# دنو (د-ن-و) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D9%86%D9%88

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür

- Harfler: د - ن - و
- Kur'an'da: 133 geçiş · 128 ayet · 9 sîga
- 7 sözlük

## Sîgalar (9)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [الدُّنْيَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/siga/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%8F%D9%91%D9%86%D9%92%D9%8A%D9%8E%D8%A7.md) | الْفُعْلَى | En yakın | 115 | 111 | [2:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/2:85.md) |
| [أَدْنَى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%AF%D9%92%D9%86%D9%8E%D9%89.md) | أَفْعَلُ | Daha yakın | 9 | 9 | [2:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/2:61.md) |
| [الْأَدْنَى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A3%D9%8E%D8%AF%D9%92%D9%86%D9%8E%D9%89.md) | الْأَفْعَلُ | En yakın | 2 | 2 | [7:169](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/7:169.md) |
| [دَانِيَةٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/siga/%D8%AF%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%90%D9%8A%D9%8E%D8%A9%D9%8C.md) | فَاعِلَةٌ | Yakın | 2 | 2 | [6:99](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/6:99.md) |
| [دَانٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/siga/%D8%AF%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%8D.md) | فَاعِلٌ | Yakın | 1 | 1 | [55:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/55:54.md) |
| [دَنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/siga/%D8%AF%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | فَعَلَ | Yaklaştı | 1 | 1 | [53:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/53:8.md) |
| [وَأَدْنَى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%AF%D9%92%D9%86%D9%8E%D9%89.md) | وَأَفْعَلَ | Ve daha yakın | 1 | 1 | [2:282](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/2:282.md) |
| [وَدَانِيَةً](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AF%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%90%D9%8A%D9%8E%D8%A9%D9%8B.md) | وَفَاعِلَةً | Ve yakın | 1 | 1 | [76:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/76:14.md) |
| [يُدْنِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%AF%D9%92%D9%86%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | يُفْعِلْنَ | Yaklaştırırlar | 1 | 1 | [33:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/33:59.md) |

## Mücavir kökler — 197 mücavir (478 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [حيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%8A.md) — 66 ortak ayet · G² 333 · Uyanık yılan demektir
2. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 57 ortak ayet · G² 213 · Uhur ense demektir
3. [متع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AA%D8%B9.md) — 18 ortak ayet · G² 67 · Mut’a, üzerine ev eşyasını konduğu yüksekçe yer; sonra…
4. [زين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86.md) — 15 ortak ayet · G² 64 · Ziynet : Süslemek için kullanılan çöplere, tüylere benzeyen…
5. [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) — 28 ortak ayet · G² 42 · Su yosunudur
6. [غرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D8%B1.md) — 8 ortak ayet · G² 35 · Ğerer, “Ğerer” çuval demektir
7. [خزي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%8A.md) — 8 ortak ayet · G² 33 · Hizy (hı, ze) : Dikenli çalı demektir
8. [رود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AF.md) — 14 ortak ayet · G² 28 · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
9. [لهو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D9%88.md) — 6 ortak ayet · G² 27 · Boğazdaki küçük dil demektir
10. [لعب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D8%A8.md) — 6 ortak ayet · G² 23 · Oynarlar
11. [خير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B1.md) — 15 ortak ayet · G² 22 · Hayr : At sürüsü demektir
12. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 63 ortak ayet · G² 21 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
13. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 26 ortak ayet · G² 21 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
14. [دور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D8%B1.md) — 8 ortak ayet · G² 19 · Dar : Etrafı çevrili yer demektir
15. [نبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%AA.md) — 5 ortak ayet · G² 16 · Bitki
16. [قطف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 16 · Salkım demektir
17. [خلط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B7.md) — 3 ortak ayet · G² 15 · Bulanık su demektir
18. [مول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%84.md) — 8 ortak ayet · G² 13 · Onların malları
19. [حسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%86.md) — 12 ortak ayet · G² 13 · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
20. [حبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%A8.md) — 8 ortak ayet · G² 13 · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)
21. [وقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D9%8A.md) — 14 ortak ayet · G² 12 · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
22. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 25 ortak ayet · G² 12 · Hayvanların ön ayaklarına denir
23. [غفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D9%84.md) — 5 ortak ayet · G² 12 · Ğufl, “Ğefer” örtü demektir
24. [بقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%82%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 11 · Bakiyye bir kaptan bir şey boşaltıldıktan sonra dökülmeden…
25. [لعن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D9%86.md) — 5 ortak ayet · G² 11 · Dışlama
26. [حرث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%AB.md) — 3 ortak ayet · G² 11 · Hars ekin demektir
27. [ثوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8.md) — 4 ortak ayet · G² 11 · Sevb dış elbise demektir
28. [شدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D8%AF.md) — 8 ortak ayet · G² 11 · Sicim bağıdır
29. [عجب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D8%A8.md) — 4 ortak ayet · G² 10 · “Acem” yabancı, dil bilmeyen demektir
30. [عظم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85.md) — 9 ortak ayet · G² 10 · Büyük
31. [زخرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AE%D8%B1%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Süs, desen demektir
32. [زهق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%87%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Zehuk suyu çekilmiş kuyu demektir
33. [ذوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82.md) — 6 ortak ayet · G² 10 · Sevik (Sin) özel bir un çorbasıdır
34. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 19 ortak ayet · G² 10 · “Yemm” durgun akan su demektir
35. [بغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md) — 7 ortak ayet · G² 9 · Buğa boğa demektir
36. [حبط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%B7.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Habte suyu kurumuş kuyu demektir
37. [عرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%B6.md) — 6 ortak ayet · G² 8 · Ön dişler demektir
38. [أسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B3%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · İsar kayış, bağdır
39. [حرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Haraf dağın sivri ucu, bıçağın ağzı demektir
40. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 13 ortak ayet · G² 8 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
41. [أجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D8%B1.md) — 7 ortak ayet · G² 8 · (EaCR) “Acur” tuğla demektir
42. [بخس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AE%D8%B3.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Çalgın ekin, cılız ekin demektir
43. [عند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF.md) — 10 ortak ayet · G² 7 · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
44. [سبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) — 9 ortak ayet · G² 7 · Biribirini kesen yoldur
45. [نصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%B1.md) — 8 ortak ayet · G² 7 · Bereketli yağmurla sulanmış toprak demektir
46. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 18 ortak ayet · G² 7 · Hufre, çukur demektir
47. [أثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · İnsan veya hayvan yürürken ayaklarının bıraktığı kalıntıya…
48. [ذلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%84%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Zeyl etek denektir
49. [رضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%8A.md) — 5 ortak ayet · G² 6 · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
50. [عدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Denk tutuyorlar
51. [سفه](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%87.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Sefih : “Sefh” dağ eteği demektir
52. [نيل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Erişirler
53. [قتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D9%84.md) — 7 ortak ayet · G² 6 · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
54. [نبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%A3.md) — 8 ortak ayet · G² 6 · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
55. [ثلث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%84%D8%AB.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Sülle çokluk demektir
56. [سعي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Sua’f el çatlamasıdır
57. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 34 ortak ayet · G² 5 · Kevn, tepe demektir
58. [حصن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Hasen (ha, sad) : Kale duvarı demektir
59. [طمأن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%A3%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Huzur bulan
60. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 10 ortak ayet · G² 5 · Baid uzak demektir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D9%86%D9%88/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | دنو |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | İlletli (lâmı vâvî nakıs kök) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [قرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8.md), [زلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D9%81.md), [حضر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B6%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeye mesafeyi kapatarak yaklaşmak, aşağıya ve hemen ulaşılabilecek konuma inmek |
| Çekirdek Özet 2 | İnsana zamanca ve mekânca en yakın, ilk ve geçici varoluş katmanını âhiretin karşısına konumlandırmak |
| Çekirdek Özet 3 | Varlık hiyerarşisinde yakın ve aşağı olanın nihai amaç kılınmasıyla oluşan değer kaybını engellemek |
| Kritik Hata Riski | دنو kökünden gelen «dünya» kelimesini kozmolojik gezegenle sınırlayıp ahlaki ve ontolojik öncelik/yakınlık manasını gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| دن | Taban seviyeye inme, yere veya bir nesneye iyice sokulma, alçak/yakın durma | و | Çekirdeğin alçalma ve sokulma hareketini dinamik bir yaklaşma, mesafe daraltma ve erişilebilir kılma yönünde genişletmiştir |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| د | Kapı; giriş, geçiş, hareket | Bir sınırdan geçişi, bir alana girme ve eşiği aşma hareketini başlatır |
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Hareketin süreklilik kazanarak hedefe doğru akmasını ve yayılmasını temsil eder |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Yaklaşan varlığın varılan hedefe bağlanmasını, temas ve bitişme noktasına erişmesini sağlar |
| دنو | Kapıdan geçerek sürekli bir akışla hedefe bağlanma | Bir eşikten geçip mesafeyi adım adım tüketerek nesneye iyice sokulma ve onunla temas kurma eylemidir |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir nesneye, mekâna veya zamana doğru mesafeyi kısaltıp sokulmak; meyvenin dalından yere doğru sarkarak el uzatımı mesafeye inmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi Ömer b. Ebî Rebîa sevgilisinin bürünüşünü tasvir ederken cilbâbı bedene yaklaştırma manasında kökü kullanır: كأن ثوباً لما التقى الركب تد - نيه عليها يشف عن قمر |

Kaynak: Asâsü’l-Belâga, Lisânü’l-ʿArab ve Kitâbü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde دنو kökü, aslen mekânsal ve zamansal yakınlık, aşağıda bulunma ve alçalma ekseninde gelişen ortak bir morfo-semantik tabana dayanır. İbranicede doğrudan ses denkliği gösteren biçimler sınırlı olmakla birlikte, kök Arapçada hem nötr fiziksel yaklaşmayı (دنو) hem de değerce düşüklüğü ve sefaleti ([دني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%8A.md) / [دنأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D8%A3.md)) kuşatacak biçimde çift yönlü bir semantik genişleme kaydetmiştir. Süryanice ve Aramicede zamanın yaklaşması veya alçalma bildiren yakın biçimlerle semantik paralellik gösterir. Batı Sami sahasında bu kök, yüksek ve aşkın olanın zıddı olarak «ayak altında, yakın ve hazır bulunan» gerçekliği imlemek üzere özelleşmiştir. Kur’an öncesi Arapçada kök, hem meyvenin toplanacak kadar yakına sarkması hem de insanın kabile veya nesepçe en yakın akrabalarını ifade eden nitelemelerde kök salmıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith Syriac Lexicon, Lisânü’l-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | دنو ve [دني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%8A.md) geçişliliği | Kök hem fiziksel yakınlaşmayı hem de nitelikçe bayağılık ve aşağılığı ortak bir alçalma çekirdeğinde birleştirir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Batı Sami / Aramice paralelleri | Zamanca yaklaşma, hazır olma ve hiyerarşik olarak daha alt kademede bulunma bildiren biçimlerle örtüşür | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında güvenilir doğrudan soydaş biçim tespit edilmedi | Veri bulunamadı |

Kaynak: Lane’s Arabic-English Lexicon, Lisânü’l-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| دنو | Anlamlı | Yaklaşmak, yakın olmak | Mesafeyi kısaltmak, alçalmak, ele gelebilecek konuma gelmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [دون](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D9%86.md) | Anlamlı | Aşağıda olmak, beri taraf | Seviyece veya mekânca daha aşağıda, beride kalmak, bir şeyin haricinde olmak | Ortak çekirdek; Kur'an'da geçer |
| [ندو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D9%88.md) | Anlamlı | Toplanmak, meclis kurmak | İnsanların bir araya gelip istişare etmesi, toplanma yeri oluşturması | Genişleme; Kur'an'da geçer |
| [نود](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%AF.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez |
| [ودن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AF%D9%86.md) | Anlamlı | Islatmak, yumuşatmak | Bir şeyi suda bekleterek liflerini yumuşatmak, ıslah etmek | Ses dizilimi; Kur'an'da geçmez |
| [وند](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%86%D8%AF.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arap fonotaktiğinde kök olarak işletilmemiştir; Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| دنو | Merkez | Yakınlık ve alçalma | Bir nesneye mesafeyi tüketerek doğrudan sokulmak ve seviyece beride/aşağıda olmak | Mekân, zaman ve değer bakımından ilk ve el altındaki yakınlığı bildirir |
| [قرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8.md) | Komşu | Mesafe azlığı | Salt iki nokta arasındaki aralığın kısalması; hiyerarşik alçalma içermez | İlahi lütfa veya mekâna yakınlaşmada değer kaybı taşımaksızın yakınlığı ifade eder |
| [زلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D9%81.md) | Komşu | Aşamalı yaklaşma | Bir mertebeyi aşarak veya rütbe kazanarak bir makama adım adım yaklaşmak | Saygınlık, itibar ve mertebe kazanarak gerçekleşen bilinçli bir yöneliştir |
| [حضر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B6%D8%B1.md) | Komşu | Hazır bulunma | Bizzat tanık olacak veya görülebilecek mesafede ve anda bulunmak | Gaybın zıddı olarak duyulur alanda mevcut olmayı anlatır |
| [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) | Zıt | Uzaklık | İki nokta, zaman veya değer arasındaki mesafenin açılması ve erişilmez olması | دنو kökünün gerektirdiği temas, sokulma ve el altındalık durumunu tamamen ortadan kaldırır |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | دنو | Yakınlaşmak, alçalmak | Mesafeyi kapatıp doğrudan temas ve erişim menziline girmek | Kesin |
| Latince | Appropinquare, propinquitas | Yaklaşmak, yakınlık | Yalnızca mekânsal ve zamansal yaklaşmayı karşılar; dünya kelimesinin değerce düşüklük nüansını taşımaz | Güçlü |
| İngilizce | Proximity, immanence | Yakınlık, içkinlik/hazır oluş | Mesafenin kısalığını ve hazırda bulunuşu verir; kökün türevlerindeki bayağılık çağrışımını dışarıda bırakır | Güçlü |
| Almanca | Nähe, Annäherung | Yakınlık, yakınlaşma | Salt mesafe daralmasını bildirir; varoluşsal alt kademe boyutunu yansıtmaz | Güçlü |
| Fransızca | Proximité, s'approcher | Yakınlık, yaklaşmak | Fiziksel ve zamansal yakınlaşmayı karşılar; ahlaki ve ontolojik öncelik gerilimini içermez | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الدُّنْيَا | İlk ve en yakın hayat merhalesi | Âhiretin karşısında yer alan, insanın ilk tecrübe ettiği geçici varoluş düzeni (Bakara [2:85](https://lisan.digital/tr/ayet/2:85.md), Tevbe [9:55](https://lisan.digital/tr/ayet/9:55.md), A'lâ [87:16](https://lisan.digital/tr/ayet/87:16.md)) |
| أَدْنَى / الْأَدْنَى | Değer ve mertebece daha aşağı / bayağı | Üstün ve kalıcı olanın yerine tercih edilen niteliksiz ve pespaye nesneler (Bakara [2:61](https://lisan.digital/tr/ayet/2:61.md), A'râf [7:169](https://lisan.digital/tr/ayet/7:169.md)) |
| أَدْنَى | Miktar ve süre bakımından daha az | Zamanın veya sayının sınırına yakın, daha kısa ve eksik ölçü (Müzzemmil [73:20](https://lisan.digital/tr/ayet/73:20.md)) |
| أَدْنَى | Hukuken ve ahlaken daha uygun / elverişli | Bir amaca veya şüpheyi gidermeye en kestirme ve en yakın yol (Bakara [2:282](https://lisan.digital/tr/ayet/2:282.md), Ahzâb [33:59](https://lisan.digital/tr/ayet/33:59.md)) |
| دَانِيَةٌ / دَانٍ | El uzatılacak kadar yakın ve sarkmış | Cennet nimetlerinin veya meyvelerin zahmetsizce devşirilebilecek mesafede olması (En'âm [6:99](https://lisan.digital/tr/ayet/6:99.md), Rahmân [55:54](https://lisan.digital/tr/ayet/55:54.md), Hâkka [69:23](https://lisan.digital/tr/ayet/69:23.md)) |
| دَنَا | Fiziksel veya manevi ufukta yaklaşma | Vahiy sürecinde Cebrail'in veya hakikatin elçiye doğrudan sokulması (Necm [53:8](https://lisan.digital/tr/ayet/53:8.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Rüyetullah ve kurb-ı ilahi | Necm suresindeki yaklaşma fiilinin zati ve cismani bir mesafe mi yoksa manevi yakınlık mı olduğu tartışması | Mekân ve mesafeden münezzeh kılınarak manevi yakınlık ve tecelli olarak tevil edilmiştir |
| Fıkıh | Hükümlerin illetleri ve celb-i menfaat | Ahkâmda şüpheyi gidermeye ve adalete en yakın olan yolun belirlenmesi | Hukuki emniyete, şüphenin izalesine ve tesettürün sınırlarına en elverişli uygulama |
| Tefsir | Dünya ve âhiret karşıtlığı | Dünya kelimesinin zamansal öncelik mi yoksa ontolojik/ahlaki düşüklük mü ifade ettiği meselesi | İki anlamın mezcedilerek insanın yakın olana aldanışı üzerinden ahlaki uyanış kurulması |
| Hadis | Âhir zaman ve kıyamet alametleri | Zamanın kısalması, fitnelerin ve kıyametin yaklaşması bağlamındaki rivayetler | Zamansal aralığın daralması ve sonuca hızla sürüklenme yoğunlaşması |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık mertebeleri | İlk imtihan sahnesi | Geçici alanı kalıcı olandan ayırt etme | İnsanın ilk ve yakın olan dünya ile nihai ve aşkın olan âhiret arasındaki hiyerarşiyi korumasını sağlar | Kesin |
| İlmi | Epistemolojik menzil | Gözlem ve duyu alanı | Doğrudan tecrübe edilebilir veriyi tanımlama | Akla ve duyulara en yakın olan somut gerçekliğin araştırma nesnesi kılınması işlevini görür | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk ve adalet mekanizması | İhtilafsıza en yakın çözüm | Şüpheyi bertaraf edip istikrarı sağlama | Uygulamada adalete, şeffaflığa ve haksızlığı önlemeye en elverişli hukuki prosedürü üretir | Güçlü |
| İktisadi | Tüketim ve tasarruf dengesi | Kısa vadeli fayda | Tüketim arzusu ile gelecek yatırımı arasındaki gerilimi denetleme | Eldeki hazır ve yakın menfaatin gelecek nesiller ve ebedi kazanç aleyhine tüketilmesini engeller | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Asimptotik yakınsama ve mesafe fonksiyonu | Bir eğrinin veya dizinin belirli bir sınıra aradaki farkı sıfıra yaklaştıracak biçimde yaklaşması hareketi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Zaman tercihi ve yakınlık yanılsaması | Bireyin hemen elinin altındaki yakın ödülü gelecekteki daha büyük faydaya tercih etme eğilimi | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | «Dünya» kelimesini salt astronomik bir gök cismi veya fiziksel yerküre olarak algılamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün zamansal öncelik, duyusal yakınlık ve değerce aşağılık boyutlarını içeren kuşatıcı bir varoluş düzlemi olması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kur'an'ın dünya eleştirisini yerkürenin maddesine veya tabiata yönelik bir düşmanlık sanıp ontolojik ve ahlaki öncelik hatasını görememek |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın varoluş mimarisini üzerine kurduğu «dünya-âhiret» diyalektiğinin kurucu kavramıdır; insanın yakın olana saplanma zaafını deşifre eder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Dünya hayatının mahiyetini açıklayan ayetlerde (Bakara [2:85](https://lisan.digital/tr/ayet/2:85.md)), örtünme sınırlarında (Ahzâb [33:59](https://lisan.digital/tr/ayet/33:59.md)), cennet nimetlerinin tasvirinde (Hâkka [69:23](https://lisan.digital/tr/ayet/69:23.md)) ve borçlanma hukukunda (Bakara [2:282](https://lisan.digital/tr/ayet/2:282.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dünyanın bir mekân adından ziyade bir bilinç ve değerleme biçimi olduğunu göstererek materyalist veya aşırı çileci yaklaşımların ifrat ve tefritini düzeltir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir nesneye doğru mesafeyi adım adım azaltarak sokulmak, temas edecek kadar yaklaşmak ve el uzatımı seviyesine inmek.
- Soyut anlam: İnsanın bilincine ve duyularına ilk çarpan, hazırda bulunan ve bu sebeple değerce daha alt basamakta yer alan varoluş mertebesi.
- Sistematik karşılık: Zamansal ve mekânsal yakınlığın bireyde oluşturduğu algısal çekim gücü ile nihai hakikat arasındaki değer hiyerarşisinin kurulması.
- LaTeX modeli: $$\lim_{t \to t_0} d(x(t), y) = \epsilon \implies V(x) < V(y^*)$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $x(t)$ yaklaşan özneyi, $y$ el altındaki yakın hedefi, $d$ aralarındaki mesafeyi temsil eder. Zaman $t_0$ anına yaklaşırken aradaki mesafe asgari bir $\epsilon$ değerine iner ($[[دنو]]$ eylemi). Bu yakınlaşma sonucunda öznenin yöneldiği nesnenin değeri $V(x)$, aşkın ve nihai hedef olan $y^*$ nesnesinin taşıdığı ebedi değerden $V(y^*)$ daima daha düşük kalır; bu da kökün türevi olan dünyanın ontolojik düşüklüğünü modeller.

## Geçtiği ayetler (128 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D9%86%D9%88/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/2:61.md) — أَدْنَى

وَإِذْ قُلْتُمْ يَامُوسَى لَنْ نَصْبِرَ عَلَى طَعَامٍ وَاحِدٍ فَادْعُ لَنَا رَبَّكَ يُخْرِجْ لَنَا مِمَّا تُنْبِتُ الْأَرْضُ مِنْ بَقْلِهَا وَقِثَّائِهَا وَفُومِهَا وَعَدَسِهَا وَبَصَلِهَا قَالَ أَتَسْتَبْدِلُونَ الَّذِي هُوَ أَدْنَى بِالَّذِي هُوَ خَيْرٌ اهْبِطُوا مِصْرًا فَإِنَّ لَكُمْ مَا سَأَلْتُمْ وَضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الذِّلَّةُ وَالْمَسْكَنَةُ وَبَاءُوا بِغَضَبٍ مِنَ اللَّهِ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ كَانُوا يَكْفُرُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ وَيَقْتُلُونَ النَّبِيِّينَ بِغَيْرِ الْحَقِّ ذَلِكَ بِمَا عَصَوْا وَكَانُوا يَعْتَدُونَ

Meal (IK): Hani; siz, Ey Musa, biz bir çeşit yemeğe elbette dayanamayız. Rabbına dua et de bizim için yerde yetişen samısak, sebze, acur, mercimek ve soğan bitirsin, demiştiniz, Musa da; siz bayağı olan şeyle hayırlı olanı değiştirmek mi istiyorsunuz? Öyleyse bir şehre inin, istediğiniz şeyler vardır, demişti. Onların üstüne horluk ve yoksulluk vuruldu. Allah’ın gazabına uğradılar, şüphesiz ki bu; Allah’ın âyetlerini inkâr ettiklerinden, peygamberlerini de haksız yere öldürdüklerindendi. Bu, isyan ettiklerinden, aşırı gider olduklarındandı.

### [Bakara 2:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/2:85.md) — الدُّنْيَا

ثُمَّ أَنْتُمْ هَؤُلَاءِ تَقْتُلُونَ أَنْفُسَكُمْ وَتُخْرِجُونَ فَرِيقًا مِنْكُمْ مِنْ دِيَارِهِمْ تَظَاهَرُونَ عَلَيْهِمْ بِالْإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ وَإِنْ يَأْتُوكُمْ أُسَارَى تُفَادُوهُمْ وَهُوَ مُحَرَّمٌ عَلَيْكُمْ إِخْرَاجُهُمْ أَفَتُؤْمِنُونَ بِبَعْضِ الْكِتَابِ وَتَكْفُرُونَ بِبَعْضٍ فَمَا جَزَاءُ مَنْ يَفْعَلُ ذَلِكَ مِنْكُمْ إِلَّا خِزْيٌ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ يُرَدُّونَ إِلَى أَشَدِّ الْعَذَابِ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Sonra sizler; birbirinizi öldüren, aranızdan bir takımını yurtlarından süren, onlara karşı günah ve düşmanlıkla birleşen, onları (yurtlarından) çıkarmak haram kılınmışken esir olarak geldiklerinde fidyeleşmeye kalkan kimselersiniz. Yoksa kitabın bir kısmına inanıp bir kısmını inkar mı ediyorsunuz? Sizden böyle yapanın cezası; dünya hayatında rezil olmaktan başka birşey değildir. Kıyamet gününde ise onlar, azabın en şiddetlisine uğratılırlar. Allah, yaptıklarınızdan gafil değildir.

### [Bakara 2:86](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/2:86.md) — الدُّنْيَا

أُولَئِكَ الَّذِينَ اشْتَرَوُا الْحَيَاةَ الدُّنْيَا بِالْآخِرَةِ فَلَا يُخَفَّفُ عَنْهُمُ الْعَذَابُ وَلَا هُمْ يُنْصَرُونَ

Meal (IK): İşte onlar, ahirete karşı dünya hayatını satın almış olanlardır. Bu yüzden kendilerinden azab kaldırılıp, hafifletilmeyecek, yardım da yapılmayacaktır.

### [Bakara 2:114](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/2:114.md) — الدُّنْيَا

وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ مَنَعَ مَسَاجِدَ اللَّهِ أَنْ يُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ وَسَعَى فِي خَرَابِهَا أُولَئِكَ مَا كَانَ لَهُمْ أَنْ يَدْخُلُوهَا إِلَّا خَائِفِينَ لَهُمْ فِي الدُّنْيَا خِزْيٌ وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Allah’ın mescidlerinde; O’nun isminin anılmasını men’eden, onların harab olmasına çalışandan daha zalim kim vardır? Onların oralara korka korka girmekten başka hakkı yoktur. Dünyada rüsvaylık onlarındır. Ahirette ise onlara büyük bir azab vardır.

### [Bakara 2:130](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/2:130.md) — الدُّنْيَا

وَمَنْ يَرْغَبُ عَنْ مِلَّةِ إِبْرَاهِيمَ إِلَّا مَنْ سَفِهَ نَفْسَهُ وَلَقَدِ اصْطَفَيْنَاهُ فِي الدُّنْيَا وَإِنَّهُ فِي الْآخِرَةِ لَمِنَ الصَّالِحِينَ

Meal (IK): Kendini bilmezden başka kim İbrahim’in dininden yüz çevirir. And olsun ki dünyada onu seçmiştik. Muhakkak ki o, ahirette de salihlerdendir.

### [Bakara 2:200](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/2:200.md) — الدُّنْيَا

فَإِذَا قَضَيْتُمْ مَنَاسِكَكُمْ فَاذْكُرُوا اللَّهَ كَذِكْرِكُمْ آبَاءَكُمْ أَوْ أَشَدَّ ذِكْرًا فَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا وَمَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ

Meal (IK): Hacc ibadetinizi bitirince; atalarınızı andığınız gibi, hatta daha kuvvetli bir anışla Allah’ı zikredin. İnsanlardan öylesi vardı ki; Ey Rabbımız, bize dünyada ver, der. Onun ahirette nasibi yoktur.

### [Bakara 2:201](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/2:201.md) — الدُّنْيَا

وَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ

Meal (IK): Kimi de; Ey Rabbımız, bize dünyada iyilik ver, ahirette de iyilik ver ve bizi ateş azabından koru, der.

### [Bakara 2:204](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/2:204.md) — الدُّنْيَا

وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يُعْجِبُكَ قَوْلُهُ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَيُشْهِدُ اللَّهَ عَلَى مَا فِي قَلْبِهِ وَهُوَ أَلَدُّ الْخِصَامِ

Meal (IK): İnsanlardan öylesi vardır ki; dünya hayatına dair sözü senin hoşuna gider. Ve Allah’ı kalbinde olana şahid tutar. Halbuki o, düşmanların en yamanıdır.

### [Bakara 2:212](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/2:212.md) — الدُّنْيَا

زُيِّنَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا وَيَسْخَرُونَ مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ اتَّقَوْا فَوْقَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَاللَّهُ يَرْزُقُ مَنْ يَشَاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ

Meal (IK): Küfredenlere dünya hayatı pek süslendi. Ve onlar, iman edenlerden kimiyle eğleniyorlar. Halbuki takvaya erenler kıyamet gününde onların üstündedirler. Allah, dilediğine hesabsız rızık verir.

### [Bakara 2:217](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/2:217.md) — الدُّنْيَا

يَسْأَلُونَكَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرَامِ قِتَالٍ فِيهِ قُلْ قِتَالٌ فِيهِ كَبِيرٌ وَصَدٌّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَكُفْرٌ بِهِ وَالْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَإِخْرَاجُ أَهْلِهِ مِنْهُ أَكْبَرُ عِنْدَ اللَّهِ وَالْفِتْنَةُ أَكْبَرُ مِنَ الْقَتْلِ وَلَا يَزَالُونَ يُقَاتِلُونَكُمْ حَتَّى يَرُدُّوكُمْ عَنْ دِينِكُمْ إِنِ اسْتَطَاعُوا وَمَنْ يَرْتَدِدْ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَيَمُتْ وَهُوَ كَافِرٌ فَأُولَئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Sana haram aydan ve onda savaştan soruyorlar. De ki: O ayda savaşmak; büyük bir günahtır. Fakat insanları Allah yolundan alıkoymak ve O’nu inkar etmek, Mescid-i Haram’a gitmelerine engel olmak, onun ehlini oradan çıkarmak Allah katında daha büyük günahtır. Fitne, katilden de beterdir. Kafirlerin güçleri yetse, sizi dininizden döndürünceye kadar sizinle savaşa devam ederler. Sizden her kim dininden dönerde kafir olarak ölürse; onların yaptığı ameller dünyada da, ahirette de boşa gitmiştir. Ve onlar, cehennem ehlidirler. Orada temelli kalacaklardır.

### [Bakara 2:220](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/2:220.md) — الدُّنْيَا

فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الْيَتَامَى قُلْ إِصْلَاحٌ لَهُمْ خَيْرٌ وَإِنْ تُخَالِطُوهُمْ فَإِخْوَانُكُمْ وَاللَّهُ يَعْلَمُ الْمُفْسِدَ مِنَ الْمُصْلِحِ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ لَأَعْنَتَكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ

Meal (IK): Dünya ve ahiret konusunda. Ve sana yetimlerden soruyorlar. De ki: Onlar için islahta bulunmak hayırlıdır. Eğer kendileriyle bir arada yaşarsanız, onlar sizin kardeşlerinizdir. Allah; bozguncularla islahçı olanları bilir. Eğer Allah dileseydi; sizi muhakkak zahmete sokardı. Şüphe yok ki Allah, Aziz’dir. Hakim’dir.

### [Bakara 2:282](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/2:282.md) — وَأَدْنَى

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا تَدَايَنْتُمْ بِدَيْنٍ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى فَاكْتُبُوهُ وَلْيَكْتُبْ بَيْنَكُمْ كَاتِبٌ بِالْعَدْلِ وَلَا يَأْبَ كَاتِبٌ أَنْ يَكْتُبَ كَمَا عَلَّمَهُ اللَّهُ فَلْيَكْتُبْ وَلْيُمْلِلِ الَّذِي عَلَيْهِ الْحَقُّ وَلْيَتَّقِ اللَّهَ رَبَّهُ وَلَا يَبْخَسْ مِنْهُ شَيْئًا فَإِنْ كَانَ الَّذِي عَلَيْهِ الْحَقُّ سَفِيهًا أَوْ ضَعِيفًا أَوْ لَا يَسْتَطِيعُ أَنْ يُمِلَّ هُوَ فَلْيُمْلِلْ وَلِيُّهُ بِالْعَدْلِ وَاسْتَشْهِدُوا شَهِيدَيْنِ مِنْ رِجَالِكُمْ فَإِنْ لَمْ يَكُونَا رَجُلَيْنِ فَرَجُلٌ وَامْرَأَتَانِ مِمَّنْ تَرْضَوْنَ مِنَ الشُّهَدَاءِ أَنْ تَضِلَّ إِحْدَاهُمَا فَتُذَكِّرَ إِحْدَاهُمَا الْأُخْرَى وَلَا يَأْبَ الشُّهَدَاءُ إِذَا مَا دُعُوا وَلَا تَسْأَمُوا أَنْ تَكْتُبُوهُ صَغِيرًا أَوْ كَبِيرًا إِلَى أَجَلِهِ ذَلِكُمْ أَقْسَطُ عِنْدَ اللَّهِ وَأَقْوَمُ لِلشَّهَادَةِ وَأَدْنَى أَلَّا تَرْتَابُوا إِلَّا أَنْ تَكُونَ تِجَارَةً حَاضِرَةً تُدِيرُونَهَا بَيْنَكُمْ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَلَّا تَكْتُبُوهَا وَأَشْهِدُوا إِذَا تَبَايَعْتُمْ وَلَا يُضَارَّ كَاتِبٌ وَلَا شَهِيدٌ وَإِنْ تَفْعَلُوا فَإِنَّهُ فُسُوقٌ بِكُمْ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَيُعَلِّمُكُمُ اللَّهُ وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; muayyen bir vaad ile borçlandığınız zaman, onu yazın. Aranızda bir katib de doğrulukla yazsın. Yazan; Allah’ın kendisine öğrettiği gibi yazmaktan çekinmesin, yazsın. Hak kendi üzerinde olan da yazdırsın. Rabbı olan Allah’tan korksun da ondan bir şey eksiltmesin. Şayet borçlu sefih, küçük veya kendisi söyleyip yazdıramayacak durumda ise; velisi dosdoğru yazdırsın. Erkeklerinizden iki de şahid yapın. Eğer ki erkek bulamazsa şahidlerden razı olacağınız bir erkek, biri unuttuğunda diğeri ona hatırlatacak iki kadın olabilir. Şahidler çağrıldıklarında çekinmesinler. Borç, büyük veya küçük olsun onu müddeti ile beraber yazmaktan üşenmesin. Bu, Allah yanında adalete daha uygun, şahidlik için daha sağlam, şüpheye düşmemenize de daha yakındır. Ancak aranızda peşin alış-veriş olursa onu yazmamanızda size bir günah yoktur. Alış-veriş yaptığınızda şahid tutun. Yazana da şehadet edene de zarar verilmesin. Şayet zarar verecek olursasanız; o zaman, kendinize dokunacak bir kötülük olur. Allah’tan korkun. Allah size öğretiyor. Allah her şeyi bilir.

### [Ali İmran 3:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/3:14.md) — الدُّنْيَا

زُيِّنَ لِلنَّاسِ حُبُّ الشَّهَوَاتِ مِنَ النِّسَاءِ وَالْبَنِينَ وَالْقَنَاطِيرِ الْمُقَنْطَرَةِ مِنَ الذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ وَالْخَيْلِ الْمُسَوَّمَةِ وَالْأَنْعَامِ وَالْحَرْثِ ذَلِكَ مَتَاعُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَاللَّهُ عِنْدَهُ حُسْنُ الْمَآبِ

Meal (IK): Kadınlarından oğullarından, kantar kantar altın ve gümüşten, nişanlı atlardan, develerden ve ekinlerden gelen zevklere aşırı düşkünlük; insanlar için süslenip hoş göründü. Bunlar dünya hayatının geçimidir. Oysa gidilecek yerin güzel olanı Allah katındadır.

### [Ali İmran 3:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/3:22.md) — الدُّنْيَا

أُولَئِكَ الَّذِينَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَمَا لَهُمْ مِنْ نَاصِرِينَ

Meal (IK): İşte bunlar, o kimselerdir ki; dünya ve ahirette amelleri boşa gitmiştir. Ve onların hiç yardımcıları yoktur.

### [Ali İmran 3:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/3:45.md) — الدُّنْيَا

إِذْ قَالَتِ الْمَلَائِكَةُ يَامَرْيَمُ إِنَّ اللَّهَ يُبَشِّرُكِ بِكَلِمَةٍ مِنْهُ اسْمُهُ الْمَسِيحُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ وَجِيهًا فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَمِنَ الْمُقَرَّبِينَ

Meal (IK): Melekler demişlerdi ki: Ey Meryem; Allah kendinden bir kelimeyi sana müjdeliyor. Adı; Meryem oğlu İsa, Mesih’tir. Dünyada da, ahirette de, şanı yücedir. Allah’a yakın kılınanlardandır.

### [Ali İmran 3:56](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/3:56.md) — الدُّنْيَا

فَأَمَّا الَّذِينَ كَفَرُوا فَأُعَذِّبُهُمْ عَذَابًا شَدِيدًا فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَمَا لَهُمْ مِنْ نَاصِرِينَ

Meal (IK): Küfredenleri de dünya ve ahirette şiddetli azaba uğratacağım. Onların hiçbir yardımcıları yoktur.

### [Ali İmran 3:117](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/3:117.md) — الدُّنْيَا

مَثَلُ مَا يُنْفِقُونَ فِي هَذِهِ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا كَمَثَلِ رِيحٍ فِيهَا صِرٌّ أَصَابَتْ حَرْثَ قَوْمٍ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ فَأَهْلَكَتْهُ وَمَا ظَلَمَهُمُ اللَّهُ وَلَكِنْ أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ

Meal (IK): Bu dünya hayatında onların sarfettikleri şeylerin durumu; kendilerine zulmeden bir kavmin ekinlerine isabet ederek mahveden kavurucu bir rüzgarın durumuna benzer. Allah onlara zulmetmedi, ama onlar; kendilerine zulmediyorlardı.

### [Ali İmran 3:145](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/3:145.md) — الدُّنْيَا

وَمَا كَانَ لِنَفْسٍ أَنْ تَمُوتَ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ كِتَابًا مُؤَجَّلًا وَمَنْ يُرِدْ ثَوَابَ الدُّنْيَا نُؤْتِهِ مِنْهَا وَمَنْ يُرِدْ ثَوَابَ الْآخِرَةِ نُؤْتِهِ مِنْهَا وَسَنَجْزِي الشَّاكِرِينَ

Meal (IK): Allah’ın izni olmadıkça hiç bir kimseye ölmek yoktur. O, vadesiyle yazılmış bir yazıdır. Kim dünya nimetini isterse kendisine ondan veririz, kim de ahiret nimetini dilerse buna da ondan veririz. Ve şükredenleri mükafatlandıracağız.

### [Ali İmran 3:148](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/3:148.md) — الدُّنْيَا

فَآتَاهُمُ اللَّهُ ثَوَابَ الدُّنْيَا وَحُسْنَ ثَوَابِ الْآخِرَةِ وَاللَّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ

Meal (IK): Bu yüzden Allah, onlara dünya nimetini de, ahiret nimetini de fazlasıyla verdi. Ve Allah ihsan edenleri sever.

### [Ali İmran 3:152](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/3:152.md) — الدُّنْيَا

وَلَقَدْ صَدَقَكُمُ اللَّهُ وَعْدَهُ إِذْ تَحُسُّونَهُمْ بِإِذْنِهِ حَتَّى إِذَا فَشِلْتُمْ وَتَنَازَعْتُمْ فِي الْأَمْرِ وَعَصَيْتُمْ مِنْ بَعْدِ مَا أَرَاكُمْ مَا تُحِبُّونَ مِنْكُمْ مَنْ يُرِيدُ الدُّنْيَا وَمِنْكُمْ مَنْ يُرِيدُ الْآخِرَةَ ثُمَّ صَرَفَكُمْ عَنْهُمْ لِيَبْتَلِيَكُمْ وَلَقَدْ عَفَا عَنْكُمْ وَاللَّهُ ذُو فَضْلٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Gerçekten Allah’ın size olan vaadi doğru çıktı; O’nun izni ile kafirleri kırıp biçiyordunuz ki içinizden, dünyayı isteyenler ve ahireti isteyenler bulunduğundan sevdiğiniz zaferi size gösterdikten sonra; baş kaldırdığınız, verilen emir hakkında çekiştiğiniz ve yıldığınız zaman, imtihan etmek için Allah sizi mağlubiyete uğrattı. Bununla beraber sizi bağışladı. Allah mü’minlere lütufkardır.

### [Ali İmran 3:185](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/3:185.md) — الدُّنْيَا

كُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ الْمَوْتِ وَإِنَّمَا تُوَفَّوْنَ أُجُورَكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَمَنْ زُحْزِحَ عَنِ النَّارِ وَأُدْخِلَ الْجَنَّةَ فَقَدْ فَازَ وَمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلَّا مَتَاعُ الْغُرُورِ

Meal (IK): Her nefis, ölümü tadacaktır. Kıyamet günü ecirleriniz size eksiksiz verilecektir. O vakit, kim ateşten uzaklaştırılır, cennete sokulursa; artık o, kurtulmuştur. Zaten dünya hayatı, aldatıcı geçimlikten başka bir şey değildir.

### [Nisa 4:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/4:3.md) — أَدْنَى

وَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ مِنَ النِّسَاءِ مَثْنَى وَثُلَاثَ وَرُبَاعَ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا فَوَاحِدَةً أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ ذَلِكَ أَدْنَى أَلَّا تَعُولُوا

Meal (IK): Eğer yetim kızların haklarını gözetemeyeceğinizden korkarsanız; size helal olan diğer kadınlardan ikişer, üçer ve dörder olmak üzere nikahlayın. Şayet aralarında adalet yapamayacağınızdan endişe ederseniz; o zaman, bir tane. Veya sağ ellerinizin sahip oldukları. Bu adaletten sapmamanıza daha uygundur.

### [Nisa 4:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/4:74.md) — الدُّنْيَا

فَلْيُقَاتِلْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ الَّذِينَ يَشْرُونَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا بِالْآخِرَةِ وَمَنْ يُقَاتِلْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَيُقْتَلْ أَوْ يَغْلِبْ فَسَوْفَ نُؤْتِيهِ أَجْرًا عَظِيمًا

Meal (IK): O halde dünya hayatını ahirete satanlar, Allah yolunda savaşsınlar. Allah yolunda savaşan kimse; öldürülse de, galip gelse de Biz, ona büyük bir mükafat vereceğiz.

### [Nisa 4:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/4:77.md) — الدُّنْيَا

أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ قِيلَ لَهُمْ كُفُّوا أَيْدِيَكُمْ وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ فَلَمَّا كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقِتَالُ إِذَا فَرِيقٌ مِنْهُمْ يَخْشَوْنَ النَّاسَ كَخَشْيَةِ اللَّهِ أَوْ أَشَدَّ خَشْيَةً وَقَالُوا رَبَّنَا لِمَ كَتَبْتَ عَلَيْنَا الْقِتَالَ لَوْلَا أَخَّرْتَنَا إِلَى أَجَلٍ قَرِيبٍ قُلْ مَتَاعُ الدُّنْيَا قَلِيلٌ وَالْآخِرَةُ خَيْرٌ لِمَنِ اتَّقَى وَلَا تُظْلَمُونَ فَتِيلًا

Meal (IK): Kendilerine: Ellerinizi savaştan çekin, namazı kılın, zekatı verin, denilmiş olanlara bakmaz mısın? Şimdi onların üzerine savaş farz kılınınca; içlerinden bir grup Allah’tan korkar gibi, hatta daha şiddetli bir korku ile insanlardan korkuyorlar. Bunlar: Ey Rabbımız, üzerimize şu savaşı niye farz kıldın? Ne olurdu bizi yakın bir geleceğe kadar geri bırakaydın, dediler. Onlara de ki: Dünyanın geçimi azdır. Ahiret ise, müttakiler için elbet daha hayırlıdır. Ve kıl kadar haksızlığa uğratılmayacaksınız.

### [Nisa 4:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/4:94.md) — الدُّنْيَا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا ضَرَبْتُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَتَبَيَّنُوا وَلَا تَقُولُوا لِمَنْ أَلْقَى إِلَيْكُمُ السَّلَامَ لَسْتَ مُؤْمِنًا تَبْتَغُونَ عَرَضَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا فَعِنْدَ اللَّهِ مَغَانِمُ كَثِيرَةٌ كَذَلِكَ كُنْتُمْ مِنْ قَبْلُ فَمَنَّ اللَّهُ عَلَيْكُمْ فَتَبَيَّنُوا إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا

Meal (IK): Ey iman edenler; Allah yoluna koyulduğunuz zaman, iyice araştırın. Size selam verene; dünya hayatının geçici menfaatine göz dikerek; sen mü’min değilsin, demeyin. Allah katında çok ganimetler vardır. Önce siz de öyleydiniz ama Allah size lütfetti. Onun için iyice araştırın. Muhakkak ki Allah; yaptıklarınızdan haberdardır.

### [Nisa 4:109](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/4:109.md) — الدُّنْيَا

هَأَنْتُمْ هَؤُلَاءِ جَادَلْتُمْ عَنْهُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا فَمَنْ يُجَادِلُ اللَّهَ عَنْهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَمْ مَنْ يَكُونُ عَلَيْهِمْ وَكِيلًا

Meal (IK): İşte siz öyle kimselersiniz ki; dünya hayatında onları savunuyorsunuz. Ama kıyamet günü Allah’a karşı onları kim savunacak? Yahut onlara kim vekil olacak?

### [Nisa 4:134](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/4:134.md) — الدُّنْيَا

مَنْ كَانَ يُرِيدُ ثَوَابَ الدُّنْيَا فَعِنْدَ اللَّهِ ثَوَابُ الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَكَانَ اللَّهُ سَمِيعًا بَصِيرًا

Meal (IK): Kim, dünya mükafatını isterse bilsin ki; dünyanın da, ahiretin de mükafatı Allah’ın katındadır. Allah; Semi’, Basir olandır.

### [Maide 5:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/5:33.md) — الدُّنْيَا

إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَسَادًا أَنْ يُقَتَّلُوا أَوْ يُصَلَّبُوا أَوْ تُقَطَّعَ أَيْدِيهِمْ وَأَرْجُلُهُمْ مِنْ خِلَافٍ أَوْ يُنْفَوْا مِنَ الْأَرْضِ ذَلِكَ لَهُمْ خِزْيٌ فِي الدُّنْيَا وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Allah ve Rasulü ile savaşanların ve yeryüzünde fesada koşanların cezası; ancak öldürülmek, asılmak, çaprazvari el ve ayakları kesilmek veya yerlerinden sürülmektir. Bu, onlara dünyada rüzvaylıktır. Onlara ahirette de büyük bir azab vardır.

### [Maide 5:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/5:41.md) — الدُّنْيَا

يَاأَيُّهَا الرَّسُولُ لَا يَحْزُنْكَ الَّذِينَ يُسَارِعُونَ فِي الْكُفْرِ مِنَ الَّذِينَ قَالُوا آمَنَّا بِأَفْوَاهِهِمْ وَلَمْ تُؤْمِنْ قُلُوبُهُمْ وَمِنَ الَّذِينَ هَادُوا سَمَّاعُونَ لِلْكَذِبِ سَمَّاعُونَ لِقَوْمٍ آخَرِينَ لَمْ يَأْتُوكَ يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ مِنْ بَعْدِ مَوَاضِعِهِ يَقُولُونَ إِنْ أُوتِيتُمْ هَذَا فَخُذُوهُ وَإِنْ لَمْ تُؤْتَوْهُ فَاحْذَرُوا وَمَنْ يُرِدِ اللَّهُ فِتْنَتَهُ فَلَنْ تَمْلِكَ لَهُ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا أُولَئِكَ الَّذِينَ لَمْ يُرِدِ اللَّهُ أَنْ يُطَهِّرَ قُلُوبَهُمْ لَهُمْ فِي الدُّنْيَا خِزْيٌ وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Ey peygamber; ağızlarıyla inandık dedikleri halde kalbleriyle inanmayanlardan, yahudi olanlardan, yalan kulak verenler ve sana gelmeyen başka bir kavmin sözünü dnleyenlerden küfre koşanlar, sen, üzmesin. Sözlerin yerlerini değiştirirler de; size bu verilirse alın, verilmezse kaçının, derler. Allah, kimin de fitneye düşmesini isterse; onun için senin Allah’a karşı hiçbir şeye gücün yetmez. İşte onlar; Allah’ın kalblerini temizlemek istemediği kimselerdir. Dünyada rüsvaylık, onlaradır. Ve onlar için ahirette, büyük bir azab vardır.

### [Maide 5:108](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/5:108.md) — أَدْنَى

ذَلِكَ أَدْنَى أَنْ يَأْتُوا بِالشَّهَادَةِ عَلَى وَجْهِهَا أَوْ يَخَافُوا أَنْ تُرَدَّ أَيْمَانٌ بَعْدَ أَيْمَانِهِمْ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاسْمَعُوا وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ

Meal (IK): Bu, şehadeti gereği gibi yapmalarına veya yeminden sonra yeminlerinin reddedileceğinden korkmalarına daha yakındır. Allah’tan korkun ve dinleyin. Allah fasıklar güruhunu hidayete erdirmez.

### [En'am 6:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/6:29.md) — الدُّنْيَا

وَقَالُوا إِنْ هِيَ إِلَّا حَيَاتُنَا الدُّنْيَا وَمَا نَحْنُ بِمَبْعُوثِينَ

Meal (IK): Ve dediler ki: Hayat ancak bu dünyadaki hayatımızdır. Ve biz dirilecek değiliz.

### [En'am 6:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/6:32.md) — الدُّنْيَا

وَمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلَّا لَعِبٌ وَلَهْوٌ وَلَلدَّارُ الْآخِرَةُ خَيْرٌ لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ أَفَلَا تَعْقِلُونَ

Meal (IK): Dünya hayatı; ancak oyun ve eğlenceden ibarettir. Ahiret yurdu ise; müttakiler için daha hayırlıdır. Hala aklınızı başınıza almayacak mısınız?

### [En'am 6:70](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/6:70.md) — الدُّنْيَا

وَذَرِ الَّذِينَ اتَّخَذُوا دِينَهُمْ لَعِبًا وَلَهْوًا وَغَرَّتْهُمُ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا وَذَكِّرْ بِهِ أَنْ تُبْسَلَ نَفْسٌ بِمَا كَسَبَتْ لَيْسَ لَهَا مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلِيٌّ وَلَا شَفِيعٌ وَإِنْ تَعْدِلْ كُلَّ عَدْلٍ لَا يُؤْخَذْ مِنْهَا أُولَئِكَ الَّذِينَ أُبْسِلُوا بِمَا كَسَبُوا لَهُمْ شَرَابٌ مِنْ حَمِيمٍ وَعَذَابٌ أَلِيمٌ بِمَا كَانُوا يَكْفُرُونَ

Meal (IK): Bırak o dinlerini oyun ve eğlence edinenleri; dünya hayatının aldattığı kimseleri. Sen, onunla öğüy ver ki Allah’tan başka dostu ve şefaatçısı olmayan bir kimse; kazandığından ötürü yok olmasın. O, bütün varını fidye olarak verse de kabul olunmaz. İşte onlar, kazandıklarından ötürü yok olanlardır. Küfür edegeldiklerinden dolayı onlara, kaynar sudan içecek ve elim bir azab vardır.

### [En'am 6:99](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/6:99.md) — دَانِيَةٌ

وَهُوَ الَّذِي أَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَخْرَجْنَا بِهِ نَبَاتَ كُلِّ شَيْءٍ فَأَخْرَجْنَا مِنْهُ خَضِرًا نُخْرِجُ مِنْهُ حَبًّا مُتَرَاكِبًا وَمِنَ النَّخْلِ مِنْ طَلْعِهَا قِنْوَانٌ دَانِيَةٌ وَجَنَّاتٍ مِنْ أَعْنَابٍ وَالزَّيْتُونَ وَالرُّمَّانَ مُشْتَبِهًا وَغَيْرَ مُتَشَابِهٍ انْظُرُوا إِلَى ثَمَرِهِ إِذَا أَثْمَرَ وَيَنْعِهِ إِنَّ فِي ذَلِكُمْ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ

Meal (IK): O’dur; gökten su indirmiş olan. Onunla her bitkiyi çıkardık. Ondan yeşillikler çıkardık. Ondan yığın yığın taneler, hurmaların tomurcuklarından sarkan salkımlar, birbirine hem benzeyen, hem benzemeyen üzümlerden, zeytinden ve nardan bahçeler yapıp çıkarıyoruz. Meyvesine; bir meyve verdikleri zaman, bir de olgunlaştıkları zaman bakın. Şüphesiz ki bunlarda; iman eden bir kavim için ayetler vardır.

### [En'am 6:130](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/6:130.md) — الدُّنْيَا

يَامَعْشَرَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ أَلَمْ يَأْتِكُمْ رُسُلٌ مِنْكُمْ يَقُصُّونَ عَلَيْكُمْ آيَاتِي وَيُنْذِرُونَكُمْ لِقَاءَ يَوْمِكُمْ هَذَا قَالُوا شَهِدْنَا عَلَى أَنْفُسِنَا وَغَرَّتْهُمُ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا وَشَهِدُوا عَلَى أَنْفُسِهِمْ أَنَّهُمْ كَانُوا كَافِرِينَ

Meal (IK): Ey cinn ve insan topluluğu; içinizden size ayetlerimi anlatan, bu gününüzün gelip çatmasından sizi uyaran peygamberler gelmedi mi? Derler ki; Ey Rabbımız, kendi hakkımızda şahidiz. Dünya hayatı onları aldattı da gerçek küfredenler olduklarına kendi aleyhlerinde şahidlik ettiler.

### [Araf 7:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/7:32.md) — الدُّنْيَا

قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَالطَّيِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ قُلْ هِيَ لِلَّذِينَ آمَنُوا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا خَالِصَةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ كَذَلِكَ نُفَصِّلُ الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ

Meal (IK): De ki: Allah’ın kulları için çıkardığı zineti ve temiz rızıkları kim haram kılmış? De ki: Bunlar, dünya hayatında iman edenler içindir. Kıyamet günü ise yalnız onlara tahsis edilmiştir. Biz, ayetlerimizi bilen bir kavim için böylece uzun uzun açıklarız.

### [Araf 7:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/7:51.md) — الدُّنْيَا

الَّذِينَ اتَّخَذُوا دِينَهُمْ لَهْوًا وَلَعِبًا وَغَرَّتْهُمُ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا فَالْيَوْمَ نَنْسَاهُمْ كَمَا نَسُوا لِقَاءَ يَوْمِهِمْ هَذَا وَمَا كَانُوا بِآيَاتِنَا يَجْحَدُونَ

Meal (IK): Onlar ki; dinlerini alayla eğlenceye aldılar. Dünya hayatı da kendilerini aldattı. İşte onlar; bu günlerine kavuşmayı nasıl unutmuşlar idiyse, ayetiçin katmerlidir. Ne var ki bilmezsiniz. lerimizi nasıl bilerek inkar etmişler idiyse; Biz de bugün onları öylece unuturuz.

### [Araf 7:152](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/7:152.md) — الدُّنْيَا

إِنَّ الَّذِينَ اتَّخَذُوا الْعِجْلَ سَيَنَالُهُمْ غَضَبٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَذِلَّةٌ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَكَذَلِكَ نَجْزِي الْمُفْتَرِينَ

Meal (IK): Muhakkak ki buzağıyı tanrı edinenlere; Rabblarından bir gazab ve dünya hayatında bir horluk erişecektir. Biz, işte böylece cezalandırırız iftira edenleri.

### [Araf 7:156](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/7:156.md) — الدُّنْيَا

وَاكْتُبْ لَنَا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ إِنَّا هُدْنَا إِلَيْكَ قَالَ عَذَابِي أُصِيبُ بِهِ مَنْ أَشَاءُ وَرَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ فَسَأَكْتُبُهَا لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَالَّذِينَ هُمْ بِآيَاتِنَا يُؤْمِنُونَ

Meal (IK): Ve bize; hem bu dünyada bir iyilik yaz, hem de ahirette. Biz sana döndük.

### [Araf 7:169](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/7:169.md) — الْأَدْنَى

فَخَلَفَ مِنْ بَعْدِهِمْ خَلْفٌ وَرِثُوا الْكِتَابَ يَأْخُذُونَ عَرَضَ هَذَا الْأَدْنَى وَيَقُولُونَ سَيُغْفَرُ لَنَا وَإِنْ يَأْتِهِمْ عَرَضٌ مِثْلُهُ يَأْخُذُوهُ أَلَمْ يُؤْخَذْ عَلَيْهِمْ مِيثَاقُ الْكِتَابِ أَنْ لَا يَقُولُوا عَلَى اللَّهِ إِلَّا الْحَقَّ وَدَرَسُوا مَا فِيهِ وَالدَّارُ الْآخِرَةُ خَيْرٌ لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ أَفَلَا تَعْقِلُونَ

Meal (IK): Onlardan kötü kimseler gelip onların yerine geçmiş, kitaba varis olmuşlardı. Dünyanın geçici meta’ını alıyorlar ve: İleride affedileceğiz diyorlardı. Onlara buna benzer bir meta’ gelse onu da alıyorlar. Onlardan; Allah’a karşı ancak hakkı söyleyeceklerine dair kitab üzerine ahd alınmamış mıydı? Ahiret yurdu, Allah’tan korkanlar için daha hayırlıdır. Hala aklınızı başınıza almayacak mısınız?

### [Enfal 8:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/8:42.md) — الدُّنْيَا

إِذْ أَنْتُمْ بِالْعُدْوَةِ الدُّنْيَا وَهُمْ بِالْعُدْوَةِ الْقُصْوَى وَالرَّكْبُ أَسْفَلَ مِنْكُمْ وَلَوْ تَوَاعَدْتُمْ لَاخْتَلَفْتُمْ فِي الْمِيعَادِ وَلَكِنْ لِيَقْضِيَ اللَّهُ أَمْرًا كَانَ مَفْعُولًا لِيَهْلِكَ مَنْ هَلَكَ عَنْ بَيِّنَةٍ وَيَحْيَى مَنْ حَيَّ عَنْ بَيِّنَةٍ وَإِنَّ اللَّهَ لَسَمِيعٌ عَلِيمٌ

Meal (IK): Hani siz, o vakit vadinin yakın kenarında idiniz, onlar da öte yamacında idiler. Kervan ise sizden daha aşağıda idi. Eğer bir yerde buluşmak üzere sözleşseydiniz; muhakkak ki vaktini ta’yinde ihtilafa düşerdiniz. Fakat Allah, işlenmesi gerekli olan emri yerine getirmek için yaptı. Ta ki helak olan; apaçık bir delilden dolayı helak olsun, yaşayan da apaçık bir delilden dolayı yaşasın. Ve muhakkak ki Allah; Semi’dir, Alim’dir.

### [Enfal 8:67](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/8:67.md) — الدُّنْيَا

مَا كَانَ لِنَبِيٍّ أَنْ يَكُونَ لَهُ أَسْرَى حَتَّى يُثْخِنَ فِي الْأَرْضِ تُرِيدُونَ عَرَضَ الدُّنْيَا وَاللَّهُ يُرِيدُ الْآخِرَةَ وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ

Meal (IK): Hiç bir peygambere yeryüzünde savaşırken zaferler kazanıncaya kadar esirler alması yaraşmaz. Geçici dünya malını istiyorsunuz. Allah ise ahireti istiyor. Ve Allah; Aziz’dir, Hakim’dir.

### [Tevbe 9:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/9:38.md) — الدُّنْيَا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا مَا لَكُمْ إِذَا قِيلَ لَكُمُ انْفِرُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ اثَّاقَلْتُمْ إِلَى الْأَرْضِ أَرَضِيتُمْ بِالْحَيَاةِ الدُّنْيَا مِنَ الْآخِرَةِ فَمَا مَتَاعُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا فِي الْآخِرَةِ إِلَّا قَلِيلٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; size ne oldu ki: Allah yolunda elbirliği ile savaşa çıkın, denildiği zaman, yere çakılıp kaldınız. Yoksa ahireti bırakıp da dünya hayatına mı razı oldunuz? Halbuki dünya hayatının geçimi ahiretin yanında pek azdır.

### [Tevbe 9:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/9:55.md) — الدُّنْيَا

فَلَا تُعْجِبْكَ أَمْوَالُهُمْ وَلَا أَوْلَادُهُمْ إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُعَذِّبَهُمْ بِهَا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَتَزْهَقَ أَنْفُسُهُمْ وَهُمْ كَافِرُونَ

Meal (IK): Artık onların malları da çocukları da seni imrendirmesin. Doğrusu Allah, ancak bununla onlara dünya hayatında azab etmeyi ve kafirler olarak canlarının çıkmasını ister.

### [Tevbe 9:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/9:69.md) — الدُّنْيَا

كَالَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ كَانُوا أَشَدَّ مِنْكُمْ قُوَّةً وَأَكْثَرَ أَمْوَالًا وَأَوْلَادًا فَاسْتَمْتَعُوا بِخَلَاقِهِمْ فَاسْتَمْتَعْتُمْ بِخَلَاقِكُمْ كَمَا اسْتَمْتَعَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ بِخَلَاقِهِمْ وَخُضْتُمْ كَالَّذِي خَاضُوا أُولَئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَأُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ

Meal (IK): Sizden öncekiler gibi. Onlar kuvvet bakımından sizden daha yaman, mallar ve çocuklar bakımından çoktular. Onlar hisselerince bundan faydalandılar. Sizden öncekiler hisselerince faydalandıkları gibi, siz de hissenizce ondan faydalandınız ve onların daldığı gibi siz de daldınız. İşte onların yaptıkları dünyada da, ahirette de boşa gitmiştir. Ve onlar, hüsrana uğrayanların kendileridir.

### [Tevbe 9:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/9:74.md) — الدُّنْيَا

يَحْلِفُونَ بِاللَّهِ مَا قَالُوا وَلَقَدْ قَالُوا كَلِمَةَ الْكُفْرِ وَكَفَرُوا بَعْدَ إِسْلَامِهِمْ وَهَمُّوا بِمَا لَمْ يَنَالُوا وَمَا نَقَمُوا إِلَّا أَنْ أَغْنَاهُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ مِنْ فَضْلِهِ فَإِنْ يَتُوبُوا يَكُ خَيْرًا لَهُمْ وَإِنْ يَتَوَلَّوْا يُعَذِّبْهُمُ اللَّهُ عَذَابًا أَلِيمًا فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَمَا لَهُمْ فِي الْأَرْضِ مِنْ وَلِيٍّ وَلَا نَصِيرٍ

Meal (IK): And olsun ki, müslüman olduktan sonra inkar edip küfür sözünü söylemişler iken, söylemedik diye Allah’a yemin ettiler, başaramayacakları bir şeye giriştiler; Allah ve peygamberi bol nimetinden onları zenginleştirdi ve öç almaya kalktılar. Eğer tevbe ederlerse iyiliklerine olur; şayet yüz çevirirlerse, Allah onları dünya ve ahirette can yakıcı azaba uğratır. Ve onlar için yeryüzünde bir dost ve yardımcı yoktur.

### [Tevbe 9:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/9:85.md) — الدُّنْيَا

وَلَا تُعْجِبْكَ أَمْوَالُهُمْ وَأَوْلَادُهُمْ إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ أَنْ يُعَذِّبَهُمْ بِهَا فِي الدُّنْيَا وَتَزْهَقَ أَنْفُسُهُمْ وَهُمْ كَافِرُونَ

Meal (IK): Onların malları ve çocukları seni imrendirmesin. Allah; bunlarla, ancak onlara dünyada azab etmeyi ve kafir oldukları halde canlarının zorla çıkmasını diler.

### [Yunus 10:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/10:7.md) — الدُّنْيَا

إِنَّ الَّذِينَ لَا يَرْجُونَ لِقَاءَنَا وَرَضُوا بِالْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَاطْمَأَنُّوا بِهَا وَالَّذِينَ هُمْ عَنْ آيَاتِنَا غَافِلُونَ

Meal (IK): Muhakkak ki Bize kavuşmayı ummayanlar, dünya hayatından hoşnud olup ona bağlananlar ve ayetlerimizden habersiz bulunanlar;

### [Yunus 10:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/10:23.md) — الدُّنْيَا

فَلَمَّا أَنْجَاهُمْ إِذَا هُمْ يَبْغُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ يَاأَيُّهَا النَّاسُ إِنَّمَا بَغْيُكُمْ عَلَى أَنْفُسِكُمْ مَتَاعَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ثُمَّ إِلَيْنَا مَرْجِعُكُمْ فَنُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Allah onları kurtarınca; hemen yeryüzünde haksız yere taşkınlıklara başlarlar. Ey insanlar; yaptığınız taşkınlık aleyhinize, dünya hayatının eğlencesidir. Sonra dönüşünüz, Bizedir. Biz de yapmış olduğunuzu size bildiririz.

### [Yunus 10:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/10:24.md) — الدُّنْيَا

إِنَّمَا مَثَلُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا كَمَاءٍ أَنْزَلْنَاهُ مِنَ السَّمَاءِ فَاخْتَلَطَ بِهِ نَبَاتُ الْأَرْضِ مِمَّا يَأْكُلُ النَّاسُ وَالْأَنْعَامُ حَتَّى إِذَا أَخَذَتِ الْأَرْضُ زُخْرُفَهَا وَازَّيَّنَتْ وَظَنَّ أَهْلُهَا أَنَّهُمْ قَادِرُونَ عَلَيْهَا أَتَاهَا أَمْرُنَا لَيْلًا أَوْ نَهَارًا فَجَعَلْنَاهَا حَصِيدًا كَأَنْ لَمْ تَغْنَ بِالْأَمْسِ كَذَلِكَ نُفَصِّلُ الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ

Meal (IK): Dünya hayatının misali; sadece gökten indirdiğimiz su gibidir. Onunla, insan ve hayvanların yiyerek beslendikleri bitkiler bol bol yetişir; yeryüzü renk renk, çeşit çeşit masullerle süslenir. Ve yerin sahibleri bütün bunlara kadir olduklarını sandıkları sırada; geceleyin veya gündüzün emrimiz geliverirde orayı hiç birşey bitirmemişe çeviririz. Daha dün birşey yokmuş gibi olur. İşte Biz, ayetlerimizi düşünen insanlar için böylece açıklarız.

### [Yunus 10:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/10:64.md) — الدُّنْيَا

لَهُمُ الْبُشْرَى فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَفِي الْآخِرَةِ لَا تَبْدِيلَ لِكَلِمَاتِ اللَّهِ ذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ

Meal (IK): Onlar için dünya hayatında da, ahirette de müjde vardır. Allah’ın sözleri değişmez. Bu, büyük kurtuluşun kendisidir.

### [Yunus 10:70](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/10:70.md) — الدُّنْيَا

مَتَاعٌ فِي الدُّنْيَا ثُمَّ إِلَيْنَا مَرْجِعُهُمْ ثُمَّ نُذِيقُهُمُ الْعَذَابَ الشَّدِيدَ بِمَا كَانُوا يَكْفُرُونَ

Meal (IK): Dünyada biraz faydalanma vardır. Sonra dönüşleri Bizedir. Sonra Biz de küfreder olmalarından dolayı onlara şiddetli azabı tattıracağız.

### [Yunus 10:88](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/10:88.md) — الدُّنْيَا

وَقَالَ مُوسَى رَبَّنَا إِنَّكَ آتَيْتَ فِرْعَوْنَ وَمَلَأَهُ زِينَةً وَأَمْوَالًا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا رَبَّنَا لِيُضِلُّوا عَنْ سَبِيلِكَ رَبَّنَا اطْمِسْ عَلَى أَمْوَالِهِمْ وَاشْدُدْ عَلَى قُلُوبِهِمْ فَلَا يُؤْمِنُوا حَتَّى يَرَوُا الْعَذَابَ الْأَلِيمَ

Meal (IK): Musa dedi ki: Rabbımız, doğrusu sen Firavun’a ve erkanına bu dünyada hayatında süsler ve mallar verdin. Rabbımız; Senin yolundan insanları saptırsınlar diye mi? Rabbımız; mallarını yok et, onların kalblerini sık. Çünkü onlar, elim azabı görmedikçe iman etmezler.

### [Yunus 10:98](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/10:98.md) — الدُّنْيَا

فَلَوْلَا كَانَتْ قَرْيَةٌ آمَنَتْ فَنَفَعَهَا إِيمَانُهَا إِلَّا قَوْمَ يُونُسَ لَمَّا آمَنُوا كَشَفْنَا عَنْهُمْ عَذَابَ الْخِزْيِ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَمَتَّعْنَاهُمْ إِلَى حِينٍ

Meal (IK): İman edip imanı kendisine fayda sağlayan bir kasaba olsaydı ya? Yunus’un kavmi müstesna. Onlar, iman ettikleri zaman üzerlerinden bu dünya hayatında rüsvaylık azabını kaldırdık, bir zamana kadar da kendilerini faydalandırdık.

### [Hud 11:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/11:15.md) — الدُّنْيَا

مَنْ كَانَ يُرِيدُ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا وَزِينَتَهَا نُوَفِّ إِلَيْهِمْ أَعْمَالَهُمْ فِيهَا وَهُمْ فِيهَا لَا يُبْخَسُونَ

Meal (IK): Kim, dünya hayatını ve onun süsünü isterse; onlara amellerinin karşılığını burada tamamen öderiz. Onlar bu hususta hiç bir zarara da uğratılmazlar.

### [Hud 11:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/11:60.md) — الدُّنْيَا

وَأُتْبِعُوا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا لَعْنَةً وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ أَلَا إِنَّ عَادًا كَفَرُوا رَبَّهُمْ أَلَا بُعْدًا لِعَادٍ قَوْمِ هُودٍ

Meal (IK): Bu dünyada da, kıyamet gününde de la’nete uğradılar. Bilin ki: Ad, Rabblarını inkar ettiler. Ve yine bilin ki; Hud’un kavmi Ad, Allah’ın rahmetinden uzaklaştı.

### [Yusuf 12:101](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/12:101.md) — الدُّنْيَا

رَبِّ قَدْ آتَيْتَنِي مِنَ الْمُلْكِ وَعَلَّمْتَنِي مِنْ تَأْوِيلِ الْأَحَادِيثِ فَاطِرَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ أَنْتَ وَلِيِّي فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ تَوَفَّنِي مُسْلِمًا وَأَلْحِقْنِي بِالصَّالِحِينَ

Meal (IK): Rabbım; bana Sen mülk verdin ve sözlerin te’vilini öğrettin. Ey göklerin ve yerin yaratanı; Sen, dünyada da, ahirette de benim velimsin. Müslüman olarak canımı al. Ve beni salihlere kat.

### [Rad 13:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/13:26.md) — الدُّنْيَا

اللَّهُ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشَاءُ وَيَقْدِرُ وَفَرِحُوا بِالْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا فِي الْآخِرَةِ إِلَّا مَتَاعٌ

Meal (IK): Alah; dilediği kimseye rızkı genişletir, daraltır. Onlar ise dünya hayatı ile sevindiler. Halbuki dünya hayatı ahiretin yanında sadece bir geçimlikten ibarettir.

### [Rad 13:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/13:34.md) — الدُّنْيَا

لَهُمْ عَذَابٌ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَلَعَذَابُ الْآخِرَةِ أَشَقُّ وَمَا لَهُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ وَاقٍ

Meal (IK): Onlara; dünya hayatında azab vardır. Ahiret azabı ise daha zorludur. Allah’a karşı onları koruyacak kimse de yoktur.

### [İbrahim 14:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/14:3.md) — الدُّنْيَا

الَّذِينَ يَسْتَحِبُّونَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا عَلَى الْآخِرَةِ وَيَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَيَبْغُونَهَا عِوَجًا أُولَئِكَ فِي ضَلَالٍ بَعِيدٍ

Meal (IK): Onlar ki; dünya hayatını ahiret tercih ederler. Allah yolundan alıkoyarlar ve onda eğrilik ararlar. İşte onlar, derin bir sapıklık içindedirler.

### [İbrahim 14:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/14:27.md) — الدُّنْيَا

يُثَبِّتُ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا بِالْقَوْلِ الثَّابِتِ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَفِي الْآخِرَةِ وَيُضِلُّ اللَّهُ الظَّالِمِينَ وَيَفْعَلُ اللَّهُ مَا يَشَاءُ

Meal (IK): Allah; inananları, dünya hayatında ve ahirette sağlam bir söz üzerinde tutar. Zalimleri de saptırır. Allah, dilediğini yapar.

### [Nahl 16:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/16:30.md) — الدُّنْيَا

وَقِيلَ لِلَّذِينَ اتَّقَوْا مَاذَا أَنْزَلَ رَبُّكُمْ قَالُوا خَيْرًا لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةٌ وَلَدَارُ الْآخِرَةِ خَيْرٌ وَلَنِعْمَ دَارُ الْمُتَّقِينَ

Meal (IK): Müttakilere: Rabbınız ne indirdi? denildiği vakit: Hayır indirdi, derler. Bu dünyada ihsan edenlere iyilik vardır, ahiret yurdu ise daha hayırlıdır. Müttakilerin yurdu ne de güzeldir.

### [Nahl 16:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/16:41.md) — الدُّنْيَا

وَالَّذِينَ هَاجَرُوا فِي اللَّهِ مِنْ بَعْدِ مَا ظُلِمُوا لَنُبَوِّئَنَّهُمْ فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَلَأَجْرُ الْآخِرَةِ أَكْبَرُ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Zulmedildikten sonra, Allah yolunda hicret eden kimseleri, andolsun ki; dünyada güzel bir yere yerleştiririz. Ahiret mükafatı ise daha büyüktür. Şayet bilselerdi.

### [Nahl 16:107](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/16:107.md) — الدُّنْيَا

ذَلِكَ بِأَنَّهُمُ اسْتَحَبُّوا الْحَيَاةَ الدُّنْيَا عَلَى الْآخِرَةِ وَأَنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكَافِرِينَ

Meal (IK): Bu, dünya hayatını ahirete tercih etmeleri ve Allah’ın da kafirler topluluğunu hidayete eriştirmemesinden ötürü, böyledir.

### [Nahl 16:122](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/16:122.md) — الدُّنْيَا

وَآتَيْنَاهُ فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَإِنَّهُ فِي الْآخِرَةِ لَمِنَ الصَّالِحِينَ

Meal (IK): Dünyada ona iyilik verdik. Doğrusu o, ahirette de iyilerdendir.

### [Kehf 18:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/18:28.md) — الدُّنْيَا

وَاصْبِرْ نَفْسَكَ مَعَ الَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدَاةِ وَالْعَشِيِّ يُرِيدُونَ وَجْهَهُ وَلَا تَعْدُ عَيْنَاكَ عَنْهُمْ تُرِيدُ زِينَةَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَلَا تُطِعْ مَنْ أَغْفَلْنَا قَلْبَهُ عَنْ ذِكْرِنَا وَاتَّبَعَ هَوَاهُ وَكَانَ أَمْرُهُ فُرُطًا

Meal (IK): Sabah akşam Rabblarının rızasını dileyerek O’na yalvaranlarla beraber, sen de sabret. Dünya hayatının güzelliklerini isteyerek gözlerini onlardan ayırma. Bizi anmasını unutturduğumuz, heva ve hevesine uymuş, haddi aşmış kimselere itaat etme.

### [Kehf 18:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/18:45.md) — الدُّنْيَا

وَاضْرِبْ لَهُمْ مَثَلَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا كَمَاءٍ أَنْزَلْنَاهُ مِنَ السَّمَاءِ فَاخْتَلَطَ بِهِ نَبَاتُ الْأَرْضِ فَأَصْبَحَ هَشِيمًا تَذْرُوهُ الرِّيَاحُ وَكَانَ اللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ مُقْتَدِرًا

Meal (IK): Dünya hayatının misalini de anlat onlara. Gökten indirdiğimiz su gibidir. Ki bununla yeryüzünde yetişen bitkiler birbirine karışır. Ama sonunda da rüzgarın savuracağı çörçöpe döner. Allah; her şeyin üstünde bir kudret sahibidir.

### [Kehf 18:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/18:46.md) — الدُّنْيَا

الْمَالُ وَالْبَنُونَ زِينَةُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَالْبَاقِيَاتُ الصَّالِحَاتُ خَيْرٌ عِنْدَ رَبِّكَ ثَوَابًا وَخَيْرٌ أَمَلًا

Meal (IK): Mal ve oğullar dünya hayatının zinetidir. Ama baki kalacak salih ameller, sevab olarak da, amel olarak da Rabbının katında daha hayırlıdır.

### [Kehf 18:104](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/18:104.md) — الدُّنْيَا

الَّذِينَ ضَلَّ سَعْيُهُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَهُمْ يَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ يُحْسِنُونَ صُنْعًا

Meal (IK): Onlar ki; güzel iş yaptıklarını sandıkları halde dünya hayatındaki çalışmaları boşa gitmiştir.

### [Taha 20:72](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/20:72.md) — الدُّنْيَا

قَالُوا لَنْ نُؤْثِرَكَ عَلَى مَا جَاءَنَا مِنَ الْبَيِّنَاتِ وَالَّذِي فَطَرَنَا فَاقْضِ مَا أَنْتَ قَاضٍ إِنَّمَا تَقْضِي هَذِهِ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا

Meal (IK): Dediler ki: Seni, bize gelen apaçık mucizelere ve bizi yaratana üstün tutmayacağız. Ne hüküm vereceksen ver. Sen ancak bu dünya hayatına hükmedebilirsin.

### [Taha 20:131](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/20:131.md) — الدُّنْيَا

وَلَا تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ إِلَى مَا مَتَّعْنَا بِهِ أَزْوَاجًا مِنْهُمْ زَهْرَةَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا لِنَفْتِنَهُمْ فِيهِ وَرِزْقُ رَبِّكَ خَيْرٌ وَأَبْقَى

Meal (IK): Onlardan bazılarına; denemek için verdiğimiz dünya hayatının süsüne gözlerini dikme. Rabbının rızkı daha hayırlı ve daha devamlıdır.

### [Hac 22:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/22:9.md) — الدُّنْيَا

ثَانِيَ عِطْفِهِ لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ لَهُ فِي الدُّنْيَا خِزْيٌ وَنُذِيقُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَذَابَ الْحَرِيقِ

Meal (IK): Allah yolundan saptırmak için, kibirlenerek, yanını eğip büker. Dünyada rüsvaylık onadır. Ve kıyamet günü ona yakıcı azabı tattırırız.

### [Hac 22:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/22:11.md) — الدُّنْيَا

وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَعْبُدُ اللَّهَ عَلَى حَرْفٍ فَإِنْ أَصَابَهُ خَيْرٌ اطْمَأَنَّ بِهِ وَإِنْ أَصَابَتْهُ فِتْنَةٌ انْقَلَبَ عَلَى وَجْهِهِ خَسِرَ الدُّنْيَا وَالْآخِرَةَ ذَلِكَ هُوَ الْخُسْرَانُ الْمُبِينُ

Meal (IK): İnsanlardan öyleleri de vardır ki; Allah’a bir yar kenarındaymış gibi kulluk eder. Ona bir iyilik gelirse yatışır. Başına bir bela gelirse; yüz üstü döner. Dünyayı da ahireti de kaybetmiştir. İşte apaçık kayıp budur.

### [Hac 22:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/22:15.md) — الدُّنْيَا

مَنْ كَانَ يَظُنُّ أَنْ لَنْ يَنْصُرَهُ اللَّهُ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ فَلْيَمْدُدْ بِسَبَبٍ إِلَى السَّمَاءِ ثُمَّ لْيَقْطَعْ فَلْيَنْظُرْ هَلْ يُذْهِبَنَّ كَيْدُهُ مَا يَغِيظُ

Meal (IK): Kim, dünyada ve ahirette Allah’ın ona yardım etmeyeceğini sanıyorsa; bir sebeple göğe tırmansın sonra kessin de bir düşünsün bakalım; bu hilesi kendisini öfkelendiren şeye engel olabilir mi?

### [Müminun 23:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/23:33.md) — الدُّنْيَا

وَقَالَ الْمَلَأُ مِنْ قَوْمِهِ الَّذِينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِلِقَاءِ الْآخِرَةِ وَأَتْرَفْنَاهُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا مَا هَذَا إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ يَأْكُلُ مِمَّا تَأْكُلُونَ مِنْهُ وَيَشْرَبُ مِمَّا تَشْرَبُونَ

Meal (IK): Onun kavminden; kendilerine dünya hayatında rızık verdiğimiz halde küfr ederek ahirete kavuşmayı yalanlayan ileri gelenler dediler ki: Bu, sizin gibi bir beşerden başka bir şey değildir. Sizin yediklerinizden yiyor, içtiklerinizden içiyor.

### [Müminun 23:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/23:37.md) — الدُّنْيَا

إِنْ هِيَ إِلَّا حَيَاتُنَا الدُّنْيَا نَمُوتُ وَنَحْيَا وَمَا نَحْنُ بِمَبْعُوثِينَ

Meal (IK): Hayat ancak bu dünyadakidir. Ölürüz, yaşarız. Ama tekrar diriltilecek değiliz.

### [Nur 24:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/24:14.md) — الدُّنْيَا

وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ لَمَسَّكُمْ فِي مَا أَفَضْتُمْ فِيهِ عَذَابٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Dünya ve ahirette Allah’ın lutfu ve rahmeti üzerinizde olmasaydı, içine daldığınız yaygaradan dolayı her halde size büyük bir azab dokunurdu.

### [Nur 24:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/24:19.md) — الدُّنْيَا

إِنَّ الَّذِينَ يُحِبُّونَ أَنْ تَشِيعَ الْفَاحِشَةُ فِي الَّذِينَ آمَنُوا لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَاللَّهُ يَعْلَمُ وَأَنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ

Meal (IK): Mü’minler arasında kötülüğün ve hayasızlığın yayılmasını arzu edenlere, işte onlara, dünya ve ahirette elim bir azab vardır ve Allah bilir, siz bilmezsiniz.

### [Nur 24:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/24:23.md) — الدُّنْيَا

إِنَّ الَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ الْغَافِلَاتِ الْمُؤْمِنَاتِ لُعِنُوا فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): İffetli ve mü’min kadınlara iftira atanlar; dünyada da ahirette de lanetlenmişlerdir. Ve onlar için büyük bir azab vardır.

### [Nur 24:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/24:33.md) — الدُّنْيَا

وَلْيَسْتَعْفِفِ الَّذِينَ لَا يَجِدُونَ نِكَاحًا حَتَّى يُغْنِيَهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَالَّذِينَ يَبْتَغُونَ الْكِتَابَ مِمَّا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ فَكَاتِبُوهُمْ إِنْ عَلِمْتُمْ فِيهِمْ خَيْرًا وَآتُوهُمْ مِنْ مَالِ اللَّهِ الَّذِي آتَاكُمْ وَلَا تُكْرِهُوا فَتَيَاتِكُمْ عَلَى الْبِغَاءِ إِنْ أَرَدْنَ تَحَصُّنًا لِتَبْتَغُوا عَرَضَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَمَنْ يُكْرِهْهُنَّ فَإِنَّ اللَّهَ مِنْ بَعْدِ إِكْرَاهِهِنَّ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Evlenemeyenler de; kendilerini Allah, lutfuyla zenginleştirinceye kadar iffetli davransınlar. Kölelerinizden hür olmak için bedel vermek isteyenlerin bedel vermelerini kabul edin. Şayet onlarda bir hayır görüyorsanız Ve Allah’ın size verdiği maldan onlara verin. Dünya hayatının geçici menfaatını elde etmek için iffetli olmak isteyen cariyelerinizi fuhşa zorlamayın. Kim onları zorlarsa şüphesiz ki Allah, onların zorlamalarından sonra da Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Kasas 28:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/28:42.md) — الدُّنْيَا

وَأَتْبَعْنَاهُمْ فِي هَذِهِ الدُّنْيَا لَعْنَةً وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ هُمْ مِنَ الْمَقْبُوحِينَ

Meal (IK): Bu dünyada arkalarına la’neti taktık. Kıyamet günü de onlar çirkinleştirilmiş olanlardır.

### [Kasas 28:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/28:60.md) — الدُّنْيَا

وَمَا أُوتِيتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَمَتَاعُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَزِينَتُهَا وَمَا عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ وَأَبْقَى أَفَلَا تَعْقِلُونَ

Meal (IK): Size verilen herhangi bir şey; dünya hayatının bir geçimliği ve süsüdür. Allah katında olan ise daha hayırlı ve devamlıdır. Hala akletmez misiniz

### [Kasas 28:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/28:61.md) — الدُّنْيَا

أَفَمَنْ وَعَدْنَاهُ وَعْدًا حَسَنًا فَهُوَ لَاقِيهِ كَمَنْ مَتَّعْنَاهُ مَتَاعَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ثُمَّ هُوَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مِنَ الْمُحْضَرِينَ

Meal (IK): Şimdi kendisine güzel bir vaadde bulunduğumuz ve ona kavuşan kimse; dünya hayatında kendisine bir geçimlik verdiğimiz, sonra kıyamet gününde huzurumuza getirilmişlerden olan kimse gibi midir?

### [Kasas 28:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/28:77.md) — الدُّنْيَا

وَابْتَغِ فِيمَا آتَاكَ اللَّهُ الدَّارَ الْآخِرَةَ وَلَا تَنْسَ نَصِيبَكَ مِنَ الدُّنْيَا وَأَحْسِنْ كَمَا أَحْسَنَ اللَّهُ إِلَيْكَ وَلَا تَبْغِ الْفَسَادَ فِي الْأَرْضِ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ

Meal (IK): Allah’ın sana verdiği şeylerde ahiret yurdunu gözet. Dünyadaki nasibini de unutma. Allah’ın sana ihsan ettiği gibi sen de ihsan da bulun. Yeryüzünde bozgunculuk arama. Doğrusu Allah; bozguncuları sevmez.

### [Kasas 28:79](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/28:79.md) — الدُّنْيَا

فَخَرَجَ عَلَى قَوْمِهِ فِي زِينَتِهِ قَالَ الَّذِينَ يُرِيدُونَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا يَالَيْتَ لَنَا مِثْلَ مَا أُوتِيَ قَارُونُ إِنَّهُ لَذُو حَظٍّ عَظِيمٍ

Meal (IK): Debdebe içinde kavminin karşısına çıktı. Dünya hayatını isteyenler: keşki Karun’a verildiği gibi bizim de olsaydı. Doğrusu o, büyük bir varlık sahibidir, demişlerdi.

### [Ankebut 29:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/29:25.md) — الدُّنْيَا

وَقَالَ إِنَّمَا اتَّخَذْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَوْثَانًا مَوَدَّةَ بَيْنِكُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ثُمَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ يَكْفُرُ بَعْضُكُمْ بِبَعْضٍ وَيَلْعَنُ بَعْضُكُمْ بَعْضًا وَمَأْوَاكُمُ النَّارُ وَمَا لَكُمْ مِنْ نَاصِرِينَ

Meal (IK): Ve o: Dünya hayatında Allah’ı bırakıp aranızda putları dostluk vesilesi kıldınız. Sonra da kıyamet gününde birbirinize küfreder ve karşılıklı la’net okursunuz. Varacağınız yer, ateştir. Sizin yardımcılarınız da yoktur, dedi.

### [Ankebut 29:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/29:27.md) — الدُّنْيَا

وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَجَعَلْنَا فِي ذُرِّيَّتِهِ النُّبُوَّةَ وَالْكِتَابَ وَآتَيْنَاهُ أَجْرَهُ فِي الدُّنْيَا وَإِنَّهُ فِي الْآخِرَةِ لَمِنَ الصَّالِحِينَ

Meal (IK): Ve ona İshak ve Ya’kub’u ihsan ettik. Soyundan gelenlere kitab ve peygamberlik verdik. Ona dünyada mükafatını verdik. Doğrusu ahirette de o, salihlerdendir.

### [Ankebut 29:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/29:64.md) — الدُّنْيَا

وَمَا هَذِهِ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلَّا لَهْوٌ وَلَعِبٌ وَإِنَّ الدَّارَ الْآخِرَةَ لَهِيَ الْحَيَوَانُ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Bu dünya hayatı; yalnızca bir oyun ve oyalanmadır. Asıl hayat, ahiret yurdundaki hayattır. Keşki bilseler.

### [Rum 30:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/30:3.md) — أَدْنَى

فِي أَدْنَى الْأَرْضِ وَهُمْ مِنْ بَعْدِ غَلَبِهِمْ سَيَغْلِبُونَ

Meal (IK): Yakın bir yerde. Ama onlar, bu yenilgilerinden sonra galib geleceklerdir.

### [Rum 30:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/30:7.md) — الدُّنْيَا

يَعْلَمُونَ ظَاهِرًا مِنَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَهُمْ عَنِ الْآخِرَةِ هُمْ غَافِلُونَ

Meal (IK): Onlar dünya hayatının yalnız dış yüzünü bilirler. Ve onlar ahiretten ise gafillerdir.

### [Lokman 31:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/31:15.md) — الدُّنْيَا

وَإِنْ جَاهَدَاكَ عَلَى أَنْ تُشْرِكَ بِي مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ فَلَا تُطِعْهُمَا وَصَاحِبْهُمَا فِي الدُّنْيَا مَعْرُوفًا وَاتَّبِعْ سَبِيلَ مَنْ أَنَابَ إِلَيَّ ثُمَّ إِلَيَّ مَرْجِعُكُمْ فَأُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Şayet onlar seni körü körüne Bana şirk koşman için zorlarsa; onlara itaat etme ve dünya işlerinde onlarla iyi geçin Bana dönenlerin yoluna uy. Sonra dönüşünüz yine Bana’dır. O zaman Ben, size yaptıklarınızı bildiririm.

### [Lokman 31:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/31:33.md) — الدُّنْيَا

يَاأَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمْ وَاخْشَوْا يَوْمًا لَا يَجْزِي وَالِدٌ عَنْ وَلَدِهِ وَلَا مَوْلُودٌ هُوَ جَازٍ عَنْ وَالِدِهِ شَيْئًا إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ فَلَا تَغُرَّنَّكُمُ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا وَلَا يَغُرَّنَّكُمْ بِاللَّهِ الْغَرُورُ

Meal (IK): Ey insanlar; Rabbınızdan korkun. Babanın oğluna, oğulun babasına hiçbir şey ödemeyeceği günden çekinin. Allah’ın vaadi şüphesiz haktır. Öyleyse, sakın dünya hayatı sizi aldatmasın. Aldatıcı şeytan sizi Allah’ın bağışlamasına güvendirerek yoldan çıkarmasın.

### [Secde 32:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/32:21.md) — الْأَدْنَى

وَلَنُذِيقَنَّهُمْ مِنَ الْعَذَابِ الْأَدْنَى دُونَ الْعَذَابِ الْأَكْبَرِ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ

Meal (IK): Belki dönerler diye andolsun ki onlara büyük azabdan önce de mutlaka yakın azabdan tattıracağız.

### [Ahzab 33:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/33:28.md) — الدُّنْيَا

يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْوَاجِكَ إِنْ كُنْتُنَّ تُرِدْنَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا وَزِينَتَهَا فَتَعَالَيْنَ أُمَتِّعْكُنَّ وَأُسَرِّحْكُنَّ سَرَاحًا جَمِيلًا

Meal (IK): Ey peygamber; eşlerine de: Eğer dünya hayatını ve süslerini istiyorsanız; gelin, size bağışta bulunayım ve güzellikle salıvereyim.

### [Ahzab 33:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/33:51.md) — أَدْنَى

تُرْجِي مَنْ تَشَاءُ مِنْهُنَّ وَتُئْوِي إِلَيْكَ مَنْ تَشَاءُ وَمَنِ ابْتَغَيْتَ مِمَّنْ عَزَلْتَ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكَ ذَلِكَ أَدْنَى أَنْ تَقَرَّ أَعْيُنُهُنَّ وَلَا يَحْزَنَّ وَيَرْضَيْنَ بِمَا آتَيْتَهُنَّ كُلُّهُنَّ وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا فِي قُلُوبِكُمْ وَكَانَ اللَّهُ عَلِيمًا حَلِيمًا

Meal (IK): Onlardan istediğini bırakabilir, istediğini alabilirsin. Bırakmış olduklarından da arzu ettiğini almanda sana bir vebal yoktur. Bu, onların gözlerinin aydın olması, üzülmemeleri ve kendilerine verdiğin şeylere razı olmaları için daha elverişlidir. Allah, kalblerimizde olanı bilir. Ve Allah; Alim, Halim olandır.

### [Ahzab 33:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/33:57.md) — الدُّنْيَا

إِنَّ الَّذِينَ يُؤْذُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ لَعَنَهُمُ اللَّهُ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَأَعَدَّ لَهُمْ عَذَابًا مُهِينًا

Meal (IK): Muhakkak ki Allah’ı ve Rasulünü incitenlere Allah; dünya ve ahirette la’net etmiştir. Ve onlar için, horlayıcı bir azab hazırlamıştır.

### [Ahzab 33:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/33:59.md) — يُدْنِينَ · أَدْنَى

يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْوَاجِكَ وَبَنَاتِكَ وَنِسَاءِ الْمُؤْمِنِينَ يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلَابِيبِهِنَّ ذَلِكَ أَدْنَى أَنْ يُعْرَفْنَ فَلَا يُؤْذَيْنَ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا

Meal (IK): Ey peygamber; eşlerine, kızlarına ve mü’minlerin kadınlarına söyle: Üstlerine örtü alsınlar. Bu, onların tanınıp da incitilmemeleri için daha elverişlidir. Ve Allah; Gafur, Rahim olandır.

### [Fatır 35:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/35:5.md) — الدُّنْيَا

يَاأَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ فَلَا تَغُرَّنَّكُمُ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا وَلَا يَغُرَّنَّكُمْ بِاللَّهِ الْغَرُورُ

Meal (IK): Ey insanlar; Allah’ın vaadi muhakkak haktır, dünya hayatı sizi aldatmasın. Ve o mağrur da Allah ile sizi aldatmasın.

### [Saffat 37:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/37:6.md) — الدُّنْيَا

إِنَّا زَيَّنَّا السَّمَاءَ الدُّنْيَا بِزِينَةٍ الْكَوَاكِبِ

Meal (IK): Doğrusu Biz; dünya göğünü bir süsle, yıldızlarla süsledik.

### [Zümer 39:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/39:10.md) — الدُّنْيَا

قُلْ يَاعِبَادِ الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا رَبَّكُمْ لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةٌ وَأَرْضُ اللَّهِ وَاسِعَةٌ إِنَّمَا يُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُمْ بِغَيْرِ حِسَابٍ

Meal (IK): De ki: Ey iman eden kullarım, Rabbınızdan korkun. Bu dünyada iyilik yapanlara, iyilik vardır. Ve Allah’ın arzı geniştir. Yalnız sabredenlere ecirleri, hesapsız ödenecektir.

### [Zümer 39:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/39:26.md) — الدُّنْيَا

فَأَذَاقَهُمُ اللَّهُ الْخِزْيَ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَلَعَذَابُ الْآخِرَةِ أَكْبَرُ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Allah, dünya hayatında onlara rüsvaylığı tattırdı. Ahiret azabı ise daha büyüktür. Keşki bilselerdi.

### [Mü'min 40:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/40:39.md) — الدُّنْيَا

يَاقَوْمِ إِنَّمَا هَذِهِ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا مَتَاعٌ وَإِنَّ الْآخِرَةَ هِيَ دَارُ الْقَرَارِ

Meal (IK): Ey kavmim; şüphesiz dünya hayatı geçici bir geçinmedir. Ahiret ise doğrusu işte o, asıl kalınacak yurd odur.

### [Mü'min 40:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/40:43.md) — الدُّنْيَا

لَا جَرَمَ أَنَّمَا تَدْعُونَنِي إِلَيْهِ لَيْسَ لَهُ دَعْوَةٌ فِي الدُّنْيَا وَلَا فِي الْآخِرَةِ وَأَنَّ مَرَدَّنَا إِلَى اللَّهِ وَأَنَّ الْمُسْرِفِينَ هُمْ أَصْحَابُ النَّارِ

Meal (IK): Şüphesiz sizin beni kendisine çağırdığınız; bu dünyada da, ahirette de çağırabilecek kabiliyette değildir. Ve muhakkak dönüşümüz Allah’adır. Elbette müsrifler; işte onlardır cehennem yaranı olanlar.

### [Mü'min 40:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/40:51.md) — الدُّنْيَا

إِنَّا لَنَنْصُرُ رُسُلَنَا وَالَّذِينَ آمَنُوا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَيَوْمَ يَقُومُ الْأَشْهَادُ

Meal (IK): Şüphesiz ki Biz; peygamberlerimize ve iman etmiş olanlara hem dünya hayatında, hem de şahidlerin şehadet edecekleri günde mutlaka yardım ederiz.

### [Fussilet 41:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/41:12.md) — الدُّنْيَا

فَقَضَاهُنَّ سَبْعَ سَمَوَاتٍ فِي يَوْمَيْنِ وَأَوْحَى فِي كُلِّ سَمَاءٍ أَمْرَهَا وَزَيَّنَّا السَّمَاءَ الدُّنْيَا بِمَصَابِيحَ وَحِفْظًا ذَلِكَ تَقْدِيرُ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ

Meal (IK): Böylece iki gün içerisinde yedi gök var etti. Ve her göğün işini kendisine bildirdi. Biz; dünya semasını ışıklarla donattık, koruduk. İşte bu; Aziz, Alim’in takdiridir.

### [Fussilet 41:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/41:16.md) — الدُّنْيَا

فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ رِيحًا صَرْصَرًا فِي أَيَّامٍ نَحِسَاتٍ لِنُذِيقَهُمْ عَذَابَ الْخِزْيِ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَلَعَذَابُ الْآخِرَةِ أَخْزَى وَهُمْ لَا يُنْصَرُونَ

Meal (IK): Böylece uğursuz günlerde dünya hayatında rüsvaylık azabını tattıralım diye Biz de onların üzerine şiddetli bir rüzgar gönderdik. Ahiret azabı ise, elbet daha horlayıcıdır. Onlara yardım da edilmez.

### [Fussilet 41:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/41:31.md) — الدُّنْيَا

نَحْنُ أَوْلِيَاؤُكُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَفِي الْآخِرَةِ وَلَكُمْ فِيهَا مَا تَشْتَهِي أَنْفُسُكُمْ وَلَكُمْ فِيهَا مَا تَدَّعُونَ

Meal (IK): Biz; dünya hayatında da, ahirette de sizin dostlarınızız. Burada canlarınızın çektiği şeyler sizedir ve burada size umduğunuz her şey vardır.

### [Şura 42:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/42:20.md) — الدُّنْيَا

مَنْ كَانَ يُرِيدُ حَرْثَ الْآخِرَةِ نَزِدْ لَهُ فِي حَرْثِهِ وَمَنْ كَانَ يُرِيدُ حَرْثَ الدُّنْيَا نُؤْتِهِ مِنْهَا وَمَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ نَصِيبٍ

Meal (IK): Kim, ahiret ekinini isterse; onun ekinini arttırırız. Kim de dünya ekinini isterse; ona da bundan veririz. Ancak onun ahirette bir nasibi yoktur.

### [Şura 42:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/42:36.md) — الدُّنْيَا

فَمَا أُوتِيتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَمَتَاعُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَمَا عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ وَأَبْقَى لِلَّذِينَ آمَنُوا وَعَلَى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ

Meal (IK): Size verilen herhangi bir şey, yalnızca dünya hayatının bir geçimliliğidir. Allah katında olan ise, hem daha hayırlı, hem de daha bakidir. Bu; iman edenler ve Rabblarına tevekkül edenler içindir.

### [Zuhruf 43:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/43:32.md) — الدُّنْيَا

أَهُمْ يَقْسِمُونَ رَحْمَةَ رَبِّكَ نَحْنُ قَسَمْنَا بَيْنَهُمْ مَعِيشَتَهُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَرَفَعْنَا بَعْضَهُمْ فَوْقَ بَعْضٍ دَرَجَاتٍ لِيَتَّخِذَ بَعْضُهُمْ بَعْضًا سُخْرِيًّا وَرَحْمَةُ رَبِّكَ خَيْرٌ مِمَّا يَجْمَعُونَ

Meal (IK): Yoksa Rabbının rahmetini onlar mı paylaştırıyorlar? Dünya hayatında onların geçimlerini aralarında Biz paylaştırdık. Birbirlerine iş gördürebilmeleri için kimini kimine derecelerle üstün kıldık. Rabbının rahmeti, onların biriktirdikleri şeylerden daha hayırlıdır.

### [Zuhruf 43:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/43:35.md) — الدُّنْيَا

وَزُخْرُفًا وَإِنْ كُلُّ ذَلِكَ لَمَّا مَتَاعُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَالْآخِرَةُ عِنْدَ رَبِّكَ لِلْمُتَّقِينَ

Meal (IK): Altına boğardık. Bunların hepsi sadece dünya hayatının geçimliğidir. Ahiret ise; Rabbının katında müttakiler içindir.

### [Casiye 45:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/45:24.md) — الدُّنْيَا

وَقَالُوا مَا هِيَ إِلَّا حَيَاتُنَا الدُّنْيَا نَمُوتُ وَنَحْيَا وَمَا يُهْلِكُنَا إِلَّا الدَّهْرُ وَمَا لَهُمْ بِذَلِكَ مِنْ عِلْمٍ إِنْ هُمْ إِلَّا يَظُنُّونَ

Meal (IK): Hayat; ancak bu dünyada yaşadığımızdır. Ölürüz ve yaşarız. Bizi ancak Dehr helak eder, dediler. Oysa onların bu konuda bilgileri yoktur. Başka değil, onlar sadece zannediyorlar.

### [Casiye 45:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/45:35.md) — الدُّنْيَا

ذَلِكُمْ بِأَنَّكُمُ اتَّخَذْتُمْ آيَاتِ اللَّهِ هُزُوًا وَغَرَّتْكُمُ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا فَالْيَوْمَ لَا يُخْرَجُونَ مِنْهَا وَلَا هُمْ يُسْتَعْتَبُونَ

Meal (IK): Bunun böyle olmasının sebebi; Allah’ın ayetlerini alaya almanız ve dünya hayatının sizi aldatmış olmasıdır. İşte o gün; oradan çıkarılmayacaklar ve özürleri de dinlenmeyecektir.

### [Ahkaf 46:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/46:20.md) — الدُّنْيَا

وَيَوْمَ يُعْرَضُ الَّذِينَ كَفَرُوا عَلَى النَّارِ أَذْهَبْتُمْ طَيِّبَاتِكُمْ فِي حَيَاتِكُمُ الدُّنْيَا وَاسْتَمْتَعْتُمْ بِهَا فَالْيَوْمَ تُجْزَوْنَ عَذَابَ الْهُونِ بِمَا كُنْتُمْ تَسْتَكْبِرُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَبِمَا كُنْتُمْ تَفْسُقُونَ

Meal (IK): O küfredenlere, ateşe sunuldukları gün: Dünyadaki hayatınızda sizin için temiz olan her şeyi harcadınız, onların zevkini sürdünüz. Bugün ise yeryüzünde haksız yere büyüklük taslamanızdan ve fasıklık etmenizden ötürü alçaltıcı bir azab göreceksiniz, denir.

### [Muhammed 47:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/47:36.md) — الدُّنْيَا

إِنَّمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا لَعِبٌ وَلَهْوٌ وَإِنْ تُؤْمِنُوا وَتَتَّقُوا يُؤْتِكُمْ أُجُورَكُمْ وَلَا يَسْأَلْكُمْ أَمْوَالَكُمْ

Meal (IK): Muhakkak ki dünya hayatı, ancak bir oyun ve eğlencedir. Şayet iman eder ve sakınırsanız; O, size hem ecirlerinizi verir, hem de mallarınızı istemez.

### [Necm 53:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/53:8.md) — دَنَا

ثُمَّ دَنَا فَتَدَلَّى

Meal (IK): Sonra yaklaştı, derken sarkıverdi.

### [Necm 53:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/53:9.md) — أَدْنَى

فَكَانَ قَابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنَى

Meal (IK): İki yay kadar yahut daha da yakın oldu.

### [Necm 53:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/53:29.md) — الدُّنْيَا

فَأَعْرِضْ عَنْ مَنْ تَوَلَّى عَنْ ذِكْرِنَا وَلَمْ يُرِدْ إِلَّا الْحَيَاةَ الدُّنْيَا

Meal (IK): Onun için sen, Bizim zikrimize sırt çeviren ve dünya hayatından başkasını istemeyenlerden yüz çevir.

### [Rahman 55:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/55:54.md) — دَانٍ

مُتَّكِئِينَ عَلَى فُرُشٍ بَطَائِنُهَا مِنْ إِسْتَبْرَقٍ وَجَنَى الْجَنَّتَيْنِ دَانٍ

Meal (IK): Hepsi de örtüleri atlastan döşemelere yaslanırlar. İki cennetin meyvelerini de kolayca toplarlar.

### [Hadid 57:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/57:20.md) — الدُّنْيَا

اعْلَمُوا أَنَّمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا لَعِبٌ وَلَهْوٌ وَزِينَةٌ وَتَفَاخُرٌ بَيْنَكُمْ وَتَكَاثُرٌ فِي الْأَمْوَالِ وَالْأَوْلَادِ كَمَثَلِ غَيْثٍ أَعْجَبَ الْكُفَّارَ نَبَاتُهُ ثُمَّ يَهِيجُ فَتَرَاهُ مُصْفَرًّا ثُمَّ يَكُونُ حُطَامًا وَفِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ شَدِيدٌ وَمَغْفِرَةٌ مِنَ اللَّهِ وَرِضْوَانٌ وَمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلَّا مَتَاعُ الْغُرُورِ

Meal (IK): Bilin ki; dünya hayatı ancak bir oyun, bir eğlence, bir süs, aranızda bir övünme ve daha çok mal ve evlad sahibi olmak isteğinden ibarettir. Bu; yağmurun bitirdiği, ekicilerin de hoşuna giden bir bitki gibidir ki; sonra kurur da sapsarı olduğunu görürsün. Sonra da çörçöp olur. Ahirette şiddetli azab vardır. Allah’ın rızası ve mağfireti de vardır. Dünya hayatı, aldatıcı bir geçinmeden başka bir şey de değildir.

### [Mücadele 58:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/58:7.md) — أَدْنَى

أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ مَا يَكُونُ مِنْ نَجْوَى ثَلَاثَةٍ إِلَّا هُوَ رَابِعُهُمْ وَلَا خَمْسَةٍ إِلَّا هُوَ سَادِسُهُمْ وَلَا أَدْنَى مِنْ ذَلِكَ وَلَا أَكْثَرَ إِلَّا هُوَ مَعَهُمْ أَيْنَمَا كَانُوا ثُمَّ يُنَبِّئُهُمْ بِمَا عَمِلُوا يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

Meal (IK): Bilmez misin ki Allah; göklerde olanları da, yerde olanları da bilir. Üç kişinin gizli bulunduğu yerde dördüncü mutlaka O’dur, beş kişinin gizli bulunduğu yerde altıncı mutlaka O’dur. Bundan az veya çok olsunlar ve nerede bulunurlarsa bulunsunlar mutlaka onlarla beraberdir. Sonra, bütün yaptıklarını kıyamet günü kendilerine haber verecektir. Muhakkak ki Allah, her şeyi bilendir.

### [Haşr 59:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/59:3.md) — الدُّنْيَا

وَلَوْلَا أَنْ كَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِمُ الْجَلَاءَ لَعَذَّبَهُمْ فِي الدُّنْيَا وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذَابُ النَّارِ

Meal (IK): Şayet Allah, onlara sürülmeyi yazmamış olsaydı, dünyada onları azablandıracaktı ve onlar için ahirette de ateş azabı vardır.

### [Mülk 67:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/67:5.md) — الدُّنْيَا

وَلَقَدْ زَيَّنَّا السَّمَاءَ الدُّنْيَا بِمَصَابِيحَ وَجَعَلْنَاهَا رُجُومًا لِلشَّيَاطِينِ وَأَعْتَدْنَا لَهُمْ عَذَابَ السَّعِيرِ

Meal (IK): Andolsun ki; Biz, yere en yakın göğü kandillerle donattık. Onlarla şeytanların taşlanmasını sağladık. Ve onlara, çılgın alevli azabı hazırladık.

### [Hakka 69:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/69:23.md) — دَانِيَةٌ

قُطُوفُهَا دَانِيَةٌ

Meal (IK): Ki, meyveleri sarkmıştır.

### [Müzzemmil 73:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/73:20.md) — أَدْنَى

إِنَّ رَبَّكَ يَعْلَمُ أَنَّكَ تَقُومُ أَدْنَى مِنْ ثُلُثَيِ اللَّيْلِ وَنِصْفَهُ وَثُلُثَهُ وَطَائِفَةٌ مِنَ الَّذِينَ مَعَكَ وَاللَّهُ يُقَدِّرُ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ عَلِمَ أَنْ لَنْ تُحْصُوهُ فَتَابَ عَلَيْكُمْ فَاقْرَءُوا مَا تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ عَلِمَ أَنْ سَيَكُونُ مِنْكُمْ مَرْضَى وَآخَرُونَ يَضْرِبُونَ فِي الْأَرْضِ يَبْتَغُونَ مِنْ فَضْلِ اللَّهِ وَآخَرُونَ يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَاقْرَءُوا مَا تَيَسَّرَ مِنْهُ وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَأَقْرِضُوا اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا وَمَا تُقَدِّمُوا لِأَنْفُسِكُمْ مِنْ خَيْرٍ تَجِدُوهُ عِنْدَ اللَّهِ هُوَ خَيْرًا وَأَعْظَمَ أَجْرًا وَاسْتَغْفِرُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Şüphesiz ki Rabbın; senin, gecenin üçte ikisi, yarısı ve üçte biri içinde kalktığını bilir. Seninle beraber olan bir topluluğun da. Gece ve gündüzü Allah, takdir eder. Sizin onu sayamayacağınızı bildiğinden tevbenizi kabul etmiştir. Öyleyse Kur’an’dan kolayınıza geleni okuyun. İçinizden hasta olacakları, Allah’ın lutfundan aramak üzere yeryüzünde dolaşacak olanları ve Allah yolunda savaşacak olanları şüphesiz ki Allah bilir. O halde ondan kolayınıza geleni okuyun, namazı kılın, zekatı verin ve Allah’a güzel bir ödünç verin. Kendiniz için hayırdan ne takdim ederseniz; Allah katında onu mükafat bakımından daha büyük ve daha hayırlı olarak bulursunuz. Ve Allah’tan mağfiret dileyin. Muhakkak ki Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.

### [İnsan 76:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/76:14.md) — وَدَانِيَةً

وَدَانِيَةً عَلَيْهِمْ ظِلَالُهَا وَذُلِّلَتْ قُطُوفُهَا تَذْلِيلًا

Meal (IK): Meyve ağaçlarının gölgeleri üzerlerine sarkmış ve meyveleri de aşağı eğdirilmiştir.

### [Naziat 79:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/79:38.md) — الدُّنْيَا

وَآثَرَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا

Meal (IK): Ve kim dünya hayatını tercih etmişse;

### [Ala 87:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/ayet/87:16.md) — الدُّنْيَا

بَلْ تُؤْثِرُونَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا

Meal (IK): Fakat siz, dünya hayatını tercih ediyorsunuz.

## Sözlükler (7)

### ★ Akevler Sözlüğü

Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür. “Yakın” anlamına gelir. Mekanda ve zamanda kullanılmaktadır. Uzayda birbirinden uzaklaşan yıldız yığınları var. Bu yedinci semadır. Bunun karşısında yıldızlar ve diğer maddeler birbirini çektikleri ve etkiledikleri için “yakınlığı olan sema” anlamında Kuranda geçmektedir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الدال والنون و و ء ي معهما
د و ن، د ي ن، و د ن، د ن أ، د ن و، ن د و، ن د ي، ن أ د، ن د أ مستعملات
دون:
تقول في الإِغراء: دونَكَ هذا الشيءَ وهذا الأمْرَ أي عليكَ.
ودونك زيدٌ في المنزلة والقُرْبِ والبعد، وزَيْدٌ دونَكَ أي هو أحسَنُ منك في الحَسَب.
وكذلك الدُّون يكون صفةً ويكون نَعْتاً على هذا المعنى، ولا يُشتقُّ منه فِعل، وتقول: هذا دون ذاكَ في التّقريب والتحقير، فالتقريبُ منصوبٌ لأنه صفة، والتحقير مرفوع.
دين:
جمع الدَّيْن دُيُون، وكلُّ شيءٍ لم يكن حاضراً فهو دَيْنٌ.
وأَدَنْتُ فلاناً أَدينُه أي أَعطيتُه دَيْناً.
ورجلٌ مَدْيُون: قدر رَكِبَه دَينٌ، ومَدينٌ أجوَدُ.
ورجلٌ دائِنٌ: عليه دَينٌ، وقد استَدانَ وتَدَيَّنَ وادّانَ يمعنىً واحد، قال:
قالت أُمَيْمةُ ما لِجِسْمِكَ شاحباً		وأَراكَ ذا هَمٍّ ولستَ بـدائِنِ
ورجلٌ مُدانٌ، خفيفة، رجل مُدينٌ أي مُسْتَدين.
والدِّينُ جمعه الأديانُ، والدِّينُ: الجَزاءُ لا يُجْمَعُ لأنّه مصدر، كقولِكَ: دانَ اللهُ العِبادَ يَدينهم يومَ القيامة أي يَجزيهمِ، وهو دَيّانُ العِباد.
والدِّينُ: الطّاعةُ، ودانوا لفلانٍ أي أطاعوه.
وفي المَثَل: كا تَدينُ تدان أي كما تَأي يُؤْتَى إليكَ، قال النابغة:
بهن أدين من يأتي أَذاتي		مُداينةَ المدُايِنِ فلْيُدِنِّـي
والدِّينُ: العادةُ لم اسمَعْ منه فِعْلاً إِلاّ في بيت واحد، قال:
يا دِينَ قَلبِكَ من سَلْمَى وقد دِينا
أي قدْ عُوِّدَ قَلْبُكَ، فمن كَسَر القلبَ فعلى الإضافة، ومن رَفَعَلى الفِعل، أي عُوِّدَ قَلْبُكَ يا هذا ودِينَ قَلْبُكَ.
والمَدينةُ: الأمَةُ، والمَدينُ: العَبْد قال الأخطل:
رَبَتْ ورَبَاً في كَرْمِها ابنُ مدينةٍ		يَظَلُّ على مِسحاتِه يَتَـرَكَّـلُ
وقوله تعالى: "غيرَ مَدينينَ" أي غيرُ مُحاسَبين.
وقوله تعالى: "أَئِنّا لَمَدينون" أي مَملوكون بعدَ المَماتِ، ويقال: لمُجازُون.
ودن:

اوَدين من الأمطار: ما يَتعاهَدُ موضِعَه لا يزال يُرِبُّ به ويُصيبُه، قال الطرماح:
دُفوفَ أَقاحِ مَعْهُودٍ وَدينِ
ووَدَنْتُ فُلاناً أي بَلَلتُه. وقولُ الطرماح: معهودٍ وَدينِ إنّما هو وَدينٌ مَبلُول، الواو من نفس الكلمة.
والوَدْنُ: حُسنُ القِيامِ على العَروس، ويقال: ودَنُوه وأخَذوا في وِدانِه وأنشد:
بئسَ الوِدانُ للفَتَى العَروسِ		ضَرْبُكَ بالمِنقار والفُؤُوس
وفي حديث ذو الثُدَيَّة: إنّه لَمُودَنُ اليَدِ.
والمُودَن من الناس القصير العُنُق الضيِّقُ المَنكبَيْنِ مع قِصَر الألواحِ واليَدَيْنِ، يُهمَزُ ويُلَيَّنُ.
وأَوْدَنْتُ الشيءَ: قَصَّرْتُه ووَدَنْتُه فهو مَوْدُون، قال:
وأمُّكَ سَوداءُ مَوْدُونةٌ
والمَوْدونة: دُخْلُلةٌ من الدَّخاليلِ قصيرةُ العُنُق صغيرةُ الجُنَّةِ.
دنؤ، دنو:
دَنُؤَ يَدْنُؤُ دَناءةً فهو دَنيءٌ، أي حقيرٌ قريبٌ من اللُّؤْم.
والدُّنُوُّ، غير مهموز، دَنَا فهو دانٍ ودَنيٌّ، وسُمِّيَت الدُّنيا لأنَّها دَنَتْ وتأخَرَّتِ الآخِرةُ، وكذلك السَّماءُ الدُّنيا هي القُرْبَى إلينا.
ورجلٌ دُنْياوِيٌّ، وكذلك النسبة إلى كل ياء مؤنَّثُة نحو حُبلى ودَهنا وأشباه ذلك، وأنشد:
بوَ عْساءَ دَهْناويّةِ التُّرْبِ مُشرِفِ
وتقول: هو ابنُ عَمِّه دِيْناً ودْينَةً أي لَحّاً.
والمُدَنِّي من الناس: الضعيف الذي إذا آواه الليلُ لم يَبْرَح ضَعْفاً.
وقد دَنَّى فلان في نَخْله ومَنبتِه. ودانَيْتُ بين الشيئين: قاربْتُ بينَهما، وقال ذو الرمة:
دَانَي له القَيْدَ في دَيْمُومةٍ قُذُفٍ		قَينَيهِ وانحَسَرتْ عنه الأناعيم
ودانِيا لغة في دانيال اسم نَبيٍّ من بني إِسرائيلَ.
ندو:
النادي: مجِلسُ يَنْدو إليه مَنْ حَوالَيْه، ولا يُسَمَّى نادياً من غير أهله، وهو النَّدِيُّ، ويجمعُ أَنْدِيهً، وسُمِّيَ به لأنّهم يَنْدُون إليه نَدْواً ونَدْوةً، وبه سُمِّيَ دارُ النَّدْوة بمَكَّةَ، كانت داراً لبني هاشم إذا حَزَبَهم أمرٌ نَدوا إليها فاجتَمَعُوا للمُشاورة، وأُناديكَ: أُشاورُكَ وأَجالِسُك في النادي.
والنَّدْوةُ: دارةُ القَمَر.
ونُدْوة الإِبِل: موضع شرب الإبلِ، وتقول منه: نَدَّيْتُ الإِبِل أُنَدِّيها تَنْدِيةً، واسم الموضع المَنْدَى.
وتفسير نُدوة الإِبِل أنْ تَنْدو من المَشَرب إلى مَرْعىً قريب ثم تعود إلى الماء من الغَدِ أو من يومها، وكذلك تَندُو من الحَمْضِ إلى الخَلَّة، قال الشاعر:
دانيةٌ سُرَّتُهُ من مَأْبِضِـهْ		قريبةٌ نَدْوتُه من مَحمَضِةْ
ويقال: أَحْمَضَتِ الإبل، وفي المثل: إن هذه الناقة تَنْدو إلى تُوقٍ كِرامٍ أي تنزِع إليها في النَّسَب، وأنشد:
تندو نَواديها إلى صلاخدا.
ندي:
النَّدَى على وُجُوهٍ: نَدَى الماء، ونَدَى الخير، ونَدَى الشَّرِّ، ونَدَى الصَّوْت، ونَدَى الحُضْر، ونَدَى الدُّخْنَة، فأمّا نَدَى الماء فمنه المطر، يقال: أصابَه نَدىً من طَلٍّ ويومٌ نَدٍ وليلةٌ نَدِيَةٌ، والمصدر من هذا النُّدُوَّة.
والنَدَى: ما أصابَك من البَلَل.
ونَدَى الخير هو المعروف، وأنْدَى فلان علينا نَدىً كثيراً، وإنَّ يَدَه لنَديَّةٌ بالمعروف، ويقال: ما نَدِيَني من فلانٍ شيءٌ أَكَرهُه أي ما أصابني.
وما نَدِيت كَفّي له بشيءٍ، ولا نَدِيَت بشيءٍ يكرَهُه أي ما تَلَطَّخَتْ، قال النابغة:
ما إنْ نَدِيتُ بشيءٍ أنتَ تكرَهُـهُ		إذَنْ فلا رفَعَتْ سَوْطي إليَّ يَدي
وفي الحديث: "من لَقِيَ اللهَ ولم يَتَنَدَّ من الدِّماء الحرام بشيءٍ دَخَلَ الجنَّةَ من أَيِّ بابٍ شاءَه".
ونَدَى الصَّوْتِ: بُعْدُ هِمَّته ومذهبه وصِحَّةُ جِرْمِه، قال:
بعيدُ نَدَى التغريد أَرفَعُ صَوْتِه		سَحيلٌ وأدناه شَحيجٌ مُحَشرَجُ
وقوله: أصابَه المُندِيات اشتُقَّ من نَدَى الشَّرِّ أي البلايا.
وناداه أي دَعاه بأرفَع الصَّوت.
ونَدَى الحُضْر: بَقاؤه ومَدُّه، وقال الجَعْدي أو غيره:
كيف ترى الكامِلَ يُفضي فَرْقا		إلى نَدَى العَقْب وشَدّاً سَحقـا
وفُلانٌ أَنْدَى صوتاً من فلانٍ أي أبعدُ مذهباً وأرفعُ صوتاً.

والنَّدَى: الكَرْمُ السَّخاءُ.
ناد:
النّآدُ: الداهيةُ، ويقال: أصابتهم داهيةٌ نَآدٌ ونَؤُودٌ.
ونأدَته الدَّواهي أي دهَته.
ندء:
والنَّدْأةُ والنُّدْأَةُ، لغتان، وهي التي يقال لها قَوْسُ قُزَح.
والنُّدْأة في لحْم الجَزور: طريقة مُخالفةٌ لِلَون اللَّحْم.
ونَدأْتُ اللحمَ في المَلَّة: دَفَنتُه حتى ينضَجَ، فذلك اللحم النَّديء.

##### Türkçe

باب **الدال** ve **النون** ve **و** ve **ء** ve **ي** onlarla beraber

**د و ن**، **د ي ن**، **و د ن**، **د ن أ**، **د ن و**، **ن د و**، **ن د ي**، **ن أ د**، **ن د أ** kullanımdadırlar.

**دون**:
İğrâda (teşvik/uyarma üslubunda) şöyle dersin: **دونَكَ** bu şeyi ve bu işi; yani: üzerine (al), sana düşer.
Ve **دونك** Zeyd, menzilede ve yakınlıkta ve uzaklıkta; ve “Zeyd **دونَكَ**” yani o, soydan (haseb bakımından) senden daha iyidir.
Ve yine **الدُّون** bu mânâ üzere sıfat olur ve niteleme (na‘t) olur; ondan fiil türetilmez. Ve dersin: bu, yaklaştırmada ve küçültmede şundan **دون**dur; “yaklaştırma” mansuptur, çünkü o sıfattır; “küçültme” merfûdur.

**دين**:
**الدَّيْن**’in çoğulu **دُيُون**’dur; ve hazır olmayan her şey **دَيْن**dir.
Ve “falancayı **أَدَنْتُ**; onu **أَدينُه**” yani ona borç verdim.
Ve **مَدْيُون** adam: üzerine borç binmiş kimse; ve **مَدين** daha iyidir.
Ve **دائِن** adam: üzerinde borç vardır; ve **استَدانَ** ve **تَدَيَّنَ** ve **ادّانَ** bir mânâdadır. Dedi ki:
“Ümeyme dedi: bedenine ne oldu da solgun,
Seni keder sahibi görüyorum; hâlbuki sen **بـدائِنِ** değilsin.”
Ve **مُدانٌ** adam, hafif (lafız); **مُدينٌ** adam yani **مُسْتَدين**.
Ve **الدِّين**’in çoğulu **الأديان**’dır. Ve **الدِّين**: karşılık/ceza; toplanmaz, çünkü o masdardır; senin sözün gibi: “Allah kulları **دانَ** etti; kıyamet günü onları **يَدينهم**” yani onları karşılıklandırır; ve O, kulların **دَيّان**’ıdır.
Ve **الدِّين**: itaat; “falana **دانوا**” yani ona itaat ettiler.
Ve meselde: “Nasıl **تَدينُ** edersen **تدان** edilirsin” yani sana nasıl gelinirse (öyle gelir). Nâbiga dedi ki:
“Onunla, bana kötülük getiren kimseye karşılık veririm;
Borçlandıranın borçlandırması gibi; öyleyse beni borçlandırsın.”
Ve **الدِّين**: âdet; ondan bir fiil işitmedim, ancak bir beyitte; dedi ki:
“Ey kalbinin **دِين**i, Selmâ’dan; ve gerçekten **دِينا**.”
Yani kalbin alıştırılmıştır. Kalbi kesre ile okuyan izâfet üzere (okur); ref‘ ile okuyan fiil üzere (okur); yani: “Ey bu, kalbin alıştırıldı; ve kalbin **دِين**i.”
Ve **المَدينة**: câriye; ve **المَدين**: köle. Ahtal dedi ki:
“Onun kereminde büyüdü ve arttı, bir câriye oğludur;
Küreklerinin üzerinde durur, sendeleyip durur.”
Ve Yüce Allah’ın sözü: “**غيرَ مَدينينَ**” yani hesaba çekilmeyenler.
Ve Yüce Allah’ın sözü: “**أَئِنّا لَمَدينون**” yani ölümden sonra mülk edinilmişler; ve “karşılıklandırılacaklar” denir.

**ودن**:
Yağmurlardan **وَدين**: yerini gözeten; onun üzerinde durup durur ve ona isabet eder. Tırmâh dedi ki:
“Alışılmış ve **وَدين** olan akâhînin defleri.”
Ve “falancayı **وَدَنْتُ**” yani onu ıslattım. Tırmâh’ın “alışılmış ve **وَدين**” sözü ancak “ıslatılmış **وَدين**”dir; **و** kelimenin kendisindendir.
Ve **الوَدْن**: gelin üzerinde güzelce durup gözetmek; ve “**ودَنُوه**” denir; ve “onun **وِدان**ına başladılar” denir. Ve şu okunmuştur:
“Gelin delikanlı için **الوِدان** ne kötüdür:
Senin gagayla ve baltalarla vurmandır.”
Ve **ذو الثُدَيَّة** hadîsinde: “Şüphesiz o, el bakımından **لَمُودَنُ**dur.”
Ve insanlardan **المُودَن**: kısa boyunlu, dar omuzlu; levhaların (kemiklerin) ve iki elin kısalığıyla beraber; hem hemzelenir hem yumuşatılır.
Ve “şeyi **أَوْدَنْتُ**”: onu kısalttım; ve “onu **وَدَنْتُ**”; o da **مَوْدُون**dur. Dedi ki:
“Ve annen siyah, **مَوْدُونة**dur.”
Ve **المَوْدونة**: iç içe girenlerden kısa boyunlu, küçük cünne (baş/tepe)li bir içliktir.

**دنؤ**، **دنو**:
**دَنُؤَ**; **يَدْنُؤُ**; **دَناءةً**; o da **دَنيءٌ**dür; yani aşağılık, alçaklığa yakın.
Ve **الدُّنُوُّ**, hemzesizdir: **دَنَا**; o da **دانٍ** ve **دَنيٌّ**dir. Ve **الدُّنيا** ona, yaklaştığı ve âhiretin geri kaldığı için ad verilmiştir. Ve yine **السَّماءُ الدُّنيا** bize en yakın olandır.
Ve **دُنْياوِيٌّ** adam; ve yine her müennes **ياء**’ya nisbet böyledir; **حُبلى** ve **دَهنا** ve benzerleri gibi. Ve şu okunmuştur:
“Toprağı yüksek, **دَهْناويّة** bir vâ‘sa’da.”
Ve dersin: o, amcaoğlunun oğlu, **دِيْناً** ve **دْينَةً**; yani ısrarcı.
Ve insanlardan **المُدَنِّي**: zayıf olan; gece onu barındırdığında zayıflıktan ayrılmayan.
Ve falan, hurmalığında ve bitişinde **دَنَّى** etti. Ve iki şey arasında **دانَيْتُ**: ikisini birbirine yaklaştırdım. Zû’r-Rumme dedi ki:
“Onun için bağı, atılmış bir süreklilikte yaklaştırdı;
İki demircisi; ve nimetler ondan sıyrıldı.”
Ve **دانِيا**: İsrailoğullarından bir peygamberin adı olan Dâniyâl’da bir lehçedir.

**ندو**:
**النادي**: çevresindekilerin kendisine **يَنْدو** ettiği meclis; ehli olmadan “nâdî” diye adlandırılmaz; o, **النَّدِيُّ**dür; çoğulu **أَنْدِيهً**’dir. Ve ona bu ad verilmiştir; çünkü ona **نَدْواً** ve **نَدْوةً** olarak gelirler. Ve bununla Mekke’de **دارُ النَّدْوة** adlandırılmıştır; Hâşim oğullarına ait bir evdi; bir iş onları sıkıştırdığında ona **نَدوا** ederlerdi; böylece müşâvere için toplanırlardı. Ve “sana **أُناديكَ**”: seninle müşâvere ederim ve nâdîde seninle otururum.
Ve **النَّدْوةُ**: ayın hâlesi.
Ve **نُدْوة الإِبِل**: develerin içme yeri. Ondan dersin: develeri **نَدَّيْتُ**; onları **أُنَدِّيها**; **تَنْدِيةً**. Yer adının ismi **المَنْدَى**dır.
Ve **نُدوة الإِبِل**’in tefsiri: içme yerinden yakın bir otlağa **تَنْدو** etmesi, sonra ertesi gün yahut o gün suya dönmesidir. Ve yine **تَندُو** eder: tuzlu ottan (**الحَمْض**) yeşilliğe (**الخَلَّة**) doğru. Şair dedi ki:
“Göbeği, oturduğu yerinden yakındır;
**نَدْوتُه** (gidip gelmesi) tuzluluktan yakındır.”
Ve “develer **أَحْمَضَتِ**” denir. Ve meselde: “Şu dişi deve, soylu bir köke **تَنْدو** eder” yani nesepte ona meyleder. Ve şu okunmuştur:
“Onun meclisleri, Ṣalâḫadâ’ya **تندو** eder.”

**ندي**:
**النَّدَى** çeşitli vecihler üzeredir: suyun **نَدَى**’sı, hayrın **نَدَى**’sı, şerrin **نَدَى**’sı, sesin **نَدَى**’sı, **الحُضْر**’ın **نَدَى**’sı, **الدُّخْنَة**’nin **نَدَى**’sı. Su **نَدَى**’sına gelince: ondan yağmur vardır; “çiyden bir **نَدىً** ona isabet etti” denir; ve **نَدٍ** bir gün; ve **نَدِيَةٌ** bir gece. Bunun masdarı **النُّدُوَّة**’dir.
Ve **النَدَى**: sana ıslaklıktan isabet eden şey.
Ve hayrın **نَدَى**’sı: iyiliktir. “Falan bize çok **نَدىً** **أَنْدَى** etti”; ve “onun eli iyilikle elbette **نَديَّةٌ**dir” denir. Ve “falancadan bana hoşlanmadığım bir şey **نَدِيَني** etmedi” denir; yani bana isabet etmedi.
Ve “elim ona bir şeyle **نَدِيت** etmedi”; ve “hoşlanmadığı bir şeyle **نَدِيَت** etmedi” yani bulaşmadı. Nâbiga dedi ki:
“Senin hoşlanmadığın bir şeyle asla **نَدِيتُ** etmedim;
Öyleyse elim, kamçımı bana doğru kaldırmasın.”
Ve hadîste: “Kim Allah’a kavuşur da haram kanlardan bir şeyle **يَتَنَدَّ** etmezse, cennete dilediği kapıdan girer.”
Ve sesin **نَدَى**’sı: himmetinin ve gidişinin uzaklığı ve cürmünün (gövdesinin) sağlamlığıdır. Dedi ki:
“Ötüşün **نَدَى**’sı uzak; sesi daha yüksektir;
İncesi; ve en yakını boğuk, hırıltılıdır.”
Ve “ona **المُندِيات** isabet etti” sözü, şerrin **نَدَى**’sından, yani belâlardan türetilmiştir.
Ve “onu **ناداه**”: onu daha yüksek sesle çağırdı.
Ve **الحُضْر**’ın **نَدَى**’sı: onun kalması ve uzaması. Câ‘dî yahut başkası dedi ki:
“Nasıl görürsün: kâmil, korkuyla açılır;
Topuğun **نَدَى**’sına ve uzak bir sıkıca bağlamaya.”
Ve falan, falandan sesçe **أَنْدَى**dır; yani gidişçe daha uzak ve sesçe daha yüksek.

Ve **النَّدَى**: kerem, cömertlik.

**نأد**:
**النّآدُ**: musibet; “onlara **نَآدٌ** ve **نَؤُودٌ** bir musibet isabet etti” denir.
Ve “musibetler onu **نأدَته**” yani onu vurdu.

**ندء**:
Ve **النَّدْأةُ** ve **النُّدْأَةُ**; iki lugattır; o, kendisine **قَوْسُ قُزَح** denilen şeydir.
Ve deve etinde **النُّدْأة**: etin rengine aykırı bir çizgidir.
Ve eti kızgın kül/toprakta **نَدأْتُ**: onu pişinceye kadar gömdüm; işte o et **النَّديء**dir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

د ن و
دنا منه وإليه وله ودنا دنوة وأدناه‏.‏
ودخلت على الأمير فحب بي وأدنى مجلسي‏.‏
وأدنت المرأة ثوبها‏.‏
ودنّته ‏"‏ يدنين عليهن من جلابيبهن ‏"‏ وقال عمر بن أبي ربيعة‏:‏ كأن ثوباً لما التقى الركب تد - نيه عليها يشف عن قمر واستدنـاه ودانـاه وتدانـوا وبينهـم تقـارب وتـدان ودانيـت بيـن الشيئيـن‏:‏ قاربت بينهما وهو يتدنّـى‏:‏ يدنـو قليـلاً قليـلاً‏.‏
وأدنـت الفـرس فهـي مـدن‏:‏ دنـا نتاجهـا‏.‏
وهـو ابـن عمـي دنياً ولحاً‏.‏
وبعيد يدني خير من قريب يبتعد‏.‏
وهم أدانيه وعشيرته الأدنون‏.‏
‏"‏ وإذا أكلتم فدنّوا ‏"‏‏.‏
ومن المجاز‏:‏ دانى له القيد ساقيه‏.‏
قال ذو الرمة يصف جملاً‏:‏ دانى له القيد في ديمومة قذف قينيه وانحسـرت عنـه الأناعيـم وفلان في دنيا دانية ناعمة‏:‏ يأخذ ما يريد من قرب‏.‏

##### Türkçe

د ن و
**دنا** ondan, ona, onun için yaklaştı; **دنا** bir **دنوة** (yaklaşma) ile yaklaştı; ve onu yaklaştırdı.
Emîrin yanına girdim; beni sevdi ve meclisimi yaklaştırdı.
Kadın elbisesini yaklaştırdı (aşağı saldı).
Ve onu yaklaştırdı: “**يدنين عليهن من جلابيبهن**”; ve Ömer b. Ebî Rebîa dedi ki:
Sanki bir elbise, binekler karşılaştığında, onu onun üzerine yaklaştırıyor; bir ay’dan açığa vurur.
Ve onu kendine yaklaştırdı; ve ona yakın oldu; ve birbirlerine yaklaştılar; ve aralarında yakınlık ve yaklaşma vardır. Ve iki şeyin arasını yakınlaştırdım: ikisi arasında yaklaştırdım; ve o **يتدنّى**: azar azar yaklaşır.
Ve kısrağı yaklaştırdım; o da **مدن**’dir: doğumu yaklaştı.
Ve o, benim amcamın oğludur; yakınlık ve yapışıklık bakımından.
Ve uzak olup yaklaşan, yakın olup uzaklaşandan hayırlıdır.
Ve onlar onun en yakınlarıdır; ve aşireti en yakın olanlardır.
“Ve yediğinizde, yaklaştırın.”
Mecazdan: Ona bağ (pranga) iki baldırını yaklaştırdı.
Zü’r-Rumme bir deveyi vasfederek dedi ki:
Ona bağ, bir **ديمومة** içinde iki baldırını yaklaştırdı; iki yanını fırlattı; ve ondan nimetler sıyrılıp açıldı. Ve falan, yakın, yumuşak bir dünya içindedir: yakından, istediğini alır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( و ( *!دَنا ) إليه ومنه وله *!يَدْنُو ( *!دُنُواً ) ، كعُلُوَ ، وعليه اقْتَصَر الجوهرِيُّ .
زادَ ابنُ سِيدَه : ( *!ودَناوَةً : قَرُبَ ) .
وقالَ

الحرالي : *!الدُّنُوُّ القُرْبُ بالذاتِ أَو الحُكْم ، ويُسْتَعْملُ في المَكانِ والزَّمانِ .
وأَنْشَدَ ابنُ سِيدَه لساعِدَةَ يَصِفُ جَبَلاً :
إذا سَبَلُ العَماءِ دَنا عليه
يَزِلُّ برَيْدِهِ ماءٌ زَلُولُأَرَادَ : دَنا منه ؛
( *!كأَدْنَى ) ؛ وهذه عن ابنِ الأعرابي .
( *!ودَنَّاهُ *!تَدْنِيةً *!وأَدْنَاهُ : قَرَّبَهُ ) ؛ ومنه الحدِيثُ : ( إذا أَكَلْتُم فسَمُّوا اللَّهَ *!ودَنُّوا ) ، أَي كُلُوا ممَّا يَلِيكُم .
وفي حدِيثٍ آخر : ( سَمُّوا وسَمِّتُوا ودَنُّوا ) ، أَي قارِبُوا بينَ الكَلِمَةِ والكَلِمَةِ في التَّسْبيحِ .
( *!واسْتَدْناهُ : طَلَبَ منه *!الدُّنوَّ ) ، أَي القُرْب .
( *!والدَّناوَةُ : القَرابَةُ والقُرْبَى ) . يقالُ : بَيْنَهما *!دَناوَةٌ ، أَي قَرابَةٌ . ويقالُ : ما تَزْدادُ منَّا إلاَّ قُرْباً *!ودَناوَةً .
( *!والدُّنْيا ) ، بالضَّمِّ : ( نَقِيضُ الآخِرَةِ ) ، سُمِّيَت *!لدُنُوِّها ؛ كما في الصِّحاحِ .
وفي المُحْكَم : انْقَلَبَتِ الواوُ فيها ياءً ، لأنَّ فُعْلَى إذا كانتِ اسْماً مِن ذواتِ الواوِ أُبْدلَتْ واوُه ياءً ، كما أُبْدِلَتِ الواوُ مَكان الياءِ في فَعْلى ، فأَدْخلُوها عليها في فُعْلى ليَتكَافآ في التَّغْييرِ ؛ قالَهُ سِيْبَوَيْه وزِدْتُه أَنا بَياناً .
وقالَ الليْثُ : إنَّما سُمِّيَت *!الدُّنْيا لأنَّها *!دَنَت وتأَخَّرَتِ الآخِرَةِ .
( وقد تُنَوَّنُ ) إذا نُكِّرَتْ وزَالَ عنها الألِف واللاَّم ؛ وحَكَى ابنُ الأعرابيِّ : مالَه دُنْياً ولا آخِرَةٌ ، فنَوَّنَ *!دُنْياً تَشْبِيهاً لها بفعل ؛ قالَ : والأصْلُ أن لا تُصْرَفَ لأنَّها فُعْلى .
قال شيْخُنا : وقد وَرَدَ تَنْوينها في رِوايَة الكشميهني كما حَكَاه ابنُ

دحية وضَعَّفَه .
وقالَ ابنُ مالِكٍ : إنَّه مشكلٌ وأَطالَ في تَوْجِيهه .
( ج *!دُنًى ) ، ككُبْرَى وكُبَر وصُغْرَى وصُغَر ، وأَصْلُه دُنَوٌ ، حُذِفَتِ الواوُ لاجْتِماعِ السَّاكِنَيْن ؛ كما في الصِّحاحِ .
قالَ شيْخُنا : وقيلَ هو جَمْعٌ نادِرٌ غريبٌ عابَهُ صاحِبُ اليَتِيمَةِ على المُتَنبيِّ في قوْلِه :
أَعَزُّ مكانٍ في الدُّنَى سرجُ سابحٍ
وخَيْرُ جَلِيسٍ في الزَّمانِ كِتابُونَقَلَهُ الشَّهابُ في العنايةِ وأَقَرَّه فتأَمَّل .
قُلْتُ : إنَّما أَرادَ المُتَنبيِّ في الدُّنْيا فحذَفَ الياءَ لضَرُورَةِ الشِّعْر ، فتأَمَّل .
( و ) قالوا : ( هو ابن عَمِّي ) أَو ابنُ ( خالِي ، أَو ) ابنُ ( عَمَّتِي ، أَو ) ابنُ ( خالتِي ) ؛ هذه الثلاثَةُ عن اللحْيانيّ ؛ ( أَو ابنُ أَخِي ، أَو ) ابنُ ( أُخْتِي ) ، هاتَانِ عن أَبي صَفْوان .
قال ابنُ سِيدَه : ولم يعْرفْها الكِسائيّ ولا الأصْمعيّ إلا في العَمِّ والخالِ .
( *!دِنْيَةً *!ودِنْياً ) ، بكسْرِهما مُنَوَّنَتَيْن ، ( ودُنْياً ) ، بالضَّمِّ غَيْر مُنَوَّنَة ، ( *!ودِنْيَا ) ، بالكسْرِ غَيْر منوَّنَة أَيْضاً ؛
وقالَ الكِسائيُّ : هو عمه دُنْيَا ، مَقْصورٌ ، *!ودِنْيَةً *!ودِنْياً ، منوَّنٌ وغَيْرُ مُنوَّنٍ .
وفي الصِّحاحِ : هو ابنُ عمِّ *!دِنْيٍ *!ودِنْيا ، *!ودُنْيَا *!ودِنْيَةً إذا ضَمَمْتَ الدَّال لم تجرِ ، وإذا كَسَرْتَ إنْ شِئْتَ أَجْرَيْت وإنْ شِئْتَ لم تجرِ ، فأمَّا إذا أَضَفْتَ العمَّ إلى مَعْرِفةٍ لم يَجُزِ الخَفْض في دِنْيٍ ، كقَوْله : هو ابنُ عَمِّه ( *!دِنْيا ) *!ودِنْيةٌ ، أَي ( لَحّاً ) ، لأنَّ دِنْياً نَكِرةٌ فلا يكونُ نَعْتاً لمعْرفَةٍ ، انتَهَى .

قالَ ابنُ سِيدَه : وإنَّما انْقَلَبتِ الواوُ في *!دِنْياً *!ودِنْيةٍ ياٍ ءً لمجاوَرَةِ الكَسْرةِ وضعفِ الحاجِزِ ، ونَظِيرُهُ قِنْيَةٌ وعِلْيَةٌ ، وكأنَّ أَصْلَ الكُلِّ *!دُنْيا ، والمَعْنى رَحِماً *!أَدْنى إليَّ مِن غيرِها ، وإنَّما قَلَبُوا ليَدُلَّ ذلكَ على أنَّه ياءُ تأْنيثِ *!الأَدْنَى ، *!ودِنْيَا داخِلَة عليها .
( *!ودانَيْتُ القَيْدَ ) للبَعيرِ : ( ضَيَّقْتُه ) عليه .
( وناقَةٌ *!مُدْنِيَةٌ *!ومُدْنٍ ) ، كمُحْسِنَةٍ ومُحْسِنٍ : ( *!دَنا نِتاجُها ) ؛ وكذا المَرْأَةُ وقد *!أَدْنَتْ .
( *!والدَّنِيُّ ) مِن الرِّجالِ ، ( كغَنِيَ : السَّاقِطُ الضَّعِيفُ ) الذي إذا آواه اللَّيْل لم يَبْرَحْ ضَعْفاً ، والجَمْعُ *!أَدْنِياءُ .
( وما كانَ *!دَنِيّاً ، ولقد *!دَنِيَ ) *!يَدْنَى ، كرَضِيَ يَرْضَى ، ( *!دَناً ) بالفتْحِ مَقْصوراً ، ( *!ودَنايَةً ) ، كسَحابَةٍ ، الياءُ فيه مُنْقَلبَةٌ عن الواوِ لقُرْبِ الكَسْرةِ ، كُلُّه عن اللحْيانيّ .
وفي التَهْذيبِ : *!دَنا ودَنُؤَ ، مَهْموزٌ وغَيْر مَهْموزٍ .
وقالَ ابنُ السِّكِّيت : *!دَنَوْتُ مِن فلانٍ *!أَدْنُو *!دُنُوّاً .
وما كنتُ *!دَنِيّاً ولقد *!دَنَوْت *!تَدْنُو ، غيْر مَهْموزَةٍ ، دَناءَةً مَصْدَره مَهْموز .
وما تَزْدادُ منَّا إلاَّ قُرْباً *!ودَناوَةً .
قالَ الأزهرِيُّ : فرقَ بينَ مَصْدرِ دَنا ودَنُؤَ ، كما تَرى فجَعَلَ مَصْدَر دَنا دَناوَةً ومَصْدر دَنُؤَ دَناءَةً ، قالَ : ويقالُ لقَدْ دَنَأْت تَدْنَأ ، مَهْموزاً ، أَي سفلت في فِعْلِكَ ومَجنْت .
( *!وَالَدَّنَا ) ، بالفتْحِ مَقْصوراً : ( ع ) بالبادِيَةِ ؛ قالَهُ الجوهرِيُّ .
وقالَ نَصْر : مِن دِيارِ تمِيمٍ بينَ البَصْرةِ واليَمامَة ؛ وأَنْشَدَ الجوهرِيُّ :
فأَمْواهُ *!الدَّنا فعُوَيْرِضاتٌ
دَوارِسُ بعدَ أَحْياءٍ حِلالٍ وفي المُحْكَم : أَنَّه أَرْضٌ لكَلْب ؛ وأَنْشَدَ لسَلامَة بنِ جَنْدل :

من أَخْدَرِيَّاتِ *!الدَّنا التَفَعَتْ له
بُهْمَى الرِّقاعِ ولَجَّ في إِحْناقِ ( *!والأَدْنَيانِ : وادِيانِ ) ؛ ) كما في الصِّحاحِ .
( ولَقِيتُه *!أَدْنَى *!دَنِيٍَّ ، كغَنِيَ ، *!وأَدْنَى *!دَناً ) ، بالفتْحِ مَقْصُور ، أَي ( أَوَّلَ شيءٍ ) .
قال الجَوْهرِي : *!والدَّنيُّ القَرِيبُ وأَمَّا الذي بمعْنَى الدُّونِ فمَهْموزٌ .
( وأَدْنَى ) الرَّجُلُ ( *!إدْناءً : عاشَ عَيْشاً ضَيِّقاً ) بعْدَ سَعَةٍ ؛ عن ابنِ الأعرابيِّ .
( *!ودَنَّى في الأُمورِ *!تَدْنِيَةً : تَتَّبَعَ صَغيرَها وكَبيرَها ) ، هكذا في النسخِ والصَّوابُ وخَسِيسَها ، كما هو نَصَّ الجَوهرِيُّ .
وفي المُحْكَم عن اللّحْيانيّ : *!دَنَّى طَلَبَ أَمْراً خَسِيساً .
وفي التَّهْذيبِ : يقالُ للرَّجُلِ إذا طَلَبَ أمْراً خَسِيساً : قد *!دَنَّى *!يُدَنِّي *!تَدْنِيَةً .
( *!وتَدَنَّى ) فلانٌ : أَي ( *!دَنا قَلِيلاً ) ؛ نَقَلَهُ الجَوهرِيُّ .
( *!وتَدَانَوْا ) : أَي ( دَنا بعضُهم من بعضٍ ) ؛ نقلَهُ الجوهرِيُّ أَيْضاً .
( *!ودانِيَةُ : بالمَغْرِب ) في شَرْقي الأَنْدَلُس ليسَ بساحِلِ البَحْر ، ( منه جماعَةٌ عُلماءُ ، منهم : أَبو عَمْرٍ و ) عُثْمانُ بنُ سعيدِ بنِ عُثْمان الأُمَويُّ مَوْلاهم ( المُقْرِىءُ ) القُرْطبيُّ ، سَكَنَ *!دانِيَةَ ، وُلِدَ سَنَة 372 ، وسَمِعَ الحدِيثَ بالأَنْدَلُس ورَحَلَ إلى المَشْرِق قبْلَ الأَرْبعمائَة وعادَ إلى الأَنْدَلُس فتَصَدَّرَ بالقِرَاآتِ وانْتَفَعَ النَّاسُ بكُتُبِه انْتِفاعاً جيِّداً ، وتُوفي بدانِيَةَ سَنَة 444 .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!دنى *!تَدْنِيَةً : إذا قربَ ؛ عن ابنِ الأعْرابيِّ .

*!ودَنَتِ الشمسُ للغُروبِ *!وأَدْنَتْ .
والعَذابُ *!الأدْنَى : كلُّ ما يُعَذَّبُ به في الدُّنْيا ؛ عن الزجَّاج .
*!ودانَيْتُ الأَمْرَ : قارَبْتَه .
*!ودانَيْتُ بَيْنَ الأمْرَيْن : قارَبْت وجَمَعْت .
*!ودَانَى القَيْدُ قَيْنَيِ البَعيرِ : ضَيَّقَ عليه ؛ قالَ ذو الرُّمَّة :
*!دَانَى له القَيْدُ في دَيْمُومَةٍ قُذُفٍ
قَيْنَيْهِ وانْحَسَرَتْ عَنْهُ الأناعِيمُوقولُ الراجز :
ما لي أَراهُ والفاً قَدْ *!-دُنْيَ لهْ إنما أَرادَ قد *!دُنِيَ له ، وهو من الواوِ مِن *!دَنَوْتُ ، ولكنَّها قُلِبَتْ ياء لانْكِسارِ ما قَبْلها ثم أُسْكِنَتْ النُّون .
قالَ ابنُ سِيدَه : ولا أَعْلَم *!-دُنْيَ بالتَّخْفِيفِ إلاَّ في هذا البيتِ ، وكانَ الأصْمعيُّ لا يَعْتَمِدُ هذا الرَّجْز ، ويقولُ هو مِن رَجَز المولّدِين .
*!وتَدانَتِ إبِلُ الرَّجُلِ : قَلَّتْ وضَعُفَتْ ؛ قالَ ذو الرُّمَّة :
تباعَدَ منِّي أَنْ رأَيْتَ حَمُولِتي
تَدانَتْ وأنْ أَخْنَى عليكَ قَطِيع *!والمُدَنِّي ، كمُحَدِّثٍ : الضَّعيفُ الخَسِيسُ الذي لا غَناءَ عنْدَه ، المُقَصِّرُ في كلِّ ما أَخَذَ فيه ؛ نقلَهُ الأزْهرِيُّ وأَنْشَدَ :
فلا وأَبِيكِ ما خُلُقي بوَعْرٍ
ولا أَنا *!بالدَّنيِّ ولا *!المُدَنيّ ِ*!والدَّنِيَّةُ ، كغَنِيَّةٍ : الخَصْلَةُ المَذْمومةُ ، والأصْلُ فيه الهَمْز ، ولكنَّه يُخَفَّف .
والجَمْرَةُ الدُّنْيا : هي القَرِيبَةُ من مِنىً .
والسَّماءُ الدُّنْيا : هي القرْبَى إلينا .

ويقالُ : سَماءُ الدُّنْيا بالإضَافَةِ .
*!وادَّنَى *!ادّناءً ، افْتَعَل مِن *!الدُّنُوِّ ، أَ قربَ .
ويُعَبَّرُ *!بالأدْنى تارَةً عن الأصْغَر فيقابَلُ بالأكْبَر ، وتارَةً عن الأرْذَل فيُقابَلُ بالخَيِّر ، وتارَةً عن الأَوَّل فيُقابَلُ بالآخرِ ، وتارَةً عن الأَقْرَبِ فيُقابَلُ بالأَقْصَى .
*!وأَدْنَيْتُ السِّتْرَ : أَرْخَيْته .
وأَبو بكْرِ بنُ أَبي الدُّنْيا : محدِّثٌ مَشْهورٌ .
والنِّسْبَةُ إلى الدُّنْيا : *!دُنْياوِيٌّ ؛ وكذا إلى كلِّ ما مُؤَنَّثُه نَحْو حُبْلَى ودَهْناء .
قال الجَوهرِيُّ : ويقالُ *!دُنْيَوِي *!ودُنَيِيٌّ . *!والدُّنْياتَيْن ، بالضمِّ : مُثَنَّى الدُّنْيا مَلاَوِي العود لُغَةٌ مُولَّدَة مُعَرَّبَة ؛ نَقَلَهُ الشيخُ عبْدُ القادِرِ البَغْدادِيُّ في بعضِ رَسائِلِه اللّغَويَّة ، واسْتَدَلَّ بقولِ أَبي طالبٍ محمدِ بنِ حسَّان المُهذّب الدِّمَشْقيّ في بعضِ منشآته : خَبِير بشَدِّ *!دُنْياتَيْن الأَلْحان ، بَصِير بحلِّ عُرَى النَّغَمات الحِسَان .
قُلْتُ : الصَّحيحُ أنَّه تَصْحِيفُ الدّساتين ، وهذه قد ذَكَرَها الشهابُ الخفاجيّ في ديوانِ الأدَبِ ، فتأَمَّل .

##### Türkçe

: ( ve **دَنا** ona, ondan ve onun için **يَدْنُو** (**دُنُواً**) — **عُلُوَ** gibi —; ve Cevherî bununla yetinmiştir.
İbn Sîde artırdı: ( **ودَناوَةً**: yaklaştı ).
Ve dedi

Harâlî: **الدُّنُوُّ** zât ile yahut hüküm ile yakınlıktır; mekânda ve zamanda kullanılır.
İbn Sîde, Sâ‘ide’den bir dağ vasfederken şu beyti okudu:
Eğer bulutun sarkıntısı onun üzerine yaklaştığında
Onun postasıyla kaygan bir su kayar
Muradı: ondan yaklaştı;
( **كأَدْنَى** ); ve bu, İbnü’l-A‘râbî’dendir.
( **ودَنَّاهُ** **تَدْنِيةً** **وأَدْنَاهُ**: onu yaklaştırdı ); bundan da hadis: (Yediğinizde Allah’ı adlandırın ve **ودَنُّوا**) yani size yakın olandan yiyin.
Ve başka bir hadiste: (Adlandırın, adlandırın ve **ودَنُّوا**) yani tesbihte kelime ile kelime arasını yaklaştırın.
( **واسْتَدْناهُ**: ondan **الدُّنوَّ**’yu istedi ), yani yakınlığı.
( **والدَّناوَةُ**: akrabalık ve yakınlık ). Denir: ikisi arasında **دَناوَةٌ**, yani akrabalık. Ve denir: bizden ancak yakınlık ve **ودَناوَةً** artar.
( **والدُّنْيا** ), zamme ile: ( âhiretin zıddı ); **لدُنُوِّها** sebebiyle adlandırıldı; Sıhâh’ta olduğu gibi.
Muhkem’de: içindeki vav yâ’ya dönmüştür; çünkü **فُعْلَى** vavlılardan bir isim olduğunda vavı yâ’ya çevrilir; tıpkı **فَعْلى**’da yâ’nın yerine vavın çevrilmesi gibi; böylece değişimde denk olsunlar diye onu **فُعْلَى**’ya soktular; bunu Sîbeveyh söyledi ve ben de onu açıklama olarak artırdım.
Leys dedi: ancak **الدُّنْيا** diye adlandırıldı; çünkü o **دَنَت** ve âhiret geri kaldı.
( Ve tenvinlenebilir ) nekre yapıldığında ve ondan elif-lâm kalktığında; İbnü’l-A‘râbî nakletti: onun ne bir dünyası ne bir âhireti vardır; böylece **دُنْياً**’yı, fiile benzeterek tenvinledi; dedi: aslolan sarf olunmamasıdır; çünkü o **فُعْلى**’dır.
Şeyhimiz dedi: ve onun tenvini, Keşmîhenî rivayetinde, İbn Dihye’nin naklettiği gibi vârid olmuştur; fakat onu zayıf saymıştır.
İbn Mâlik dedi: o müşkildir; ve onun tevcihinde uzattı.
( çoğulu **دُنًى** ), **كُبْرَى** ve **كُبَر**, **صُغْرَى** ve **صُغَر** gibi; aslı **دُنَوٌ**’dur; iki sâkinin birleşmesi sebebiyle vav hazfedilmiştir; Sıhâh’ta olduğu gibi.
Şeyhimiz dedi: ve denildi ki o nâdir, garip bir cem‘dir; Yetîme sahibi, Mütenebbî’ye şu sözünde ayıplamıştır:
Dünyada en aziz yer, yüzenin eyeri
Ve zamanda en hayırlı oturak, kitaptır
Şihâb bunu el-‘İnâye’de nakletti ve onu onayladı; öyleyse düşün.
Dedim: Mütenebbî ancak **الدُّنْيا**’yı murad etti; şiir zarureti için yâ’yı hazfetti; öyleyse düşün.
( Ve ) dediler: (o benim amcaoğlumdur) yahut (dayıoğlumdur, yahut) (halamın oğlu, yahut) (teyzemin oğlu); bu üçü Lihyânî’dendir; (yahut kardeşimin oğlu, yahut) (kız kardeşimin oğlu); bu ikisi Ebû Safvân’dandır.
İbn Sîde dedi: Kisâî ve Asma‘î onu ancak amca ve dayıda bildiler.
( **دِنْيَةً** **ودِنْياً** ), ikisi de kesre ile tenvinli; ve ( **ودُنْياً** ), zamme ile tenvinsiz; ve ( **ودِنْيَا** ), kesre ile yine tenvinsiz;
Kisâî dedi: o, onun amcasıdır **دُنْيَا**, maksûr; ve **دِنْيَةً** **ودِنْياً**, tenvinli ve tenvinsiz.
Sıhâh’ta: o, amcaoğludur **دِنْيٍ** **ودِنْيا**, **ودُنْيَا** **ودِنْيَةً**; eğer **الدال**’ı zamme yaparsan cerre gitmez; eğer kesre yaparsan istersen cerre götürürsün, istersen götürmezsin; fakat amcayı bir ma‘rifeye izafe ettiğinde **دِنْيٍ**’de hafd caiz olmaz; şu sözü gibi: o, onun amcasının oğludur (**دِنْيا**) **ودِنْيةٌ**, yani (yakın); çünkü **دِنْياً** nekredir, ma‘rifeye sıfat olmaz; bitti.

İbn Sîde dedi: ancak vav, **دِنْياً** ve **ودِنْيةٍ**’de kesrenin komşuluğu ve engelin zayıflığı sebebiyle yâ’ya dönmüştür; benzeri **قِنْيَةٌ** ve **عِلْيَةٌ**’dir; sanki hepsinin aslı **دُنْيا**’dır; mânâ: diğerlerinden bana daha yakın bir rahim; ancak çevirdiler ki bunun, **الأَدْنَى**’nın te’nîs yâ’sı olduğuna delâlet etsin; ve **ودِنْيَا** onun üzerine dâhildir.
( **ودانَيْتُ القَيْدَ** ) deve için: (onu üzerine daralttım).
( ve bir dişi deve **مُدْنِيَةٌ** ve **مُدْنٍ** ), **مُحْسِنَةٍ** ve **مُحْسِنٍ** gibi: (onun doğumu **دَنا** ); kadın da böyledir; ve **أَدْنَتْ**.
( **والدَّنِيُّ** ) erkeklerden: ( **غَنِيَ** gibi: düşkün zayıf ) ki gece onu barındırdığında zayıflıktan ayrılmaz; çoğulu **أَدْنِياءُ**.
( ve **دَنِيّاً** olmadı; ve gerçekten **دَنِيَ** ) **يَدْنَى**, **رَضِيَ يَرْضَى** gibi; ( **دَناً** ) fetha ile maksûr; ve ( **ودَنايَةً** ), **سَحابَةٍ** gibi; içindeki yâ, kesrenin yakınlığı sebebiyle vavdan dönmüştür; hepsi Lihyânî’dendir.
Tehzîb’de: **دَنا** ve **دَنُؤَ**, hemzeli ve hemzesiz.
İbnü’s-Sikkît dedi: **دَنَوْتُ** falandan **أَدْنُو** **دُنُوّاً**.
Ve ben **دَنِيّاً** değildim; ve gerçekten **دَنَوْت** **تَدْنُو**; hemzesiz; **دَناءَةً** onun masdarı hemzelidir.
Ve bizden ancak yakınlık ve **ودَناوَةً** artar.
Ezherî dedi: **دَنا** ile **دَنُؤَ**’nün masdarı arasında ayırdı; gördüğün gibi; böylece **دَنا**’nın masdarını **دَناوَةً**, **دَنُؤَ**’nün masdarını **دَناءَةً** yaptı; dedi: ve denir: gerçekten **دَنَأْت** **تَدْنَأ**, hemzeli; yani fiilinde alçaldın ve haddi aştın.
( **وَالَدَّنَا** ), fetha ile maksûr: (bir yer) bâdiyede; Cevherî söyledi.
Nasr dedi: Temîm diyarındandır; Basra ile Yemâme arasında; ve Cevherî şu beyti okudu:
Öyleyse **الدَّنا**’nın suları; sonra ‘Uveyriḍât
Helâl yaşayan topluluklardan sonra silinmiş izler
Muhkem’de: onun Kelb’e ait bir arazi olduğu; ve Selâme b. Cendel’den şu beyti okudu:

**الدَّنا**’nın örtülü kızlarından, ona yükseldi
Yamaçların buhmâsı; ve boğazlarda şiddetlendi
( **والأَدْنَيانِ**: iki vadidir ); Sıhâh’ta olduğu gibi.
( Onu **أَدْنَى دَنِيٍَّ** — **غَنِيَ** gibi — ve **أَدْنَى دَناً** ) fetha ile maksûr olarak gördüm; yani (ilk şey).
Cevherî dedi: **والدَّنيُّ** yakın olandır; ama aşağılık mânâsındaki hemzelidir.
( Ve **أَدْنَى** ) adam ( **إدْناءً**: genişlikten sonra dar bir yaşayış yaşadı ); İbnü’l-A‘râbî’den.
( **ودَنَّى في الأُمورِ تَدْنِيَةً**: onun küçüğünü ve büyüğünü izledi ); nüshalarda böyle; doğrusu “ve aşağılığını”dır; Cevherî’nin nassı olduğu üzere.
Muhkem’de Lihyânî’den: **دَنَّى** aşağı bir iş istedi.
Tehzîb’de: bir adam aşağı bir iş istediğinde ona denir: gerçekten **دَنَّى** **يُدَنِّي** **تَدْنِيَةً**.
( **وتَدَنَّى** ) falan: yani ( **دَنا قَلِيلاً** ); Cevherî nakletti.
( **وتَدَانَوْا** ): yani (bazıları bazılarından yaklaştı); Cevherî bunu da nakletti.
( **ودانِيَةُ**: Mağrib’de ) Endülüs’ün doğusunda, deniz sahilinde olmayan (bir yer); ondan bir topluluk âlim vardır; onlardan: Ebû ‘Amr ve onların mevlâsı Ümeyyevî, (kurrâ) Kurtubî, ‘Uthmân b. Sa‘îd b. ‘Uthmân; **دانِيَةَ**’de oturdu; 372 yılında doğdu; Endülüs’te hadis işitti; dörtyüzden önce Maşrık’a yolculuk etti; Endülüs’e döndü; kıraatlerle öne çıktı; insanlar onun kitaplarından iyi bir faydalanma ile faydalandı; 444 yılında **دانِيَةَ**’de vefat etti.
Ve ona istidrâk olunanlardandır:
**دنى** **تَدْنِيَةً**: yaklaştığında; İbnü’l-A‘râbî’den.

*!**ودَنَتِ** güneş batmaya (gurûba) yaklaştı *!ve **أَدْنَتْ**.
Ve azap *!**الأدْنَى**: dünyada kendisiyle azap olunan her şey; الزجّاج’dan.
*!**ودانَيْتُ الأَمْرَ**: ona yaklaştın.
*!**ودانَيْتُ بَيْنَ الأمْرَيْن**: yaklaştın ve birleştirdin.
*!**ودَانَى القَيْدُ قَيْنَيِ البَعيرِ**: ona daralttı; ذو الرُّمَّة dedi ki:
*!دَانَى له القَيْدُ في دَيْمُومَةٍ قُذُفٍ
قَيْنَيْهِ وانْحَسَرَتْ عَنْهُ الأناعِيمُوقولُ الراجز :
ما لي أَراهُ والفاً قَدْ *!-**دُنْيَ** لهْ إنما أَرادَ قد *!**دُنِيَ** له, ve o, **دَنَوْتُ**’dan olan **الواو**’dandır; fakat kendinden öncekinin kırılması sebebiyle **ياء**’a çevrildi, sonra **النون** sükûnlandırıldı.
İbn Sîde dedi ki: Bu beyitteki dışında hafifletmeyle *!-**دُنْيَ**’yı bilmem; ve الأصمعيّ bu recezi dayanak almazdı ve “o, مولّدون’un recezindendir” derdi.
*!**وتَدانَتِ** bir adamın develeri: azaldı ve zayıfladı; ذو الرُّمَّة dedi ki:
تباعَدَ منِّي أَنْ رأَيْتَ حَمُولِتي
تَدانَتْ وأنْ أَخْنَى عليكَ قَطِيع *!والمُدَنِّي ، كمُحَدِّثٍ : zayıf, aşağılık; yanında bir yarar bulunmayan, giriştiği her şeyde eksik bırakan; onu الأزهرِيُّ nakletti ve inşad etti:
فلا وأَبِيكِ ما خُلُقي بوَعْرٍ
ولا أَنا *!**بالدَّنيِّ** ولا *!**المُدَنيّ** ِ*!**والدَّنِيَّةُ**، **غَنِيَّةٍ** gibi: yerilmiş huydur; aslında hemze iledir, fakat hafifletilir.
Ve *!**الجَمْرَةُ الدُّنْيا**: o, Minâ’ya yakın olandır.
Ve *!**السَّماءُ الدُّنْيا**: o, bize en yakın olandır.

Ve denir ki: izafetle **سَماءُ الدُّنْيا**.
*!**وادَّنَى** *!**ادّناءً**: **الدُّنُوِّ**’dan **افْتَعَل**; yani yaklaştı.
Ve *!**بالأدْنى** ile bazen daha küçük kastedilir, böylece daha büyükle karşılanır; bazen daha aşağı kastedilir, böylece daha hayırlı ile karşılanır; bazen ilk kastedilir, böylece son ile karşılanır; bazen daha yakın kastedilir, böylece daha uzak ile karşılanır.
*!**وأَدْنَيْتُ السِّتْرَ**: onu salıverdim.
Ve Ebû Bekr b. Ebî’d-Dünyâ: meşhur bir muhaddistir.
Ve dünyâya nisbet: *!**دُنْياوِيٌّ**; ve yine müennesi حُبْلَى ve دَهْناء gibi olan her şeye (nisbet) böyledir.
Cevherî dedi ki: ve denir ki *!**دُنْيَوِي** *!**ودُنَيِيٌّ**. Ve *!**والدُّنْياتَيْن**, damme ile: **الدُّنْيا**’nın tesniyesidir; مَلاَوِي العود (ifadesi) مولَّد, مُعَرَّب bir lugattır; onu şeyh Abdülkâdir el-Bağdâdî bazı lugavî risalelerinde nakletti ve Ebû Tâlib Muhammed b. Hassân el-Muhezzeb ed-Dımaşkî’nin bazı منشآت’ında şu sözüyle delil getirdi: خَبِير بشَدِّ *!**دُنْياتَيْن** الأَلْحان ، بَصِير بحلِّ عُرَى النَّغَمات الحِسَان .
Dedim ki: sahih olan, onun **الدّساتين**’in tashîfi olmasıdır; ve bunu şihâb el-Hafâcî Dîvânü’l-edeb’de zikretmiştir; öyleyse düşün.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

دَنَا
1 دَنَا دان دنا دننا , (T, M, Mgh, Msb, K, &c.,) first pers. دَنَوْتُ, (T, S,) aor. يَدْنُو, (T, Msb,) inf. n. دُنُوٌّ (T, S, M, Msb, K) and دَنَاوَةٌ, (M, K,) He, or it, was, or became, near; drew near, or approached; (T, M, Mgh, Msb, K;) as also ↓ ادنى; (IAar, T, K;) and ↓ دنّى, inf. n. تَدْنِيَةٌ; (IAar, T;) and ↓ دانى, inf. n. مُدَانَاةٌ; (KL, but only the inf. n. is there mentioned;) and ↓ اِدَّنَى, inf. n. اِدِّنَآءٌ: (TA:) it is either in person, or substance, or in respect of predicament, and in place, and in time: (El-Harلllee, TA:) you say, دَنَا مِنْهُ, (M, Mgh, Msb,) and دَنَوْتُ مِنْهُ, (T, S,) and اـِلَيْهِ, (M, Msb,) and لَهُ, (TA,) and عَلَيْهِ occurs in a verse of Sل'ideh as meaning مِنْهُ, (M,) He, or it, and I, was, or became, near, &c., to him, or it: (T, M, Mgh, Msb:) [and in like manner you use the other verbs mentioned above, except ↓ دانى, which is immediately trans.: or دَنَا مِنْهُ with دَنَاوَةٌ for its inf. n. means, or means also, He was near to him in respect of kindred; was related to him: for] دَنَاوَةٌ is syn. with قَرَابَةٌ (S, M, K) and قُرْبَى: (M, K:) you say, بَيْنَهُمَا دَنَاوَةٌ meaning قَرَابَةٌ [i. e. Between them two is relationship]; (S;) and مَا تَزْدَادُ مِنَّا اـِلَّا قُرْبًا وَدَنَاوَةٍ [Thou increasest not save in nearness and relationship to us]. (ISk, T, S.) A rلjiz says,
مَا لِى أَرَاهُ دَالِفًا قَدْدُنْىَ لَهُ
meaning دُنِىَ لَهُ [i. e. What hath happened to me that I see him walking gently or with short steps, or rendered lowly by age, having been approached by death?]: it is from دَنَوْتُ, but the و is changed into ى because of the kesreh before it, and then the ن is made quiescent: and there are similar instances of contraction of verbs: but [ISd says,] I know not دُنْىَ except in this instance; and As used to say of the poem in which this occurs, This rejez is not ancient: it is app. of Khalaf ElAhmar or some other of the Muwelleds. (M.) One says also, دَنَتِ الشَّمْسُ لِلْمَغُرُوبِ and ↓ أَدْنَت [The sun was, or became, near to setting]. (M.) -A2- دَنِىَ, (T, M, K, TA, [in the CK, ما كانَ دَنْيَا ولقد دَنا is erroneously put for مَا كَانَ دَنِيًا وَلَقَدْ دَنِىَ,]) like رَضِىَ, (TA,) aor. يَدْنَى, (T,) inf. n. دَنًا (T, M, K) and دَنَايَةٌ, (T, K, TA,) or دِنَايَةٌ; (M, accord. to the TT; and so in the CK; [app. a mistranscription occasioned by a misunderstanding of what here follows;]) the ى [in دَنِىَ] being substituted for و because of the nearness of the kesreh; all on the authority of Lh; (M;) and دَنُوَ, aor. يَدْنُو, without ء, inf. n. دَنَآءَةٌ, with ء, (ISk, T,) and دُنُوٌّ; (T;) or دَنَا, aor. يَدْنُو, inf. n. دَنَاوَةٌ; i. q. دَنَأَ and دَنُؤَ; (Msb;) [i. e.] He (a man, T, M) was, or became, such as is termed ↓ دَنِىٌّ; (T, M, Msb, K;) and دَنِىْءٌ; (Msb;) meaning weak; contemptible (خَسِيسٌ); not profitable to any one; who falls short in everything upon which he enters: (T: [like مُدَنٍّ:]) or low, ignoble, or mean; (سَاقِطٌ;) weak; (M, K;) such as, when night affords him covert, will not quit his place, by reason of weakness: (M:) or low, ignoble, or mean, (لَئِيمٌ,) in his actions, or conduct; bad, evil, or foul; accord. to the explanation of دَنَا by Es-Sarakustee: but some distinguish between دَنِىْءٌ and دَنِىٌّ; making the former to signify “ low, ignoble, or mean; ” (لَئِيمٌ;) and the latter, خَسِيسٌ [app. as meaning contemptible]. (Msb, and so the latter is explained in the Mgh.)

2 دَنَّوَ see 1: -A2- and 4. ― -b2- It is said in a trad., سَمُّوا وَ سَمِّتُواوَ دَنُّوا, i.e. [Pronounce ye the name of God, (i. e. say, In the name of God,) and invoke a blessing upon him at whose abode or table ye eat, (see art. سمت,) and] make your words to be near together in praising God. (M.) And in another trad., اـِذَا أَكَلْتُمْ فَسَمُّوا اللّٰهَ وَدَنُّوا, i. e. [When ye eat, pronounce the name of God, and] eat of that which is near you: (M:) or اـِذَا أَكَلْتُمْ فَدَنُّوا, i. e. [When ye eat,] eat of that which is next you. (S.) ― -b3- دَنَّى, (T, M,) inf. n. تَدْنِيَةٌ, (T,) also signifies He (a man) sought after mean, paltry, or contemptible, things. (Lh, T, M.) And دنّى فِى الأُمُورِ, (inf. n. as above, S, K,) He pursued small matters, and mean, paltry, or contemptible: (T, S, TA:) in the K, erroneously, and great. (TA.) ― -b4- Also He was, or became, weak; syn. ضَعُفَ. (S and TA in art. دون.)

دانى
3 دانى دانى داني دانيي , inf. n. مُدَانَاةٌ: see 1, in two places. You say also, دَانَيْتُ الأَمْرَ I was, or became, near to [doing, or experiencing,] the affair, or event. (M.) ― -b2- دَانَيْتُ القَيْدَ لِلْبَعِيرِ I made the shackles, or hobbles, strait, or contracted, to the camel. (M, K.) And دَانَى القَيْدُ قَيْنَىِ البَعِيرِ (M, TA) The shackles, or hobbles, straitened, or contracted, [the two parts of the camel that were the places thereof.] (TA.) Dhu-r-Rummeh says,
دَانَى لَهُ القَيْدُ فِى دَيْمُومَةٍ قَذَفٍ
قَيْنَيْهِ وَانْحَسَرَتْ عَنْهُ الأَنَاعِيمُ
[The shackles, or hobbles, straitened to him, in a far-extending, wide desert, the two parts of him that were the places thereof, and enjoyments became removed from him]. (M.) And you say also, دَانَيْتُ بَيْنَ الأَمْرَيْنِ I made the two affairs, or events, to be nearly uninterrupted; syn. قَارَبْتُ: (T, S, Msb:) or I made the two affairs, or events, to be connected; syn. جَمَعْتُ. (M.)

ادناهُ
4 ادناهُ أدان أدناه أدنى أدنناه ادناه ادناة ٱدناه ٱدنى آد He made him, or it, to be, or become, near; to draw near, or to approach; he drew near, or brought near, him, or it; (S, M, Mgh, K;) as also ↓ دنّاهُ, (M, K,) inf. n. تَدْنِيَةٌ. (K.) ― -b2- [Hence,] أَدْنَتْ ثَوْبَهَا عَلَيْهَا She (a woman) let down her garment upon her, and covered, or veiled, herself with it. (Mgh.) And أَدْنَيْتُ السِّتْرَ I let down the veil, or curtain, [for the purpose of concealment.] (Msb.) It is said in the Kur [xxxiii. 59], يُدْنِينَ عَلَيْهِنّ مِنْ جَلَابِيبِهِنَّ [They shall let down upon them a portion of their outer wrapping-garments]; (Mgh;) meaning they shall let down a portion of their outer wrapping-garments over their faces, when they go forth for their needful purposes, except one eye. (Jel.) -A2- ادنى is also intrans.: see 1, in two places. ― -b2- [Hence,] أَدْنَتْ, said of a she-camel, (S, TA,) and of a woman, (TA,) She was, or became, near to bringing forth. (S, TA.) And أَدْنَتْ عَلَى رَأْسِ الوَلَدِ [a phrase similar to أَضْرَعَتْ عَلَى رَأْسِ الوَلَدِ, q. v.]. (Occurring in a verse cited in the TA in art. فكه.) ― -b3- And ادنى He lived a strait life, (IAar, T, K,) after easiness and plenty. (IAar, T.)

تدنّى
5 تدنّى أدان أدنى دنا دنى دني تدنى تدنني تدني ودى ٱدنى He (a man, S) drew near, or approached, by little and little. (S, K.)

تَدَانَوْا
6 تَدَانَوْا أدان دانى تدانى تدانوا They drew near, or approached, one to another. (S, K.) ― -b2- [Hence,] تدانى It (a thing) drew together, or contracted; or became drawn together or contracted. (M* and L in art. قلص.) ― -b3- And تَدَانَتْ اـِبِلُ الرَّجُلَ The camels of the man became few and weak. (M.)

اِدَّنَى
8 اِدَّنَى أد أدان أدنى أدنني أدني ادنى ادني دنا دنى دني ودى ٱدنى آد آدني , inf. n. اِدِّنَآءٌ: see 1.

استدناهُ
10 استدناهُ استدناه استدناة ٱستدان ٱستدناه ٱستدنى ٱستدنناه He sought, desired, or demanded, of him, nearness, or approach; (M, K, TA;) he sought, or desired, to make him draw near, or approach: and he drew him near, or caused him to approach. (MA. [See also 4.])

دَنًا
دَنًا دنا inf. n. of دَنِىَ, q. v. (T, M, K.) -A2- أَدْنَى دَنًا: see ادنى.

هُوَ ابْنُ عَمّ دِنْىٍ
هُوَ ابْنُ عَمّ دِنْىٍ ذ and دِنْيًا and دِنْيَا and ↓ دُنْيَا mean [He is a son of a paternal uncle] closely related; syn. لَحًّا [q. v.]: when you pronounce the د with damm, you do not make the word perfectly decl.: when you pronounce it with kesr, you make it either perfectly or imperfectly decl.: but when you prefix عَمّ to a determinate noun, دِنْى may not be in the gen. case: for instance, you say, هُوَ ابْنُ عَمِّهِ دِنْيًا, i. e. [He is the son of his paternal uncle] closely related; as also ↓ دِنْيَةٌ; because دِنْى, being indeterminate, cannot be an epithet applied to that which is determinate: (S:) and [in like manner] you say, هُوَ ابْنُ عَمِّى, or ابن خَالِى, or ابن عَمَّتِى, or ابن خَالَتِى, or ابن أَخِى, or ابن أُخْتِى, (M, K,) all mentioned by Lh, the last two as on the authority of Aboo- Safwلn, but all except the first and second as unknown to Ks and to As, (M,) followed by ↓ دِنْيَةٌ and دِنْيًا and دِنْيَا and ↓ دُنْيَا, (M, K, TA,) the last two without tenween, (TA; [and so written in the M; but in the CK and my MS. copy of the K, in the place of these two is put دُنْيًا, which is disallowed by J;]) meaning [He is the son of my paternal uncle, and the son of my maternal uncle, &c.,] closely related: (M, K:) and ↓ هُوَ عَمُّهُ دُنٌيَا and ↓ دِنْيَةً and دِنْيًا and دِنْيَا [He is his paternal uncle closely related]: (Ks, T:) Lh says that the و is changed into ى in ↓ دِنْيَةً and دِنٌيًا because of the nearness of the kesreh and the weakness of the intervening letter, as is the case in فِتْيَةٌ and عِلْيَةٌ: but it seems that these words are originally ↓ دُنْيَا, i. e., by a relationship, or uterine relationship, nearer to me than others; and that the change of the letter is made only to show that the ى is that of the fem. of أَدْنَى. (M.) You say also, ↓ هُمْ رَهْطُهُ دِنْيَةً They are his people, and his tribe, closely related. (S and TA in art. رهط.)

دِنْيَةٌ
دِنْيَةٌ دني دنيه دنية : see the next preceding paragraph, in five places.

دُنْيَا
دُنْيَا دنى دني دنيا fem. of أَدْنَى [q. v.].

دُنْيِىٌّ
دُنْيِىٌّ دني دنيى دنيي دنييي : see what next follows.

دُنْيَوِىٌّ
دُنْيَوِىٌّ دنيوى دنيوي : see what next follows.

دُنْيَاوِىٌّ
دُنْيَاوِىٌّ دنياوى دنياوي دنيوي [Of, or relating to, the present world, or state of existence; worldly:] a rel. n. from الدُّنْيَا; (T, S;) as also ↓ دُنٌيَوِىٌّ and ↓ دُنْيِىٌّ. (S.)

دَنِىٌّ
دَنِىٌّ أدنى دنى دني i. q. قَرِيبٌ [as meaning Near, in person, or substance, or in respect of predicament, and in place, and in time: (see 1, first sentence: and see also دَانٍ:) and a relation]: (T, S:) and a friend; or a sincere, or secret, or particular, friend; syn. خُلْصَانٌ. (T.) It has these significations (of قريب and خلصان) in the prov. كُلُّ دَنِىٍّ دُوَنهُ دَنِىٌّ [app. meaning There is a relation, or a friend, nearer than every other relation, or friend; like another prov., namely, دُونَ كُلِّ قُرَيْبَى قُرْبَى, for the meaning and application of which see art. قرب: Freytag renders it, “ Quod attinet ad quemlibet propinquum (amicum), prوter eum est propinquus:” (Arab. Prov. ii. 357:) and he adds, “ Proverbii sensus esse videtur: Quilibet propinquus seu amicus unicus non est; sed prوter eum est alius ”]: (T, Meyd:) so says AZ. (Meyd.) ― -b2- See also أَدْنَى. -A2- As an epithet applied to a man, signifying Weak; contemptible; &c.: see 1, near the end of the paragraph: [but J says that] as meaning دُونٌ, it is [دَنِىْءٌ,] with ء: (S:) the pl. is أَدْنِيَآءُ. (T, M.) [In the CK, by a mistranscription mentioned above (voce دَنِىَ), دَنْىٌ is made to signify the same.]

دَنِيَّهٌ
دَنِيَّهٌ دني دنيه دنية A low, or base, quality, property, natural disposition, habit, practice, or action; syn. نَقِيصَةٌ; (Mgh;) or such as is blamed; originally دَنِيْئَةٌ: (TA:) pl. دَنَايَا. (Har p. 327.) Hence the saying of Ibn-Hلritheh, المَنِيَّةَ لَا الدَّنِيَّةَ, meaning I choose death rather than, or not, disgrace. (Har ubi suprà.)

دَانٍ
دَانٍ دان داني [Being, or becoming, near; drawing near, or approaching: and hence, near; like دَنِىٌّ:] act. part. n. of دَنَا مِنْهُ. (Msb.)

أَدْنَى
أَدْنَى ذ Nearer, and nearest; opposed to أَقْصَى: (TA:) fem. دُنْيَا; (M, TA;) in which the [radical] و is changed into ى, as in عُلْيَا and قُصْيَا: (ISd, TA voce بُقْوَى:) [the pl. of the masc. is أَدَانٍ and أَدْنَوْنَ; the latter in the accus. and gen. أَدْنَيْنِ: and] the pl. of the fem., دُنًى, (S, K, TA,) like كُبَرٌ pl. of كُبْرَى, and صُغَرٌ pl. of صُغْرَى; (S, TA;) said by some to be extr. and strange [in respect of usage]; and El-Mutanebbee has been blamed for using it; (MF, TA;) but in the case referred to he has used الدُّنَى for الدُّنْيَا, [not as a pl.,] suppressing the ى by poetic license. (TA.) [Hence,] غُلِبَتِ الرُّومُ فِى أَدْنَى الأَرْضِ, in the Kur xxx. 1 and 2, The Greeks have been overcome in the nearer, or nearest, part of the land. (Bd, Jel.) And الجَمْرَةُ الدُّنْيَا [The nearest heap of pebbles;] the heap of pebbles nearest to Minè. (TA. [See art. جمر.]) And السَّمَآءُ الدُّنْيَا [The nearest heaven; i. e. the lowest;] the heaven that is the nearest to us: (T, TA:) also called سَمَآءُ الدُّنْيَا [which means the heaven of the present world; as will be seen from what follows]. (TA.) See also exs. of the fem. in the paragraph commencing with the words هُوَ ابْنُ عَمٍّ دِنْىٍ, in four places. ― -b2- Also Former, and first; and fore, and foremost; opposed to آخِرٌ. (TA.) [Hence,] ↓ لَقِيتُهُ أَدْنَى دَنِىٍّ (S, K, TA) and ↓ أَدْنَى دَنًا, (K, TA, [in the CK, erroneously, ادنى دَنّىٰ and ادنى دَنِىٍّ,]) i. e. I met him the first thing. (S, K.) [And أَدْنَى الفَمِ The fore, or foremost, part of the mouth.] And الدُّنْيَا [for الدَّارُ الدُّنْيَا, and الحَيَاةُ الدُّنْيَا, The former dwelling, or abode, and life; i. e. the present world, and life, or state of existence]; contr. of الآخِرَةُ: (M, K:) [or] it is so called because of its nearness: (T, S:) [and may be rendered the sublunary abode, &c.: and the inferior abode, &c. It also signifies The enjoyments, blessings, or good, of the present world, or life; worldly blessings or prosperity, &c.] And sometimes it is with tenween, (K, TA,) when used indeterminately: (TA:) [thus,] IAar mentions the saying مَا لَهُ دُنْيًا وَ لَا آخِرَةٌ [as meaning He has none of the enjoyments, or blessings, of the present world, nor in prospect any enjoyments, or blessings, of the world to come]; with tenween. (M, TA.) And you say, بَاعَ دُنْيَاهُ بِآخِرَتِهِ [He purchased his enjoyments of the present world at the expense of his enjoyments of the world to come]. (Z, TA in art. بيع.) And اَبْنُ الدُّنْيَا means The rich man. (Msb in art. بنى.) ― -b3- Also More, and most, apt, fit, or proper: thus in the Kur [xxxiii. 59], in the phrase ذٰلِكَ أَدْنَى أَنْ يُعَرَفْنَ [That will be more, or most, apt, fit, or proper, that they may be known]; (Ksh, Mgh;) i. e., that they may be known to be free women, as distinguished from female slaves, who did not cover their faces. (Jel.) ― -b4- Also Less [in number or quantity &c.], and least [therein]; opposed to أَكْثَرُ. (TA.) وَلَا أَدْنَى مِنْ ذٰلِكَ وَلَاأَكْثَرَ, in the Kur [lviii. 8], means Nor less in number than that, nor more in number. (Bd.) And وَلَنُذِيقَنَّهُمْ مِنَ الْعَذَابِ الْأَدْنَى دُونَ الْعَذَابِ الْأَكْبَرِ, in the Kur [xxxii. 21, lit. And we will assuredly make them to taste of the smaller punishment besides the greater punishment], means, accord. to Zj, whatever punishment is inflicted in the present world and the punishment of the world to come. (M.) ― -b5- Also Worse, [or inferior in quality,] and worst; or more, and most, low, ignoble, base, vile, mean, or weak; opposed to خَيْرٌ. (TA.) It is said in the Kur [ii. 58], أَتَسْتَبْدِلُونَ الَّذِى هُوَ أَدْنَى بِالَّذِى هُوَ خَيْرٌ [Will ye take in exchange that which is worse, or inferior, for that which is better? or], accord. to Zj, meaning that which is less in value [for that which is better]? ادنى being thus, without ء: Fr says that it is here from الدَّنَآءَةٌ: and Zuheyr El-Kurkubee [or (accord. to some) El-Furkubee] read أَدْنَأُ. (T.)

مُدْنٍ
مُدْنٍ ماد مدن مدنن مدينة and مُدْنِيَةٌ, applied to a she-camel, (M, K,) and to a woman, (M,) Near to bringing forth. (M, K.)

مُدَنٍّ
مُدَنٍّ ماد مدن مدنن مدينة , applied to a man, Weak; (S, TA;) contemptible (خَسِيسٌ); not profitable to any one; who falls short in everything upon which he enters; [like دَنِىٌّ;] (TA;) or falling short of accomplishing that which it behooves him to do: (AHeyth, T:) also, for the sake of rhyme, [by poetic license,] written مُدَنْ. (T.)

##### Türkçe

**دَنَا**
1 **دَنَا** دان دنا دننا, (T, M, Mgh, Msb, K, &c.,) birinci şahıs **دَنَوْتُ**, (T, S,) muzâri‘ **يَدْنُو**, (T, Msb,) mastar **دُنُوٌّ** (T, S, M, Msb, K) ve **دَنَاوَةٌ**, (M, K,) O, yahut o (şey), yakın oldu; yaklaştı, yahut yaklaştı (yakınlaştı); (T, M, Mgh, Msb, K;) bunun gibi ↓ **ادنى**; (IAar, T, K;) ve ↓ **دنّى**, mastarı **تَدْنِيَةٌ**; (IAar, T;) ve ↓ **دانى**, mastarı **مُدَانَاةٌ**; (KL, fakat orada yalnız mastar zikredilmiştir;) ve ↓ **اِدَّنَى**, mastarı **اِدِّنَآءٌ**: (TA:) bu, ya şahısça, ya cevherce, yahut hâl (predikament) bakımından, ve mekânda, ve zamanda olur: (El-Harلllee, TA:) dersin ki, **دَنَا مِنْهُ**, (M, Mgh, Msb,) ve **دَنَوْتُ مِنْهُ**, (T, S,) ve **اـِلَيْهِ**, (M, Msb,) ve **لَهُ**, (TA,) ve **عَلَيْهِ** Sل'ideh’in bir beytinde **مِنْهُ** mânâsında vârid olmuştur, (M,) O, yahut o (şey), ve ben, ona, yahut ona (şeye), yakın oldu, &c.: (T, M, Mgh, Msb:) [ve aynı şekilde yukarıda zikredilen diğer fiilleri de kullanırsın; ↓ **دانى** müstesna, çünkü o doğrudan geçişlidir: yahut **دَنَا مِنْهُ**’nun mastarı olarak **دَنَاوَةٌ** ile, mânâsı, yahut ayrıca mânâsı, akrabalık bakımından ona yakın oldu; ona akraba oldu: zira] **دَنَاوَةٌ**, **قَرَابَةٌ** (S, M, K) ve **قُرْبَى** ile eşanlamlıdır: (M, K:) dersin ki, **بَيْنَهُمَا دَنَاوَةٌ** mânâsı **قَرَابَةٌ** [yani İkisi arasında akrabalık vardır]; (S;) ve **مَا تَزْدَادُ مِنَّا اـِلَّا قُرْبًا وَدَنَاوَةٍ** [Bize karşı ancak yakınlık ve akrabalıkça artarsın]. (ISk, T, S.) Bir **رَجَز** şairi der ki,
مَا لِى أَرَاهُ دَالِفًا قَدْدُنْىَ لَهُ
mânâsı **دُنِىَ لَهُ** [yani Bana ne oluyor ki onu yavaş yürür yahut kısa adımlarla yürür, yahut yaşlılıkla alçalmış, ölüm kendisine yaklaşmış olduğu hâlde görüyorum?]: bu, **دَنَوْتُ**’dandır; fakat önündeki kesre sebebiyle **و** **ى**’ye çevrilmiştir, sonra **ن** sâkin kılınmıştır: fiillerde buna benzer kısaltma örnekleri vardır: fakat [ISd der ki,] bu örnek dışında **دُنْىَ**’yı bilmem; ve As, bunun geçtiği şiir hakkında şöyle derdi: Bu **رَجَز** kadîm değildir: görünüşe göre Halaf ElAhmar’ın yahut Muwelledlerden bir başkasınındır. (M.) Yine denir: **دَنَتِ الشَّمْسُ لِلْمَغُرُوبِ** ve ↓ **أَدْنَت** [Güneş batmaya yakın oldu]. (M.)

-A2- **دَنِىَ**, (T, M, K, TA, [CK’de, **ما كانَ دَنْيَا ولقد دَنا** yanlışlıkla **مَا كَانَ دَنِيًا وَلَقَدْ دَنِىَ** yerine konmuştur,]) **رَضِىَ** gibi, (TA,) muzâri‘i **يَدْنَى**, (T,) mastarı **دَنًا** (T, M, K) ve **دَنَايَةٌ**, (T, K, TA,) yahut **دِنَايَةٌ**; (M, TT’ye göre; ve CK’de de böyledir; [görünüşe göre, aşağıda gelenin yanlış anlaşılmasından doğan bir yanlış yazımdır;]) kesrenin yakınlığı sebebiyle [**دَنِىَ**’deki] **ى**’nin **و** yerine konulmasıyla; hepsi Lh rivayetiyle: (M;) ve **دَنُوَ**, muzâri‘i **يَدْنُو**, hemzesiz, mastarı hemzeli **دَنَآءَةٌ**, (ISk, T,) ve **دُنُوٌّ**; (T;) yahut **دَنَا**, muzâri‘i **يَدْنُو**, mastarı **دَنَاوَةٌ**; **دَنَأَ** ve **دَنُؤَ** ile aynı mânâdadır; (Msb;) [yani] O (bir adam, T, M) ↓ **دَنِىٌّ** denilen türden oldu; (T, M, Msb, K;) ve **دَنِىْءٌ**; (Msb;) mânâsı: zayıf; değersiz (خَسِيسٌ); kimseye faydası olmayan; giriştiği her şeyde eksik kalan: (T: [**مُدَنٍّ** gibi:]) yahut alçak, soysuz, yahut bayağı; (سَاقِطٌ;) zayıf; (M, K;) öyle ki gece ona bir sığınak sağladığında, zayıflık sebebiyle yerini terk etmez: (M:) yahut fiillerinde yahut hâl ve gidişinde alçak, soysuz, yahut bayağı, (لَئِيمٌ,) kötü, fena, yahut çirkin; Es-Sarakustee’nin **دَنَا** açıklamasına göre: fakat bazıları **دَنِىْءٌ** ile **دَنِىٌّ** arasında ayırım yapar; birincisini “alçak, soysuz, yahut bayağı” (لَئِيمٌ) kılar; ikincisini ise **خَسِيسٌ** [görünüşe göre “değersiz” mânâsında]. (Msb; ve Mgh’de de ikincisi böyle açıklanmıştır.)

**2 دَنَّوَ**: bk. 1: -A2- ve 4. ― -b2- Bir hadiste şöyle denmiştir: **سَمُّوا وَ سَمِّتُواوَ دَنُّوا**, yani [Allah’ın adını anın (yani “Bismillah” deyin) ve yanında yahut sofrasında yediğiniz kimseye bereket dileyin (bk. madde **سمت**), ve] Allah’ı övmede sözlerinizi birbirine yakın kılın. (M.) Ve başka bir hadiste: **اـِذَا أَكَلْتُمْ فَسَمُّوا اللّٰهَ وَدَنُّوا**, yani [yediğinizde Allah’ın adını anın ve] size yakın olandan yiyin: (M:) yahut **اـِذَا أَكَلْتُمْ فَدَنُّوا**, yani [yediğinizde] yanınızdaki olandan yiyin. (S.) ― -b3- **دَنَّى**, (T, M,) mastarı **تَدْنِيَةٌ**, (T,) ayrıca şu mânâya gelir: O (bir adam) bayağı, değersiz, yahut hakir şeyleri aradı. (Lh, T, M.) Ve **دنّى فِى الأُمُورِ**, (mastarı yukarıdaki gibi, S, K,) küçük işleri ve bayağı, değersiz, yahut hakir olanı takip etti: (T, S, TA:) K’da yanlışlıkla “ve büyük” denmiştir. (TA.) ― -b4- Ayrıca: O zayıf oldu; eşanlamlısı **ضَعُفَ**. (S ve TA, madde **دون**’da.)

**دانى**
3 **دانى** دانى داني دانيي, mastarı **مُدَانَاةٌ**: bk. 1, iki yerde. Yine dersin: **دَانَيْتُ الأَمْرَ** İşe yahut olaya [yapmaya yahut yaşamaya] yakın oldum. (M.) ― -b2- **دَانَيْتُ القَيْدَ لِلْبَعِيرِ** Devenin bağına (kösteğine) daralttım yahut büzdüm. (M, K.) Ve **دَانَى القَيْدُ قَيْنَىِ البَعِيرِ** (M, TA) Bağ (köstek), [devenin bağ yerleri olan iki kısmını] daralttı yahut büzdü. (TA.) Dhu-r-Rummeh der ki,
دَانَى لَهُ القَيْدُ فِى دَيْمُومَةٍ قَذَفٍ
قَيْنَيْهِ وَانْحَسَرَتْ عَنْهُ الأَنَاعِيمُ
[Bağ (köstek), genişçe uzanan, engin bir çöldeki hâlinde, onun bağ yerleri olan iki kısmını ona daralttı; ve nimetler ondan çekilip gitti]. (M.) Ve yine dersin: **دَانَيْتُ بَيْنَ الأَمْرَيْنِ** İki işi yahut olayı neredeyse kesintisiz kıldım; eşanlamlısı **قَارَبْتُ**: (T, S, Msb:) yahut iki işi yahut olayı birbirine bağladım; eşanlamlısı **جَمَعْتُ**. (M.)

**ادناهُ**
4 **ادناهُ** أدان أدناه أدنى أدنناه ادناه ادناة ٱدناه ٱدنى آد O, onu yahut onu (şeyi), yakın kıldı; yaklaştırdı yahut yaklaştırmaya sevk etti; onu yahut onu (şeyi) yaklaştırdı yahut yakına getirdi; (S, M, Mgh, K;) bunun gibi ↓ **دنّاهُ**, (M, K,) mastarı **تَدْنِيَةٌ**. (K.) ― -b2- [Bundan:] **أَدْنَتْ ثَوْبَهَا عَلَيْهَا** O (kadın) elbisesini üzerine saldı ve onunla örtündü yahut peçelendi. (Mgh.) Ve **أَدْنَيْتُ السِّتْرَ** Örtüyü yahut perdeyi indirdim, [gizlenme maksadıyla]. (Msb.) Kur’ân’da [xxxiii. 59] şöyle denmiştir: **يُدْنِينَ عَلَيْهِنّ مِنْ جَلَابِيبِهِنَّ** [Dış örtülerinden üzerlerine salsınlar]; (Mgh;) mânâsı: ihtiyaçları için dışarı çıktıklarında, yüzlerinin üzerine dış örtülerinden bir kısmını, bir göz müstesna, salsınlar. (Jel.) -A2- **ادنى** ayrıca lâzımdır: bk. 1, iki yerde. ― -b2- [Bundan:] **أَدْنَتْ**, dişi deve hakkında (S, TA) ve kadın hakkında (TA), Doğurmaya yakın oldu. (S, TA.) Ve **أَدْنَتْ عَلَى رَأْسِ الوَلَدِ** [**أَضْرَعَتْ عَلَى رَأْسِ الوَلَدِ**’e benzer bir ibare; bk. o]. (TA’da madde **فكه**’de nakledilen bir beyitte geçer.) ― -b3- Ve **ادنى** O, bolluk ve genişlikten sonra dar bir hayat yaşadı. (IAar, T, K.)

**تدنّى**
5 **تدنّى** أدان أدنى دنا دنى دني تدنى تدنني تدني ودى ٱدنى O (adam, S) azar azar yaklaştı. (S, K.)

**تَدَانَوْا**
6 **تَدَانَوْا** أدان دانى تدانى تدانوا Birbirlerine yaklaştılar. (S, K.) ― -b2- [Bundan:] **تدانى** O (şey) toparlandı yahut büzüldü; yahut toparlanmış yahut büzülmüş oldu. (M* ve L, madde **قلص**’ta.) ― -b3- Ve **تَدَانَتْ اـِبِلُ الرَّجُلَ** Adamın develeri azaldı ve zayıfladı. (M.)

**اِدَّنَى**
8 **اِدَّنَى** أد أدان أدنى أدنني أدني ادنى ادني دنا دنى دني ودى ٱدنى آد آدني, mastarı **اِدِّنَآءٌ**: bk. 1.

**استدناهُ**
10 **استدناهُ** استدناه استدناة ٱستدان ٱستدناه ٱستدنى ٱستدنناه O, ondan yakınlık yahut yaklaşma istedi, arzuladı yahut talep etti; (M, K, TA;) onu yaklaştırmayı yahut yaklaştırmasını istedi: ve onu yaklaştırdı yahut yaklaşmaya sevk etti. (MA. [Bk. ayrıca 4.])

**دَنًا**
**دَنًا** دنا, **دَنِىَ**’nın mastarıdır, bk. o. (T, M, K.) -A2- **أَدْنَى دَنًا**: bk. **ادنى**.

**هُوَ ابْنُ عَمّ دِنْىٍ**
**هُوَ ابْنُ عَمّ دِنْىٍ** ذ ve **دِنْيًا** ve **دِنْيَا** ve ↓ **دُنْيَا** mânâsı: [O, baba amca oğludur] çok yakın akraba; eşanlamlısı **لَحًّا** [bk. o]: **د**’yi damme ile okuduğunda kelimeyi tam i‘rablı yapmazsın: kesre ile okuduğunda onu ya tam ya eksik i‘rablı yaparsın: fakat **عَمّ**’ı belirli bir isme izâfe ettiğinde, **دِنْى** mecrûr olmayabilir: meselâ dersin: **هُوَ ابْنُ عَمِّهِ دِنْيًا**, yani [O, onun baba amca oğludur] çok yakın akraba; bunun gibi ↓ **دِنْيَةٌ**; çünkü **دِنْى**, nekre olduğundan, marife olana sıfat olamaz: (S:) ve [aynı şekilde] dersin: **هُوَ ابْنُ عَمِّى**, yahut **ابن خَالِى**, yahut **ابن عَمَّتِى**, yahut **ابن خَالَتِى**, yahut **ابن أَخِى**, yahut **ابن أُخْتِى**, (M, K,) hepsi Lh tarafından zikredilmiştir; son ikisi Aboo- Safwلn rivayetiyle; fakat birinci ve ikinci hariç hepsi Ks ve As’a göre meçhuldür, (M,) ardından ↓ **دِنْيَةٌ** ve **دِنْيًا** ve **دِنْيَا** ve ↓ **دُنْيَا**, (M, K, TA,) son ikisi tenvinsiz, (TA; [ve M’de de böyle yazılmıştır; fakat CK’de ve K’nın yazma nüshamda bu ikisinin yerine **دُنْيًا** konmuştur ki J bunu reddeder;]) mânâsı: [O, benim baba amca oğlumdur, ve benim dayı oğlumdur, &c.,] çok yakın akraba: (M, K:) ve ↓ **هُوَ عَمُّهُ دُنٌيَا** ve ↓ **دِنْيَةً** ve **دِنْيًا** ve **دِنْيَا** [O, onun amcasıdır, çok yakın akraba]: (Ks, T:) Lh der ki, kesrenin yakınlığı ve aradaki harfin zayıflığı sebebiyle ↓ **دِنْيَةً** ve **دِنٌيًا**’da **و** **ى**’ye çevrilmiştir; **فِتْيَةٌ** ve **عِلْيَةٌ**’de olduğu gibi: fakat görünüşe göre bu kelimelerin aslı ↓ **دُنْيَا**’dır; yani, başkalarından bana daha yakın bir akrabalıkla, yahut ana-bir akrabalıkla; ve harfin değiştirilmesi ancak **ى**’nin **أَدْنَى**’nın müennesindeki **ى** olduğunu göstermek içindir. (M.) Yine dersin: ↓ **هُمْ رَهْطُهُ دِنْيَةً** Onlar onun kavmidir ve kabilesidir, çok yakın akraba. (S ve TA, madde **رهط**’ta.)

**دِنْيَةٌ**
**دِنْيَةٌ** دني دنيه دنية: bk. bir önceki paragraf, beş yerde.

**دُنْيَا**
**دُنْيَا** دنى دني دنيا, **أَدْنَى**’nın müennesidir [bk. o].

**دُنْيِىٌّ**
**دُنْيِىٌّ** دني دنيى دنيي دنييي: bk. hemen sonra gelen.

**دُنْيَوِىٌّ**
**دُنْيَوِىٌّ** دنيوى دنيوي: bk. hemen sonra gelen.

**دُنْيَاوِىٌّ**
**دُنْيَاوِىٌّ** دنياوى دنياوي دنيوي [şimdiki dünyaya yahut varoluş hâline ait; dünyevî:] **الدُّنْيَا**’dan nisbet ismidir; (T, S;) bunun gibi ↓ **دُنٌيَوِىٌّ** ve ↓ **دُنْيِىٌّ**. (S.)

**دَنِىٌّ**
**دَنِىٌّ** أدنى دنى دني, **قَرِيبٌ** ile aynı mânâdadır [şahısça, cevherce, yahut hâl bakımından, ve mekânda, ve zamanda yakın: (bk. 1, ilk cümle: ve ayrıca bk. **دَانٍ**:) ve bir akraba]: (T, S:) ve bir dost; yahut samimi, gizli, yahut hususî bir dost; eşanlamlısı **خُلْصَانٌ**. (T.) Bu iki mânâ ( **قريب** ve **خلصان** ) darbımeselde vardır: **كُلُّ دَنِىٍّ دُوَنهُ دَنِىٌّ**: (T, Meyd:) AZ böyle der. (Meyd.) ― -b2- Ayrıca bk. **أَدْنَى**. -A2- Bir adama sıfat olarak, “zayıf; değersiz; &c.” mânâsında: bk. 1, paragrafın sonlarına yakın: [fakat J der ki] **دُونٌ** mânâsında o, [**دَنِىْءٌ**’dür,] hemzeli: (S:) çoğulu **أَدْنِيَآءُ**’dur. (T, M.) [CK’de, yukarıda zikredilen yanlış yazım sebebiyle (madde **دَنِىَ**), **دَنْىٌ** bununla aynı mânâya getirilmiştir.]

**دَنِيَّهٌ**
**دَنِيَّهٌ** دني دنيه دنية: alçak yahut bayağı bir vasıf, özellik, tabiat, huy, âdet, uygulama, yahut fiil; eşanlamlısı **نَقِيصَةٌ**; (Mgh;) yahut kınanan türden; aslı **دَنِيْئَةٌ**: (TA:) çoğulu **دَنَايَا**. (Har s. 327.) Bundan İbn-Hلritheh’in sözü: **المَنِيَّةَ لَا الدَّنِيَّةَ**, mânâsı: Ben ölümü seçerim; alçalmayı değil. (Har, aynı yer.)

**دَانٍ**
**دَانٍ** دان داني [yakın olan yahut yakınlaşan; yaklaşan: ve bundan, yakın; **دَنِىٌّ** gibi:] **دَنَا مِنْهُ**’nun ism-i fâilidir. (Msb.)

**أَدْنَى**
**أَدْنَى** ذ Daha yakın ve en yakın; karşıtı **أَقْصَى**: (TA:) müennesi **دُنْيَا**; (M, TA;) onda [aslî] **و**, **عُلْيَا** ve **قُصْيَا**’da olduğu gibi **ى**’ye çevrilmiştir: (ISd, TA, madde **بُقْوَى**’da:) [müzekkerin çoğulu **أَدَانٍ** ve **أَدْنَوْنَ**’dır; ikincisi nasb ve cerrde **أَدْنَيْنِ**: ve] müennesin çoğulu **دُنًى**’dır, (S, K, TA,) **كُبَرٌ**’ün **كُبْرَى**’nın çoğulu olması ve **صُغَرٌ**’ün **صُغْرَى**’nın çoğulu olması gibi; (S, TA;) bazılarınca [kullanım bakımından] garip ve tuhaf sayılmıştır; ve El-Mutanebbee bununla kınanmıştır; (MF, TA;) fakat işaret edilen yerde o, **الدُّنَى**’yı **الدُّنْيَا** yerine kullanmıştır, [çoğul olarak değil,] şiir zaruretiyle **ى**’yi düşürerek. (TA.) [Bundan:] **غُلِبَتِ الرُّومُ فِى أَدْنَى الأَرْضِ**, Kur’ân xxx. 1 ve 2’de, Rumlar yerin daha yakın yahut en yakın kısmında yenilgiye uğratıldı. (Bd, Jel.) Ve **الجَمْرَةُ الدُّنْيَا** [en yakın taş yığını;] Minè’ye en yakın taş yığını. (TA. [Bk. madde **جمر**.]) Ve **السَّمَآءُ الدُّنْيَا** [en yakın gök; yani en aşağı;] bize en yakın olan gök: (T, TA:) ayrıca **سَمَآءُ الدُّنْيَا** diye de adlandırılır [ki bunun “şimdiki dünyanın göğü” mânâsına geldiği aşağıdakinden anlaşılacaktır]. (TA.) Müennes örneklerine ayrıca bk. **هُوَ ابْنُ عَمٍّ دِنْىٍ** sözleriyle başlayan paragraf, dört yerde. ― -b2- Ayrıca: önceki ve ilk; ve öndeki ve en öndeki; karşıtı **آخِرٌ**. (TA.) [Bundan:] ↓ **لَقِيتُهُ أَدْنَى دَنِىٍّ** (S, K, TA) ve ↓ **أَدْنَى دَنًا**, (K, TA, [CK’de yanlışlıkla **ادنى دَنّىٰ** ve **ادنى دَنِىٍّ**,]) yani: Onunla ilk iş olarak karşılaştım. (S, K.) [Ve **أَدْنَى الفَمِ** ağzın ön kısmı yahut en öndeki kısmı.] Ve **الدُّنْيَا** [**الدَّارُ الدُّنْيَا** ve **الحَيَاةُ الدُّنْيَا** yerine: önceki yurt yahut hayat; yani şimdiki dünya ve hayat yahut varoluş hâli]; karşıtı **الآخِرَةُ**: (M, K:) [yahut] yakınlığından dolayı böyle adlandırılmıştır: (T, S:) Ve bazen tenvinli olur, (K, TA,) nekre kullanıldığında: (TA:) [böylece,] IAar, **مَا لَهُ دُنْيًا وَ لَا آخِرَةٌ** sözünü zikreder [mânâsı: onun şimdiki dünyanın nimetlerinden hiçbir şeyi yoktur ve âhiret nimetlerinden de umudu yoktur]; tenvinle. (M, TA.) Ve dersin: **بَاعَ دُنْيَاهُ بِآخِرَتِهِ** [O, âhiretini şimdiki dünyası karşılığında sattı]. (Z, TA, madde **بيع**’de.) Ve **اَبْنُ الدُّنْيَا** mânâsı: zengin adam. (Msb, madde **بنى**’de.) ― -b3- Ayrıca: daha uygun, elverişli yahut yerinde; ve en uygun, elverişli yahut yerinde: Kur’ân’da [xxxiii. 59] **ذٰلِكَ أَدْنَى أَنْ يُعَرَفْنَ** ibaresinde böyledir [Bu, tanınmaları için daha uygundur]; (Ksh, Mgh;) yani, yüzlerini örtmeyen cariyelerden ayırt edilerek hür kadın olduklarının bilinmesi için. (Jel.) ― -b4- Ayrıca: daha az [sayıca yahut miktarca &c.], ve en az; karşıtı **أَكْثَرُ**. (TA.) **وَلَا أَدْنَى مِنْ ذٰلِكَ وَلَاأَكْثَرَ**, Kur’ân’da [lviii. 8], mânâsı: bundan daha az sayıda da değil, daha çok sayıda da değil. (Bd.) Ve **وَلَنُذِيقَنَّهُمْ مِنَ الْعَذَابِ الْأَدْنَى دُونَ الْعَذَابِ الْأَكْبَرِ**, Kur’ân’da [xxxii. 21, lafzen: ve onlara büyük azabın dışında daha küçük azaptan mutlaka tattıracağız], Zj’ye göre mânâsı: şimdiki dünyada verilen her türlü azap ve âhiret azabı. (M.) ― -b5- Ayrıca: daha kötü [yahut nitelikçe daha aşağı], ve en kötü; yahut daha alçak, soysuz, bayağı, rezil, değersiz, yahut zayıf; karşıtı **خَيْرٌ**. (TA.) Kur’ân’da [ii. 58] şöyle denmiştir: **أَتَسْتَبْدِلُونَ الَّذِى هُوَ أَدْنَى بِالَّذِى هُوَ خَيْرٌ** [Daha kötü yahut daha aşağı olanı daha iyi olanla mı değiştiriyorsunuz? yahut], Zj’ye göre, mânâsı: değerce daha az olanı [daha iyi olanla mı]? Böylece **ادنى**, hemzesizdir: Fr der ki, burada o **الدَّنَآءَةٌ**’dandır: ve Zuheyr El-Kurkubee [yahut (bazılarına göre) El-Furkubee] **أَدْنَأُ** okumuştur. (T.)

**مُدْنٍ**
**مُدْنٍ** ماد مدن مدنن مدينة ve **مُدْنِيَةٌ**, dişi deveye (M, K) ve kadına (M) sıfat olarak: doğurmaya yakın. (M, K.)

**مُدَنٍّ**
**مُدَنٍّ** ماد مدن مدنن مدينة, adama sıfat olarak: zayıf; (S, TA;) değersiz (خَسِيسٌ); kimseye faydası olmayan; giriştiği her şeyde eksik kalan; [**دَنِىٌّ** gibi;] (TA;) yahut yapması gereken şeyi gerçekleştirmede eksik kalan: (AHeyth, T:) ayrıca kafiye için, [şiir zaruretiyle,] **مُدَنْ** diye yazılır. (T.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

دَنَا
دَنَا U ( n. ac. دَنَاوَة [ 22t ] ,  دُنُوّ [ 27 ] )
a.  [ Min or Ila ], Was near, drew near, approached.

##### Türkçe

**دَنَا**
**دَنَا** U (isim mastar: **دَنَاوَة** [22t], **دُنُوّ** [27])
a. [**Min** veya **Ila** ile], yakın oldu, yaklaştı, yaklaştı.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

دنو
دَنَا - يَدْنُو - دان ٍ - دانِي - دانِيَة - أَدْنَى - الأَدْنَى - دُنْيَا - الدنْيَا - أَدْنَى - يُدْنِي
دَنَا - يَدْنُوْ + الكائن: ضد قصو: تحرك نحو المراقب فقلت وصغرت المسافة بينه وبين المراقب: يتحرك من مكانه إلى مكان جديد هو الأقرب إلى موقع المراقبة نسبة لما سواه
دانِي - دانٍ: اسم فاعل صفة مشبهة من " دَنَا - يَدْنُوْ "
دانِيَة: مؤنث " دانِي"
أدْنَى - أدنى من: (للمذكر والمؤنث): اسم تفضيل من " داني ": يقع في موقع يبعد بمقدار أقل من آخر عن موقع المراقبة.
﴿فكان قاب قوسين أو أدنى﴾
﴿في أدنى الأرض﴾
الأَدنَى (للمذكر): اسم التفضيل الأعظمي من " أدْنَى ": دانَي - أدْنَى - الأَدنَى
دُنْيَا: اسم التفضيل الأعظمي من " دَانِيَة"
الدُّنْيَا: اسم التفضيل الأعظمي من " دَانِيَة ": دَانِيَة - أدْنَى - الدُّنْيَا
الحياة الدُنْيا: الحياة الأقرب للمراقب أو الناظر: الحياة التي يعيشها فعلاً، وهي ضد الحياة الآخرة
أدْنَى - يُدْنِي: على وزن " أفعل " من " دَنَا - يَدْنُوْ": جعله " يَدْنُوْ ": حركه من مكان بعيد إلى مكان يعتبر هو الأقرب نسبة لغيره من مكان المراقبة
﴿قل لأزواجك وبناتك ونساء المؤمنين يدنين عليهن من جلابيبهن ذلك أدنى أن يعرفن فلا يؤذين﴾: يقربن جلابيبهن عليهن وذلك (الإدناء) بأقرب ما يمكن، أو بأقل طريقة، يجعلهن يُعرَفن فلا يؤذين
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ  " حركة القدوم  والوصول والاقتراب، قادماً من موقع قريب، إلى مكان أو كائن، والتفاعل مع المكان أو الكائن "، وهي:
أَزِفَ - يَأْزَفُ، دَنَا - يَدْنُوْ، قَرُبَ - يَقْرُبُ، قَصُرَ - يَقْصُرُ، زَلَفَ - يَزْلِفُ، هَلَّ - يَهِِلُّ
يفرق لفظاً:
دَنِيَ - يَدْنَى (دَنُؤَ - يَدْنُؤُ)+ الكائن: يخس ويرذل ويقبح وتقل قيمته وجودته
دَنَا - يَدْنُوْ + الكائن: ضد قصو: تحرك نحو المراقب فقلت وصغرت المسافة بينه وبين المراقب
دَانَ - يَدُوْن + الكائن: يقل مقداره وطاقته وحجمه ومنزلتهً
ملاحظة: لفظ " أدنى ": اسم تفضيل مشترك لفظاً تماماً بين الألفاظ الثلاثة:
أَدْنَى: أخس وأقبح وأقل جودة، وهو من " دَنِيَ - يَدْنَى (دَنُؤَ - يَدْنُؤُ) - داني":﴿أتستبدلون الذي هو أدنى بالذي هو خير﴾
أَدْنَى: أقرب زماناً ومكاناً، وهو من " دَنَا - يَدْنُوْ - داني":﴿في أدنى الأرض﴾
أَدْنَى: أَقَلّ مقداراً أو حجماً أو زمناً، وهو من" دَانَ - يَدُوْن - داني":﴿ولا أدنى من ذلك ولا أكثر إلا هو معهم﴾
ذلك أَدْنَى أَن: بحيث يكون في موقع هو الأقل في بعده عن موقع المراقبة: من " دَنَا - يَدْنُو " ، أو هو أقل مقداراً ودرجة (من دَانَ - يَدُوْنُ)
﴿ذلك أدنى ألا تعولوا﴾: بحيث تصبحون في موقع هو الأقرب من أن لا تعولوا، أو: على الأقل أن لا تعولوا
﴿ذلك أدنى أن يأتوا بالشهادة على وجهها﴾: بحيث يصبحون في موقع هو الأقرب من أن يأتوا بالشهادة على وجهها، أو: على الأقل أن يأتو الشهادة على وجهها
﴿ذلك أدنى أن يعرفن فلا يؤذين﴾: بحيث يصبحون في موقع هو الأقرب من أن يعرفن فلا يؤذين، أو: على الأقل أن يعرفن فلا يؤذين
دنا - يدنو - دان - داني - دانية
 	﴿ثم دنا فتدلى (8)﴾ النجم
دان - داني - دانية
 ﴿وهو الذي أنزل من السماء ماء فأخرجنا به نبات كل شيء فأخرجنا منه خضرا نخرج منه حبا متراكبا ومن النخل من طلعها قنوان دانية وجنات من أعناب والزيتون والرمان مشتبها وغير متشابه انظروا إلى ثمره إذا أثمر وينعه إن في ذلكم لآيات لقوم يؤمنون(99)﴾ الأنعام ﴿ودانية عليهم ظلالها وذللت قطوفها تذليلا (14)﴾ الإنسان
 	﴿متكئين على فرش بطائنها من إستبرق وجنى الجنتين دان (54)﴾ الرحمن ﴿قطوفها دانية (23)﴾ الحاقة
أدنى
 ﴿فكان قاب قوسين أو أدنى (9)﴾ النجم ﴿في أدنى الأرض وهم من بعد غلبهم سيغلبون(3)﴾ الروم
ذلك أدنى أن
 	﴿وإن خفتم ألا تقسطوا في اليتامى فانكحوا ما طاب لكم من النساء مثنى وثلاث ورباع فإن خفتم ألا تعدلوا فواحدة أو ما ملكت أيمانكم ذلك أدنى ألا تعولوا (3)﴾ النساء ﴿ياأيها النبي قل لأزواجك وبناتك ونساء المؤمنين يدنين عليهن من جلابيبهن ذلك أدنى أن يعرفن فلا يؤذين وكان الله غفورا رحيما(59)﴾ الأحزاب
 	﴿ترجي من تشاء منهن وتؤوي إليك من تشاء ومن ابتغيت ممن عزلت فلا جناح عليك ذلك أدنى أن تقر أعينهن ولا يحزن ويرضون بما آتيتهن كلهن والله يعلم ما في قلوبكم وكان الله عليما حليما(51)﴾ الأحزاب
 	﴿ياأيها الذين آمنوا إذا تداينتم بدين إلى أجل مسمى فاكتبوه وليكتب بينكم كاتب بالعدل ولا يأب كاتب أن يكتب كما علمه الله فليكتب وليملل الذي عليه الحق وليتق الله ربه ولا يبخس منه شيئا فإن كان الذي عليه الحق سفيها أو ضعيفا أو لا يستطيع أن يمل هو فليملل وليه بالعدل واستشهدوا شهيدين من رجالكم فإن لم يكونا رجلين فرجل وامرأتان ممن ترضون من الشهداء أن تضل إحداهما فتذكر إحداهما الأخرى ولا يأب الشهداء إذا ما دعوا ولا تسأموا أن تكتبوه صغيرا أو كبيرا إلى أجله ذلكم أقسط عند الله وأقوم للشهادة وأدنى ألا ترتابوا إلا أن تكون تجارة حاضرة تديرونها بينكم فليس عليكم جناح ألا تكتبوها وأشهدوا إذا تبايعتم ولا يضار كاتب ولا شهيد وإن تفعلوا فإنه فسوق بكم واتقوا الله ويعلمكم الله والله بكل شيء عليم(282)﴾ البقرة ﴿ذلك أدنى أن يأتوا بالشهادة على وجهها أو يخافوا أن ترد أيمان بعد أيمانهم واتقوا الله واسمعوا والله لا يهدي القوم الفاسقين(108)﴾ المائدة
الدنيا - الحياة الدنيا
 	﴿إذ أنتم بالعدوة الدنيا وهم بالعدوة القصوى والركب أسفل منكم ولو تواعدتم لاختلفتم في الميعاد ولكن ليقضي الله أمرا كان مفعولا ليهلك من هلك عن بينة ويحيا من حي عن بينة وإن الله لسميع عليم(42)﴾ الأنفال
الحياة الدنيا
الأمر بالتفكر بالدنيا والآخرة﴿يسألونك عن الخمر والميسر قل فيهما إثم كبير ومنافع للناس وإثمهما أكبر من نفعهما ويسألونك ماذا ينفقون قل العفو كذلك يبين الله لكم الآيات لعلكم تتفكرون(219) في الدنيا والآخرة ويسألونك عن اليتامى قل إصلاح لهم خير وإن تخالطوهم فإخوانكم والله يعلم المفسد من المصلح ولو شاء الله لأعنتكم إن الله عزيز حكيم(220)﴾ البقرة
مثل الحياة الدنيا	﴿إنما مثل الحياة الدنيا كماء أنزلناه من السماء فاختلط به نبات الأرض مما يأكل الناس والأنعام حتى إذا أخذت الأرض زخرفها وازينت وظن أهلها أنهم قادرون عليها أتاها أمرنا ليلا أو نهارا فجعلناها حصيدا كأن لم تغن بالأمس كذلك نفصل الآيات لقوم يتفكرون(24)﴾ يونس ﴿واضرب لهم مثل الحياة الدنيا كماء أنزلناه من السماء فاختلط به نبات الأرضفأصبح هشيما تذروه الرياح وكان الله على كل شيء مقتدرا(45)﴾ الكهف
قسم المعيشة	﴿أهم يقسمون رحمة ربك نحن قسمنا بينهم معيشتهم في الحياة الدنيا ورفعنا بعضهم فوق بعض درجات ليتخذ بعضهم بعضا سخريا ورحمة ربك خير مما يجمعون(32)﴾ الزخرف
لعب ولهو	﴿إنما الحياة الدنيا لعب ولهو وإن تؤمنوا وتتقوا يؤتكم أجوركم ولا يسألكم أموالكم(36)﴾ محمد ﴿اعلموا أنما الحياة الدنيا لعب ولهو وزينة وتفاخر بينكم وتكاثر في الأموال والأولاد كمثل غيث أعجب الكفار نباته ثم يهيج فتراه مصفرا ثم يكون حطاما وفي الآخرة عذاب شديد ومغفرة من الله ورضوان وما الحياة الدنيا إلا متاع الغرور(20)﴾ الحديد
وزينة ومال وبنون	﴿المال والبنون زينة الحياة الدنيا والباقيات الصالحات خير عند ربك ثوابا وخير أملا(46)﴾ الكهف
الحياة الدنيا في الآخرة
 ﴿المال والبنون زينة الحياة الدنيا والباقيات الصالحات خير عند ربك ثوابا وخير أملا(46)﴾ الكهف
متاع وزينة الآخرة خير	﴿وما أوتيتم من شيء فمتاع الحياة الدنيا وزينتها وما عند الله خير وأبقى أفلا تعقلون(60)﴾ القصص ﴿فما أوتيتم من شيء فمتاع الحياة الدنيا وما عند الله خير وأبقى للذين آمنوا وعلى ربهم يتوكلون (36)﴾ الشورى
الشهوات في الآخرة خير	﴿زين للناس حب الشهوات من النساء والبنين والقناطير المقنطرة من الذهب والفضة والخيل المسومة والأنعام والحرث ذلك متاع الحياة الدنيا والله عنده حسن المآب(14)﴾ آل عمران ﴿ولولا أن يكون الناس أمة واحدة لجعلنا لمن يكفر بالرحمان لبيوتهم سقفا من فضة ومعارج عليها يظهرون(33)ولبيوتهم أبوابا وسررا عليها يتكئون(34) وزخرفا وإن كل ذلك لما متاع الحياة الدنيا والآخرة عند ربك للمتقين (35)﴾ الزخرف
الحياة في الآخرة أطول	﴿ألم تر إلى الذين قيل لهم كفوا أيديكم وأقيموا الصلاة وآتوا الزكاة فلما كتب عليهم القتال إذا فريق منهم يخشون الناس كخشية الله أو أشد خشية وقالوا ربنا لم كتبت علينا القتال لولا أخرتنا إلى أجل قريب قل متاع الدنيا قليل والآخرة خير لمن اتقى ولا تظلمون فتيلا(77)﴾ النساء ﴿ياأيها الذين آمنوا ما لكم إذا قيل لكم انفروا في سبيل الله اثاقلتم إلى الأرض أرضيتم بالحياة الدنيا من الآخرة فما متاع الحياة الدنيا في الآخرة إلا قليل(38)﴾ التوبة
الحياة في الآخرة قرار ( دائمة )	﴿وما هذه الحياة الدنيا إلا لهو ولعب وإن الدار الآخرة لهي الحيوان لو كانوا يعلمون(64)﴾ العنكبوت ﴿ياقوم إنما هذه الحياة الدنيا متاع وإن الآخرة هي دار القرار (39)﴾ غافر
الحياة الدنيا متاع للآخرة	﴿الله يبسط الرزق لمن يشاء ويقدر وفرحوا بالحياة الدنيا وما الحياة الدنيا في الآخرة إلا متاع (26)﴾ الرعد ﴿كل نفس ذائقة الموت وإنما توفون أجوركم يوم القيامة فمن زحزح عن النار وأدخل الجنة فقد فاز وما الحياة الدنيا إلا متاع الغرور (185)﴾ آل عمران
وإلى الله المرجع	﴿متاع في الدنيا ثم إلينا مرجعهم ثم نذيقهم العذاب الشديد بما كانوا يكفرون(70)﴾ يونس ﴿فلما أنجاهم إذا هم يبغون في الأرض بغير الحق ياأيها الناس إنما بغيكم على أنفسكم متاع الحياة الدنيا ثم إلينا مرجعكم فننبئكم بما كنتم تعملون(23)﴾ يونس
الواجب أن يكون عليه موقف الناس من الحياة الدنيا والآخرة
 ﴿وابتغ فيما آتاك الله الدار الآخرة ولا تنس نصيبك من الدنيا وأحسن كما أحسن الله إليك ولا تبغ الفساد في الأرض إن الله لا يحب المفسدين(77)﴾ القصص
لا تغرنكم الحياة الدنيا	﴿ياأيها الناس اتقوا ربكم واخشوا يوما لا يجزي والد عن ولده ولا مولود هو جاز عن والده شيئا إن وعد الله حق فلا تغرنكم الحياة الدنيا ولا يغرنكم بالله الغرور(33)﴾ لقمان ﴿ياأيها الناس إن وعد الله حق فلا تغرنكم الحياة الدنيا ولا يغرنكم بالله الغرور(5)﴾ فاطر
 	﴿وقيل للذين اتقوا ماذا أنزل ربكم قالوا خيرا للذين أحسنوا في هذه الدنيا حسنة ولدار الآخرة خير ولنعم دار المتقين(30)﴾ النحل ﴿قل ياعباد الذين آمنوا اتقوا ربكم للذين أحسنوا في هذه الدنيا حسنة وأرض الله واسعة إنما يوفى الصابرون أجرهم بغير حساب(10)﴾ الزمر
 	﴿وإن جاهداك على أن تشرك بي ما ليس لك به علم فلا تطعهما وصاحبهما في الدنيا معروفا واتبع سبيل من أناب إلي ثم إلي مرجعكم فأنبئكم بما كنتم تعملون(15)﴾ لقمان
موقف الناس عموماً من الحياة الدنيا والاخرة
1) موقف محمود
ربنا آتنا في الدنيا حسنة وفي الآخرة حسنة وقنا عذاب النار  ﴿ومنهم من يقول ربنا آتنا في الدنيا حسنة وفي الآخرة حسنة وقنا عذاب النار(201)﴾ البقرة ﴿واكتب لنا في هذه الدنيا حسنة وفي الآخرة إنا هدنا إليك قال عذابي أصيب به من أشاء ورحمتي وسعت كل شيء فسأكتبها للذين يتقون ويؤتون الزكاة والذين هم بآياتنا يؤمنون(156)﴾ الأعراف
 	﴿فليقاتل في سبيل الله الذين يشرون الحياة الدنيا بالآخرة ومن يقاتل في سبيل الله فيقتل أو يغلب فسوف نؤتيه أجرا عظيما(74)﴾ النساء
 	﴿قل من حرم زينة الله التي أخرج لعباده والطيبات من الرزق قل هي للذين آمنوا في الحياة الدنيا خالصة يوم القيامة كذلك نفصل الآيات لقوم يعلمون(32)﴾ الأعراف
 	﴿قالوا لن نؤثرك على ما جاءنا من البينات والذي فطرنا فاقض ما أنت قاض إنما تقضي هذه الحياة الدنيا (72)﴾ طه
 	﴿لا جرم أنما تدعونني إليه ليس له دعوة في الدنيا ولا في الآخرة وأن مردنا إلى الله وأن المسرفين هم أصحاب النار(43)﴾ غافر
2) موقف مذموم
غير مؤمنين بالآخرة﴿وقالوا إن هي إلا حياتنا الدنيا وما نحن بمبعوثين (29)﴾ الأنعام ﴿إن هي إلا حياتنا الدنيا نموت ونحيا وما نحن بمبعوثين (37)﴾ المؤمنون
 	﴿وقالوا ما هي إلا حياتنا الدنيا نموت ونحيا وما يهلكنا إلا الدهر وما لهم بذلك من علم إن هم إلا يظنون(24)﴾ الجاثية
غافلون عن الآخرة	﴿يعلمون ظاهرا من الحياة الدنيا وهم عن الآخرة هم غافلون (7)﴾ الروم
ضل سعيهم في الحياة الدنيا	﴿الذين ضل سعيهم في الحياة الدنيا وهم يحسبون أنهم يحسنون صنعا(104)﴾ الكهف
 	﴿وقال إنما اتخذتم من دون الله أوثانا مودة بينكم في الحياة الدنيا ثم يوم القيامة يكفر بعضكم ببعض ويلعن بعضكم بعضا ومأواكم النار وما لكم من ناصرين(25)﴾ العنكبوت
غرتهم الحياة الدنيا	﴿ذلكم بأنكم اتخذتم آيات الله هزوا وغرتكم الحياة الدنيا فاليوم لا يخرجون منها ولا هم يستعتبون(35)﴾ الجاثية { يامعشر الجن والإنس ألم يأتكم رسل منكم يقصون عليكم آياتي وينذرونكم لقاء يومكم هذا قالوا شهدنا على أنفسنا وغرتهم الحياة الدنيا وشهدوا على أنفسهم أنهم كانوا كافرين(130)  الأنعام
غرتهم الحياة الدنيا	﴿وذر الذين اتخذوا دينهم لعبا ولهوا وغرتهم الحياة الدنيا وذكر به أن تبسل نفس بما كسبت ليس لها من دون الله ولي ولا شفيع وإن تعدل كل عدل لا يؤخذ منها أولئك الذين أبسلوا بما كسبوا لهم شراب من حميم وعذاب أليم بما كانوا يكفرون(70)﴾ الأنعام ﴿الذين اتخذوا دينهم لهوا ولعبا وغرتهم الحياة الدنيا فاليوم ننساهم كما نسوا لقاء يومهم هذا وما كانوا بآياتنا يجحدون(51)﴾ الأعراف
استحبوا الحياة الدنيا على الآخرة	﴿ذلك بأنهم استحبوا الحياة الدنيا على الآخرة وأن الله لا يهدي القوم الكافرين(107)﴾ النحل ﴿الذين يستحبون الحياة الدنيا على الآخرة ويصدون عن سبيل الله ويبغونها عوجا أولئك في ضلال بعيد(3)﴾ إبراهيم
آثر الحياة الدنيا	﴿وآثر الحياة الدنيا (38)﴾ النازعات ﴿بل تؤثرون الحياة الدنيا (16)﴾الأعلى
يقول ربنا آتنا في الدنيا وما له في الآخرة من خلاق	﴿فإذا قضيتم مناسككم فاذكروا الله كذكركم آباءكم أو أشد ذكرا فمن الناس من يقول ربنا آتنا في الدنيا وما له في الآخرة من خلاق (200)﴾ البقرة ﴿زين للذين كفروا الحياة الدنيا ويسخرون من الذين آمنوا والذين اتقوا فوقهم يوم القيامة والله يرزق من يشاء بغير حساب(212)﴾ البقرة
استمتعوا بالحياة الدنيا	﴿ويوم يعرض الذين كفروا على النار أذهبتم طيباتكم في حياتكم الدنيا واستمتعتم بها فاليوم تجزون عذاب الهون بما كنتم تستكبرون في الأرض بغير الحق وبما كنتم تفسقون (20)﴾ الأحقاف ﴿وقال الملأ من قومه الذين كفروا وكذبوا بلقاء الآخرة وأترفناهم في الحياة الدنيا ما هذا إلا بشر مثلكم يأكل مما تأكلون منه ويشرب مما تشربون (33)﴾ المؤمنون
رضوا بالحياة الدنيا	﴿ياأيها الذين آمنوا ما لكم إذا قيل لكم انفروا في سبيل الله اثاقلتم إلى الأرض أرضيتم بالحياة الدنيا من الآخرة فما متاع الحياة الدنيا في الآخرة إلا قليل(38)﴾ التوبة ﴿إن الذين لا يرجون لقاءنا ورضوا بالحياة الدنيا واطمأنوا بها والذين هم عن آياتنا غافلون (7)﴾ يونس
يريدون الحياة الدنيا	﴿فأعرض عن من تولى عن ذكرنا ولم يرد إلا الحياة الدنيا (29)﴾ النجم ﴿فخرج على قومه في زينته قال الذين يريدون الحياة الدنيا ياليت لنا مثل ما أوتي قارون إنه لذو حظ عظيم(79)﴾ القصص
يريدون عرض الحياة الدنيا	﴿ما كان لنبي أن يكون له أسرى حتى يثخن في الأرض تريدون عرض الدنيا والله يريد الآخرة والله عزيز حكيم(67)﴾ الأنفال ﴿ياأيها الذين آمنوا إذا ضربتم في سبيل الله فتبينوا ولا تقولوا لمن ألقى إليكم السلام لست مؤمنا تبتغون عرض الحياة الدنيا فعند الله مغانم كثيرة كذلك كنتم من قبل فمن الله عليكم فتبينوا إن الله كان بما تعملون خبيرا(94)﴾ النساء
تبتغون عرض الحياة الدنيا	﴿وليستعفف الذين لا يجدون نكاحا حتى يغنيهم الله من فضله والذين يبتغون الكتاب مما ملكت أيمانكم فكاتبوهم إن علمتم فيهم خيرا وآتوهم من مال الله الذي آتاكم ولا تكرهوا فتياتكم على البغاء إن أردن تحصنا لتبتغوا عرض الحياة الدنيا ومن يكرهن فإن الله من بعد إكراههن غفور رحيم(33)﴾ النور
يريد زينة الحياة الدنيا	﴿واصبر نفسك مع الذين يدعون ربهم بالغداة والعشي يريدون وجهه ولا تعد عيناك عنهم تريد زينة الحياة الدنيا ولا تطع من أغفلنا قلبه عن ذكرنا واتبع هواه وكان أمره فرطا(28)﴾ الكهف ﴿ياأيها النبي قل لأزواجك إن كنتن تردن الحياة الدنيا وزينتها فتعالين أمتعكن وأسرحكن سراحا جميلا (28)﴾ الأحزاب
 	﴿ولا تمدن عينيك إلى ما متعنا به أزواجا منهم زهرة الحياة الدنيا لنفتنهم فيه ورزق ربك خير وأبقى(131)﴾ طه
اشتروا الحياة الدنيا بالآخرة	﴿أولئك الذين اشتروا الحياة الدنيا بالآخرة فلا يخفف عنهم العذاب ولا هم ينصرون(86)﴾ البقرة
 	﴿وقال موسى ربنا إنك آتيت فرعون وملأه زينة وأموالا في الحياة الدنيا ربنا ليضلوا عن سبيلك ربنا اطمس على أموالهم واشدد على قلوبهم فلا يؤمنوا حتى يروا العذاب الأليم(88)﴾ يونس
 	﴿ومن الناس من يعجبك قوله في الحياة الدنيا ويشهد الله على ما في قلبه وهو ألد الخصام (204)﴾ البقرة
العاقبة تجاه موقف الناس من الحياة الدنيا والآخرة
1) العاقبة بشكل عام
 ﴿ولقد صدقكم الله وعده إذ تحسونهم بإذنه حتى إذا فشلتم وتنازعتم في الأمر وعصيتم من بعد ما أراكم ما تحبون منكم من يريد الدنيا ومنكم من يريد الآخرة ثم صرفكم عنهم ليبتليكم ولقد عفا عنكم والله ذو فضل على المؤمنين(152)﴾ آل عمران
 	﴿من كان يريد الحياة الدنيا وزينتها نوف إليهم أعمالهم فيها وهم فيها لا يبخسون (15)﴾ هود ﴿من كان يريد ثواب الدنيا فعند الله ثواب الدنيا والآخرة وكان الله سميعا بصيرا(134)﴾ النساء
 	﴿من كان يريد حرث الآخرة نزد له في حرثه ومن كان يريد حرث الدنيا نؤته منها وما له في الآخرة من نصيب (20)﴾ الشورى ﴿وما كان لنفس أن تموت إلا بإذن الله كتابا مؤجلا ومن يرد ثواب الدنيا نؤته منها ومن يرد ثواب الآخرة نؤته منها وسنجزي الشاكرين(145)﴾ آل عمران
2) العاقبة : رحمة في الدنيا
 ﴿فلولا كانت قرية آمنت فنفعها إيمانها إلا قوم يونس لما آمنوا كشفنا عنهم عذاب الخزي في الحياة الدنيا ومتعناهم إلى حين(98)﴾ يونس
3) العاقبة : بشرى في الدنيا والآخرة
البشرى﴿لهم البشرى في الحياة الدنيا وفي الآخرة لا تبديل لكلمات الله ذلك هو الفوز العظيم   (64)﴾ يونس ﴿فآتاهم الله ثواب الدنيا وحسن ثواب الآخرة والله يحب المحسنين(148)﴾ آل عمران
فضل ورحمة	﴿ولولا فضل الله عليكم ورحمته في الدنيا والآخرة لمسكم في ما أفضتم فيه عذاب عظيم (14)﴾ النور
التثبيت	﴿يثبت الله الذين آمنوا بالقول الثابت في الحياة الدنيا وفي الآخرة ويضل الله الظالمين ويفعل الله ما يشاء    (27)﴾ إبراهيم
النصر	﴿إنا لننصر رسلنا والذين آمنوا في الحياة الدنيا ويوم يقوم الأشهاد (51)﴾ غافر ﴿من كان يظن أن لن ينصره الله في الدنيا والآخرة فليمدد بسبب إلى السماء ثم ليقطع فلينظر هل يذهبن كيده ما يغيظ(15)﴾ الحج
الولاية	﴿رب قد آتيتني من الملك وعلمتني من تأويل الأحاديث فاطر السماوات والأرض أنت ولي في الدنيا والآخرة توفني مسلما وألحقني بالصالحين(101)﴾ يوسف ﴿نحن أولياؤكم في الحياة الدنيا وفي الآخرة ولكم فيها ما تشتهي أنفسكم ولكم فيها ما تدعون(31)﴾ فصلت
حسنة في الدنيا وأجر في الآخرة	﴿والذين هاجروا في الله من بعد ما ظلموا لنبوئنهم في الدنيا حسنة ولأجر الآخرة أكبر لو كانوا يعلمون (41)﴾ النحل ﴿وآتيناه في الدنيا حسنة وإنه في الآخرة لمن الصالحين (122)﴾ النحل
وجيهاً	﴿إذ قالت الملائكة يامريم إن الله يبشرك بكلمة منه اسمه المسيح عيسى ابن مريم وجيها في الدنيا والآخرة ومن المقربين(45)﴾ آل عمران
اصطفاه في الدنيا ومنزلة في الآخرة	﴿ووهبنا له إسحاق ويعقوب وجعلنا في ذريته النبوة والكتاب وآتيناه أجره في الدنيا وإنه في الآخرة لمن الصالحين (27)﴾ العنكبوت ﴿ومن يرغب عن ملة إبراهيم إلا من سفه نفسه ولقد اصطفيناه في الدنيا وإنه في الآخرة لمن الصالحين(130)﴾ البقرة
4) العاقبة : متاع في الدنيا وعذاب في الآخرة
 ﴿أفمن وعدناه وعدا حسنا فهو لاقيه كمن متعناه متاع الحياة الدنيا ثم هو يوم القيامة من المحضرين (61)﴾ القصص
5) العاقبة : خسران وعذاب في الدنيا والآخرة
1) حبطت أعمالهم في الدنيا والاخرة
النفاق﴿فلا تعجبك أموالهم ولا أولادهم إنما يريد الله ليعذبهم بها في الحياة الدنيا وتزهق أنفسهم وهم كافرون (55)﴾ التوبة ﴿ولا تعجبك أموالهم وأولادهم إنما يريد الله أن يعذبهم بها في الدنيا وتزهق أنفسهم وهم كافرون (85)﴾ التوبة
 	﴿مثل ما ينفقون في هذه الحياة الدنيا كمثل ريح فيها صر أصابت حرث قوم ظلموا أنفسهم فأهلكته وما ظلمهم الله ولكن أنفسهم يظلمون(117)﴾ آل عمران
الردة	﴿يسألونك عن الشهر الحرام قتال فيه قل قتال فيه كبير وصد عن سبيل الله وكفر به والمسجد الحرام وإخراج أهله منه أكبر عند الله والفتنة أكبر من القتل ولا يزالون يقاتلونكم حتى يردوكم عن دينكم إن استطاعوا ومن يرتدد منكم عن دينه فيمت وهو كافر فأولئك حبطت أعمالهم في الدنيا والآخرة وأولئك أصحاب النار هم فيها خالدون(217)﴾ البقرة ﴿ومن الناس من يعبد الله على حرف فإن أصابه خير اطمأن به وإن أصابته فتنة انقلب على وجهه خسر الدنيا والآخرة ذلك هو الخسران المبين(11)﴾ الحج
الكفر	﴿إن الذين يكفرون بآيات الله ويقتلون النبيين بغير حق ويقتلون الذين يأمرون بالقسط من الناس فبشرهم بعذاب أليم(21)أولئك الذين حبطت أعمالهم في الدنيا والآخرة وما لهم من ناصرين(22)﴾ آل عمران ﴿كالذين من قبلكم كانوا أشد منكم قوة وأكثر أموالا وأولادا فاستمتعوا بخلاقهم فاستمتعتم بخلاقكم كما استمتع الذين من قبلكم بخلاقهم وخضتم كالذي خاضواأولئك حبطت أعمالهم في الدنيا والآخرة وأولئك هم الخاسرون(69)﴾ التوبة
2) عذاب في الدنيا والاخرة
الردة﴿يحلفون بالله ما قالوا ولقد قالوا كلمة الكفر وكفروا بعد إسلامهم وهموا بما لم ينالوا وما نقموا إلا أن أغناهم الله ورسوله من فضله فإن يتوبوا يكن خيرا لهم وإن يتولوا يعذبهم الله عذابا أليما في الدنيا والآخرة وما لهم في الأرض من ولي ولا نصير(74)﴾ التوبة ﴿ياأيها الرسول لا يحزنك الذين يسارعون في الكفر من الذين قالوا آمنا بأفواههم ولم تؤمن قلوبهم ومن الذين هادوا سماعون للكذب سماعون لقوم آخرين لم يأتوك يحرفون الكلم من بعد مواضعه يقولون إن أوتيتم هذا فخذوه وإن لم تؤتوه فاحذروا ومن يرد الله فتنته فلن تملك له من الله شيئا أولئك الذين لم يرد الله أن يطهر قلوبهم لهم في الدنيا خزي ولهم في الآخرة عذاب عظيم (41)﴾ المائدة
النفاق	﴿ومن أظلم ممن منع مساجد الله أن يذكر فيها اسمه وسعى في خرابها أولئك ما كان لهم أن يدخلوها إلا خائفين لهم في الدنيا خزي ولهم في الآخرة عذاب عظيم(114)﴾ البقرة ﴿إن الذين يحبون أن تشيع الفاحشة في الذين آمنوا لهم عذاب أليم في الدنيا والآخرة والله يعلم وأنتم لا تعلمون(19)﴾ النور
النفاق	﴿إن الذين يرمون المحصنات الغافلات المؤمنات لعنوا في الدنيا والآخرة ولهم عذاب عظيم(23)﴾ النور ﴿إن الذين يؤذون الله ورسوله لعنهم الله في الدنيا والآخرة وأعد لهم عذابا مهينا(57)﴾
 	﴿هاأنتم هؤلاء جادلتم عنهم في الحياة الدنيا فمن يجادل الله عنهم يوم القيامة أم من يكون عليهم وكيلا(109)﴾ النساء
محاربة حكم الله	﴿إنما جزاء الذين يحاربون الله ورسوله ويسعون في الأرض فسادا أن يقتلوا أو يصلبوا أو تقطع أيديهم وأرجلهم من خلاف أو ينفوا من الأرض ذلك لهم خزي في الدنيا ولهم في الآخرة عذاب عظيم (33)﴾ المائدة
الصد عن قيام حكم الله	﴿أفمن هو قائم على كل نفس بما كسبت وجعلوا لله شركاء قل سموهم أم تنبئونه بما لا يعلم في الأرض أم بظاهر من القولبل زين للذين كفروا مكرهم وصدوا عن السبيل ومن يضلل الله فما له من هاد(33) لهم عذاب في الحياة الدنيا ولعذاب الآخرة أشق وما لهم من الله من واق(34)﴾ الرعد ﴿ثاني عطفه ليضل عن سبيل الله له في الدنيا خزي ونذيقه يوم القيامة عذاب الحريق(9)﴾ الحج
قبول بعض من حكم الله في الكتاب ورفض بعض	﴿ثم أنتم هؤلاء تقتلون أنفسكم وتخرجون فريقا منكم من ديارهم تتظاهرون عليهم بالإثم والعدوان وإن يأتوكم أسارى تفادوهم وهو محرم عليكم إخراجهم أفتؤمنون ببعض الكتاب وتكفرون ببعض فما جزاء من يفعل ذلك منكم إلا خزي في الحياة الدنيا ويوم القيامة يردون إلى أشد العذاب وما الله بغافل عما تعملون(85)﴾ البقرة
أمثلة على هذه العاقبة
بعض كفار أهل الكتاب﴿ولولا أن كتب الله عليهم الجلاء لعذبهم في الدنيا ولهم في الآخرة عذاب النار(3)﴾ الحشر ﴿إن الذين اتخذوا العجل سينالهم غضب من ربهم وذلة في الحياة الدنيا وكذلك نجزي المفترين(152)﴾ الأعراف ﴿قال الله ياعيسى إني متوفيك ورافعك إلي ومطهرك من الذين كفروا وجاعل الذين اتبعوك فوق الذين كفروا إلى يوم القيامة ثم إلي مرجعكم فأحكم بينكم فيما كنتم فيه تختلفون(55) فأما الذين كفروا فأعذبهم عذابا شديدا في الدنيا والآخرة وما لهم من ناصرين(56)﴾ آل عمران
قوم فرعون     قوم عاد	﴿فأخذناه وجنوده فنبذناهم في اليم فانظر كيف كان عاقبة الظالمين(40)وجعلناهم أئمة يدعون إلى النار ويوم القيامة لا ينصرون(41) وأتبعناهم في هذه الدنيا لعنة ويوم القيامة هم من المقبوحين (42)﴾ القصص ﴿وأتبعوا في هذه الدنيا لعنة ويوم القيامة ألا إن عادا كفروا ربهم ألا بعدا لعاد قوم هود (60)﴾ هود
الذين من قبلهم  	﴿كذب الذين من قبلهم فأتاهم العذاب من حيث لا يشعرون(25) فأذاقهم الله الخزي في الحياة الدنيا ولعذاب الآخرة أكبر لو كانوا يعلمون (26)﴾ الزمر ﴿فأرسلنا عليهم ريحا صرصرا في أيام نحسات لنذيقهم عذاب الخزي في الحياة الدنيا ولعذاب الآخرة أخزى وهم لا ينصرون(16)﴾ فصلت
 	﴿فقضاهن سبع سماوات في يومين وأوحى في كل سماء أمرها وزينا السماء الدنيا بمصابيح وحفظا ذلك تقدير العزيز العليم (12)﴾ فصلت { ولقد زينا السماء الدنيا بمصابيح وجعلناها رجوما للشياطين وأعتدنا لهم عذاب السعير (5)  الملك
 	﴿إنا زينا السماء الدنيا بزينة الكواكب (6)﴾ الصافات
أدْنى - يدني
 ﴿ياأيها النبي قل لأزواجك وبناتك ونساء المؤمنين يدنين عليهن من جلابيبهن ذلك أدنى أن يعرفن فلا يؤذين وكان الله غفورا رحيما(59)﴾ الأحزاب
مختار الصحاح
● [دنا] د ن ا: دَنَا منه من باب سما وسميت الدُّنْيا لدنوها والجمع الدُّنَا مثل الكبرى والكبر وأصله دنو فحذفت الواو لاجتماع الساكنين والنسبة إليها دُنْيَاوِيٌّ وقيل دُنْيَوِيٌّ و دُنْيِيٌّ و دَانَى بين الأمرين قارب وبينهما دَنَاوَةٌ أي قرابة أو قرب و الدَّنِيءُ بمعنى الدون مهموز وقد سبق في د ن أ وفي الحديث ﴿إذا أكلتم فَدَنُّوا﴾ أي كلوا مما يليكم و تَدَنَّى فلان أي دنا قليلا قليلا و تَدَانَوْا دنا بعضهم من بعض
الراغب
دنا
- الدنو: القرب بالذات، أو بالحكم، ويستعمل في المكان والزمان والمنزلة. قال تعالى: }ومن النخل من طلعها قنوان دانية﴿[الأنعام/99]، وقال تعالى:﴾ثم دنا فتدلى﴿[النجم/8]، هذا بالحكم. ويعبر بالأدنى تارة عن الأصغر، فيقابل بالأكبر نحو:﴾ولا أدنى من ذلك ولا أكثر﴿(سورة المجادلة: آية 7. وقرأ الحسن (ولا أكبر) وهي قراءة شاذة، وهي محل الاستشهاد)، وتارة عن الأرذل فيقابل بالخير، نحو:﴾أتستبدلون الذي هو أدنى بالذي هو خير﴿[البقرة/61]، وعن الأول فيقابل بالآخر، نحو:﴾خسر الدنيا والآخرة﴿[الحج/11]، وقوله:﴾وآتيناه في الدنيا حسنة وإنه في الآخرة لمن الصالحين﴿[النحل/122]، وتارة عن الأقرب، فيقابل بالأقصى نحو:﴾إذ أنتم بالعدوة الدنيا وهم بالعدوة القصوى﴿[الأنفال/42]، وجمع الدنيا الدنى، نحو الكبرى والكبر، والصغرى والصغر. وقوله تعالى:﴾ذلك أدنى أن يأتوا بالشهادة﴿[المائدة/108]، أي: أقرب لنفوسهم أن تتحرى العدالة في إقامة الشهادة، وعلى ذلك قوله تعالى:﴾ذلك أدنى أن تقر أعينهن﴿[الأحزاب/51]، وقوله تعالى:﴾لعلكم تتفكرون في الدنيا والآخرة﴿[البقرة/220]، متناول للأحوال التي في النشأة الأولى، وما يكون في النشأة الآخرة، ويقال: دانيت بين الأمرين، وأدنيت أحدهما من الآخر. قال تعالى:﴾يدنين عليهن من جلابيبهن{ [الأحزاب/59]، وأدنت الفرس: دنا نتاجها. وخص الدنيء بالحقير القدر، ويقابل به السيئ؛ يقال: دنيء بين الدناءة. وما روي (إذا أكلتم فدنوا) (في النهاية: (سموا الله ودنوا، وسمتوا)، وكذا في غريب الحديث لابن قتيبة 3/745.
أي: إذا بدأتم بالأكل كلوا مما بين أيديكم، وسمتوا، أي: ادعوا للمطعم بالبركة. النهاية 2/137)، من الدون أي: كلوا مما يليكم.
ملخص اللسان
1.     دَنا من الشيء دنُوّاً ودَناوَةً: قَرُبَ ، وبينهما دناوة أَي قَرابة. والدَّناوةُ: القَرابة والقُربى. ودانَيْت بَيْنَ الشَّيْئَيْن: قَرَّبْت بَيْنَهما
2.     ودنَوْتُ منه دُنُوّاً وأَدْنَيْتُ غيري. وقال الليث: الدُّنُوُّ غيرُ مهموز مصدرُ دَنا يَدْنُو فهو دانٍ،
3.     وسُمِّيت الدُّنْيا لدُنُوِّها، ولأَنها دَنتْ وتأَخَّرَت الآخرة، وكذلك السماءُ الدُّنْيا هي القُرْبَى إلينا،
4.     والدُّنْيا: نَقِيضُ الآخرة، انْقَلَبت الواو فيها ياءً لأَن فُعْلى إِذا كانت اسماً من ذوات الواو أُبدلت واوُها ياءً
5.     الجَمْرة الدُّنْيا أَي القَرِيبة إِلى مِنىً، وهي فُعْلى من الدُّنُوِّ
6.     والدُّنا ما قرُبَ من خَيْرٍ أَو شَرٍّ.ويقال: دَنا وأَدْنى ودَنَّى إِذا قَرُبَ، قال: وأَدْنى إِذا عاشَ عَيْشاً ضَيِّقاً بعد سَعَةٍ. والأَدْنى: السَّفِلُ.
7.     أَتَسْتَبْدِلون الذي هو أَدْنى؛ أَي الذي هو أَخَسُّ،
8.     ويقال للخسيس: إِنه لَدنيٌّ من أَدْنِياءَ، بغير همز، وما كان دَنِيّاً ولَقَدْ دَنِيَ يَدْنى دَنىً ودَنايَةً. ويقال للرجل إِذا طَلَب أَمراً خسيساً: قد دَنَّى يُدَنِّي تَدْنِية.
9.    والدَّنِيُّ من الرجال: الساقط الضعيف الذي إِذا آواه الليل لم يَبْرَحْ ضَعْفاً،
لسان العرب
● -    دنا: دَنا من الشيء دنُوّاً ودَناوَةً: قَرُبَ. وفي حديث الإيمان:   ادْنُهْ؛ هو أَمْرٌ بالدُّنُوِّ والقُرْبِ، والهاء فيه للسكت، وجيءَ بها لبيان   الحركة. وبينهما دناوة أَي قَرابة. والدَّناوةُ: القَرابة والقُربى.   ويقال: ما تَزْدادُ منِّا إلا قُرْباً ودَناوةً؛ فرق بين مصدرِ دنا ومصدر   دَنُؤَ، فجعل مصدر دَنا دَناوةً ومصدر دَنُؤَ دَناءَةً؛ وقول ساعدة بن   جُؤيَّة يصف جبلاً:   إذا سَبَلُ العَماء دَنا عليه،   يَزِلُّ بِرَيْدِهِ ماءٌ زَلولُ   أَراد: دَنا منه. وأَدْنَيْته ودَنَّيْته. وفي الحديث: إذا أكَلْتُم   فسَمُّوا الله ودَنُّوا وسَمِّتُوا؛ معنى قوله دَنُّوا كُلُوا مم يَلِيكُم   وما دَنا منكم وقرب منكم، وسمِّتُوا أَي ادْعُوا للُمطْعِم بالبركة،   ودَنُّوا: فِعْلٌ من دَنا يَدْنُو أَي كُلُوا مما بين أَيدِيكم. واسْتَدْناه:   طلب منه الدُّنُوَّ، ودنَوْتُ منه دُنُوّاً وأَدْنَيْتُ غيري. وقال   الليث: الدُّنُوُّ غيرُ مهموز مصدرُ دَنا يَدْنُو فهو دانٍ، وسُمِّيت   الدُّنْيا لدُنُوِّها، ولأَنها دَنتْ وتأَخَّرَت الآخرة، وكذلك السماءُ الدُّنْيا   هي القُرْبَى إلينا، والنسبة إلى الدُّنيا دُنياوِيٌّ، ويقال   دُنْيَوِيٌّ ودُنْيِيٌّ؛ غيره: والنسبة إلى الدُّنيا دُنْياوِيٌّ؛ قال: وكذلك   النسبة إلى كل ما مُؤَنَّتُه نحو حُبْلَى ودَهْنا وأَشباه ذلك؛ وأَنشد:   بوَعْساء دَهْناوِيَّة التُّرْبِ طَيِّب   ابن سيده: وقوله تعالى ودَانِيةً عليهم ظِلالُها؛ إنما هو على حذف   الموصوف كأنه قال وجزاهم جَنَّة دانيةً عليهم فحذف جنة وأَقام دانية مُقامها؛   ومثله ما أَنشده سيبويه من قول الشاعر:   كأنَّكَ من جِمالِ بَني أُقَيْشٍ،   يُقَعْقَعُ خَلْفَ رِجْلَيْهِ بِشَنِّ   أَراد جَمَلٌ من جمالِ بن أُقَيْشٍ. وقال ابن جني: دانِيةً عليهم   ظِلالُها، منصوبة على الحال معطوفة على قوله: متكئين فيها على الأَرائِك؛ قال:   هذا هو القول الذي لا ضرورة فيه؛ قال وأَما قوله:   كأَنَّك من جِمالِ بَني أُقَيْشٍ   البيت، فإنما جاز ذلك في ضرورة الشِّعْر، ولو جاز لنا أَن نَجِدَ مِنْ   بعض المواضع اسماً لجعلناها اسماً ولم نحمل الكلام على حذف الموصوف وإقامة   الصفة مقامه، لأَنه نوع من الضرورة، وكتاب الله تعالى يَجِلّ عن ذلك؛   فأَما قول الأَعشى:   أَتَنْتَهُون ولَنْ يَنْهَى ذَوي شَطَطٍ،   كالطَّعْنِ يَذْهَبْ فيه الزَّيْتُ والفُتُلُ   فلو حملته على إقامة الصفة موضع الموصوف لكان أَقبح من تأَوُّل قوله   تعالى: ودانية عليهم ظلالها؛ على حذف الموصوف لأَن الكاف في بيت الأَعشى هي   الفاعلة في المعنى، ودانيةً في هذا القول إنما هي مَفْعول بها، والمفعول   قد يكون اسماً غير صريح نحو ظَنَنْتُ زيداً يقوم، والفاعل لا يكون إلا   إسماً صريحاً محضاً، فَهُمْ على إمْحاضه إسماً أَشدُّ مُحافظة من جميع   الأَسماء، أَلا ترى أَن المبتدأ قد يقع غيرَ اسمٍ محضٍ وهو قوله: تَسْمَعُ   بالمُعَيْديِّ خيرٌ مِن   أَن تَراهُ؟ فتسمع كما ترى فعل وتقديره أَن تسمع، فحذْفُهم أَنْ   ورفْعُهُم تَسمعُ يدل على أَن المبتدأ قد يمكن أَن يكون عندهم غيرَ اسمٍ صريح،   وإذا جاز هذا في المبتدأ على قُوَّة شبِهه بالفاعل في المفعول الذي يبعُد   عنهما أَجْوَزُ؛ فمن أَجل ذلك ارتفع الفعل في قول طَرَفة:   أَلا أَيُّهَذا الزَّاجِرِي أَحْضُرُ الوَغَى،   وأَنْ أَشْهَدَ اللَّذَّاتِ، هلْ أَنتَ مُخلِدي؟   عند كثير من الناس، لأَنه أَراد أَنْ أَحْضُرَ الوَغَى. وأَجاز سيبويه   في قولهم: مُرْهُ يَحْفِرُها أَن يكون الرفعُ على قوله أَنْ يَحْفِرَها،   فلما حُذِفت أَن ارتفع الفعل بعدها، وقد حَمَلَهم كثرةُ حذفِ أَن مع غير   الفاعل على أَن اسْتَجازُوا ذلك فيما لم يُسَمَّ فاعِلُه،وإِن كان ذلك   جارياً مَجْرى الفاعل وقائماً مقامه؛ وذلك نحو قول جميل:   جَزِعْتُ حِذارَ البَيْنِ، يَوْمَ تَحَمَّلُوا،   وحُقَّ لِمِثْلي، يا بُثَيْنَةُ، يَجْزَعُ   أَراد أَن يَجْزَع، على أَن هذا قليل شاذ، على أَنّ حذف أَنْ قد كثُر في   الكلام حتى صار كلا حَذْفٍ، أَلا ترى أَن جماعة استَخَفّوا نصف أَعْبُدَ   من قوله عزّ اسمُه: قُلْ أَفَغَيْرَ اللهِ تأْمُرُونِّي أَعْبُدَ؟ فلولا   أَنهم أَنِسُوا بحَذْفِ أَنْ من الكلام وإِرادَتِها لَمَا اسْتَخَفُّوا   انْتِصابِ أَعْبُدَ. ودَنَت الشمسُ للغُروبِ وأَدْنَت، وأَدْنَت   النَّاقَةُ إِذا دَنا نِتاجُها.   والدُّنْيا: نَقِيضُ الآخرة، انْقَلَبت الواو فيها ياءً لأَن فُعْلى   إِذا كانت اسماً من ذوات الواو أُبدلت واوُها ياءً، كما أُبدلت الواو مكان   الياء في فَعْلى، فأَدخَلوها عليها في فُعْلى ليَتكافآ في التغيير؛ قال   ابن سيده: هذا قول سيبويه، قال: وزدته أَنا بياناً. وحكى ابن الأَعرابي: ما   له دُنْياً ولا آخِرةٌ، فنَوّن دُنْياً تشبيهاً لها بفُعْلَلٍ، قال:   والأَصل أَن لا تُصْرَفَ لأَنها فُعْلى، والجمع دُناً مثل الكُبْرى والكُبَر   والصُّغْرى والصُّغَر، قال الجوهري: والأَصل دُنَوٌ، فحذفت الواو   لاجتماع الساكنين؛ قال ابن بري: صوابه فقلبت الواو أَلفاً لتحركها وانفتاح ما   قبلها، ثم حذفت الأَلف لالتقاء الساكنين، وهما الأَلف والتنوين. وفي حديث   الحج: الجَمْرة الدُّنْيا أَي القَرِيبة إِلى مِنىً، وهي فُعْلى من   الدُّنُوِّ. والدُّنْيا أَيضاً: اسمٌ لهذه الحَياةِ لبُعْدِ الآخرة عَنْها،   والسماء الدُّنْيا لقُرْبها من ساكِني الأَرْضِ. ويقال: سماءُ الدُّنْيا،   على الإِضافة. وفي حديث حَبْسِ الشمسِ: فادَّنى بالقَرْيَةِ؛ هكذا جاء في   مسلم، وهو افْتَعَلَ من الدُّنُوِّ، وأَصلُه ادْتَنى فأُدْغِمَتِ التاءُ   في الدالِ. وقالوا: هو ابن عَمّي دِنْيَةً، ودِنْياً، منوَّنٌ، ودِنْيَا،   غير مُنَوَّنٍ، ودُنْيَا، مقصور إِذا كان ابنَ عَمِّه لَحّاً؛ قال   اللحياني: وتقال هذه الحروف أَيضاً في ابنِ الخالِ والخالَةِ، وتقال في ابن   العَمَّة أَيضاً. قال: وقال أَبو صَفْوانَ هو ابنُ أَخِيه وأُخْتِه   دِنْيَا، مثل ما قيل في ابنِ   العَمِّ وابنِ الخالِ، وإِنما انْقَلَبت الواو في دِنْيةً ودِنْياً ياء   لمجاورةِ الكسرةِ وضعفِ الحاجِزِ، ونَظِيرُهُ فِتْيةٌ وعِلْيَةٌ، وكأَنَّ   أَصلَ ذلك كلِّه دُنْيا أَي رَحِماً أَدْنى إِليَّ من غيرها، وإِنما   قَلَبوا ليَدُلّ ذلك على أَنه ياءُ تأْنيثِ الأَدْنى، ودِنْيَا داخلة عليها.   قال الجوهري: هو ابن عَمٍّ دِنْيٍ ودُنْيَا ودِنْيا ودِنْية. التهذيب:   قال أَبو بكر هو ابن عمٍّ دِنْيٍ ودِنْيةٍ ودِنْيا ودُنْيا، وإِذا قلت   دنيا، إِذا ضَمَمْت الدال لَم يَجُز الإِجْراءُ، وإِذا كسرتَ الدالَ جازَ   الإِجْراءُ وتَرك الإِجْراء، فإِذا أَضفت العمَّ إِلى معرفة لم يجز الخفض   في دِنْيٍ، كقولك: ابن عمك دِنْيٌ ودِنْيَةٌ وابن عَمِّكَ دِنْياً لأَن   دِنْياً نكرة ولا يكون نعتاً لمعرفة. ابن الأَعرابي: والدُّنا ما قرُبَ من   خَيْرٍ أَو شَرٍّ.   ويقال: دَنا وأَدْنى ودَنَّى إِذا قَرُبَ، قال: وأَدْنى إِذا عاشَ   عَيْشاً ضَيِّقاً بعد سَعَةٍ. والأَدْنى: السَّفِلُ. أَبو زيد: من أَمثالهم   كلُّ دَنِيٍّ دُونَه دَنِيٌّ، يقول: كلُّ قريبٍ وكلُّ خُلْصانٍ دُونَه   خُلْصانٌ. الجوهري: والدَّنِيُّ القَريب، غيرُ مهموزٍ. وقولهم: لقيته أَدْنى   دَنيٍّ أَي أَوَّلَ شيء، وأَما الدنيءُ بمعنى الدُّونِ فمهموز. وقال ابن   بري: قال الهروي الدَّنيُّ الخَسِيسُ، بغير همز، ومنه قوله سبحانه:   أَتَسْتَبْدِلون الذي هو أَدْنى؛ أَي الذي هو أَخَسُّ، قال: ويقوِّي قوله كونُ   فعله بغير همز، وهو دَنِيَ يَدْنى دَناً ودَنايَةً، فهو دَنيٌّ.   الأَزهري في قوله: أَتَسْتَبْدلون الذي هو أَدْنى؛ قال الفراءُ هو من   الدَّناءَةِ؛ والعرب تقول إِنه لَدَنيٌّ يُدَنِّي في الأُمورِ تَدْنِيَةً، غير   مَهموزٍ، يَتْبَع خسيسَها وأَصاغرَها، وكان زُهَير الفُرْقُبيُّ يهمز   أَتَسْتَبْدلون الذي هو أَدْنى، قال الفراء: ولم نَرَ العرب تهمز أَدْنى إِذا   كان من الخِسَّةِ، وهم في ذلك يقولون: إِنه لَدانئٌ خبيث، فيهمزون. وقال   الزجاج في معنى قوله أَتستبدلون الذي هو أَدْنى ، غير مَهْموزِ: أَي   أَقْرَبُ، ومعنى أَقْرَبُ أَقلُّ قيمةً كما تقول ثوب مُقارِبٌ، فأَما الخسيس   فاللغة فيه دَنُؤَ دَناءةً، وهو دَنيءٌ بالهمز، وهو أَدْنَأُ منه. قال   أَبو منصور: أَهل اللغة لا يهمزون دَنُوَ في باب الخِسَّة، وإِنما يهمزونه   في باب المُجون والخُبْثِ. قال أَبو زيد في النوادر: رجل دَنيءٌ من قوم   أَدْنِياءَ، وقد دَنُؤَ دَناءَةً، وهو الخَبيث البَطْنِ والفَرْجِ. ورجل   دَنيٌّ من قوم أَدْنِياءَ، وقد دَنَي يَدْنى ودَنُوَ يَدْنُو دُنوّاً: وهو   الضعيف الخَسيسُ الذي لا غَناء عنده المُقَصِّرُ في كلِّ ما أَخَذَ فيه؛   وأَنشد:   فلا وأَبِيك ما خُلُقي بوَعْرٍ،   ولا أَنا بالدَّنِّي ولا المُدَنِّي   وقال أَبو الهيثم: المُدَنِّي المُقَصِّر عما ينبغي له أَن يَفْعَله؛   وأَنشد:   يا مَنْ لِقَوْمٍ رأْيُهُم خَلْفٌ مُدَنْ   أَراد مُدَنِّي فَقَيَّد القافية.   إِن يَسْمَعُوا عَوْراءَ أصَْغَوْا في أَذَنْ   ويقال للخسيس: إِنه لَدنيٌّ من أَدْنِياءَ، بغير همز، وما كان دَنِيّاً   ولَقَدْ دَنِيَ يَدْنى دَنىً ودَنايَةً. ويقال للرجل إِذا طَلَب أَمراً   خسيساً: قد دَنَّى يُدَنِّي تَدْنِية. وفي حديث الحُدَيْبِيَة: علامَ   نُعْطِي الدَّنِيَّة في دِينِنا أَي الخَصْلَة المَذْمُومَة؛ قال ابن   الأَثير: الأَصل فيه الهمز، وقد يخفف، وهو غير مهموز أَيضاً بمعنى الضعيف   الخسيس.وتَدَنَّى فلان أَي دَنا قَلِيلاً. وتَدانَوْا أَي دَنا بعضهم من بعض.   وقوله عز وجل: ولَنُذِيقَنَّهم من العَذاب الأَدْنى دون العَذاب   الأَكْبَر؛ قال الزجاج: كلُّ ما يُعَذَّبُ به في الدنيا فهو العذابُ الأَدْنى،   والعذابُ الأَكْبَر عذابُ الآخِرةِ. ودانَيْت الأَمْرَ: قارَبْته. ودانَيْت   بَيْنَهما: جَمَعْت. ودانَيْت بَيْنَ الشَّيْئَيْن: قَرَّبْت بَيْنَهما   ودانَيْتُ القَيْدَ في البَعيرِ أَو لِلْبَعير: ضَيَّقْته عليه، وكذلك   دَانى القَيْدُ قَيْنَيِ البَعِير؛ قال ذو الرمة:   دَانى لهُ القَيْدُ، في دَيْمُومَةٍ قُذُفٍ،   قَيْنَيْهِ، وانْحَسَرَتْ عَنْه الأَناعِيمُ   وقوله:   ما لي أَراهُ دانِفاً قدْ دُنْيَ لهْ   إِنما أَراد قد دُنِيَ لهُ. قال ابن سيده: وهو من الواو من دَنَوْتُ،   ولكن الواو قلبت ياء من دُنِيَ لانكسار ما قبلها، ثم أُسْكِنَت النون فكان   يجب، إِذْ زالت الكسرة، أَن تعود الواو، إِلا أَنه لما كان إِسكان النون   إِنما هو للتخفيف كانت الكَسْرَة المنويَّة في حكم الملفوظ بها، وعلى   هذا قاس النحويون فقالوا في شَقِيَ قد شَقْيَ، فتركوا الواوَ التي هي لامٌ   في الشِّقْوة والشَّقاوة مقلوبة، وإِن زالت كسرة القاف من شَقِيَ،   بالتخفيف، لما كانت الكسرةُ مَنْويَّةً مقدرة، وعلى هذا قالوا لقَضْوَ الرجلُ،   وأَصله من الياء في قَضَيْت، ولكنها قُلِبت في لقَضُو لانضمام الضاد   قبلها واواً، ثم أَسكنوا الضاد تخفيفاً فتركوا الواو بحاله ولم يردّوها إِلى   الياء، كما تركوا الياء في دنيا بحالها ولم يردّوها إِلى الواو، ومثله من   كلامهم رَضْيُوا، قال ابن سيده: حكاه سيبويه بإِسكان الضاد وترك الواو   من الرضوان ومر صريحاً لهؤلاء، قال: ولا أَعلم دُنْيَ بالتخفيف إِلا في   هذا البيت الذي أَنشدناه، وكان الأَصمعي يقول في هذا الشعر الذي فيه هذا   البيت: هذا الرجز ليس بعتيق كأَنه من رَجَز خَلَفٍ الأَحمر الأَحمر أَو   غيره من المولدين. وناقَةٌ مُدْنِيةٌ ومُدْنٍ: دَنا نِتاجُها، وكذلك   المرأَة. التهذيب: والمُدَنِّي من الناس الضعيف الذي إِذا آواه الليلُ لم   يَبْرَحْ ضعفاً وقد دَنَّى في مَبِيِتِه؛ وقال لبيد:   فيُدَنِّي في مَبِيتٍ ومحَلّ   والدَّنِيُّ من الرجال: الساقط الضعيف الذي إِذا آواه الليل لم يَبْرَحْ   ضَعْفاً، والجمع أَدْنِياءُ. وما كان دَنِيّاً ولقد دَنِيَ دَناً   ودَنايَة ودِنايَة، الياء فيه منقلبة عن الواو لقرب الكسرة؛ كل ذلك عن   اللحياني. وتَدانَتْ إِبلُ الرجل: قَلَّت وضَعُفَت؛ قال ذو الرمة:   تَباعَدْتَ مِني أَنْ رأَيْتَ حَمُولِتي   تَدانَتْ، وأَنْ أَحْنَى عليكَ قَطِيعُ   ودَنَّى فلانٌ: طَلَبَ أَمْراً خسِيساً، عنه أَيضاً. والدَّنا: أَرض   لكَلْب؛ قال سَلامة بن جَنْدل:   من أَخْدَرِيَّاتِ الدَّنا التَفَعَتْ له   بُهْمَى الرِّفاغِ، ولَجَّ في إِحْناقِ   الجوهري: والدَّنا موضع بالبادية؛ قال:   فأَمْواهُ الدَّنا فعُوَيْرِضاتٌ   دَوارِسُ بعدَ أَحْياءٍ حِلالِ   والأَدْنيانِ: واديانِ. ودانِيا: نبيٌّ   من بني إِسرائيل يُقال له دانِيالُ.
مقاييس اللغة:
(دنـي) الدال والنون والحرف المعتل أصلٌ واحد يُقاس بعضُه على بعض، وهو المقارَبَة. ومن ذلك الدّنِيُّ، وهو القَريب، مِن دنا يدنُو. وسُمِّيت الدُّنيا لدنوّها، والنِّسبة إليها دُنْياوِيّ. والدَّنِيُّ من الرجال: الضعيف الدُّونُ، وهو مِن ذاكَ لأنّه قريب المأخذ والمنزلة. ودانَيْت بين الأمرَين: قاربْتُ بينهما. وهو ابن عَمِّهِ دُِنْيا(1) ودِنْيَةً. والدّنِيُّ: الدُّون، مهموز. يقال رجلٌ دنيءٌ، وقد دَنُؤَ يَدْنُؤُ دَناءةً(2). وهو من الباب أيضاً، لأنّه قريبُ المنزِلة. والأدْنَأُ من الرّجال: الذي فيه انكبابٌ على صدرِهِ. وهو من الباب، لأنّ أعلاه دانٍ من وَسطه. وأدْنَتِ الفَرَسُ وغيرُها، إذا دنا نِتاجُها. والدَّنِيّة: النقيصة. وجاء في الحديث: "إذا أكْلتُم فَدَنُّوا" أي كلُوا ممّا يلِيكُم مما يدنُو منكم. ويقال لقيتُه أدنَى دَنِيٍّ، أي أوّل كلِّ شيء.‏
القاموس المحيط:
و دَنا دُنُوًّا ودَناوَةً قَرُبَ، كأَدْنَى. ودَنَّاه تَدْنِيَةً وأدْناهُ قَرَّبَه. واسْتَدْناهُ طَلَبَ منه الدُّنُوُّ.
والدَّناوَةُ: القَرابَةُ، والقُرْبَى. والدُّنْيا: نَقِيضُ الآخِرةِ، وقد تُنَوَّنُ ج: دُنًى. وهو ابنُ عَمِيٍّ، أو ابنُ خالِي، أو عَمَّتِي، أو خالَتِي، أو ابنُ أخِي، أو أُخْتِي دِنْيَةً ودِنْياً ودُنْيا ودِنْيَا: لَحًّا. ودانَيْتُ القَيْدَ: ضَيَّقْتُه. وناقَةٌ مُدْنِيَةٌ ومُدْنٍ: دَنا نِتاجُها. والدَّنِيُّ، كغنِيٍّ: الساقطُ الضَّعيفُ، وما كان دَنِيًّا، ولقد دَنِيَ دَناً ودنايَةً. والدَّنا: ع. والْأَدْنَيانِ: وادِيانِ. ولَقِيتُه أدْنَى دَنِيٍّ، كغنِيٍّ، وأدْنَى دَناً: أوَّلَ شيءٍ. وأدْنَى إدْناءً: عاشَ عَيْشاً ضَيِّقاً. ودَنَّى في الأمور تَدْنِيَةً: تَتَبَّعَ صَغيرَها وكبيرَها.
وتَدَنَّى: دَنا قلِيلاً. وتَدَانَوْا: دنَا بعضُهم من بعضٍ: ودانِيَةُ: د بالمَغْرِبِ، منه جماعةٌ عُلَماءُ، منهم أبو عَمْرٍو المُقْرِىءُ.
تاج العروس:
( دنا ) إليه ومنه وله يدنو ( دنوا ) كعلو وعليه اقتصر الجوهرى زاد ابن سيده ( ودناوة قرب ) وقال الحر الى الدنو القرب بالذات أو الحكم ويستعمل في المكان والزمان وأنشد ابن سيده لساعدة يصف جبلا إذا سبل العما دنا عليه * يزل بريده ماء زلول أراد دنا منه ( كادنى ) وهذه عن ابن الاعرابي ( ودناه تدنية وأدناه قربه ) ومنه الحديث إذا أكلتم فسموا الله ودنوا أي كلوا مما يليكم وفى حديث آخر سموا وسمتوا ودنوا أي قاربوا بين الكلمة والكلمة في التسبيح ( واستدناه طلب منه الدنو ) أي القرب ( والدناوة القرابة والقربى ) يقال بينهما دناوة أي قرابة ويقال ما تزداد منا الا قربا ودناوة ( والدنيا ) بالضم ( نقيض الاخرة ) سميت لدنوها كما في الصحاح وفى المحكم انقلبت الواو فيها ياء لان فعلى إذا كانت اسما من ذوات الواو وأبدلت واوه ياء كما أبدلت الواو مكان الياء في فعلى فادخلوها عليها في فعلى ليتكافا في التغيير قاله سيبويه وزدته أنا بيانا وقال الليث انما سميت الدنيا لانها دنت وتاخرت الاخرة ( وقد تنون ) إذا نكرت وزال عنها الالف واللام وحكى ابن الاعرابي ماله دنيا ولا آخرة فنون دنيا تشبيهها لها بفعل قال والاصل ان لا تصرف لانها فعلى قال شيخنا وقد ورد تنوينها في رواية الكشميهنى كما حكاه ابن دحية وضعفه وقال
مالك انه مشكل وأطال في توجيهه ( ج دنى ) ككبرى وكبر وصغرى وصغر وأصله دنو حذفت الواو لاجتماع الساكنين كما في الصحاح قال شيخنا وقيل هو جمع نادر غريب عابه صاحب اليتمية على المتنبي في قوله أعز مكان في الدنى سرج سابح * وخير جليس في الزمان كتاب ونقله الشهاب في العناية وأقره فتأمل * قلت انما أراد المتنبي في الدنيا فحذف الياء لضرورة الشعر فتأمل ( و ) قالوا ( هو ابن عمى ) ( أو ابن خالي أو ) ابن ( عمتى أو ) ابن ( خالتي ) هذه الثلاثة عن اللحيانى ( أو ابن أخى أو ) ابن ( أختى ) هاتان عن أبى صفوان قال ابن سيده ولم يعرفها الكسائي ولا الاصمعي الا في العم والخال ( دنية ودنيا ) بكسرهما منونتين ( ودنيا ) بالضم غير منونة ( ودنيا ) بالكسر غير منونة أيضا وقال الكسائي هو عمه دنيا مقصور ودنية ودنيا منون وغير منون وفى الصحاح هو ابن عم دنى ودنيا ودنيا ودنيا إذا ضممت الدال لم تجر وإذا كسرت ان شئت أجريت وان شئت لم تجر فاما إذا أضفت العم الى معرفة لم يجز الخفض في دنى كقوله هو ابن عمه دنيا ودنية أي ( لحا ) لان دنيا نكرة فلا يكون نعتا لمعرفة انتهى قال ابن سيده وانما انقلبت الواو في دنيا ودنية ياء لمجاورة الكسرة وضعف الحاحز ونظيره قنية وعلية وكان أصل الكل دنيا والمعنى رحما أدنى الى من غيرها وانما قلبوا ليدل ذلك على انه ياء تأنيث الادنى ودنيا داخلة عليها ( ودانيت القيد ) للبعير ( ضيقته ) عليه ( وناقة مدنية ومدن ) كمحسنة ومحسن ( دنا نتاجها ) وكذا المرأة وقد أدنت ( والدنى ) من الرجال ( كغنى الساق الضعيف ) الذى إذا آواه الليل لم يبرح ضعفا والجمع أدنياء ( وما كان
دنيا ولقد دنى ) يدنى كرضى يرضى ( دنا ) بالفتح مقصورا ( ودناية ) كسحابة الياء فيه منقلبة عن الواو لقرب الكسرة كله عن اللحيانى وفى التهذيب دنا ودنؤ مهموز وغير مهموز وقال ابن السكيت ودنوت من فلان أدنو دنوا وما كنت دنيا ولقد دنوت تدنو غير مهموزة دناءة مصدره مهموز وما تزداد منا الا قربا ودناوة قال الازهرى فرق بين مصدر دنا ودنؤ كما ترى فجعل مصدر دنا دناوة ومصدر دنؤ دناء قال ويقال لقد دنات تدنا مهموزا أي سفلت في فعلك ومجنت ( والدنا ) بالفتح مقصورا ( ع ) بالبادية قاله الجوهرى وقال نصر من ديار تميم بين البصرة واليمامة وأنشد الجوهرى فامواه الدنا فعويرضات * دوارس بعد أحياء حلال وفى المحكم أنه أرض لكلب وأنشد لسلامة بن جندل من أخدريات الدنا التفعت له * بهمى الرقاع ولج في أحناق ( والادنيان واديان ) كما في الصحاح ( ولقيته أدنى دنى كغنى وأدنى دنا ) بالفتح مقصور أي ( أول شئ ) قال الجوهرى والدنى القريب وأما الذى بمعنى الدون فمهموز ( وأدنى ) الرجل ( ادنا عاش عيشا ضيقا ) بعد سعة عن ابن الاعرابي ( ودنى في الامور تدنية تتبع صغيرها وكبيرها ) هكذا في النسخ والصواب وخسيسها كما هو نص الجوهرى وفى المحكم عن اللحيانى دنى طلب أمر اخسيسا وفى التهذيب يقال للرجل إذا طلب أمرا خسيسا قد دنى بدنى تدنية ( وتدنى ) فلان أي ( دنا قليلا ) نقله الجوهرى ( وتدانوا ) أي ( دنا بعضهم من بعض ) نقله الجوهرى أيضا ( ودانية د بالمغرب ) في شرقي الاندلس ليس بساحل البحر ( منه جماعة علماء منهم أبو عمر و ) عثمان بن سعيد بن عثمان الاموى مولاهم ( المقرئ ) القرطبى سكن دانية ولد سنة 372 وسمع الحديث بالاندلس ورحل الى المشرق قبل الاربعمائة وعاد الى الاندلس فتصدر بالقراآت وانتفع الناس بكتبه انتفاعا جيدا وتوفى بدانية سنة 444 * ومما يستدرك عليه دنى تدنية إذا قرب عن ابن الاعرابي ودنت الشمس للغروب وأدنت والعذاب الادنى كل ما يعذب به في الدنيا عن الزجاج ودانيت الامر قاربته ودانيت بين الامرين قاربت وجمعت ودانى القيد قينى البعير ضيق عليه قال ذو الرمة دانى له القيد في ديمومة قذف * قينيه وانحسرت عنه الاناعيم وقول الراجز * ومالى أراه والفاقد دنى له * انما أراد قد دنى له وهو من الواو من دنوت ولكنها قلبت ياء لانكسار ما قبلها ثم أسكنت النون قال ابن سيده ولا أعلم دنى بالتخفيف الا في هذا البيت وكان الاصمعي لا يعتمد هذا الرجز ويقول هو من رجز المولدين وتدانت ابل الرجل قلت وضعفت قال ذو الرمة تباعد منى أن رأيت حمولتي * تدانت وان أخنى عليك قطيع والمدنى كمحدث الضعيف الخسيس الذى لا غناء عنده المقصر في كل ما أخذ فيه نقله الازهرى وأنشد فلا وأبيك ما خلقي بوعر * ولا أنا بالدنى ولا المدنى والدنية كغنية الخصلة المذمومة والاصل فيه الهمز ولكنه يخفف والجمرة الدنيا هي القريبة من منى والسماء الدنيا هي القربى الينا ويقال سماء الدنيا بالاضافة وادنى ادناء افتعل من الدنو أي قرب ويعبر بالادنى تارة عن الاصغر فيقابل بالاكبر وتارة عن الارذل فيقابل بالخير وتارة عن الاول فيقابل بالآخر وتارة عن الاقرب فيقابل بالاقصى وأدنيت الستر أرخيته وأبو بكر بن أبى الدنيا محدث مشهور والنسبة الى الدنيا دنياوى وكذا الى كل ما مؤنثه نحو حبلى ودهناء قال الجوهرى ويقال دنيوى ودنيى والدنياتين بالضم مثنى الدنيا ملاوى العود لغة مولدة معربة نقله الشيخ عبد القادر البغدادي في بعض رسائله اللغوية واستدل
بقول أبى طالب محمد بن حسان المهذب الدمشقي في بعض منشاته خبير بشد دنياتين الا لحان بصير بحل عرى النغمات الحسان * قلت الصحيح انه تصحيف الدساتين وهذه قد ذكرها الشهاب الخفاجى في ديوان الادب فتأمل

_Türkçe çeviri henüz yok_
