# دهر — Müfredât

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%87%D8%B1/sozluk/mufredat
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D9%87%D8%B1/entries/mufredat

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%87%D8%B1.md)
- Müfredât: Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

## Madde başı: دهر

- الدهر في الأصل: اسم لمدة العالم من مبدأ وجوده إلى انقضائه، وعلى قوله تعالى: ﴿هل أتى على الإنسان حين من الدهر﴾ [الدهر/1]، ثم يعبر به عن كل مدة كثيرة، وهو خلاف الزمان، فإن الزمان يقع على المدة القليلة والكثيرة، ودهر فلان: مدة حياته، واستعير للعادة الباقية مدة الحياة، فقيل: ما دهري بكذا، ويقال: دهر فلانا نائبه دهرا، أي: نزلت به، حكاه (الخليل) (انظر: العين 4/23، وفي عبارة المؤلف بعض التصرف)، فالدهر ها هنا مصدر، وقيل: دهدره دهدرة، ودهر داهر ودهير. وقوله عليه الصلاة والسلام: (لا تسبوا الدهر فإن الله هو الدهر) (الحديث أخرجه مسلم عن أبي هريرة، وأحمد في المسند 5/399 والبخاري. فتح الباري 8/574) قد قيل معناه: إن الله فاعل ما يضاف إلى الدهر من الخير والشر والمسرة والمساءة، فإذا سببتم الذي تعتقدون أنه فاعل ذلك فقد سببتموه تعالى عن ذلك (وهذا قول أبي عبيد في غريب الحديث 2/47). وقال بعضهم (هو محمد بن داود الظاهري. انظر فتح الباري 8/574) : الدهر الثاني في الخبر غير الدهر الأول، وإنما هو مصدر بمعنى الفاعل، ومعناه: أن الله هو الداهر، أي: المصرف المدبر المفيض لما يحدث، والأول أظهر (نقله ابن حجر عنه في الفتح 8/575). وقوله تعالى إخبار عن مشركي العرب: ﴿ما هي إلا حياتنا الدنيا نموت ونحيا وما يهلكنا إلا الدهر﴾ [الجاثية/24]، قيل: عني به الزمان.

### Türkçe

- **الدهر** aslında: âlemin varlığının başlangıcından sona ermesine kadar olan müddete isimdir; ve O’nun (yüce) sözü üzerine: ﴿هل أتى على الإنسان حين من **الدهر**﴾ [الدهر/1]، sonra onunla her çok müddet hakkında ifade edilir; ve o, **الزمان**’ın zıddıdır; çünkü **الزمان** az ve çok müddet üzerine vâki olur. Ve **دهر** falan: onun hayatının müddeti. Ve hayat müddeti boyunca bâkî olan âdet için istiâre edildi; böylece denildi: **ما دهري بكذا**. Ve denilir: **دهر** falana onun musibeti **دهرا**; yani: ona indi. Onu (**الخليل**) hikâye etti (bak: العين 4/23, ve müellifin ibaresinde bir miktar tasarruf vardır); böylece **الدهر** burada masdardır. Ve denildi: **دهدره دهدرة**، ve **دهر داهر ودهير**. Ve onun (aleyhi’s-salâtü ve’s-selâm) sözü: (**لا تسبوا الدهر فإن الله هو الدهر**) (hadisi Müslim Ebû Hureyre’den, Ahmed Müsned’de 5/399 ve Buhârî çıkarmıştır. فتح الباري 8/574) hakkında denilmiştir ki mânâsı: Allah, **الدهر**’e nisbet edilen hayır ve şer ve sevinç ve üzüntünün fâilidir; böylece siz, onun bunu yapan olduğuna inandığınız şeyi sövdüğünüzde, O’nu (teâlâ) bundan dolayı sövmüş olursunuz (ve bu, Ebû Ubeyd’in غريب الحديث 2/47’deki sözüdür). Ve bazısı dedi (o, Muhammed b. Dâvûd ez-Zâhirî’dir. bk. فتح الباري 8/574): haberdeki ikinci **الدهر**, birinci **الدهر** değildir; ancak o, fâil mânâsında masdardır; ve mânâsı: Allah **الداهر**’dir; yani: vuku bulanı akıtan, tedbir eden, çevirip eviren; ve birincisi daha zâhirdir (İbn Hacer onu ondan فتح 8/575’te nakletti). Ve O’nun (teâlâ) sözü, Arap müşriklerinden haber olarak: ﴿ما هي إلا حياتنا الدنيا نموت ونحيا وما يهلكنا إلا **الدهر**﴾ [الجاثية/24]، denildi: onunla **الزمان** kastedildi.
