırı derecede, yahut kuvvetle sıvadı, yahut kapladı: ve bir şeyi böylece örttü. (Ham s. 461. [Fakat oradaki bağlam, fiilin bu iki anlamda doğru yazılışının **دمّم** olması gerektiğini gösterir.]) ― -b2- Ayrıca bkz. 1, paragrafın ortalarına yakın, ve bundan sonra beş yerde.

**دَمٌّ**
**دَمٌّ** **دم** : bkz. **دِمَامٌ**: ― -b2- ve **دَمَّآءُ**. -A2- Ayrıca **دَمٌ**’ün lehçe varyantıdır [yani Kan: bkz. md. **دمو** yahut **دمى**]: (K:) fakat Ks tarafından dikkate alınmamıştır. (T, TA.)

**دُمٌّ**
**دُمٌّ** **دم** : bkz. **دَمِيمٌ**.

**دُمَّةٌ**
**دُمَّةٌ** **دم** **دمه** **دمة** : bkz. **دَامَّآءُ**. -A2- Ayrıca bir yol, gidiş, tarz, yahut davranış biçimi vb. (S, K.) ― -b2- Ve belirli bir oyun. (S, K.)

**دِمَّةٌ**
**دِمَّةٌ** **دم** **دمه** **دمة** Koyunların veya keçilerin gece yatma yeri, yahut gece konaklama yeri, (**مَرْبِض**, [Golius’un **مريض** okumuş göründüğü yer]), (M, K, TA;) sanki idrar ve dışkı ile kirlenmiş olmasından [kaynaklanır] gibi: bir rivayette geçer; onda, koyunların veya keçilerin bir **دمّة**’sinde namaz kılmada bir sakınca olmadığı söylenir: (M, TA:) fakat bazıları bu yerde **دِمْنَة** okur: ve bazıları **دِمَّة**’nin aslının **دِمْنَة** olduğunu söyler. (TA.) ― -b2- **بَعْر**’dan bir parça [yani deve, koyun, keçi vb. dışkısı]: (S, K: [CK’de **البَقَرَةُ**, yanlışlıkla **البَعْرَةُ** yerine konmuştur:]) aşağılığından dolayı böyle adlandırılmıştır. (TA.) ― -b3- Bir bit; (Msb, K;) yahut küçük bir bit: (M, TA:) yahut (M’de böyle; fakat Msb ve K’da “ve”) bir karınca; (M, K;) küçüklüğünden dolayı: (TA;) yahut küçük bir karınca. (Msb.) ― -b4- Ve bundan dolayı, görünüşe göre, (M, TA,) (varsayılan mecaz:) kısa ve aşağılık bir adam. (M, K. [Ayrıca bkz. **دَمِيمٌ**.]) ― -b5- Ve bir kedi. (K.)

**دَمِمٌ**
**دَمِمٌ** **دمم** Taş tencerelerin çatlaklarının tıkandığı kan, yahut ağız sütü; ( **تُسَدُّ**: TT ve CK’de **تُشَدُّ**). (IAar, M, K, TA.)

**دُمَمَةٌ**
**دُمَمَةٌ** **دمم** **دممه** **دممة** : bkz. **دَامَّآءُ**.

**دُمَمَآءُ**
**دُمَمَآءُ** **دممآء** : bkz. **دَامَّآءُ**.

**دِمَامٌ**
**دِمَامٌ** **دمام** **دميم** (T, S, M, Msb, K) ve ↓ **دَمٌّ** (M, K) Yüzü [&c.] sıvamak, yahut kaplamak için, (S, M, Msb, K,) kullanılan, (S, M, Msb, K) herhangi bir türden bir şey: (Msb:) bazılarınca, kadınların yüzlerini kızarttıkları kırmızı pigment olduğu söylenir: (Msb:) ve özellikle, [yani bu iki kelimenin ikisi de,] (K,) yahut birincisi, (S,) bir çocuğun alnına (S, K) ve gözlerinin dışına sürülen tıbbî bir merhem: (S:) yahut birinci kelime, çocuğun alnına sürülen, **حُضَض** yahut **حُضُض** denilen bir ilaçtır: ve bazılarına göre, [**نَؤُور** denilen pigment]: (TA:) ve göze uygulanan bir sürme, yahut merhem: (Msb:) yahut gözün dışına sürülen herhangi bir ilaç; (Lth, T;) meselâ sarısabır ve safran: (TA:) ve diş etlerine uygulanan **نَؤُورٌ** ile aynı anlamdadır. (T.) **بُصِّرَتْ بِدِمَامٍ**, bir okun tüyleri hakkında söylenir, demektir ki: Onlar tutkal ile yapıştırıldı: (M, TA:) yahut kan ile sıvandı. (S, md. **بصر**’da.) ― -b2- Ayrıca, [yani iki kelimenin ikisi de,] (K,) yahut birinci kelime, (T,) (varsayılan mecaz:) içinde su bulunmayan bulutlar; (K, TA;) bu adla anılan merheme benzetilmesi sebebiyle. (TA)

**دَمِيمٌ**
**دَمِيمٌ** **دميم** , bir **قِدْر**’a [yahut tencereye], (S, M, K,) yahut bir **بُرْمَة**’ye (taştan olan anlamında, (bkz. **دِمَمٌ**,]) (T,) uygulanır: Onarıldıktan sonra dalak ile (T, S, M, K) yahut karaciğer ile (M, K) yahut kan [yahut ağız sütü] ile, (T, M, K,) sıvanmış, yahut kaplanmış; (T, K;) keza **دَمِيمَةٌ** (T, Lh, M, K) ve ↓ **مَدْمُومَةٌ**: (T, S:) ve ↓ **دُمٌّ**, damme ile, [görünüşe göre **دَمِيمٌ**’ün çoğulu,] bu şekilde sıvanmış tencereler (**قُدُورٌ**) anlamına gelir. (IAar, TA.) -A2- Ayrıca, (S, M, K,) bir adama uygulanır: (M, Msb,) çirkin, yahut kötü görünüşlü; eşanlamlısı **قَبِيحٌ**: (S, M:) yahut aşağılık: (M, K:) yahut görünüşte çirkin, ( **قَبِيح**, ) ve bedence küçük: (Msb:) gözlere hoş gelmeyen: (TA, md. **بشع**’da:) **دَمِيمٌ** boyla ilgilidir; **ذَمِيمٌ** ise huylarla: (IAar, T:) görünüşe göre “bit” ve “küçük karınca” anlamındaki **دِمَّةٌ**’den: (Msb:) [ayrıca bkz. **دِمَّةٌ**:] dişili ة iledir: çoğulu **دِمَامٌ** ve **دَمَائِمُ**; birincisi eril (M, Msb, K) ve dişil, (M, K,) ikincisi dişildir. (M, Msb, K.)

**دُمَّا**
**دُمَّا** **دم** **دما** [yahut **دُمَّى**], ve **دُمَّآءُ**, yahut **دَمَّآءُ**: bkz. **دَامَّآءُ**.

**دَمَّامٌ**
**دَمَّامٌ** **دمام** **دميم** Tencereleri çimentolayarak onaran kimse. (Golius, Meyd’den. Bkz. 1.)

**دَامَّآءُ**
**دَامَّآءُ** **دامآء** ve ↓ **دُمَمَةٌ** ve ↓ **دُمَّةٌ** (T, S, K) Yer faresinin, çıkardığı toprakla tıkadığı delik; (T, TA; *) ve keza ↓ **دُمَّا** [daha doğru yazılışı **دُمَّى**], yahut ↓ **دُمَّآءُ**, her biri damme ile, (TA,) yahut ↓ **دَمَّآءُ**: (T, TT’ye göre:) yahut yer faresinin deliklerinden biri; (S, K;) **رَاهِطَآءُ** gibi [bkz.]: (S:) [ve böylece, görünüşe göre, ↓ **دَمٌّ**, KL’ye göre; orada “سوراخ موش دشتى” anlamıyla açıklanır:] ve ayrıca, (K,) yahut birinci ve ikinci, (M,) yer faresinin deliğinden topladığı ve çıkardığı, ve girişini tıkadığı toprak; (M, K;) yahut deliklerinden birini tıkadığı toprak: (M:) ve ↓ **دُمَمَآءُ** ayrıca yer faresinin **دَامَّآءُ**’su anlamına gelir: (IAar, K:) çoğulu ( **دَامَّآءُ**’nun, S) **دَوَامُّ**’dur. (S, K.)

**دَيْمُومٌ**
**دَيْمُومٌ** **ديموم** ve **دَيْمُومَةٌ** Geniş bir **فَلَاة** [denilen türden çöl]; (M, K, TA;) uzaklara uzanması sebebiyle yolculuğun uzun sürdüğü ( **يَدُومُ** [çünkü bazılarınca **دَامَ**’dan türemiş sayılır; **دَيْمُومَةٌ** onun da bir mastarıdır,]) : (TA:) yahut içinde su bulunmayan bir **مَفَازَة**: (S:) yahut yol işaretlerinin, yolun, suyun bulunmadığı, ve varlığıyla sevindirecek kimsenin olmadığı düz bir arazi: çoğulu **دَيَامِيمُ**; bu, uçları birbirinden uzak olan düz çöller anlamıyla açıklanır: ve **أَرْضٌ دَيْمُومَةٌ** hoş görülmeyen, sevilmeyen, yahut iğrenç bir arazi demektir. (T, md. **دوم**’da, ve TA.)

**مِدَمَّةٌ**
**مِدَمَّةٌ** **مدمه** **مدمة** Dişleri olan tahta bir alet; onunla, ekim için sürüldükten sonra, yer, yahut toprak, düzlenir. (M, K.)

**كُرٌّ مُدَمَّمٌ**
**كُرٌّ مُدَمَّمٌ** **كر** **مدمم** (S, K *) Taşlarla yahut pişmiş tuğlalarla kaplanmış [bir kuyu]; eşanlamlısı **مَطْوِىٌّ**. (S, K.)

**مَدْمُومٌ**
**مَدْمُومٌ** **مدموم** [Herhangi bir tür boya vb. ile sıvanmış, yahut kaplanmış: dişili ة iledir]: bkz. **دَمِيمٌ**. ― -b2- [Bundan dolayı,] Kırmızı. (S.) ― -b3- Ve (varsayılan mecaz:) en ileri derecede yağlı; (M, K;) yağla dolu; (S, M, K;) sanki onunla sıvanmış gibi: (M:) deve vb. için kullanılır; (S;) yahut insan için, ve eşek, ve boğa, ve koyun veya keçi, ve her türlü hayvan için. (TA.) [KL’ye göre ayrıca “ağır yüklü” anlamına gelir: fakat doğru açıklama muhtemelen yağ ile yüklü’dür: bkz. bu maddenin ilk paragrafında **دُمَّ بِالشَّحْمِ**.]
