# دنف — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%81/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D9%86%D9%81/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دنف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%81.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: دنف

الدَّنَفُ: المَرَضُ اللازِمُ المُخامِرُ، وقيل: هو المرض ما كان. ورجل دَنَفٌ ودَنِفٌ ومُدْنِفٌ ومُدْنَفٌ: براه المرضُ حتى أَشْفى على الموت، فمن قال دَنَفٌ لم يُثَنِّهِ ولم يجمعه ولم يؤنثه كأَنه وصف بالمصدر، ومن كسر ثنَّى وجمع وأَنَّث لا مَحالة فقال: رجل دنِفٌ، بالكسر، ورجلان دَنِفان وأَدْنافٌ، وامرأَة دَنِفَةٌ ونِسوة دَنِفاتٌ، ثَنَّيْتَ وجمعت وأَنَّثتَ. الفراء: رجل دَنَفٌ وضَنًى وقوم دَنَفٌ، قال: ويجوز أَن يثنى الدَّنَفُ ويجمع فيقال: أَخوانِ دَنَفانِ وإخْوَتُكَ أَدْنافٌ. الجوهري: رجل دَنَفٌ وامرأَة دنَف وقوم دنَف يستَوِي فيه المذكر والمؤنث والتثنية والجمع. وقد دَنِفَ المريض، بالكسر، أَي ثَقُلَ، وأَدْنَفَ مثله، وأَدْنَفَه يتعدى ولا يتعدى. قال سيبويه: لا يقال دَنِفٌ وإن كانوا قد قالوا دَنِفٌ يُذْهَب به إلى النسَب، وأَدْنَفَه اللّهُ؛ وقول العجاج: والشمسُ قد كادَتْ تكون دَنَفا،
أَدْفَعُها بالرَّاحِ كي تَزَحْلَفا
أَي حين اصْفَرَّتْ، أَراد مُداناتها للغُروب فكأَنها دَنَفٌ حينئذ، وهو استعارة، يقال: دَنِفَتِ الشمسُ وأَدْنَفَتْ إذا دَنَتْ للمَغِيب واصفرّت.

### Türkçe

**الدَّنَفُ**: yerleşik, içe işleyen hastalık; ve denildi ki: o, her ne olmuşsa hastalıktır.

Ve bir adam **دَنَفٌ** ve **دَنِفٌ** ve **مُدْنِفٌ** ve **مُدْنَفٌ**: hastalık onu, ölüme yaklaşacak derecede yıprattı; kim **دَنَفٌ** derse onu ikilemez, çoğul yapmaz ve dişilleştirmez; sanki masdar ile vasıflandırmış gibidir. Kim kesreli söylerse mutlaka ikiler, çoğul yapar ve dişilleştirir; şöyle der: kesre ile bir adam **دنِفٌ**; ve iki adam **دَنِفان** ve **أَدْنافٌ**; ve bir kadın **دَنِفَةٌ** ve kadınlar **دَنِفاتٌ**; ikiledin, çoğul yaptın ve dişilleştirdin. **الفراء**: bir adam **دَنَفٌ** ve **ضَنًى** ve bir kavim **دَنَفٌ**. Dedi ki: **الدَّنَفُ**’un ikilenmesi ve çoğul yapılması caizdir; şöyle denir: iki kardeş **دَنَفان** ve kardeşlerin **أَدْنافٌ**. **الجوهري**: bir adam **دَنَفٌ** ve bir kadın **دنَف** ve bir kavim **دنَف**; onda müzekker, müennes, tesniye ve cem‘ eşittir. Ve hasta **دَنِفَ** etti, kesre ile; yani ağırlaştı; **أَدْنَفَ** da onun gibidir; ve **أَدْنَفَه** geçişli olur ve geçişsiz olur. **سيبويه** dedi ki: **دَنِفٌ** denilmez; her ne kadar **دَنِفٌ** demiş olsalar da, onunla nisbe kastedilir; ve “Allah onu **أَدْنَفَه** etti”; ve **العجاج**’ın sözü:

والشمسُ قد كادَتْ تكون **دَنَفا**،
أَدْفَعُها بالرَّاحِ كي تَزَحْلَفا

Yani sarardığı zaman; onunla, güneşin batmaya yakınlığını murat etti; sanki o vakit **دَنَفٌ** gibidir; bu bir istiâredir. Denir ki: güneş **دَنِفَتِ** ve **أَدْنَفَتْ**; batışa yaklaştığında ve sarardığında.
