# دهع (د-ه-ع) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%87%D8%B9
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D9%87%D8%B9

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: د - ه - ع
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%87%D8%B9/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين و الهاء والدال
)ع ه د، ع ده، د ه ع مستعملات( عهد: العَهْدُ: الوَصِيِّةُ والتقَدُّمُ إلى صاحبك بشيء، ومنه اشتُقَّ العَهْدُ الذي يكتب لِلْوُلاةِ، ويُجْمَعُ على عُهودٍ. وقد عَهِدَ إليه يَعْهَدُ عَهْداً. والعَهْدُ: المَوْثِق وجمعُه عُهُود. والعَهْدُ: الالْتِقاءُ والإلمامُ الإلتقاءُ والإلمامُ يقال: مالي عَهْدٌ بكذا، وإنَّه لقريبُ العَهْد بهِ. والعَهْدُ: المنزلُ الذي لا يكادُ القوم إذا انْتَأوْا عنه رجَعُوا إليه، قال:
هل تعِرفُ العَهْدَ المُحيلَ أَرْسُمُهْ

والمَعْهَدُ: الموضع الذي كنت عَهِدْتَه أو عَهِدْتَ فيه هوىً لك، أو كُنْتَ تَعْهَدُ به شيئاً، يجمعُ المَعَاهِدَ. والعَهْدُ من المَطَر: أن يكون الوسميُّ قد مضى قبله وهو الوليُّ، ثُمَّ يَرِدفُه الرَّبيعُ بمطرٍ يُدركُ آخِرَه بَلَلُ أوَّله ونُدْوَتِه، ويُجمْعَ على عِهاد. وكلُّ مطر يكون بعد مَطَر فهو عِهاد، قال:
هَراقَتْ نَجُومُ الصَّيْفِ فيها عِهادَها		سِجالاً لنَجْم المَرْبَعِ المُـتَـقَـدِّمِ
وقال أبو النجم:
تَرْعَى السَّحَابَ العَهْدَ والغُيُومَا
وعُهِدَت الرَّوْضة فهي مَعْهُودَةٌ أي أصابَها عِهاد من المطر، قال الطِرمَّاح:
عقائلُ رمْلةٍ نازِعْنَ منها		دُفُوفَ أقاحِ مَعْهُودٍ ودينِ
والمُعَاهَدُ: الذِّمّيُّ لأنَّهُ مُعَاهَدٌ ومُبايَعٌ على ما عليه من إعطاء الجِزيةِ والكفِّ عنه.
وهُمْ أهْلُ العَهْدِ،فإذا أسْلم ذهب عنه اسمُ المُعاهَدِ. والعُهْدَةُ: كتابُ الشِّراءِ وجمْعُه عُهَد. ويقال للشَّيء الذي فيه فساد: أنَّ فيه لَعُهْدَةً ولَمَّا يُحْكَمْ بَعْدُ. وعَهِيدُكَ: الذي يُعاهِدُك وتُعَاهِدُهُ، قال نصر بن سيار:
فَلَلَتُّركُ أوْفى من نِزارٍ بِعَهْدِها		فلا يأمَنَنَّ الغَدْرَ يوماً عَهِيدُها
والتعاهُدُ: الاحتفاظ بالشيء، وإحداثُ العَهْدِ بِه، وكذلك التَّعَهُّدُ والاعْتِهاد، قال الطرماح:
ويَضِيعُ الذي قد أوجَبَهُ الله عليه فليس يُعْتَهَدُ
وأعْهَدْتُهُ: أعْطَيْتُهُ عَهْداً.
عده: يقال: في فلان عَيْدَهيَّةٌ وعَيْدَهَةٌ أيْ كِبْرٌ وسُوُء خُلُقٍ. والعَيْدَهُ: السَّيِّءُ الخُلُق من الإبلِ، قال رؤبة:
وخافَ صَقْع القارعاتِ الكُدَّهِ		وخَبْطَ صِهْمِيمِ اليَدَيْنِ عَـيْدَه
أَشْدَقَ يَفْتَرُّ افتِرارَ الأفْـوَهِ
دهع: دَهَعَ الراعي بالنُّوقِ ودَهَدَعَ بها: إذا قال لها "دَهَاعِ أو دَهْدَاعِ" الأوَّلُ مجرورٌ.
قال زائدة: ودَهْدَعَ بالسَّخْلِ إذا أشْلاَهُ.

##### Türkçe

باب **العين** و **الهاء** و**الدال**
(**ع ه د**، **ع ده**، **د ه ع** müstamelât): **عهد**: **العَهْدُ**: vasiyet ve arkadaşına bir şey ile ilgili önceden bildirme; ondan **العَهْدُ** türetilmiştir ki valilere yazılır; **عُهودٍ** üzere cem‘ olunur. Ve ona **عَهِدَ** eder, **يَعْهَدُ** **عَهْداً**. Ve **العَهْدُ**: sağlam bağ; cem‘i **عُهُود**. Ve **العَهْدُ**: buluşma ve uğrama; buluşma ve uğrama denir: “Böyle bir şeyle benim **عَهْدٌ**’üm yoktur”; ve “O, onunla yakın **العَهْد**’dir.” Ve **العَهْدُ**: konak; kavim ondan uzaklaştıklarında neredeyse ona dönmedikleri (konak), dedi ki:
هل تعِرفُ **العَهْدَ** المُحيلَ أَرْسُمُهْ

Ve **المَعْهَدُ**: senin onu bildiğin yahut onda sana bir heves bildiğin yer; yahut onunla bir şeyi gözetip durduğun (yer); **المَعَاهِدَ** üzere cem‘ olunur. Ve yağmurdan **العَهْدُ**: **الوسميُّ**’nin ondan önce geçmiş olmasıdır; o da **الوليُّ**’dir; sonra **الرَّبيعُ** onu bir yağmurla takip eder; onun sonuna, ilkinin ıslaklığı ve nemi yetişir; ve **عِهاد** üzere cem‘ olunur. Ve her yağmur ki bir yağmurdan sonra olursa o **عِهاد**’dır, dedi ki:
هَراقَتْ نَجُومُ الصَّيْفِ فيها عِهادَها		سِجالاً لنَجْم المَرْبَعِ المُـتَـقَـدِّمِ

Ve Ebû’n-Necm dedi:
تَرْعَى السَّحَابَ **العَهْدَ** والغُيُومَا

Ve **الرَّوْضة** **عُهِدَت**; o hâlde o **مَعْهُودَةٌ**’dir; yani yağmurdan **عِهاد** ona isabet etmiştir, **الطِرمَّاح** dedi:
عقائلُ رمْلةٍ نازِعْنَ منها		دُفُوفَ أقاحِ **مَعْهُودٍ** ودينِ

Ve **المُعَاهَدُ**: zimmî; çünkü o **مُعَاهَدٌ** ve **مُبايَعٌ**’dır; cizye vermek ve ondan el çekmek hususunda üzerinde bulunduğu şeye göre.
Ve onlar **أهْلُ العَهْدِ**’dir; artık Müslüman olunca ondan **المُعاهَدِ** adı gider. Ve **العُهْدَةُ**: satın alma yazısı; cem‘i **عُهَد**. Ve içinde bozukluk olan şeye denir: “Onda elbette bir **لَعُهْدَةً** vardır”; ve henüz (iş) kesinleştirilmemiştir. Ve **عَهِيدُكَ**: sana ahitleşen ve senin onunla ahitleştiğin (kimsedir), Nasr b. Seyyâr dedi:
فَلَلَتُّركُ أوْفى من نِزارٍ بِعَهْدِها		فلا يأمَنَنَّ الغَدْرَ يوماً **عَهِيدُها**

Ve **التعاهُدُ**: şeyi muhafaza etmek ve onunla **العَهْدِ**i meydana getirmek; ve bunun gibi **التَّعَهُّدُ** ve **الاعْتِهاد**; **الطرماح** dedi:
ويَضِيعُ الذي قد أوجَبَهُ الله عليه فليس يُعْتَهَدُ

Ve onu **أعْهَدْتُهُ**: ona bir **عَهْداً** verdim.

**عده**: denir: filânda **عَيْدَهيَّةٌ** ve **عَيْدَهَةٌ** vardır; yani kibir ve kötü huy. Ve **العَيْدَهُ**: develerden kötü huylu (olan), Rü’be dedi:
وخافَ صَقْع القارعاتِ الكُدَّهِ		وخَبْطَ صِهْمِيمِ اليَدَيْنِ عَـيْدَه
أَشْدَقَ يَفْتَرُّ افتِرارَ الأفْـوَهِ

**دهع**: çoban develerle **دَهَعَ** etti ve onlarla **دَهَدَعَ** etti: onlara “**دَهَاعِ** yahut **دَهْدَاعِ**” dediği zaman; birincisi mecrûrdur.
Zâide dedi: ve oğlağı **دَهْدَعَ** etti; onu (annesinden) ayırdığı zaman.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%87%D8%B9/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

دَهاعِ ودَهْداعٌ: من زجر العُنوقِ.
ودَهَعَ الراعي بالغَنم ودَهَّعَ ودَهْدَعَ دَهْدَعةً: زجرها بذلك، ودَهْدَعَ بها: صوّت.

##### Türkçe

**دَهاعِ** ve **دَهْداعٌ**: **العُنوقِ**’u azarlamadan/kovalamadan.

Çoban **الغَنم** ile **دَهَعَ** ve **دَهَّعَ** ve **دَهْدَعَ**; **دَهْدَعةً**: onu bununla azarladı/kovaladı,

ve onunla **دَهْدَعَ**: ses çıkardı.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%87%D8%B9/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

دهاع، أهمله الجوهري. وقال الليث: دهاع، كقطام، ودهداع، كقرقار، مبنيين على الكسر: زجر للعنوق، يقال: دهع بها الراعي، كمنع، ودهدع دهدعة هكذا يصيح إذا زجرها بهما.
 ومما يستدرك عليه: دهع الراعي تدهيعا: لغة في دهع ودهدع، كما في اللسان والتكملة.

##### Türkçe

**دهاع**; el-Cevherî onu ihmal etti. Leys dedi ki: **دهاع** ( **قطام** gibi) ve **دهداع** ( **قرقار** gibi), ikisi de kesre üzerine mebnî: dişi keçi yavrusunu sürmek için bir azarlama; “Çoban onunla **دهع** etti” denir, **منع** gibi; ve **دهدع** onu **دهدعة** ile (böyle) sürer; onu bu ikisiyle azarladığında böyle bağırır.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: Çobanın **دهع** etmesi, **تدهيعا**: **دهع** ve **دهدع** hakkında bir lugat; **اللسان** ve **التكملة**’de olduğu gibi.
