# دهدر (د-ه-د-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%87%D8%AF%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D9%87%D8%AF%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: د - ه - د - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%87%D8%AF%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الدُّهْدُرُّ: الباطلُ، ومنه قولهم دُهْدُرَّيْنِ ودُهْدِرَّيْهِ للرجل الكذوب. أَبو زيد: العرب تقول دُهْدُرَّانِ لا يغنيان عنك شيئاً. ودُهْدُرَّيْنِ: اسم لِبَطَلَ؛ قال ذلك أَبو علي. ومن كلامهم: دُهْدُرَّيْنِ سَعْدُ القَيْنُ أَي بَطَلَ سعدُ القَيْنُ بأَن لا يُسْتَعْمَلَ وذلك لتشاغل الناس بما هم فيه من الشدّة أَو القحط. ويقال: سَاعدُ القَيْنُ، ويقال: دُهْدُرَّانِ لا يُغْني عَنْكَ شيئاً.

##### Türkçe

**الدُّهْدُرُّ**: bâtıl(şey); ve ondan, onların **دُهْدُرَّيْنِ** ve **دُهْدِرَّيْهِ** sözleri (vardır); yalancı adam için. Ebû Zeyd: Araplar **دُهْدُرَّانِ** der; “sana hiçbir şey fayda vermezler.” Ve **دُهْدُرَّيْنِ**: **لِبَطَلَ** için bir isimdir; bunu Ebû Ali söyledi. Ve onların sözlerinden: **دُهْدُرَّيْنِ سَعْدُ القَيْنُ** yani **بَطَلَ** oldu Sa‘d el-Ḳayn; kullanılmamakla; ve bu, insanların içinde bulundukları şiddet yahut kıtlık sebebiyle meşgul olmalarındandır. Ve **سَاعدُ القَيْنُ** denir; ve **دُهْدُرَّانِ لا يُغْني عَنْكَ شيئاً** denir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%87%D8%AF%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

دهدرين، بضم الدالين وفتح الراء المشددة تثنية دهدر اسم لبطل، كسرعان وهيهات اسم لسرع وبعد، قال ذلك أبو علي. وقيل: دهدرين اسم للباطل وللكذب. ومنه قولهم: دهدرين ودهدريه، للرجل الكذوب. قال أبو زيد: العرب تقول: دهدران لا يغنيان عنك شيئا. كالدهدر، والدهدن، فجعله عربيا. قال ابن بري: والصحيح في هذا المثل ما رواه الأصمعي، وهو  دهدرين سعد القين  ، من غير واو عطف، وكون دهدرين متصلا غير منفصل، أي بطل سعد الحداد بأن لا يستعمل، وذلك لتشاغلهم بالقحط والشدة. ويقال: ساعد القين، ورواه أبو عبيدة معمر بن المثنى  دهدرين سعد القين  ، بنصب سعد، وذكر أن دهدرين منصوب على إضمار فعل، وظاهر كلامه يقتضي أن دهدرين اسم للباطل تثنية دهدر، ولم يجعله اسما للفعل كما جعله أبو علي، فكأنه قال اطرحوا الباطل وسعد القين، فليس قوله بصحيح. أو أن قينا ادعى أن اسمه سعد زمانا، ثم تبين كذبه، فقيل له ذلك، أي جمعت باطلا إلى باطل يا سعد الحداد فيكون سعد القين منادى مفردا، والقين نعته. ودهدرين تثنية دهدر اسم للباطل، ويروى منفصلا، كما رواه الجوهري وجماعة فقالوا: دهدرين، وفسروا بأن ده فعل أمر من الدهاء، إلا أنه قدمت واوه التي هي لامه إلى موضع عينه فصار دوه، ثم حذفت الواو للساكنين فصار: ده، كما فعلت في قل. ودرين من در يدر، إذا تتابع ويراد هنا بالتثنية التكرار، كما قالوا: لبيك وحنانيك ودواليك ويكون سعد القين منادى مفردا، والقين نعته، فيكون المعنى أي بالغ في الدهاء والكذب يا سعد القين.

  قال ابن بري: وهذا القول حسن، إلا أنه كان يجب أن يفتح الدال من درين ؛ لأنه جعله من در يدر، إذا تتابع. قال: وقد يمكن أن يقول إن الدال ضمت إتباعا لضمة الدال من ده. أو كان سعد أعجميا، أي رجلا من العجم حدادا يدور في مخاليف اليمن يعمل لهم، فإذا كسد عمله في مخلاف قال بالفارسية: ده بدرود ؛ هكذا في النسخ وفي بعضهما: ده برود، أي بالوداع، أي كأنه يودع القرية، والقرية بالفارسية ده، وبرود أي يذهب، يخبرهم بخروجه غدا ويشيع في الحي أنه غير مقيم ليستعمل ويبادر إليه من عنده ما يعمله ويصلحه له، فعربوه وضربوا به المثل في الكذب وقالوا:  إذا سمعت بسرى القين فإنه مصبح  . وقيل هو على حذف مضاف، وتأويله بطل قول سعد القين.
 ومما يستدرك عليه: الدهدرة: تحريك الاست. والدهدور، بالضم: الكذاب.

##### Türkçe

**دهدرين**: iki **الدال**’ın zammesi ve şeddeli **الراء**’ın fethasıyla; **دهدر**’in tesniyesidir; bir bâtıl için isimdir; tıpkı **سرعان** ve **هيهات**’ın, sürat ve uzaklık için isim olması gibi. Bunu Ebû Ali söyledi. Ve denildi ki: **دهدرين** bâtıl ve yalan için isimdir. Ondandır onların sözleri: **دهدرين** ve **دهدريه**; yalancı adam için. Ebû Zeyd dedi: Araplar der: **دهدران** sana hiçbir şeyden gına vermez. **كالدهدر** ve **الدهدن** gibi; böylece onu Arapça kıldı. İbn Berrî dedi: Bu meselde sahih olan, el-Asma‘î’nin rivayet ettiğidir; o da “**دهدرين سعد القين**”dir; atıf vâvı olmaksızın; ve **دهدرين**’in bitişik, ayrı olmayan oluşu; yani, kullanılmamakla Sa‘d demirci bâtıl oldu; bu da onların kıtlık ve şiddet ile meşgul olmaları sebebiyledir. Ve denilir: **ساعد القين**. Ebû Ubeyde Ma‘mer b. el-Müsennâ “**دهدرين سعد القين**”i, **سعد**’ı nasb ile rivayet etti; ve **دهدرين**’in, bir fiilin gizlenmesi üzerine mansub olduğunu zikretti; ve sözünün zahiri, **دهدرين**’in bâtıl için isim, **دهدر**’in tesniyesi olmasını gerektirir; ve onu, Ebû Ali’nin onu kıldığı gibi fiil için isim kılmadı; sanki dedi ki: “Bâtılı ve Sa‘d demirciyi atın”; böylece onun sözü sahih değildir. Yahut bir demirci, bir zamanlar adının Sa‘d olduğunu iddia etti, sonra yalanı ortaya çıktı; ona bu söylendi; yani: “Ey Sa‘d demirci, bâtılı bâtıla topladın”; böylece **سعد القين** müfred münâdâ olur, **القين** onun sıfatı olur. Ve **دهدرين**, bâtıl için isim olan **دهدر**’in tesniyesidir; ve ayrı olarak rivayet edilir; el-Cevherî ve bir cemaatin rivayet ettiği gibi; şöyle dediler: **دهدرين**; ve “**ده**: **الدهاء**’dan emir fiildir” diye tefsir ettiler; ancak onun **لام**’ı olan vâvı, **عين**’inin yerine öne alındı da **دوه** oldu; sonra sâkinlerin birleşmesi sebebiyle vâv hazfedildi de “**ده**” oldu; tıpkı **قل**’de yaptığın gibi. Ve **درين**, **در يدر**’dendir; ardı ardına gelince. Burada tesniye ile murad tekrar etmektir; onların “**لبيك** ve **حنانيك** ve **دواليك**” demeleri gibi. Ve **سعد القين** müfred münâdâ olur, **القين** onun sıfatı olur; böylece mâna: “Ey **سعد القين**, kurnazlık ve yalanı artır” olur.

İbn Berrî dedi: Bu söz güzeldir; ancak **درين**’den olan **الدال**’ı fetha ile yapması gerekirdi; çünkü onu **در يدر**’den kıldı; ardı ardına gelince. Dedi: Ve mümkün olur ki, **ده**’den olan **الدال**’ın zammesine tâbi kılma olarak **الدال** zamme edildi denilsin. Yahut Sa‘d a‘cemî idi; yani Yemen’in **مخاليف**’inde onlar için çalışan, a‘cemden bir adam, demirci; işi bir **مخلاف**’ta kesada uğrayınca Farsça “**ده بدرود**” dedi; nüshalarda böyledir; ve ikisinden bazısında: “**ده برود**”; yani vedâ ile; yani sanki köye vedâ eder; ve köy Farsçada **ده**’dir; ve **برود** yani gider; yarın çıkacağını onlara haber verir ve mahallede, kullanılmak için mukim olmadığını yayar; böylece yanında yaptıracağı ve ona ıslah ettireceği şey olan kimse ona koşar ve acele eder; onu Arapçalaştırdılar ve yalan hakkında onunla mesel vurdular ve dediler: “**إذا سمعت بسرى القين فإنه مصبح**”. Ve denildi ki: O, muzâfın hazfi üzerinedir; ve onun te’vîli: **سعد القين**’in sözü bâtıl oldu.
Ve ona istidrâk olunanlardandır: **الدهدرة**: makatın hareket ettirilmesi. Ve **الدهدور**, zamme ile: yalancı.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%87%D8%AF%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

دُهْدُرٌّ
دُهْدُرٌّ دهدر a noun signifying What is false, or vain; a lie; syn. بَاطِلٌ and كَذِبٌ: as also دُهْدُرَّيْنِ, (K,) its dual, (TA,) or دُهْ دُرَّيْنِ, or دُهْ دُرَّيْنْ: (as in different copies of the S:) whence دُهْدُرَّيْنِ and ↓ دُهْدُرِّيَّةٌ are epithets applied to a liar; or a great or habitual liar: and accord. to AZ, the Arabs used to say, دُهْدُرَّانِ لَا يُغْنِياَنِ عَنْكَ شَيْئًا [Lies will not avail thee aught]: and دُهْدُنٌّ signifies the same as دُهْدُرٌّ. (TA.) ― -b2- دُهْدُرَّيْنِ is also a noun, (K,) i. e. a verbal noun, (TA,) signifying He was, or has become, unoccupied, or without work; syn. بَطَلَ; (K;) like سَرْعَانَ for سَرُعَ, and هَيْهَاتِ for بَعُدَ. (TA.) Hence the prov., (TA,) دُهْدُرَّيْنِ سَعْدُ القَيْنِ, (As, K,) without the conjunction وَ [after the first word], and دهدرّين being written as one word, (TA,) meaning Saad the blacksmith became, or has become, unoccupied, or without work; not being employed because of the people's being diverted from other things by drought (As, K) and distress. (TA.) Some say سَاعدُ القَيْنِ: and Aboo-'Obeydeh Maamar Ibn-El-Muthennà relates it thus: دهدرّين سَعْدَ القَيْن, with سعد in the accus. case, and says that دهدرّين is governed in the accus. case by a verb understood; apparently meaning that it is a noun signifying البَاطِلُ, dual of دُهْدُرٌّ, not a verbal noun, as though the prov. meant Cast ye away what is false, or vain, and Saad the blacksmith: but what he says is not correct. (TA.) Or a certain blacksmith asserted his name to be Saad for some time, and then his lying became manifest; so this was said to him; meaning, Thou hast added falsehood to falsehood, O Saad the blacksmith. (K.) It is also related separately; (K;) and so J and others relate it; saying ده درّين: (TA:) [in one copy of the S, I find it written دُهْ دُرَّيْنْ: in another, دُهْ دُرَّيْنِ:] دُهْ being an imperative from الدَّهَآءُ; its final radical letter being transposed to the place of the medial, so that it becomes دُوْهْ, and the و being then rejected because of the two quiescent letters, (K,) so that it becomes دُهْ, like as is done in the case of قُلْ: (TA:) and دُرَّيْنِ being from دَرَّ, “ it was consecutive; ” (K;) by the dual form being meant repetition, as in the case of لَبَّيْكَ &c.: (TA:) so that the meaning is Be thou very lying (K) and cunning, (TA,) O Saad (K) the blacksmith: (TA:) and this explanation, says IB, is good, except inasmuch as that the د in درّين thus derived should be with fet-h; or, he adds, it may be with damm to assimilate it to the د in دُهْ [like as القَيْنِ is terminated with kesr to assimilate it to دُرَّيْنِ]. (TA.) Or the origin of the saying was this: Saad the blacksmith was a Persian, who went about the districts of ElYemen, working for the people; and when he became without work in a district, he used to say, in Persian, دِهْ بَدْرُودْ: [so in a copy of the S; and this, or دِهْ بِدْرُودْ, is the correct reading: in another copy of the S, دَهْ بَدُورُدْ: and in the copies of the K, دِهْ بَدْرُودْ:] (S, K:*) meaning, [O town, or village,] farewell: to acquaint them that he was going forth on the morrow: (K:) or meaning I am going forth to-morrow: (S:) in order that he might be employed: and they arabicized the expression, and made him the subject of a prov. with respect to lying; and said, When ye hear of the blacksmith's departure at night, he is assuredly coming in the morning. (S, K.) Some say that the prov. is elliptical, for بَطَلَ قَوْلُ سَعْدٍ الخ [False is the saying of Saad &c.]. (TA.) [This is mentioned in the S in art. در.]

دُهْدُرَّيَّةٌ
دُهْدُرَّيَّةٌ دهدريه دهدرية : see above, first sentence.

##### Türkçe

**دُهْدُرٌّ**
**دُهْدُرٌّ** دهدر: bâtıl olan, yahut boş olan; bir yalan; eşanlamlısı **بَاطِلٌ** ve **كَذِبٌ**: keza **دُهْدُرَّيْنِ**, (K,) onun tesniyesi, (TA,) yahut **دُهْ دُرَّيْنِ**, yahut **دُهْ دُرَّيْنْ**: (S’nin farklı nüshalarında olduğu üzere:) buradan **دُهْدُرَّيْنِ** ve ↓ **دُهْدُرِّيَّةٌ** bir yalancıya; yahut büyük yahut alışkanlık edinmiş bir yalancıya uygulanan sıfatlardır: ve AZ’ye göre, Araplar şöyle derlerdi: **دُهْدُرَّانِ لَا يُغْنِياَنِ عَنْكَ شَيْئًا** [Yalanlar sana hiçbir şey fayda vermez]: ve **دُهْدُنٌّ** **دُهْدُرٌّ** ile aynı manaya gelir. (TA.) ― -b2- **دُهْدُرَّيْنِ** ayrıca bir isimdir, (K,) yani bir mastar, (TA,) “o boş kaldı, yahut boş hâle geldi; yahut işi olmadı”; eşanlamlısı **بَطَلَ**; (K;) **سَرْعَانَ**’ın **سَرُعَ** için, ve **هَيْهَاتِ**’ın **بَعُدَ** için olduğu gibi. (TA.) Buradan darbımesel, (TA,) **دُهْدُرَّيْنِ سَعْدُ القَيْنِ**, (As, K,) ilk kelimeden sonra bağlaç **وَ** olmaksızın, ve دهدرّين tek kelime olarak yazılmış hâlde, (TA,) “demirci Saad boş kaldı, yahut boş hâle geldi; işi olmadı”; halkın kuraklık (As, K) ve sıkıntı sebebiyle başka şeylerden alıkonulması yüzünden çalıştırılmaması. (TA.) Bazıları **سَاعدُ القَيْنِ** der: ve Aboo-’Obeydeh Maamar Ibn-El-Muthennà onu şöyle rivayet eder: دهدرّين **سَعْدَ القَيْن**, **سعد** mansub hâlde; ve der ki: دهدرّين, takdir edilen bir fiil tarafından mansub hâlde amel ettirilmiştir; görünüşe göre, o, **البَاطِلُ** manasına gelen bir isimdir, **دُهْدُرٌّ**’ün tesniyesidir, mastar değildir; sanki darbımesel “bâtıl olanı, yahut boş olanı, ve demirci Saad’ı atınız” demekmiş gibi: fakat onun söylediği doğru değildir. (TA.) Yahut belirli bir demirci bir müddet adının Saad olduğunu iddia etti, sonra yalanı ortaya çıktı; bunun üzerine bu ona söylendi; manası: “ey demirci Saad, yalana yalan kattın.” (K.) Ayrı ayrı olarak da rivayet edilir; (K;) ve J ve başkaları da onu böyle rivayet eder; ده درّين diyerek: (TA:) [S’nin bir nüshasında onu **دُهْ دُرَّيْنْ** yazılmış buluyorum: bir diğerinde, **دُهْ دُرَّيْنِ**:] **دُهْ**, **الدَّهَآءُ**’dan bir emir olup; onun son kök harfi orta harfin yerine geçirilmiştir; böylece **دُوْهْ** olur, sonra iki sâkin harf sebebiyle **و** atılır, (K,) böylece **دُهْ** olur; **قُلْ** hakkında yapıldığı gibi: (TA:) ve **دُرَّيْنِ**, **دَرَّ**’dan olup, “ard arda oldu”; (K;) tesniye şekliyle tekrar kastedilmiştir, **لَبَّيْكَ** vb. örneğinde olduğu gibi: (TA:) böylece mana: “çok yalancı ol (K) ve kurnaz ol, (TA,) ey Saad (K) demirci.” (TA:) ve bu açıklama, der IB, iyidir; ancak şu bakımdan ki, böyle türetilmiş **درّين**’deki **د** fetha ile olmalıydı; yahut, o ekler, **دُهْ**’daki **د**’ye benzetmek için damme ile olabilir [**القَيْنِ**’in kesre ile bitirilmesi de **دُرَّيْنِ**’e benzetmek içindir]. (TA.) Yahut sözün aslı şudur: demirci Saad, Yemen bölgelerinde dolaşan, halk için çalışan bir Fars idi; ve bir bölgede işi kalmayınca, Farsça olarak şöyle derdi: دِهْ بَدْرُودْ: [S’nin bir nüshasında böyle; ve bu, yahut دِهْ بِدْرُودْ, doğru okuyuşdur: S’nin başka bir nüshasında, دَهْ بَدُورُدْ: ve K’nın nüshalarında, دِهْ بَدْرُودْ:] (S, K:*) manası, [ey şehir yahut köy,] elveda: yarın çıkacağını onlara bildirmek için: (K:) yahut manası “yarın çıkıyorum”: (S:) çalıştırılsın diye: ve onlar bu ifadeyi Arapçalaştırdılar, ve onu yalan hakkında bir darbımeselin konusu yaptılar; ve dediler ki: “demircinin geceleyin gidişini işittiğinizde, o mutlaka sabahleyin gelmektedir.” (S, K.) Bazıları der ki: darbımesel hazfedilmiştir; **بَطَلَ قَوْلُ سَعْدٍ** الخ [Saad’ın sözü bâtıldır vb.] yerine. (TA.) [Bu, S’de **در** maddesinde zikredilmiştir.]

**دُهْدُرَّيَّةٌ**
**دُهْدُرَّيَّةٌ** دهدريه دهدرية: yukarıya bak, ilk cümle.
