# دنق (د-ن-ق) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%82
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D9%86%D9%82

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: د - ن - ق
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%82/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والدال والنون معهما
د ن ق، ق ن د، ن ق د مستعملات دنق: الدَّوانيق جمع دانِقٍ ودانَقٍ، لغتان، وجمع دانِقٍ دوانِقٌ، وجمع دانَقٍ دَوانيقُ ودنَّقَ فلان وجهه تدنيقاً إذا رأيت فيه ضمر الهزال من مرض أو نصب.
قند: القَنْدُ: عصارة قصب السكر إذا جمد، ومنه يتخذ الفانيذ وسويق مَقْنودٌ ومُقَنَّدٌ.
والقِنْديدُ: الورس الجيد، والقِنْديدُ: الخمر، قال:
صهباء صافية في طيبها أرج		كأنها في سباع الدن قِـنْـديدُ
والقِنْدَأوُ: صحيفة للحساب وغيره، لغة أهل الشام ومصر.
والقِنْدَاوُ: السيء الخلق والغذاء.
نقد: النَّقْدُ: تمييز الدراهم وإعطاؤكها إنساناً وأخذها.
والانتِقادُ والنَّقدُ: ضرب جوزة بالإصبع لعباً، ويقال: نقد أرنبته بإصبعه إذا ضربها، قال خلف:
وأرنبة لك محمرة		يكاد يفطرها نَقْدُهُ
أي يشقها عن دمها.
والمِنْقَدَةُ: خزيفة تنقد عليها الجوزة، وكل شيء ضربته بإصبعك كنقد الجوز فقد نقدته.
والطائر ينقد الفخ أي ينقره بمنقاره.
والإنسان ينقد بعينه إلى الشيء وهو مداومته النظر واختلاسه حتى لا يقطن له.
وتقول: ما زال بصره ينقد إلى ذلك الشيء نقوداً.
والاِنْقَدانُ: السحلفاة الذكر.
والنَّقَدُ: ضرب من الغنم صغار، وجمعه النِّقادُ.

##### Türkçe

**القاف** ve **الدال** ve **النون** bunlarla birlikte

د ن ق، ق ن د، ن ق د kullanımdadır. **دنق**: **الدَّوانيق**; **دانِقٍ** ve **دانَقٍ**’ın çoğuludur; iki lugattır. **دانِقٍ**’ın çoğulu **دوانِقٌ**’dur; **دانَقٍ**’ın çoğulu **دَوانيقُ**’tur. Ve falan kimse yüzünü **دنَّقَ** eder, **تدنيقاً** (olarak), onda hastalık veya yorgunluktan zayıflık inceliği gördüğün zaman.

**قند**: **القَنْدُ**: şeker kamışının özsuyu; donduğu zaman. Ondan **الفانيذ** yapılır. Ve **سويق** **مَقْنودٌ** ve **مُقَنَّدٌ** (dır).
Ve **القِنْديدُ**: iyi **الورس**. Ve **القِنْديدُ**: şarap. Dedi ki:
صهباء صافية في طيبها أرج		كأنها في سباع الدن قِـنْـديدُ
Ve **القِنْدَأوُ**: hesap ve başkası için bir sahife; Şam ve Mısır ehlinin lugatı.
Ve **القِنْدَاوُ**: kötü huy ve gıda.

**نقد**: **النَّقْدُ**: dirhemleri ayırt etmek ve onları bir insana vermen ve onu alman.
Ve **الانتِقادُ** ve **النَّقدُ**: oyun olarak parmakla bir cevizi vurmak; ve denir ki: parmağıyla vurduğu zaman onun burun ucunu **نقد** etti. خلف dedi ki:
وأرنبة لك محمرة		يكاد يفطرها نَقْدُهُ
Yani kanından (dolayı) onu yarar.
Ve **المِنْقَدَةُ**: ceviz onun üzerinde **تنقد** edilen bir çömlek parçası; ve parmağınla ceviz **نقد**i gibi vurduğun her şey, onu **نقد** etmişsindir.
Ve kuş, tuzağı **ينقد** eder; yani gagasıyla onu gagalar.
Ve insan, gözüyle şeye doğru **ينقد** eder; o, bakışı sürdürmesi ve onu kapıp almasıdır; ta ki ona yerleşmesin.
Ve dersin: Onun bakışı o şeye doğru **ينقد** etmeyi **نقوداً** (olarak) sürdürdü.
Ve **الاِنْقَدانُ**: erkek kaplumbağa.
Ve **النَّقَدُ**: küçük (yaşta) bir koyun türü; onun çoğulu **النِّقادُ**’dır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%82/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الدَانَقُ والدانِقُ: سُدْسُ الدِرهمِ. وربَّما قالوا للدانِق: داناقٌ، كما قالوا للدرهم: دِرْهامٌ. والدانِقُ أيضاً: المهزولُ الساقطُ. وأنشد أبو عمرو:
إنَّ ذواتِ الدَلِّ والبَخانِقِ
قَتَلْنَ كلَّ وامِق وعاشِقٍ
حتَّى تراه كالسليم الدانِقِ
والمُدَنِّقُ: المستَقصي. قال الحسن: لا تُدَنِّقُوا فيُدَنَّقَ عليكم. والتَدْنيق مثل التَرْنيقِ، وهو إدامةُ النظر إلى الشيء. يقال دَنّقَ إليه النظرَ ورَتَّق. وكذلك النظر الضعيف. وتَدْنيقُ الشمس للغروب: دُنُوُّها. وتَدْنيقُ العين: غُؤُرُها.

##### Türkçe

**الدَانَقُ** ve **الدانِقُ**: dirhemin altıda biri. Ve belki **الدانِق** için **داناقٌ** dediler; tıpkı dirhem için **دِرْهامٌ** dedikleri gibi. Ve **الدانِقُ** ayrıca: zayıf, düşkün olan. Ebû Amr şu beyti okudu:
إنَّ ذواتِ **الدَلِّ** و**البَخانِقِ**
قَتَلْنَ كلَّ وامِق وعاشِقٍ
حتَّى تراه كالسليم **الدانِقِ**
Ve **المُدَنِّقُ**: iyice araştıran. Hasan dedi: “**تُدَنِّقُوا** etmeyin de size karşı **يُدَنَّقَ** edilsin.” Ve **التَدْنيق** **التَرْنيقِ** gibidir; o, bir şeye bakışı sürdürmektir. “Ona doğru bakışı **دَنّقَ** etti ve **رَتَّق** etti” denir. Ve aynı şekilde zayıf bakış. Ve güneşin batışa **تَدْنيقُ**u: onun yaklaşmasıdır. Ve gözün **تَدْنيقُ**u: onun çukurlaşmasıdır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%82/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق د ن
دنق ، قند ، قدن ، نقد : مستعملة .
دنق : قال الليث : يقال : دانِق ودانق ، وجمع دانِق دَوَانق ، وجمع دانَق دوانيق .
وقال غيره : يجوز في جمعهما معاً دوانق ودوانيق . وكذلك كلُّ جمع على فواعل ومفاعل فإنه يجوز مدُّه بياء .
ثعلب عن ابن الأعرابي عن أبي المكارم قال : الدّنيق والكِيص والصُّوص الذي ينزل وحدَه ويأكل وحدَه بالنهار ، فإذا كان الليلُ أكلَ في ضوء القمر لئلاَّ يراه الضيف .
وقال : يقال للأحمق : دائِق ودانق ، ووادق ، وهِرْط .
وقال أبو عمرو : مريضٌ دانق : إذا كان مُدْنَفاً مُحْرَضاً . وأنشد :
إنَّ ذواتِ الدَّلِّ والبَخَانق
يقتُلن كلَّ وابِقٍ وعاشقِ
حتَّى تراه كالسليم الدانقِ
وقال الليث : دَنَّقَ وَجْهُ الرجل تدنيقاً : إذا رأيتَ فيه ضُمْراً ؛ لهزاله من مرض أو نَصَب .
أبو عبيد : دَنَّقَت الشمس تدنيقاً : إذا دنَتْ للغروب ، حكاه عن الأحمر .
وقال غيره : دنقَتِ العَينُ تدنيقاً : إذا غارت . ودَنق للموت تدنيقاً : إذا دنَا منه .
وقيل : لا بأس للأسير إذا خاف أن يمثل به أن يدنِّق للموت .
وأهل العراق يقولون : فلان مدنِّق : إذا كان يُدَاقُّ النظرَ في معاملاته ونفقاته ويَستعصِي فيها .
قلت : والتدنيق والمُدَاقَّة والاستقصاء : كناياتٌ عن البُخل والشحّ .
وقال ابن الأعرابي : الدُّنقُ : المقترون على عيالهم وأنفسهم . وكان يقال : ( من لم يُدَنق زَرْنق ) . قال : والزَرْنقة : العِينة .
وقال أبو زيد : من العيون الجاحظة والظاهرة والمدنقة ، وهنَّ سواء ، وهو خروج العين وظُهورُها .
قال الأزهري : وقوله أصحُّ ممن جعل تدنيق العين غُؤُوراً .
قند : قال الليث : القَنْد : عُصارة قصبِ السكّر إذا جَمَد ؛ قال : ومنه يتخذ الفَانيذ . وسَوِيق مقنودٌ مقنَّدٌ .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : القِندَدُ : حالُ الرجل حسنةً كانت أو قبيحة .
عمرو عن أبيه : هي القِنْديدُ والطَّابة ، والطَّلَّة ، والكَسيس ، والفَقْد ، وأمّ زَنْبقٍ وأمُّ لَيْلَى والزرقاء ، للخمر .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : القَناديد : الخُمور ، والقَناديد : الحالات ، الواحد منها قِنْديد .
وقال أبو عبيد : سمعتُ الكسائي يقول : رجل قِنْدأوة وسِنْدَأْة وهو الخفيف : وقال الفرّاء : هي من النُّوق الجريئة .
وقال شمر : قِندأوةُ تُهمز ولا تُهمز .
وقال أبو الهيثم : قِنْدَأَوة : فِنْعالة ؛ وكذلك سِنْداوة وعِنداوة .
وقال الليث : القِنْدَأوُ : السيِّىء الخُلُق والغِذاء وأنشد :
فجاء به يسوِّقُه ورُحْنا
به في البَهْم قِنْدَأْواً بَطينا
أبو سعيد : فأسٌ قِندَأوة وقنداوة ، أي : حديدة .
وقال أبو مالك : قَدومٌ قِندأوة : حادّة .
نقد : قال الليث : النّقْد : تمييز الدراهم . وإعطاؤها إنساناً وأخْذُها . الانتقادُ والنَقدُ : ضربة الصبيّ جَوزَةً بإصبعه إذا ضَرَب .
المنقَدة : حُزَيفَة تُنْقَد عليها الجَوْزة .
ويقال : نَقدَ أرنَبَتَه بإِصبعه : إذا ضَرَبها ، وقال خلف الأحمر :
وأرنَبةٌ لك محمَرّةٌ
تَكاد تفطِّرها نَقدَه
أي : تشقّها عن دمها .
والطائر ينقد الفَخّ ، أي : يَنقُره بمنقاره .
والإنسان يَنقد الشيء بعينه ، وهو مخالفة النَّظر لئلاَّ يُفطَن له .
وقال ابن السكيت : النقْد : مصدر نَقدته الدراهمَ .
والنَقَد : غَنَمٌ صغار .
يقال : ( هو أذلّ من النَقَد ) وأنشد :
رُبَّ عَديمٍ أعزُّ من أسَدِ
ورب مُثْرٍ أَذَلُّ من نَقَد
والنَّقَد : أكل الضِّرْس ، ويكون في القَرْن أيضاً وأنشد :
عاضها الله غلاماً بَعدما
شابت الأصداغُ والضِّرْسُ نَقِدْ
وقال الهذلي :
تَيْس تُيوسٍ إذا يناطحها
يألم قَرْنانُ أَرومُه نَقدُ
أي : أصله مؤتكل ، ويُجمع نَقَد الغنم نِقاداً ونقادة ، ومنه قول علقمة :
والمال صُوفُ قَرارٍ يَلعَبون به
على نقادَتهِ وافٍ ومجلومُ
يقول : المال يَقلُّ عند قوم ويكثر عند آخرين ، كما أن من الغنم ما يكثر صوفُه ، ومنه ما يَزْمَر صوفه ، أي : يقلُّ .
أبو عبيد عن الأصمعي : النُّقْد والنُّعْض : شجر ، واحدته نُقْدة ونُعْضة .
وقال اللحياني : نُقْدة ونُقْد ، وهي شجرةٌ .
وبعضهم يقول : نَقَدَة ونَقَد .
قلت : ولم أسمعه من العرب إلاّ نَقداً محرّك القاف ، وله نَوْر أصفرَ ينبت في القيعان .
وفي حديث أبي الدرداء أنه قال : ( إن نقدت الناس نقدوك ، وإن تركتهم لم يتركوك ) ، معنى نقدتهم ، أي : عبتَهم واغْتبتَهم .
وهو من قولك : نقدت رأسه بإِصبعي ، أي : ضربته .
والطائر ينقد الفخَّ ، أي : ينقره بمنقاره .
ثعلب عن ابن الأعرابي : الأنقد والأنقذ ، بالدال والذال : القُنفُذ . ومن أمثالهم : ( بات فلان بليلة أنقد ) : إذا بات ساهراً يسرى ؛ وذلك أن القنفذ يَسرِي ليله أجمع .
يقال : ( فلانٌ أسْرَى مِن أنقدَ ) معرفة لا ينصرف .
وقال الليث : الإنقدَانُ : السُّلَحفاة الذّكر .
قال : والنَّقد : ثمرُ نبت يشبه البَهْرَمان . وأنشد :
يَمُدَّانِ أشداقاً إليها كأنها
تَفَرَّقُ عن نُوّارِ نُقد مثقبِ
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : النَقد : السِّفَل من الناس .
والنّقدة : الكَرْوْيا .
قدن : ثعلب عن ابن الأعرابي : القدْن : الكفايةُ والحَسْب .
قلت : جَعَل القَدْنَ اسماً ؛ وأصله من قولهم : قَدْني كذا وكذا ، أي : حسبي .
ومنهم من يحذف النون فيقول : قَدِي ، وكذلك قَطْني وقَطِي .

##### Türkçe

ق د ن
**دنق** ، **قند** ، **قدن** ، **نقد** : kullanımdadır.

**دنق** : Leys dedi: Denilir: **دانِق** ve **دانق**; **دانِق**’in çoğulu **دَوَانق**’tır; **دانَق**’ın çoğulu **دوانيق**’tir.
Başkası dedi: İkisinin çoğulunda birlikte **دوانق** ve **دوانيق** câizdir. Yine **فواعل** ve **مفاعل** üzere olan her çoğulda, onu **ياء** ile uzatmak câizdir.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den, Ebü’l-Mekârim’den rivayetle dedi: **الدّنيق** ve **الكِيص** ve **الصُّوص**; tek başına inen ve gündüz tek başına yiyendir; gece olunca, misafir onu görmesin diye ay ışığında yer.
Ve dedi: Ahmağa denilir: **دائِق** ve **دانق** ve **وادق** ve **هِرْط**.
Ebû Amr dedi: **دانق** hasta: **مُدْنَفاً مُحْرَضاً** olduğu zaman. Şiir okudu:
إنَّ ذواتِ الدَّلِّ والبَخَانق
يقتُلن كلَّ وابِقٍ وعاشقِ
حتَّى تراه كالسليم الدانقِ
Leys dedi: Adamın yüzü **دَنَّقَ** olur, **تدنيقاً**: onda zayıflık gördüğün zaman; hastalık yahut yorgunluktan zayıflığı sebebiyle.
Ebû Ubeyd: Güneş **دَنَّقَت** olur, **تدنيقاً**: batmaya yaklaştığı zaman; bunu Ahmer’den nakletti.
Başkası dedi: Göz **دنقَت** olur, **تدنيقاً**: çöktüğü zaman. Ve ölüme **دَنق** eder, **تدنيقاً**: ona yaklaştığı zaman.
Ve denildi: Esir, kendisine işkenceyle örnek yapılmasından korkarsa, ölüme **يدنِّق** etmesinde bir beis yoktur.
Irak ehli der ki: Falan **مدنِّق**tir: muamelelerinde ve harcamalarında bakışı ince ince yoklar ve onda direnç gösterir.
Dedim: **التدنيق** ve **المُدَاقَّة** ve **الاستقصاء**: cimrilik ve pintilik hakkında kinayelerdir.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **الدُّنقُ**: ailelerine ve nefislerine karşı kısanlardır. Ve denilirdi: ( **من لم يُدَنق زَرْنق** ). Dedi: **الزَرْنقة**: **العِينة**’dir.
Ebû Zeyd dedi: Gözlerden **الجاحظة** ve **الظاهرة** ve **المدنقة** olan vardır; onlar birdir; o, gözün dışarı çıkması ve görünmesidir.
Ezherî dedi: Onun sözü, gözün **تدنيق**ini çökme yapan kimseden daha sahihtir.

**قند** : Leys dedi: **القَنْد**: şeker kamışının özsuyu donduğu zaman; dedi: ondan **الفَانيذ** yapılır. Ve **سَوِيق** **مقنودٌ** **مقنَّدٌ**.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **القِندَدُ**: adamın hâli; iyi de olsa kötü de olsa.
Amr, babasından: O, **القِنْديدُ** ve **الطَّابة** ve **الطَّلَّة** ve **الكَسيس** ve **الفَقْد** ve **أمّ زَنْبقٍ** ve **أمُّ لَيْلَى** ve **الزرقاء**dır; şarap için.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **القَناديد**: şaraplardır; ve **القَناديد**: hâllerdir; bunların teki **قِنْديد**’dir.
Ebû Ubeyd dedi: Kisâî’nin şöyle dediğini işittim: Adam **قِنْدأوة** ve **سِنْدَأْة**; o, hafiftir. Ferrâ dedi: O, cesur develerdendir.
Şemmer dedi: **قِندأوةُ** hemzelenir ve hemzelenmez.
Ebû’l-Heysem dedi: **قِنْدَأَوة**: **فِنْعالة**dır; yine **سِنْداوة** ve **عِنداوة** da böyledir.
Leys dedi: **القِنْدَأوُ**: kötü huylu ve kötü gıdalı olandır. Şiir okudu:
فجاء به يسوِّقُه ورُحْنا
به في البَهْم قِنْدَأْواً بَطينا
Ebû Saîd: Balta **قِندَأوة** ve **قنداوة**; yani: demirli.
Ebû Mâlik dedi: **قَدومٌ** **قِندأوة**: keskin.

**نقد** : Leys dedi: **النّقْد**: dirhemleri ayırt etmektir; ve onları bir insana vermek ve onları almaktır. **الانتقادُ** ve **النَقدُ**: çocuğun, parmağıyla bir cevize vurduğu darbedir; vurduğu zaman.
**المنقَدة**: ceviz üzerine vurulan **حُزَيفَة**’dir.
Ve denilir: Parmağıyla burnunun ucuna **نَقدَ** etti: ona vurduğu zaman. Ve Halef el-Ahmer dedi:
وأرنَبةٌ لك محمَرّةٌ
تَكاد تفطِّرها نَقدَه
Yani: kanından dolayı onu yarar.
Ve kuş, tuzağı **ينقد** eder; yani: gagasıyla onu gagalayıp deler.
Ve insan, şeyi gözüyle **يَنقد** eder; o, kendisine fark edilmesin diye bakışı terslemektir.
İbnü’s-Sikkît dedi: **النقْد**: “dirhemleri **نَقدته**”nin mastarıdır.
Ve **النَقَد**: küçük koyunlardır.
Denilir: ( O, **النَقَد**’den daha zelildir ). Şiir okudu:
رُبَّ عَديمٍ أعزُّ من أسَدِ
ورب مُثْرٍ أَذَلُّ من نَقَد
Ve **النَّقَد**: azı dişinin yenmesidir; boynuzda da olur. Şiir okudu:
عاضها الله غلاماً بَعدما
شابت الأصداغُ والضِّرْسُ نَقِدْ
Hüzeylî dedi:
تَيْس تُيوسٍ إذا يناطحها
يألم قَرْنانُ أَرومُه نَقدُ
Yani: kökü yenmiş olandır. Ve koyunun **نَقَد**’i **نِقاداً** ve **نقادة** olarak çoğul yapılır; Alkame’nin sözü de bundandır:
والمال صُوفُ قَرارٍ يَلعَبون به
على نقادَتهِ وافٍ ومجلومُ
Diyor ki: mal, bir kavimde azalır, başkasında çoğalır; tıpkı koyundan kimi vardır ki yünü çoğalır, kimi vardır ki yünü **يَزْمَر** olur; yani: azalır.
Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: **النُّقْد** ve **النُّعْض**: ağaçtır; tekili **نُقْدة** ve **نُعْضة**’dir.
Lihyânî dedi: **نُقْدة** ve **نُقْد**; o bir ağaçtır.
Bazıları der: **نَقَدَة** ve **نَقَد**.
Dedim: Onu Araplardan, ancak **نَقداً** olarak, **القاف**’ı harekeli işitmişimdir; onun sarı çiçeği vardır; düzlüklerde biter.
Ebû’d-Derdâ hadîsinde, onun şöyle dediği vardır: ( İnsanları **نقدت** edersen, seni **نقدوك** ederler; onları bırakırsan, seni bırakmazlar ); **نقدتهم**’in manası: onları ayıpladın ve gıybet ettin.
O, senin “parmağımla başına **نقدت** ettim” sözündendir; yani: ona vurdum.
Ve kuş, tuzağı **ينقد** eder; yani: gagasıyla onu gagalayıp deler.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الأنقد** ve **الأنقذ**; **الدال** ve **الذال** ile: kirpidir. Atasözlerindendir: ( Falan, **أنقد** gecesiyle geceledi ): geceleyin uyanık kalıp yürüdüğü zaman; çünkü kirpi bütün gecesini yürür.
Denilir: ( Falan, **أنقدَ**’den daha çok gece yürür ); marife olup tenvin almaz.
Leys dedi: **الإنقدَانُ**: erkek kaplumbağadır.
Dedi: **النَّقد**: **البَهْرَمان**’a benzeyen bir bitkinin meyvesidir. Şiir okudu:
يَمُدَّانِ أشداقاً إليها كأنها
تَفَرَّقُ عن نُوّارِ نُقد مثقبِ
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **النَقد**: insanların aşağı tabakasıdır.
Ve **النّقدة**: **الكَرْوْيا**’dır.

**قدن** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **القدْن**: yeterlik ve kâfî gelmedir.
Dedim: **القَدْن**’i isim kıldı; aslı onların “**قَدْني** şöyle şöyle” sözündendir; yani: bana yeter.
Onlardan kimi **النون**’u düşürür de **قَدِي** der; yine **قَطْني** ve **قَطِي** de böyledir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%82/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الدال والنون وما يثلثهما في الثلاثي)
(دنـي) الدال والنون والحرف المعتل أصلٌ واحد يُقاس بعضُه على بعض، وهو المقارَبَة. ومن ذلك الدّنِيُّ، وهو القَريب، مِن دنا يدنُو. وسُمِّيت الدُّنيا لدنوّها، والنِّسبة إليها دُنْياوِيّ. والدَّنِيُّ من الرجال: الضعيف الدُّونُ، وهو مِن ذاكَ لأنّه قريب المأخذ والمنزلة. ودانَيْت بين الأمرَين: قاربْتُ بينهما. وهو ابن عَمِّهِ دُِنْيا(1) ودِنْيَةً. والدّنِيُّ: الدُّون، مهموز. يقال رجلٌ دنيءٌ، وقد دَنُؤَ يَدْنُؤُ دَناءةً(2). وهو من الباب أيضاً، لأنّه قريبُ المنزِلة. والأدْنَأُ من الرّجال: الذي فيه انكبابٌ على صدرِهِ. وهو من الباب، لأنّ أعلاه دانٍ من وَسطه. وأدْنَتِ الفَرَسُ وغيرُها، إذا دنا نِتاجُها. والدَّنِيّة: النقيصة. وجاء في الحديث: "إذا أكْلتُم فَدَنُّوا" أي كلُوا ممّا يلِيكُم مما يدنُو منكم. ويقال لقيتُه أدنَى دَنِيٍّ، أي أوّل كلِّ شيء.‏
(دنب) الدال والنون والباء لا أصل له. على أنّهم قد قالوا: رجلٌ دِنَّبَةُ ودِنَّابَةٌ، وهو القَصير. وهذا إن صحّ فهو من الإبدال لأن الأصل الميم دِنَّمَةٌ.‏
(دنخ) الدال والنون والخاء ليس أصلاً يُعوَّل عليه. وقد قالوا دنَّخ الرجل، إذا ذَلّ ونكَّسَ رأسه. وأنشدوا:‏
* إذا رآنِي الشُّعراءُ دنَّخُوا(3) *‏ ويقولون: إِنّ التّدنيخ في البِطّيخة أن تنْهزِمَ إلى داخِلِها. ويقولون: التَّدنيخ: ضَعْف البَصَر. ويقال* دَنَّخَ في بيته، إذا أقامَ ولم يبرَحْ. فإِن كان ما ذُكر من هذا صحيحاً فكله قياسٌ يدلُّ على الضَّعف والانكسار.‏
(دنس) الدال والنون والسين كلمةٌ واحدة، وهي الدَّنَس، وهو اللَّطْخ بقبيحٍ.‏
(دنع) الدال والنون والعين أصلٌ يدلُّ على ضَعْف وقِلَّةٍ ودناءة. فالرجل الدَّنِع: الفَسْل الذي لا خَيرَ فيه. والدَّنَعُ: الذلّ. ويزعمون أنّ الدَّنَعَ ما يطرَحُه الجازرُ من البعير إذا جُزِر.‏
(دنف) الدال والنون والفاء أصلٌ يدلُّ على مشارَفَةِ ذَهاب الشيء. يقال دَنِفَ الأمرُ، إذا أشرَفَ على الذَّهاب والفَراغ منه. والدَّنَف: المرضُ الملازم؛ والمريض دَنَفٌ، كأنّه قد قارب الذَّهاب؛ لا يثنَّى ولا يجمع. فإنْ قلتَ دَنِفٌ ثَنَّيتَ وَجمعت. فأمّا قولُ العجّاج:‏
* والشّمسُ قد كادَت تكونُ دَنَفا(4) *‏
فهو من الباب؛ لأنّه يريد اصفرارَهَا ودنُوِّها للمَغيب. وقد يقال منه أَدْنَفَتْ.‏
(دنق) الدال والنون والقاف قريبٌ مِن الذي قبْلَه. يقال دَنَّقَ وجْهُ الرجُل، إذا اصفرَّ من المرض. ودنَّقَت الشّمس، إذا دانَت الغُروبَ.‏
(دنم) الدال والنون والميم أصلٌ يدلُّ على ضعْفٍ وقِلَة. فالتَّدنيم: الإسفاف للأمور الدنيّة(5). والدِّنَّامة: الرجلُ القصير؛ ذكره الفَرّاء. ويقولون: الدِّنَّامة: النَّملة الصَّغيرة(6).‏
(دنر) الدال والنون والراء كلمةٌ واحدة، وهي الدِّينار. ويقولون: دَنَّرَ وَجْهُ فُلانٍ، إذا تلأْلأَ وأشْرَق. والله أعلم.‏
-------------------------------------------------ـ
(1) بكسر الدال وسكون النون منون وغير منون، وكذلك دنيا، بالضم مقصور.‏
(2) ويقال أيضاً من بان "منع".‏
(3) للعجاج في ديوانه 14 واللسان (دنخ). وفي اللسان: "وإن رآني".‏
(4) ديوان العجاج 82 واللسان (دنف).‏
(5) في الأصل: "والتنديم الإسعاف للأمور" تحريف. والكلمة لم ترد في اللسان. وفي القاموس "والتدنيم: النذالة". وأثبت ما في المجمل.‏
(6) ذكرت في القاموس، ولم تذكر في اللسان.‏
ـ

##### Türkçe

(باب **الدال** و**النون** وما يثلثهما في الثلاثي)

(**دنـي**) **الدال** ve**النون** ve illetli harf tek bir asıldır; bazısı bazısına kıyas edilir; o da yakınlaşmadır. Bundan: **الدّنِيُّ**; o, yakındır; **دنا يدنُو**’dan. **الدُّنيا** ona yakınlığından dolayı adlandırıldı; ona nisbet: **دُنْياوِيّ**. Erkeklerden **الدَّنِيُّ**: zayıf, aşağı olan; bu da ondandır; çünkü alınış ve mertebece yakındır. “**دانَيْت** بين الأمرَين”: ikisi arasında yaklaştırdım. O, amcaoğludur: **دُِنْيا**(1) ve **دِنْيَةً**. **الدّنِيُّ**: **الدُّون**; hemzeli. “**دنيءٌ** bir adam” denir; ve **دَنُؤَ يَدْنُؤُ دَناءةً**(2). O da babdandır; çünkü mertebece yakındır. Erkeklerden **الأدْنَأُ**: göğsüne doğru bir kapanıklık olan kimsedir. O da babdandır; çünkü onun üst tarafı orta kısmına yakındır. Kısrak ve başkası **أدْنَتِ**; yani doğumu yaklaştığında. **الدَّنِيّة**: noksanlık. Hadiste geldi: “إذا أكْلتُم فَدَنُّوا” yani: size bitişik olan, sizden yakın olan şeyden yiyin. “Onu **أدنَى دَنِيٍّ** ile karşılaştım” denir; yani her şeyin ilki.

(**دنب**) **الدال** ve**النون** ve**الباء**’ın aslı yoktur. Şu var ki onlar demişlerdir: “**دِنَّبَةُ** ve **دِنَّابَةٌ** bir adam”; o, kısadır. Bu sahih ise, bu ibdâldendir; çünkü asıl **الميم**’dir: **دِنَّمَةٌ**.

(**دنخ**) **الدال** ve**النون** ve**الخاء** güvenilecek bir asıl değildir. “Adam **دنَّخ** etti” demişlerdir; yani zelil oldu ve başını eğdi. Şu beyti okudular:
* إذا رآنِي الشُّعراءُ **دنَّخُوا**(3) *
Ve derler: **التّدنيخ** karpuzda, içine doğru çökmesidir. Ve derler: **التَّدنيخ**: görmenin zayıflığıdır. Ve denir: “Evinde **دَنَّخَ**”; yani ikamet etti ve ayrılmadı. Eğer bundan zikredilen sahih ise, hepsi zayıflık ve kırılmayı gösteren bir kıyastır.

(**دنس**) **الدال** ve**النون** ve**السين** tek bir kelimedir; o da **الدَّنَس**’tir; o, çirkin bir şeyle lekelenmedir.

(**دنع**) **الدال** ve**النون** ve**العين** zayıflık, azlık ve aşağılık gösteren bir asıldır. **الدَّنِع** adam: içinde hayır olmayan alçak kimsedir. **الدَّنَعُ**: zillet. Ve zannederler ki **الدَّنَعَ**, deve boğazlandığında kasabın deveden attığı şeydir.

(**دنف**) **الدال** ve**النون** ve**الفاء** bir şeyin gitmesinin yaklaşmasını gösteren bir asıldır. “İş **دَنِفَ** oldu” denir; yani gitmeye ve ondan boşalmaya yaklaştı. **الدَّنَف**: yapışık hastalık; hasta **دَنَفٌ**’tur; sanki gitmeye yaklaşmıştır; tesniye edilmez ve cem‘ edilmez. Eğer **دَنِفٌ** dersen, tesniye eder ve cem‘ edersin. **العجّاج**’ın sözüne gelince:
* والشّمسُ قد كادَت تكونُ **دَنَفا**(4) *
o babdandır; çünkü onun sararmasını ve batmaya yakınlığını ister. Ondan **أَدْنَفَتْ** de denebilir.

(**دنق**) **الدال** ve**النون** ve**القاف** bir öncekine yakındır. “Adamın yüzü **دَنَّقَ**” denir; yani hastalıktan sarardı. “Güneş **دنَّقَت**” denir; yani batmaya yaklaştı.

(**دنم**) **الدال** ve**النون** ve**الميم** zayıflık ve azlık gösteren bir asıldır. **التَّدنيم**: aşağı şeyler için alçalma(5). **الدِّنَّامة**: kısa adam; onu **الفَرّاء** zikretti. Ve derler: **الدِّنَّامة**: küçük karınca(6).

(**دنر**) **الدال** ve**النون** ve**الراء** tek bir kelimedir; o da **الدِّينار**’dır. Ve derler: “Falanın yüzü **دَنَّرَ**”; yani parladı ve ışıldadı. Allah daha iyi bilir.
-------------------------------------------------ـ
(1) **الدال**’ın kesresi ve **النون**’un sükûnu ile, tenvinli ve tenvinsiz; aynı şekilde **دنيا** da; zamme ile maksûr.
(2) Ayrıca **بان**’dan da denir: “**منع**”.
(3) **العجاج**’ın divanında 14 ve **اللسان** (**دنخ**). **اللسان**’da: “وإن رآني”.
(4) **العجاج** divanı 82 ve **اللسان** (**دنف**).
(5) Asılda: “والتنديم الإسعاف للأمور” tahriftir. Kelime **اللسان**’da gelmemiştir. **القاموس**’ta: “والتدنيم: النذالة”. **المجمل**’de olanı sabit kıldım.
(6) **القاموس**’ta zikredildi; **اللسان**’da zikredilmedi.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%82/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

د ن ق
الحسـن ‏"‏ لا تدنقـوا فيدنـق عليكـم ‏"‏ وكـان رحمـه اللـه تعالـى يقول‏:‏ ‏"‏ لعن الله الدانق وأول من أحدث الدانق ‏"‏ وأراد الحجاج أي لا تضيقوا في النفقة‏.‏
والمدنق‏:‏ المستقصي‏.‏
وتقول‏:‏ المروءة في ذرى نيق من أهل الدوانيق‏.‏
ومن المجاز‏:‏ دنق فلان يدنق ويدنق دنوقاً إذا أسف لدقائق الأمور‏.‏
ورجل دانق وهو من أهل الدانق‏.‏
ودنقت الشمس‏:‏ قلّ ما بينها وبين الغروب‏.‏
ودنق للموت‏:‏ دنا منه‏.‏
ودنقت عينه‏:‏ غارت‏.‏

##### Türkçe

د ن ق
**الحسن**: “**لا تدنقوا فيدنق عليكم**” ve o—Allah Teâlâ ona rahmet etsin—şöyle derdi: “Allah **الدانق**’a ve **الدانق**’ı ilk ihdas edene lanet etsin.” Ve **الحجاج**’ı kastetti; yani: nafakada daraltmayın.
Ve **المدنق**: sonuna kadar araştıran/inceleyen.
Ve dersin ki: mürüvvet, **ذرى نيق**’dedir; **الدوانيق** ehlinden.
Mecazdan olarak: falan **دنق** eder, **يدنق** eder ve **يدنق دنوقاً**; işlerin inceliklerine (dakikalarına) esef ettiğinde.
Ve **دانق** bir adam; o, **الدانق** ehlindendir.
Ve **دنقت الشمس**: onunla gurub arasındaki (mesafe) azaldı.
Ve **دنق للموت**: ona yaklaştı.
Ve **دنقت عينه**: çöktü.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%82/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الدّانِق والدّانَقُ: من الأَوزان، وربما قيل داناقٌ كما قالوا للدِّرْهمِ درْهام، وهو سدس الدرهم؛ وأنشد ابن بري:
يا قَوْمِ، مَن يَعْذِرُ من عَجْرَد
ألقاتِلِ المرء على الدانِق؟
وفي حديث الحسن: لعن الله الدانِقَ ومن دَنَّق؛ الدَّانق، بفتح النون وكسرها: هو سدس الدينار والدرهم كأنه أراد النهي عن التقدير والنظر في الشيء التافه الحقير، والجمع دوانِق ودَوانِيقُ؛ الأَخيرة شاذة، ومنهم من فصّله فقال: جمع دانِق دوانِق، وجمع دانَق دوانيق، قال: وكذلك كل جمع جاء على فَواعِل ومَفاعِل فإنه يجوز أن يمد بياء، قال سيبويه: أما الذين قالوا دوانيق فإنما جعلوه تكسير فاعال وإن لم يكن في كلامهم كما قالوا ملاميح، وتصغيره دُويْنيق وهو شاذّ أيضاً. ابن الأَعرابي عن أبي المكارِم قال: الدَّنيقُ والكِيصُ والصُّوصُ الذي ينزل وحده ويأكل وحده بالنهار، فإذا كان الليل أكل في ضَوْء القمر لئلاّ يراه الضيْفُ.
وتَدْنِيقُ الشمس للغُروب: دُنُوّها. ودَنَّقت الشمسُ تَدْنِيقاً: مالت للغروب. وتَدْنِيقُ العين: غُؤورها. ودَنَّقَت عينُه تَدْنِيقاً: غارتْ. ودَنَّق وجهُه: هُزِل، وقيل: دَنَّق وجههُ إذا اصفرّ من المرض. ودنَّق الرَّجلُ: مات، وقيل: دنَّق للموت تدنيقاً دنا منه. وفي حديث الأَوزاعي: لا بأس للأَسِير إذا خاف أن يُمَثَّل به أن يُدَنِّق للموت أي يَدنُو منه؛ يريد له أن يُظهر أنه مُشْفٍ على الموت لئلا يُمَثَّل به. ويقال للأَحْمق دانِقٌ ودائقٌ ووادِقٌ وهِرْطٌ. والدانِقُ: الساقط المَهزُول من الرجال. أبو عمرو: مريضٌ دانِقٌ إذا كان مُدْنَقاً مُحَرَّضاً؛ وأنشد: إنَّ ذواتِ الدَّلِّ والبَخانِقِ
يَقْتُلْن كلَّ وامقٍ وعاشِقِ،
حتَّى تَراه كالسَّليمِ الداَّنِقِ
الليث: دنَّق وجه الرجل تدْنِيقاً إذا رأيت فيه ضُمْر الهُزَال من مرَض أو نصَب.
والدَّنْقةُ: حَبة سوداء مستديرة تكون في الحِنطة. والدَّنْقة: الزُّؤان؛ هذه عن أبي حنيفة. والمُدَنِّق: المُستقْصِي. يقال: دنَّق إليه النظَرَ ورنَّقَ، وكذلك النظر الضعيف. قال الحسن: لا تُدَنِّقوا فيُدَنَّقَ عليكم. والتَّدْنِيقُ مثل الترْنِيق: وهو إدامة النظر إلى الشيء، وأهل العِراق يقولون فلان مُدَنِّق إذا كان يُداقّ النظر في مُعامَلاته ونَفقاته ويَسْتَقْصِي. الأَزهري: والتدنيق والمُداقّة والاسْتقصاء كنايات عن البخل والشُّحِّ. ابن الأَعرابي: الدُّنُقُ المُقَتِّرُون على عِيالهم وأنفسهم، وكان يقال: من ل يُدَنِّقْ زَرْنَق، والزَّرْنَقةُ العِينة؛ وقال أبو زيد: من العيون الجاحِظةُ والظاهِرة والمُدَنِّقة، وهو سواء، وهو خروج العين وظهورها؛ قال الأَزهري: وقوله أصح ممن جعل تدنيق العين غؤوراً.

##### Türkçe

**الدّانِق** ve **الدّانَقُ**: ağırlıklardan (ölçülerden)dır; bazen **داناقٌ** denilmiştir; tıpkı **الدِّرْهمِ** için **درْهام** dedikleri gibi. Ve o, dirhemin altıda biridir; İbn Berrî şu beyti okudu:

Ey kavim, kim mazur görür **عَجْرَد**’den
kişiyi **الدانِق** üzerine öldüreni?

Hasen’in hadisinde: “Allah **الدانِقَ**’a ve **دَنَّق** edene lanet etsin.”; **الدَّانق** (nunun fethasıyla ve kesrasıyladır): o, dinarın ve dirhemin altıda biridir; sanki değeri biçmeyi ve değersiz, hakir şeyde bakıp durmayı yasaklamayı murat etti. Çoğulu **دوانِق** ve **دَوانِيقُ**’tur; sonuncusu şâzdır. Onlardan kimi bunu tafsil edip şöyle dedi: **دانِق**’in çoğulu **دوانِق**; **دانَق**’ın çoğulu **دوانيق**. Dedi ki: Keza her çoğul ki **فَواعِل** ve **مَفاعِل** üzere gelirse, onun **ياء** ile uzatılması caiz olur. Sîbeveyh dedi ki: **دوانيق** diyenler, onu, sözlerinde bulunmasa da, **فاعال**’ın kırması (cem‘-i teksîri) kıldılar; tıpkı **ملاميح** dedikleri gibi. Onun küçültmesi **دُويْنيق**’tur; o da şâzdır. İbnü’l-A‘râbî, Ebü’l-Mekârim’den dedi ki: **الدَّنيقُ** ve **الكِيصُ** ve **الصُّوصُ**: gündüz tek başına inen ve tek başına yiyen kimsedir; gece olunca, misafir onu görmesin diye ay ışığında yer.

Güneşin batışa **تَدْنِيقُ**’u: onun yaklaşmasıdır. Güneş **دَنَّقت** ( **تَدْنِيقاً** ): batışa meyletti. Gözün **تَدْنِيقُ**’u: onun çukurlaşmasıdır. Gözü **دَنَّقَت** ( **تَدْنِيقاً** ): çukurlaştı. Yüzü **دَنَّق**: zayıfladı; ve denildi ki: hastalıktan sarardığında yüzü **دَنَّق**. Adam **دنَّق**: öldü; ve denildi ki: ölüme **دنَّق** ( **تدنيقاً** ): ona yaklaştı. Evzâ‘î’nin hadisinde: “Esir, kendisine müsle yapılmasından korkarsa, ölüme **يُدَنِّق** etmesinde beis yoktur”; yani ona yaklaşır; muradı: kendisine müsle yapılmasın diye, ölümün eşiğinde olduğunu izhar etmesidir. Ahmağa **دانِقٌ** ve **دائقٌ** ve **وادِقٌ** ve **هِرْطٌ** denir. **الدانِقُ**: erkeklerden düşkün, zayıf olandır. Ebû Amr: **مريضٌ دانِقٌ**: **مُدْنَقاً مُحَرَّضاً** olduğunda (yani ölüm döşeğinde, bitkin)dir; ve şu beyti okudu:

Şüphesiz nazlı ve boğazlık sahibi kadınlar
her **وامقٍ** ve âşığı öldürürler,
ta ki onu, **السَّليمِ الداَّنِقِ** gibi görürsün.

Leys: Bir adamın yüzünü, hastalık yahut yorgunluktan zayıflığın inceliğini onda gördüğünde, **تدْنِيقاً** yüzü **دنَّق** etti (denir).

**والدَّنْقةُ**: buğdayda bulunan, yuvarlak siyah bir tanedir. **والدَّنْقةُ**: **الزُّؤان**; bu, Ebû Hanîfe’dendir. **والمُدَنِّق**: en inceye kadar araştıran (müstaksî)dır. Denir ki: bakışı ona **دنَّق** etti ve **رنَّقَ** etti; zayıf bakış da böyledir. Hasen dedi ki: “**لا تُدَنِّقوا** da size karşı **يُدَنَّقَ** edilmesin.” **والتَّدْنِيقُ** tıpkı **الترْنِيق** gibidir: o, bir şeye bakışı sürdürmektir. Irak ehli: Bir kimse muamelelerinde ve harcamalarında bakışı ince ince didikleyip en inceye kadar araştırırsa ona **مُدَنِّق** derler. Ezherî: **التدنيق** ve **المُداقّة** ve **الاسْتقصاء** cimrilik ve pintilik için kinayelerdir. İbnü’l-A‘râbî: **الدُّنُقُ**: ailelerine ve nefislerine karşı kısmacı olanlardır; ve denilirdi ki: “Kim **يُدَنِّقْ** etmezse **زَرْنَق** eder”; **والزَّرْنَقةُ**: **العِينة**’dir. Ebû Zeyd dedi ki: gözlerden (çeşitlerinden) **الجاحِظةُ** ve **الظاهِرة** ve **المُدَنِّقة** vardır; o aynıdır; o, gözün çıkması ve görünmesidir. Ezherî dedi ki: “Onun sözü, gözün **تدنيق**’ini çukurlaşma kılan kimseden daha sahihtir.”

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%82/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* د ن ق * * الدَّاِنَقُ * بفتح النون وكسرها سدس الدرهم و * المُدَنِّقُ * المستقصي قال الحسن لا * تُدَنِّقُوا * * فَيُدَنَّقَ * عليكم

##### Türkçe

* د ن ق * * **الدَّاِنَقُ** * nûn’un fethası ve kesrası ile: dirhemin altıda biri; ve * **المُدَنِّقُ** *: iyice araştırıp eksiksiz yapan. Hasan dedi ki: **تُدَنِّقُوا** etmeyin de size karşı **فَيُدَنَّقَ** olunsun.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%82/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الدنيق، كأمير: من ينزل وحده، ويأكل وحده بالنهار، وإذا كان بالليل أكل في ضوء القمر، لئلا يراه الضيف عن ابن الأعرابي، عن أبي المكارم، وكذلك الكيص والصوص. والدانق كصاحب: الأحمق وكذلك: الدائق، والوادق.
 وقال ابن عباد: الدانق: السارق وهو مجاز. والدانق: المهزول الساقط من الرجال عن أبي عمرو زاد غيره: ومن النوق وأنشد أبو عمرو:
  إن ذوات الدل والبخانق
  قتلن كل وامق وعاشق
  حتى تراة كالسليم الدانق والدانق: سدس الدينار، والدرهم وأنشد ابن بري:
  يا قوم من يعذر من عجرد                      القاتل المرء على الدانق وتفتح نونه وبهما روى قول الحسن:  لعن الله الدانق ومن دنق  كأنه أراد النهي عن التقدير والنظر في الشيء- التافه الحقير، والجمع دوانق، ودوانيق. كالداناق بإشباع الفتحة، كما قالوا للدرهم: درهام، قال سيبويه: أما الذين قالوا: دوانيق، فإنما جعلوه تكسير فاعال، وإن لم يكن في كلامهم، كما قالوا: ملاميح، وتصغيره: دوينيق وهو شاذ أيضا. ومن المجاز: دنق فلان يدنق، ويدنق من حدي نصر وضرب دنوقا كقعود: أسف لدقائق الأمور نقله الزمخشري وابن عباد. والدنقة بالفتح: الزؤان الذي يكون في الحنطة تنقى منه، قاله أبو حنيفة، وقال ابن عباد: هو والجنبة شيء واحد. والدنقة بالتحريك: الشيلم عن أبي عمرو. ودونق كجوهر: ة، بنهاوند على ميلين منها، ذات بساتين، هكذا ضبطه ابن عباد، وضبطه صاحب اللب بضم الدال وفتح النون، وسيأتي ذلك في  دون  على الصواب. وقال ابن الأعرابي: الدنق بضمتين: المقترون على عيالهم وأنفسهم. والتدنيق: الاستقصاء ومنه قول الحسن البصرى:  لا تدنقوا فيدنق عليكم  كذا في الصحاح وأهل العراق يقولون: فلان مدنق: إذا كان يداق النظر في معاملاته ونفقاته ويستقصى. وقال الأزهرى: التدنيق، والمداقة، والاستقصاء: كنايات عن البخل والشح.

  والتدنيق: إدامة النظر إلى الشيء مثل الترنيق، يقال: دنق إليه النظر، ورنق، وكذلك النظر الضعيف، كما في الصحاح. والتدنيق: دنو الشمس للغروب كما في الصحاح، وهو مجاز، يقال: دنقت الشمس: إذا قل ما بينها وبين الغروب. ودنق وجهه تدنيقا: ظهر فيه ضمر الهزال من نصب أو مرض نقله الليث. ومن المجاز: دنقت عينه: إذا غارت كما في الصحاح والأساس. ومما يستدرك عليه: دنق الرجل: مات. وقيل: دنق للموت تدنيقا: دنا منه، وهو مجاز. ومريض دانق: إذا كان مدنفا محرضا عن أبي عمرو. وقال أبو زيد: من العيون: الجاحظة، والظاهرة، والمدنقة، وهو سواء، وهو خروج العين وظهورها-، قال الأزهري: وقوله أصح ممن جعل تدنيق العين غؤورا.
 والدوانيقى: لقب أبي جعفر المنصور العباسي. ودنوقا: لقب جد أبي إسحاق إبراهيم بن عبد الحليم بن عمر بن دنوقا البغدادي الدنوقي، ثقة عن محمد بن سابق وغيره، وعنه أبو الحسين المناوي، ويحيى ابن محمد بن صاعد، مات سنة 297. ودنيقية، بالفتح: قرية من نهر عيسى بالعراق، وقد نسب إليها جماعة من المحدثين.

##### Türkçe

**الدنيق**, **كأمير**: yalnız başına inen kimse; gündüz yalnız başına yer; gece olursa, ay ışığında yer; tâ ki misafir onu görmesin; İbnü’l-A‘râbî’den, Ebü’l-Mekârim’den. Ve yine **الكيص** ve **الصوص** (da böyledir). Ve **الدانق** **كصاحب**: ahmak; ve yine: **الدائق**, ve **الوادق**.

İbn Abbâd dedi: **الدانق**: hırsızdır; ve o mecazdır. Ve **الدانق**: erkeklerden zayıflamış, düşkün olan; Ebû Amr’dan. Başkası artırdı: ve develerden. Ebû Amr inşâd etti:
  Şüphesiz **ذوات الدل والبخانق**
  her **وامق** ve **عاشق**ı öldürdüler
  nihayet onu **السليم الدانق** gibi görürsün.

Ve **الدانق**: dinarın altıda biri, ve dirhem. İbn Berrî inşâd etti:
  Ey kavm, kim mazur görür **عجرد**’den                      **الدانق** üzerine kişiyi öldüreni

Ve nûnu fetha ile okunur; ve onunla Hasan’ın sözü rivayet edilmiştir: “Allah **الدانق**’a ve **دنق** edene lanet etsin”; sanki o, değeri biçmeyi ve şeye bakmayı—basit, hakir şeye—yasaklamayı murat etti. Çoğulu **دوانق**, ve **دوانيق**. **كالداناق** fethayı uzatmakla; nitekim dirheme **درهام** dediler. Sîbeveyh dedi: **دوانيق** diyenlere gelince, onu ancak **فاعال**’ın kırması kıldılar; her ne kadar onların sözünde olmasa da; nitekim **ملاميح** dediler. Küçültmesi: **دوينيق**; ve o da şâzdır. Ve mecazdan: falan **دنق** eder, **يدنق** eder; ve **يدنق** (fiili) **حدي نصر وضرب**’dan; **دنوقا** **كقعود**: işlerin inceliklerine üzülmek; Zemahşerî ve İbn Abbâd onu nakletti. Ve **الدنقة** fetha ile: buğdayda bulunan, ondan ayıklanan **الزؤان**; Ebû Hanîfe söyledi. İbn Abbâd dedi: o ve **الجنبة** bir tek şeydir. Ve **الدنقة** hareke ile: **الشيلم**; Ebû Amr’dan. Ve **دونق** **كجوهر**: **ة**; Behnevând, ondan iki mil mesafede; bahçeler sahibi; İbn Abbâd onu böyle ضبط etti. **اللب** sahibı onu **الدال**’ın dammesi ve nûnun fethasıyla ضبط etti; ve bu, doğru olarak **دون**’da gelecektir. İbnü’l-A‘râbî dedi: **الدنق** iki damme ile: ailelerine ve nefislerine karşı kısanlar. Ve **التدنيق**: sonuna kadar araştırma; ve ondan Hasan el-Basrî’nin sözü: “**لا تدنقوا فيدنق عليكم**”; **الصحاح**’ta böyledir. Irak ehli derler: falan **مدنق**: muamelelerinde ve harcamalarında bakışı ince olursa ve sonuna kadar araştırırsa. Ezherî dedi: **التدنيق**, ve **المداقة**, ve **الاستقصاء**: cimrilik ve pintilikten kinayelerdir.

Ve **التدنيق**: şeye bakışı sürdürmek; **الترنيق** gibi. Denir: bakış **دنق** etti ona, ve **رنق**; ve yine zayıf bakış; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve **التدنيق**: güneşin batmaya yaklaşması; **الصحاح**’ta olduğu gibi; ve o mecazdır. Denir: güneş **دنقت**: batış ile arasında kalan az olunca. Ve yüzü **دنق** etti **تدنيقا**: yorgunluktan veya hastalıktan zayıflık inceliği onda göründü; Leys onu nakletti. Ve mecazdan: gözü **دنقت**: içine çöktüyse; **الصحاح** ve **الأساس**’ta olduğu gibi. Ve ona istidrâk olunanlardandır: adam **دنق** etti: öldü. Ve denildi: ölüme **دنق** etti **تدنيقا**: ona yaklaştı; ve o mecazdır. Ve hasta **دانق**: **مدنف** olup helake yakın olursa; Ebû Amr’dan. Ebû Zeyd dedi: gözlerden: **الجاحظة**, ve **الظاهرة**, ve **المدنقة**; ve o birdir; ve o, gözün çıkması ve görünmesidir—. Ezherî dedi: ve onun sözü, gözün **تدنيق**ini çökme kılan kimseden daha sahihtir.

Ve **الدوانيقى**: Abbâsî Ebû Ca‘fer el-Mansûr’un lakabıdır. Ve **دنوقا**: Bağdâdî **الدنوقي** olan Ebû İshâk İbrâhîm b. Abdülhalîm b. Ömer b. **دنوقا**’nın dedesinin lakabıdır; Muhammed b. Sâbık ve başkasından sika; ondan Ebü’l-Hüseyn el-Menâvî ve Yahyâ b. Muhammed b. Sâ‘id rivayet etti; 297 yılında öldü. Ve **دنيقية**, fetha ile: Irak’ta Nehr-i Îsâ’dan bir köy; muhaddislerden bir cemaat ona nisbet edilmiştir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%82/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

دَنَقَ
1 دَنَقَ دنق , aor. دَنُقَ and دَنِقَ , inf. n. دُنُوقٌ, He pursued small, little, or minute, things. (JK, Ibn-'Abbلd, Z, K. [See also 2.]) [Two other significations assigned to دَنَقَ in the CK and in the Lexicons of Golius and Freytag belong to دَنَّقَ.]

دنّق
2 دنّق دنق , (S, Mgh, TA,) inf. n. تَدْنِيقٌ, (Mgh, K,) He went to the utmost point [in his dealings &c.]: (S, K, TA:) he was minute, observant of small things, nice, or scrupulous: (Mgh:) he examined minutely into his dealings and expenses. (So accord. to an explanation of the act. part. n. in the TA.) Hence the saying, لَا تُدَنَّقُوا فَيُدَنَّقَ عَلَيْكُمْ [Go not ye to the utmost point against others, for in that case the utmost point may be gone to against you]. (S, TA.) And the saying of El-Hasan, (Mgh, TA,) لَعَنَ اللّٰهُ الدَّانَقَ وَ مَنْ دَنَّقَ, (TA,) or وَ مَنْ دَنَّقَ بِهِ, (Mgh,) [May God curse the دانق and him who has been minute, &c., in his dealings, or and him who has been minute, &c., therewith;] as though he meant to forbid the considering and examining a paltry or contemptible thing: (TA:) or, as some relate it, وَ أَوَّلَ مَنْ أَحْدَثَ الدَّانَقَ [and the first who innovated the دانَق], meaning El-Hajjلj. (Mgh.) ― -b2- [Hence,] تَدْنِيقٌ, metonymically, signifies (tropical:) The being niggardly, stingy, or avaricious. (Az, TA.) ― -b3- Also The continuing to look at a thing; (S, K;) as also تَرْنِيقٌ: [or rather each has this signification elliptically; for] you say, دنّق اـِلَيْهِ النَّظَرَ and رنّق [meaning He continued looking at it]. (S.) [See رَنَّقَ.] And in like manner, The looking weakly. (S, TA.) And دنّق بَصَرَهُ He looked hard, and sharply, or intently. (JK.) ― -b4- Also (tropical:) The approaching of the sun to setting. (S, K, TA.) You say, دنّقت الشَّمْسُ (tropical:) The sun became near to setting. (JK, TA. [See also رنّقت.]) ― -b5- And دنّق (tropical:) He (a man) died: (JK, TA:) or (tropical:) he was near to dying; inf. n. as above. (TA.) ― -b6- And دنّقت عَيْنُهُ, (JK, K, TA, [accord. to the CK دَنَقَتْ, which is wrong,]) inf. n. تَدْنِيقٌ, (S, TA,) (tropical:) His eye sank, or became depressed, in his head: (JK, S, K, TA:) or, accord. to Az, the more correct explanation is, the ball, or globe, of his eye became prominent, and apparent. (TA.) ― -b7- And دنّق وَجْهُهُ, (Lth, K, TA, [in the CK, erroneously, دَنَقَ,]) inf. n. تَدْنِيقٌ, (Lth, TA,) His face exhibited emaciation, arising from fatigue or disease. (Lth, K, TA.)

دُنُوقٌ
دُنُوقٌ دنوق [a pl. of which the sing. is not mentioned] Persons niggardly, or parsimonious, in expenditure, towards their households (IAar, K, TA) and themselves. (IAar, TA.)

دَنِيقٌ
دَنِيقٌ دنيق One who alights by himself, (TA,) and eats by himself in the daytime, and in the moonlight by night, last the guest should see him: (K, TA:) mentioned by IAar, on the authority of Abu-I-Mekلrim: and so كِيصٌ and صُوصٌ. (TA.)

دَانَقٌ
دَانَقٌ دانق : see the next paragraph.

دَانِقٌ
دَانِقٌ دانق Foolish; stupid; having little, or no, intellect, or understanding: (K:) and so دَائِقٌ. (TA.) ― -b2- (tropical:) A thief. (JK, Ibn-'Abbلd, K, TA.) ― -b3- Emaciated and falling down, or emaciated and tottering; expl. by مَهْزُولٌ سَاقِطٌ: (AA, S, K:) or falling down, or tottering, (سَاقِطٌ,) by reason of emaciation: (JK:) applied to a man (AA, K) and to a she-camel. (K.) ― -b4- Having a constant, or chronic, disease, and oppressed thereby so as to be at the point of death. (AA, TA.) -A2- Also, and ↓ دَانَقَ, (JK, S, Mgh, Msb, K,) the former, accord. to some, the more chaste, arabicized [from the Pers. دَانْك or دَانَك], (Msb,) and ↓ دَانَاقٌ, (JK, S, K,) like as they said دِرْهَمٌ and دِرْهَامٌ, (S,) [but دَانَاقٌ seems to have been disallowed by Sb, either as unused or as post-classical,] The sixth part of a dirhem (or drachm); (S, Msb, K;) [i. e.] two carats; (Mgh;) [i. e.] two grains of the خُرْنُوب [or carob], with the ancient Greeks, for the dirhem with them was twelve grains of the خرنوب; but the دانق of the Muslims is two grains of the خرنوب and two thirds of a grain of the خرنوب, for the dirhem of the Muslims is sixteen grains of the خرنوب: (Msb:) and the sixth part of the deenلr: (TA: [but this I find nowhere else: see دِينَارٌ: and see also رِطْلٌ:]) the pl. of دانق is دَوَانِقُ and دَوَانِيقُ; (Mgh, TA;) the former is said by Az to be pl. of دَانِقٌ; and the latter, of دَانَقٌ; and it is said that every pl. of the measure فَوَاعِلُ or مَفَاعِلُ may be lengthened with ى so that one may say فَوَاعِيلُ and مَفَاعِيلُ: (Msb:) or, accord. to Sb, دَوَانِيقُ is pl. of ↓ دَانَاقٌ, though this be not in their speech. (TA.) [Also A small silver coin, the sixth part of the coin called دِرْهَم.] The dim. is ↓ دُوَيْنِيقٌ. (TA.)

دَانَاقٌ
دَانَاقٌ داناق : see the next preceding paragraph, in two places.

دَوَانِقِىٌّ
دَوَانِقِىٌّ دانق دوانقى دوانقي [rel. n. from دَوَانِقُ pl. of دَانِقٌ], (ElMekeen, “ Hist. Sarac. ” p. 104,) or دَوَانِيقِىٌّ [rel. n. from دَوَانِيقُ pl. of دَانَاقٌ], (TA,) [Of, or belonging or relating to, dلniks: and hence,] a surname of the 'Abbلsee Khaleefeh Aboo-Jaلfar El-Mansoor; (El-Mekeen, TA;) because of his extreme niggardliness. (El-Mekeen.)

دُوَينِيْقٌ
دُوَينِيْقٌ دوينيق : see دَانِقٌ, last sentence.

مُدَنِّقٌ
مُدَنِّقٌ مدنق One who examines minutely into his dealings and expenses: used in this sense by the people of El-'Irلk. (TA.) ― -b2- عَيْنٌ مُدَنِّقَةٌ An eye of which the ball, or globe, is prominent, and apparent: so accord. to AZ; and Az holds this to be the correct explanation, rather than an eye sunk, or depressed, in the head. (TA.)

##### Türkçe

**دَنَقَ**
1 **دَنَقَ** **دنق** , muzâri‘ı **دَنُقَ** ve **دَنِقَ** , mastarı **دُنُوقٌ**, Küçük, az, yahut pek ince şeylerin peşine düştü. (JK, Ibn-'Abbād, Z, K. [Ayrıca 2’ye de bak.]) [**دَنَقَ**’a CK’de ve Golius ile Freytag’ın sözlüklerinde nispet edilen iki başka anlam **دَنَّقَ**’ya aittir.]

**دنّق**
2 **دنّق** **دنق** , (S, Mgh, TA,) mastarı **تَدْنِيقٌ**, (Mgh, K,) Muamelelerinde vb. en uç noktaya gitti: (S, K, TA:) küçük şeylere dikkat eden, ince eleyip sık dokuyan, yahut titiz/vesveseli oldu: (Mgh:) muamelelerini ve masraflarını ince ince araştırdı. (TA’da ism-i fâilin açıklamasına göre böyledir.) Bundan dolayı şu söz (söylenir): **لَا تُدَنَّقُوا فَيُدَنَّقَ عَلَيْكُمْ** [Başkalarına karşı en uç noktaya gitmeyin; yoksa size karşı da en uç noktaya gidilir]. (S, TA.) Ve El-Hasan’ın sözü: (Mgh, TA,) **لَعَنَ اللّٰهُ الدَّانَقَ وَ مَنْ دَنَّقَ**, (TA,) yahut **وَ مَنْ دَنَّقَ بِهِ**, (Mgh,) [Allah **الدَّانَق**’a ve muamelelerinde ince eleyip sık dokuyan kimseye; yahut onunla (bununla) ince eleyip sık dokuyan kimseye lânet etsin;] sanki o, değersiz yahut hakir bir şeyi dikkate almayı ve incelemeyi yasaklamak istemiştir: (TA:) yahut bazıları bunu **وَ أَوَّلَ مَنْ أَحْدَثَ الدَّانَقَ** [ve **الدَّانَق**’ı ilk ihdas eden] diye rivayet eder; bununla El-Haccâc’ı kasteder. (Mgh.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **تَدْنِيقٌ**, kinaye yoluyla, (mecaz:) Cimri, pinti yahut haris olmayı ifade eder. (Az, TA.) ― -b3- Ayrıca bir şeye bakmayı sürdürmek; (S, K;) bunun gibi **تَرْنِيقٌ** da: [daha doğrusu her biri bu anlamı hazifli olarak taşır; çünkü] sen **دنّق اـِلَيْهِ النَّظَرَ** ve **رنّق** dersin [yani Ona bakmayı sürdürdü]. (S.) [**رَنَّقَ**’a bak.] Ve aynı şekilde, zayıfça bakmak. (S, TA.) Ve **دنّق بَصَرَهُ** Sertçe ve keskin, yahut dikkatle baktı. (JK.) ― -b4- Ayrıca (mecaz:) güneşin batmaya yaklaşması. (S, K, TA.) Sen **دنّقت الشَّمْسُ** dersin (mecaz:) Güneş batmaya yaklaştı. (JK, TA. [Ayrıca **رنّقت**’e de bak.]) ― -b5- Ve **دنّق** (mecaz:) O (adam) öldü: (JK, TA:) yahut (mecaz:) ölmeye yaklaştı; mastarı yukarıdaki gibidir. (TA.) ― -b6- Ve **دنّقت عَيْنُهُ**, (JK, K, TA, [CK’ye göre **دَنَقَتْ** olup bu yanlıştır,]) mastarı **تَدْنِيقٌ**, (S, TA,) (mecaz:) Gözü başında çöktü yahut çukurlaştı: (JK, S, K, TA:) yahut Az’a göre daha doğru açıklama şudur: gözünün küresi (gözbebeği/topu) dışarı çıktı ve belirgin oldu. (TA.) ― -b7- Ve **دنّق وَجْهُهُ**, (Lth, K, TA, [CK’de yanlış olarak **دَنَقَ**,]) mastarı **تَدْنِيقٌ**, (Lth, TA,) Yorgunluk yahut hastalıktan doğan zayıflık yüzünde belirdi. (Lth, K, TA.)

**دُنُوقٌ**
**دُنُوقٌ** **دنوق** [tekili zikredilmeyen bir çoğul] Harcamada, hane halkına (IAar, K, TA) ve kendilerine karşı cimri/pinti kimseler. (IAar, TA.)

**دَنِيقٌ**
**دَنِيقٌ** **دنيق** Gündüz kendi başına konaklayan, (TA,) ve gündüz kendi başına yiyen, gece de ay ışığında (yiyen); ta ki misafir onu görmesin: (K, TA:) IAar tarafından, Ebû’l-Mekârim rivayetiyle zikredilmiştir: ve **كِيصٌ** ile **صُوصٌ** da böyledir. (TA.)

**دَانَقٌ**
**دَانَقٌ** **دانق** : bir sonraki paragrafa bak.

**دَانِقٌ**
**دَانِقٌ** **دانق** Ahmak; budala; aklı yahut anlayışı az, yahut hiç olmayan: (K:) ve **دَائِقٌ** da böyledir. (TA.) ― -b2- (mecaz:) Hırsız. (JK, Ibn-'Abbād, K, TA.) ― -b3- Zayıflamış ve düşen, yahut zayıflamış ve sendeleyen; **مَهْزُولٌ سَاقِطٌ** ile açıklanmıştır: (AA, S, K:) yahut zayıflıktan dolayı düşen yahut sendeleyen (**سَاقِطٌ**): (JK:) erkeğe (AA, K) ve dişi deveye uygulanır. (K.) ― -b4- Sürekli (kronik) bir hastalığı olan ve bununla ezilip ölüm noktasında bulunan. (AA, TA.) -A2- Ayrıca, ve aşağıdaki **دَانَقَ**, (JK, S, Mgh, Msb, K,) birincisi bazılarına göre daha fasih olup Arapçalaştırılmıştır [Farsça **دَانْك** yahut **دَانَك**’ten], (Msb,) ve aşağıdaki **دَانَاقٌ**, (JK, S, K,) tıpkı **دِرْهَمٌ** ve **دِرْهَامٌ** dedikleri gibi, (S,) [fakat **دَانَاقٌ** sanki Sb tarafından, ya kullanılmadığı ya da müteahhir olduğu için reddedilmiş gibidir,] Bir dirhemin (yahut drahmin) altıda biri; (S, Msb, K;) [yani] iki kırat; (Mgh;) [yani] eski Yunanlılarda **خُرْنُوب** [yahut keçiboynuzu] tanesinden iki tane; çünkü onlarda dirhem **خرنوب**’dan on iki taneydi; fakat Müslümanların **دانق**’ı **خرنوب**’dan iki tane ve **خرنوب** tanesinin üçte ikisi kadardır; çünkü Müslümanların dirhemi **خرنوب**’dan on altı tanedir: (Msb:) ve dinarın altıda biri: (TA: [fakat bunu başka hiçbir yerde bulmuyorum: **دِينَارٌ**’a bak: ayrıca **رِطْلٌ**’a da bak:]) **دانق**’ın çoğulu **دَوَانِقُ** ve **دَوَانِيقُ**’tur; (Mgh, TA;) birincisinin Az tarafından **دَانِقٌ**’un çoğulu olduğu; ikincisinin de **دَانَقٌ**’ın çoğulu olduğu söylenir; ve ölçü kalıbı **فَوَاعِلُ** yahut **مَفَاعِلُ** olan her çoğulun ى ile uzatılabileceği, böylece **فَوَاعِيلُ** ve **مَفَاعِيلُ** denebileceği söylenir: (Msb:) yahut Sb’ye göre **دَوَانِيقُ**, aşağıdaki **دَانَاقٌ**’ın çoğuludur; her ne kadar bu onların konuşmasında olmasa da. (TA.) [Ayrıca **دِرْهَم** denilen paranın altıda biri olan küçük bir gümüş para.] Bunun tasğîri aşağıdaki **دُوَيْنِيقٌ**’tur. (TA.)

**دَانَاقٌ**
**دَانَاقٌ** **داناق** : iki yerde, bir önceki paragrafa bak.

**دَوَانِقِىٌّ**
**دَوَانِقِىٌّ** **دانق دوانقى دوانقي** [**دَوَانِقُ** ( **دَانِقٌ**’un çoğulu)ndan nisbet ismi], (ElMekeen, “Hist. Sarac.” s. 104,) yahut **دَوَانِيقِىٌّ** [**دَوَانِيقُ** ( **دَانَاقٌ**’ın çoğulu)ndan nisbet ismi], (TA,) [**دانق**’lara ait/ilişkin; bundan dolayı,] Abbâsî halifesi Ebû Ca‘fer el-Mansûr’un bir lakabı; (El-Mekeen, TA;) aşırı cimriliğinden dolayı. (El-Mekeen.)

**دُوَينِيْقٌ**
**دُوَينِيْقٌ** **دوينيق** : **دَانِقٌ**’a bak, son cümle.

**مُدَنِّقٌ**
**مُدَنِّقٌ** **مدنق** Muamelelerini ve masraflarını ince ince araştıran kimse: bu anlamda Irak halkı tarafından kullanılır. (TA.) ― -b2- **عَيْنٌ مُدَنِّقَةٌ** Küresi (göz topu) dışarı çıkmış ve belirgin olan bir göz: Az’a göre böyledir; Az bunu, başta çökmüş yahut çukurlaşmış bir gözden daha doğru açıklama sayar. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%82/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

دَنَقَ
دَنَقَ I ,  U ( n. ac. دُنُوْق 27 ),
a.  Was observant of small things; was exacting, niggardly.

دَنِقَ
دَنِقَ A ( n. ac. دَنَق 4 ,  دَنِيْق 25 ),
a.  Died of cold.

دَنَّقَ
دَنَّقَ II ,
a.  Looked into all the details of.

b.  [ Ila ], Continued looking at, for a long time.

c.  Became thin, emaciated, sunken ( face; eye ).

d.  Was near setting ( sun ).

دَنْقَة
دَنْقَة 1t ,
a.  Tares.

دَاْنِق
دَاْنِق 21 ,
a.  Foolish, stupid.

b.  Thief.

c.  Emaciated, worn.

دَاْنِق
دَاْنِق 21 , ( pl. دَوَاْنِقُ 41 ,  دَوَاْنِيْقُ 66 ),
a.  Sixth part of a dirhem.

دَنِيْق
دَنِيْق 25 , ( pl. دُنُق 10 ),
a.  Parsimonious, niggardly.

##### Türkçe

**دَنَقَ**
**دَنَقَ** I, U (mastarı **دُنُوْق** 27),
a. Küçük şeylere karşı dikkatli/uyanık oldu; titiz, cimri oldu.

**دَنِقَ**
**دَنِقَ** A (mastarı **دَنَق** 4, **دَنِيْق** 25),
a. Soğuktan öldü.

**دَنَّقَ**
**دَنَّقَ** II,
a. Bütün ayrıntılarına baktı.

b. [ **إلى** ], Uzun bir süre bakmayı sürdürdü.

c. Zayıfladı, cılızlaştı, çöktü (yüz; göz).

d. Batmaya yakın oldu (güneş).

**دَنْقَة**
**دَنْقَة** 1t,
a. Delice.

**دَاْنِق**
**دَاْنِق** 21,
a. Ahmak, aptal.

b. Hırsız.

c. Cılız, yıpranmış.

**دَاْنِق**
**دَاْنِق** 21, (çoğulu **دَوَاْنِقُ** 41, **دَوَاْنِيْقُ** 66),
a. Bir dirhemin altıda biri.

**دَنِيْق**
**دَنِيْق** 25, (çoğulu **دُنُق** 10),
a. Cimri, pinti.
