# دنأ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D8%A3/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D9%86%D8%A3/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دنأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D8%A3.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: دنأ

الدنيء: الخسيس الدون من الرجال كالدانئ والدنيء أيضا: الخبيث البطن والفرج، الماجن السفلي، قاله أبو زيد واللحياني، كما سيأتي نص عبارتهما والدنيء أيضا: الدقيق الحقير ج أدناء كشريف وأشراف، وفي بعض الأصول أدنياء كنصيب وأنصباء ودناء كرخال على الشذوذ وقد دنأ الرجل ودنؤ كمنع وكرم دنوءة بالضم ودناءة مثل كراهة، إذا صار دنيئا لا خير فيه، وسفل في فعله ومجن والدنيئة: النقيصة. وأدنأ الرجل: ركب أمرا دنيئا حقيرا، وقال ابن السكيت: لقد دنأت في فعلك تدنأ أي سفلت في فعلك ومجنت، وقال الله تعالى  أتستبدلون الذي هو أدنى بالذي هو خير  قال الفراء: هو من الدناءة، والعرب تقول: إنه لدني في الأمور، غير مهموز، يتبع خسيسها وأصاغرها، وكان زهير الفرقبي يهمز  هو أدنأ بالذي هو خير  قال الفراء: ولم تزل العرب تهمز أدنأ إذا كان من الخسة، وهم في ذلك يقولون إنه لدانئ، أي خبيث فيهمزون، وقال الزجاج: هو أدنى، غير مهموز، أي أقرب، ومعناه أقل قيمة، فأما الخسيس فاللغة فيه دنؤ دناءة، وهو دنيء، بالهمز. وفي كتاب المصادر: دنؤ الرجل يدنؤ دنوءا ودناءة إذا كان ماجنا. قال أبو منصور: أهل اللغة لا يهمزون دنؤ في باب الخسة، وإنما يهمزونه في باب المجون والخبث، قال أبو زيد في النوادر: رجل دنيء من قوم أدنئاء، وقد دنؤ دناءة، وهو الخبيث البطن والفرج ورجل دني من قوم أدنياء، وقد دنأ يدنأ ودنو يدنو دنوا، وهو الضعيف الخسيس الذي لا غناء عنده، المقصر في كل ما أخذ فيه، وأنشد:
  فلا وأبيك ما خلقي بوعر                      ولا أنا بالدنيء ولا المدنا وقال أبو زيد في كتاب الهمز: دنأ الرجل يدنأ دناءة ودنؤ يدنؤ دنوءا إذا كان دنيئا لا خير فيه، وقال اللحياني: رجل دنئ ودانئ، وهو الخبيث البطن والفرج الماجن، من قوم أدنئاء، قال: ويقال للخسيس: إنه لدنيء من أدنياء، بغير همز. قال الأزهري: والذي قاله أبو زيد واللحياني وابن السكيت هو الصحيح، والذي قاله الزجاج غير محفوظ، كذا في اللسان. ودنئ كفرح: جنئ، والنعت في المذكر والمؤنث أدنأ ودنأى، ويقال للرجل: أدنأ وأجنأ وأقعس، بمعنى واحد، وتدنأه: حمله على الدناءة، يقال: نفس فلان تتدنؤه، أي تحمله على الدناءة. والتركيب يدل على القرب، كالمعتل. ومما يستدرك عليه هنا:

### Türkçe

**الدنيء**: erkeklerden aşağı, alçak olan değersiz; **كالدانئ**. Ve **الدنيء** ayrıca: karın ve ferci kötü olan; aşağılık, sefih; bunu Ebû Zeyd ve el-Lihyânî söylemiştir; biraz sonra ikisinin ibaresinin metni geleceği gibi. Ve **الدنيء** ayrıca: ince, hakir; çoğulu **أدناء**; **شريف** ve **أشراف** gibi. Bazı asıllarda **أدنياء**; **نصيب** ve **أنصباء** metni gibi; ve **دناء**; şâzlık üzere **رخال** gibi. Ve adam **دنأ** etti ve **دنؤ** etti; **منع** ve **كرم** gibi; **دنوءة** (ضم ile) ve **دناءة**; **كراهة** gibi; hayır olmayan bir **دنيء** olduğu zaman; fiilinde alçaldı ve sefihleştı. Ve **الدنيئة**: noksanlık. Ve adam **أدنأ** etti: değersiz, hakir bir işe bindi (girişti). İbn es-Sikkît dedi: “Fiilinde gerçekten **دنأت** ettin; **تدنأ** ediyorsun”; yani fiilinde alçaldın ve sefihleştın. Yüce Allah dedi ki: **أتستبدلون الذي هو أدنى بالذي هو خير**. el-Ferrâ dedi: O, **الدناءة**dendir. Araplar der ki: “Şüphesiz o, işlerde **لدني**dir”; hemzesiz; onların değersizlerini ve küçüklerini izler. Züheyr el-Ferkabî hemzelerdi: **هو أدنأ بالذي هو خير**. el-Ferrâ dedi: Araplar, aşağılıktan olduğu zaman **أدنأ**’yı hemzelemekten geri kalmadılar; ve onlar bu hususta “Şüphesiz o, **لَدانئ**dir” derler; yani içlerinde kötü; böylece hemzelerler. ez-Zeccâc dedi: O, **أدنى**dır; hemzesiz; yani daha yakın; manası: daha az değerli. Ama değersiz (alçak) olana gelince, dil onda **دنؤ دناءة**’dir; ve o **دنيء**’dir; hemze ile. **كتاب المصادر**’da: Adam **دنؤ** eder, **يدنؤ** eder; **دنوءا** ve **دناءة** (olarak); sefih olduğu zaman. Ebû Mansûr dedi: Dil ehli, aşağılık babında **دنؤ**’yü hemzelemez; ancak sefihlik ve kötülük babında onu hemzelerler. Ebû Zeyd **النوادر**’de dedi: **رجل دنيء**; **من قوم أدنئاء**; ve **دنؤ دناءة** etmiştir; o, karın ve ferci kötü olandır. Ve **رجل دني**; **من قوم أدنياء**; ve **دنأ يدنأ** etmiştir; ve **دنو يدنو دنوا**; o, yanında bir yarar olmayan zayıf, değersiz olandır; giriştiği her şeyde kusur eden. Ve şu beyit okundu:
  فلا وأبيك ما خلقي بوعر                      ولا أنا بالدنيء ولا المدنا
Ebû Zeyd **كتاب الهمز**’de dedi: Adam **دنأ** eder, **يدنأ** eder; **دناءة** (olarak); ve **دنؤ** eder, **يدنؤ** eder; **دنوءا** (olarak); hayır olmayan bir **دنيء** olduğu zaman. el-Lihyânî dedi: **رجل دنئ** ve **دانئ**; o, karın ve ferci kötü olan sefih olandır; **من قوم أدنئاء**. Dedi: Ve değersiz için denir: “Şüphesiz o, **لدنيء**dir; **من أدنياء**”; hemzesiz. el-Ezherî dedi: Ebû Zeyd’in, el-Lihyânî’nin ve İbn es-Sikkît’in söylediği şey doğrudur; ez-Zeccâc’ın söylediği korunmuş değildir; **اللسان**’da böyle. Ve **دنئ**; **فرح** gibi: **جنئ**. Ve müzekker ve müenneste sıfat: **أدنأ** ve **دنأى**. Ve adama denir: **أدنأ** ve **أجنأ** ve **أقعس**; tek bir mana ile. Ve **تدنأه**: onu **الدناءة** üzerine taşıdı; denir: “Falanın nefsi onu **تتدنؤه**”; yani onu **الدناءة** üzerine taşır. Ve terkib yakınlığa delalet eder; **كالمعتل** gibi. Ve burada ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir:
