# دهقن (د-ه-ق-ن) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%87%D9%82%D9%86
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D9%87%D9%82%D9%86

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: د - ه - ق - ن
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 6 sözlük

## Sözlükler (6)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%87%D9%82%D9%86/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الهاء والقاف
صهلق: صوتٌ صَهْصَلِقٌ: شديد. قال:
قد شَيَّبَتْ رأسي بصَوْتٍ صَهْصَلِق
هلقس: الهِلَّقْس: الشَّديدُ.
هزرق: الهَرْزَقَةُ: من أسوأ الضَّحِك.
زهرق: الزَّهْرَقَةُ والزِّهراق: تَرْقيصُ الأمّ الصّبيّ.
زهلق: الزَّهْلِقُ: السِّراج ما دام في القنديل. قال: "زِهْلِقٌ لاح مُسْرَجُ" شَبَّه بياض الثّور بضياء السَّراج، وليس بالّذي عليه سرجٌ.
والزَّهْلِقيُّ من الرّجال: الّذي إذا أراد امرأة أَنْزَلَ قبل أن يَمَسَّها، وهو الزُّمًّلِقُ.
قهمز: امرأة قَهْمَزِيّة: قصيرةٌ جداً.
زهمق: الزَّهَمَقَةُ: الزُّهُومةُ السَّيِّئةُ تجدُها من اللَّحْمِ الغثَ.
دهقن: الدَّهْقَنَةُ: من الدَّهْقان، وهو يَتَدَهْقَنُ.
قهمد: القَهْمَدُ: الرّجُلُ اللَئيمُ الأَصْل، والدَّميمُ الوَجْه.
قرهد: القُرهُدُ: النّاعم التّاّر.
قمهد: الاقْمِهْدادُ: شبه ارتعادِ الفَرْخ إذا زقّه أبواه فتراه يكْوهِدَ إليهما ويَقْمَهِدُّ نحوهما دهمق: الدُّهامِقُ: التُّراب اللّيَن. قال خلف بن خليفة:
ومعرض من الكثيب ناطقُ
جَوْنٌ رَوابي تُرْبِهِ دُهامِقُ
وقال عُمَر: "لو شِئْتُ أنْ يُدَهْمَقَ لي لفعلتُ" . أي: الطّعام اللّين، وأصلُه من الدُّهامِق، أي: الأرض اللّيّنة الرّقيقة، ويقال: دّهْمِقْ طَحِينَكَ، أي: دَقِّقْهُ، والدِّهْقَنَةُ مِثْلُه.
قهقر: القَهْقَرُّ والقُهْقُرُ : الحَجَرُ الأَمْلَس الأَسْوَد، وهو القُهْقُورةُ.. وغُرابٌ قَهْقَرٌ: شديدُ السّواد. وحَنْظلةٌ قَهْقَرةٌ، أي: اسودت بعد الخضرة.
والرّجلُ يَتَقَهْقَرُ في مِشْيَته: يَتَراجع على قَفاه. ورجع القَهْقَري: على الأدبار.
هرقل: هِرَقْلٌ: من ملوك الرّوم، وهو أوْلُ من ضَرَب الدّنانير. وأَحْدَثَ البِيعةَ، قال لبيد:
غَلَبَ اللّيالي خلفَ آلِ مُحَرِّقٍ		وكما فَعَلْنَ بتُبَّعٍ وبِهِـرْقَـلِ
هرلق: الهِرْلِقُ: المُنْخُل.
قرهب: القَرْهَبُ من الثّيران: المسنّ الضخم. قال
"وبين مُسِنّ كالقصيمة قَرْهَبِ"
قهرم: القَهْرَمانُ: هو المُسَيطِرُ الحَفيظُ على ما تحتَ يَدَيْه، قال:
مجداً وعزاً قَهْرَ ماناً قَهْقَبا
بهلق: البَهْلَقُ: الضَّجُورُ الكثيرُ الصَّخْبِ، و تقول : امرأة بَهْلَق، والجميعُ: بَهالقُ. قال:
يُوَلْوِلُ مِن جَوْبهنَّ الدّلي		لُ باللَّيْل ولولةَ البِهَلْقِِ
قهقب: القَهْقَبُ: الضَّخْم.
قلهب: القَلْهَبُ من الرجال: القديم الضّخم.
هلقم: الهلِقْامُ: السّيّد الضَّخم، ذو الحَمالات، والهِلْقَمُّ أيضاً، قال:
وإن خَطيبُ مجلِسٍ أَلَمّا
بخُطَّةٍ كنتَ لها هَلْقَمّاً
وبالحمَالات لها لَهِمّا
هبنق: هَبَنَّقَةُ القَيْسِيُّ: أحمقُ بني قَيْس بنِ ثَعْلَبة. والهِبْنِيقُ: الوَصيفُ. وجَمْعُه: هبانيق. قال لبيد:
والهَبانِيقُ قيامٌ مَـعَـهُـمُ		كلُّ مَلْثومٍ إذا صُبَّ هَمَلْ
هيقم: الهَيْقمانيُّ: الطَويل. قال:
من الهَيْقَمانيّاتِ هَـيْقٌ كـأنّـه		من السِّنْدِ ذو كَبْلَيْنِ أَفْلَتَ من نَبْلِ

##### Türkçe

**الهاء** ve **القاف**

**صهلق**: **صوتٌ صَهْصَلِقٌ**: şiddetli. Dedi ki:
قد شَيَّبَتْ رأسي بصَوْتٍ صَهْصَلِق

**هلقس**: **الهِلَّقْس**: şiddetli olan.

**هزرق**: **الهَرْزَقَةُ**: gülmenin en kötülerinden.

**زهرق**: **الزَّهْرَقَةُ** ve **الزِّهراق**: annenin çocuğu sallaması.

**زهلق**: **الزَّهْلِقُ**: kandilin içinde bulunduğu müddetçe lamba. Dedi ki: "**زِهْلِقٌ لاح مُسْرَجُ**"; öküzün beyazlığını lambanın ışığına benzetti; üzerinde eyer bulunan (bir şey) ile (benzetmiş) değildir.

Ve erkeklerden **الزَّهْلِقيُّ**: bir kadın istediğinde ona dokunmadan önce boşalan; o da **الزُّمًّلِقُ**tur.

**قهمز**: **امرأة قَهْمَزِيّة**: çok kısa.

**زهمق**: **الزَّهَمَقَةُ**: kötü kokuşmuşluk; onu zayıf etten bulursun.

**دهقن**: **الدَّهْقَنَةُ**: **الدَّهْقان**dan; ve o **يَتَدَهْقَنُ**.

**قهمد**: **القَهْمَدُ**: aslı aşağılık olan adam; ve yüzü çirkin olan.

**قرهد**: **القُرهُدُ**: yumuşak, taze.

**قمهد**: **الاقْمِهْدادُ**: ebeveyni onu gagasıyla beslediğinde civcivin titremesine benzer; onu, onlara doğru **يكْوهِدَ** ederken ve onlara doğru **يَقْمَهِدُّ** ederken görürsün.

**دهمق**: **الدُّهامِقُ**: yumuşak toprak. Halef b. Halîfe dedi ki:
ومعرض من الكثيب ناطقُ
جَوْنٌ رَوابي تُرْبِهِ دُهامِقُ

Ve Ömer dedi ki: "**لو شِئْتُ أنْ يُدَهْمَقَ لي لفعلتُ**". Yani: yumuşak yemek. Aslı **الدُّهامِق**tandır; yani: yumuşak, ince toprak. Ve denir ki: **دّهْمِقْ طَحِينَكَ**; yani: onu incelt. Ve **الدِّهْقَنَةُ** onun gibidir.

**قهقر**: **القَهْقَرُّ** ve **القُهْقُرُ**: pürüzsüz siyah taş; o **القُهْقُورةُ**dur. Ve **غُرابٌ قَهْقَرٌ**: siyahlığı şiddetli. Ve **حَنْظلةٌ قَهْقَرةٌ**; yani: yeşillikten sonra karardı.

Ve adam yürüyüşünde **يَتَقَهْقَرُ**: ensesi üzerine geri geri gider. Ve **القَهْقَري** dönüş: arkalara doğrudur.

**هرقل**: **هِرَقْلٌ**: Rum krallarından; dinarları ilk basan odur. Ve **البِيعةَ**yı ihdas etti. Lebîd dedi ki:
غَلَبَ اللّيالي خلفَ آلِ مُحَرِّقٍ		وكما فَعَلْنَ بتُبَّعٍ وبِهِـرْقَـلِ

**هرلق**: **الهِرْلِقُ**: elek.

**قرهب**: öküzlerden **القَرْهَبُ**: yaşlı, iri. Dedi ki:
وبين مُسِنّ كالقصيمة قَرْهَبِ

**قهرم**: **القَهْرَمانُ**: elinin altındakilere hükmeden, koruyup gözeten odur. Dedi ki:
مجداً وعزاً قَهْرَ ماناً قَهْقَبا

**بهلق**: **البَهْلَقُ**: çok homurdanan, gürültüsü çok olan. Ve dersin ki: **امرأة بَهْلَق**; çoğulu: **بَهالقُ**. Dedi ki:
يُوَلْوِلُ مِن جَوْبهنَّ الدّلي		لُ باللَّيْل ولولةَ البِهَلْقِِ

**قهقب**: **القَهْقَبُ**: iri.

**قلهب**: erkeklerden **القَلْهَبُ**: eski, iri.

**هلقم**: **الهلِقْامُ**: iri efendi; **الحَمالات** sahibi. Ve **الهِلْقَمُّ** da (böyledir). Dedi ki:
وإن خَطيبُ مجلِسٍ أَلَمّا
بخُطَّةٍ كنتَ لها هَلْقَمّاً
وبالحمَالات لها لَهِمّا

**هبنق**: **هَبَنَّقَةُ القَيْسِيُّ**: Benî Kays b. Sa‘lebe’nin ahmağı. Ve **الهِبْنِيقُ**: hizmetçi oğlan. Çoğulu: **هبانيق**. Lebîd dedi ki:
والهَبانِيقُ قيامٌ مَـعَـهُـمُ		كلُّ مَلْثومٍ إذا صُبَّ هَمَلْ

**هيقم**: **الهَيْقمانيُّ**: uzun. Dedi ki:
من الهَيْقَمانيّاتِ هَـيْقٌ كـأنّـه		من السِّنْدِ ذو كَبْلَيْنِ أَفْلَتَ من نَبْلِ

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%87%D9%82%D9%86/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

التَّدَهْقُنُ: التَّكَيُّسُ: قال سيبويه: سأَلته، يعني الخليل، عن دُِهْقان فقال: إن سميته من التَّدَهْقُن فهو مصروف، وقد قال سيبويه: إنك إن جعلت دِهْقاناً من الدَّهْق لم تصرفه لأَنه فعلان؛ قال الجوهري: إن جعلت النون أَصلية، من قولهم تَدَهْقَنَ الرجلُ وله دَهْقَنةُ موضِع كذا، صرَفْتَه لأَنه فِعْلال. والدِّهْقان والدُّهقان: التاجر، فارسي معرَّب، وهم الدَّهاقنة والدَّهاقين؛ قال:
إذا شِئْتُ غَنَّتْني دَهاقِينُ قَرْية،
وصَنّاجَةٌ تَجْذُو على كلِّ مَنْسِمِ.
قال ابن بري: دِهْقان ودُهْقان مثل قِرْطاس وقُرْطاس، قال: ودِهْقانُ في بيت الأَعشى عربي، وهو اسم واد؛ قال:
فظَلَّ يَغْشى لِوَى الدِّهْقانِ مُنْصَلِتاً،
كالفارِسِيِّ تَمَشَّى، وهو مُنْتَطِقُ
والدُّهْقان والدِّهْقان: القويّ على التصرف مع حِدَّة، والأُنثى دِهْقانة، والاسم الدَّهْقَنةُ. الليث: الدَّهْقنة الاسم من الدَّهْقانِ، وهو نَبزٌ. ودُهْقِنَ الرجلُ: جُعِلَ دِهْقاناً؛ قال العجاج:
دُهْقِنَ بالتاج وبالتَّسْويرِ.
ولِوَى الدِّهْقانِ: موضع بنجد. الأَزهري: وبالبادية رملة تعرف بلِوَى دِهْقان؛ قال الراعي يصف ثوراً:
فظَلَّ يَعْلو لِوَى دِهْقانَ مُعْترِضاً
يَرْدي، وأَظْلافُه خُضْرٌ من الزَّهَرِ
ودَهْقَنَ الطعامَ: أَلانَه؛ عن أَبي عبيد. الأَصمعي: الدَّهْمَقةُ والدَّهْقَنة سواء، والمعنى فيهما سواء لأَن لِينَ الطعام من الدَّهْقنة.

##### Türkçe

**التَّدَهْقُنُ**: **التَّكَيُّسُ** (kurnazlık/uyanıklık): Sîbeveyh dedi ki: Ona sordum, yani Halîl’e, **دُِهْقان** hakkında; dedi ki: Eğer onu **التَّدَهْقُن**’dan adlandırırsan o sarf olunur; Sîbeveyh de demiştir ki: Şüphesiz sen **دِهْقاناً**’ı **الدَّهْق**’tan yaparsan onu sarf etmezsin; çünkü o **فعلان**’dır. Cevherî dedi ki: Eğer **النون**’u aslî kılarsan, onların “**تَدَهْقَنَ** adam” sözünden ve “onun **دَهْقَنةُ** (şu yer) mevkii vardır” (gibi) sözünden, onu sarf edersin; çünkü o **فِعْلال**’dır.

**الدِّهْقان** ve **الدُّهقان**: tüccar; Farsça olup Arapçalaştırılmıştır; çoğulları **الدَّهاقنة** ve **الدَّهاقين**’dir; dedi ki:
إذا شِئْتُ غَنَّتْني دَهاقِينُ قَرْية،
وصَنّاجَةٌ تَجْذُو على كلِّ مَنْسِمِ.

İbn Berrî dedi ki: **دِهْقان** ve **دُهْقان**, **قِرْطاس** ve **قُرْطاس** gibidir. Dedi ki: A‘şâ’nın beytindeki **دِهْقانُ** Arapçadır ve o bir vadi adıdır; dedi ki:
فظَلَّ يَغْشى لِوَى الدِّهْقانِ مُنْصَلِتاً،
كالفارِسِيِّ تَمَشَّى، وهو مُنْتَطِقُ

**الدُّهْقان** ve **الدِّهْقان**: keskinlikle birlikte tasarrufa (iş görmeye) güçlü olan; dişisi **دِهْقانة**; isim **الدَّهْقَنةُ**’dir. Leys: **الدَّهْقنة** **الدَّهْقانِ**’dan olan isimdir ve o bir **نَبزٌ** (lakap/ayıplama adı)dır.

**ودُهْقِنَ** adam: **دِهْقاناً** kılındı; ‘Accâc dedi ki:
دُهْقِنَ بالتاج وبالتَّسْويرِ.

**ولِوَى الدِّهْقانِ**: Necd’de bir mevki. Ezherî: Bâdiyede de **لِوَى دِهْقان** diye bilinen bir kumluk vardır; Râ‘î bir boğayı vasfederek dedi ki:
فظَلَّ يَعْلو لِوَى دِهْقانَ مُعْترِضاً
يَرْدي، وأَظْلافُه خُضْرٌ من الزَّهَرِ

**ودَهْقَنَ** yemeği: onu yumuşattı; Ebû ‘Ubeyd’den. Asma‘î: **الدَّهْمَقةُ** ile **الدَّهْقَنة** birdir; ikisindeki anlam da birdir; çünkü yemeğin yumuşaklığı **الدَّهْقنة**’dandır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%87%D9%82%D9%86/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* د ه ق ن * * الدِّهْقَانُ * معرب إن جعلت النون أصلية صرفته وإن جعلتها زائدة لم تصرفه

##### Türkçe

* د ه ق ن * * **الدِّهْقَانُ** * Arapçalaştırılmıştır; eğer **النون**’u aslî kılarsan onu i‘rablı yaparsın; eğer onu زائد kılarsan onu i‘rablı yapmazsın.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%87%D9%82%D9%86/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( الدِّهْقانُ ، بالكسرِ والضَّمِّ ) ، وضُبِطَ في نسخِ الصِّحاحِ بالكسْرِ والفتْحِ ، ونَظَرَه أَبو عُبَيْدَةَ بقُرْطاسٍ .
قلْت : وقد تقدَّمَ في السِّين أَنَّ القُرْطاسَ مُثَلَّث وأَنَّ الفتْحَ فيه ، حَكَاه اللَّحْيانيُّ .
( القَوِيُّ على التَّصَرُّفِ مع حِدَّةٍ .
( و ) أَيْضاً : ( التَّاجِرُ .
( و ) أَيْضاً : ( زَعيمُ فَلاَّحِي العَجَمِ .
( و ) أَيْضاً : ( رَئيسُ الإِقْليمِ ) .
وقالَ ابنُ السّمعانيُّ : هو مقدَّمُ قَرْيةٍ أَو صاحِبُها بخراسان والعِرَاقِ ، ( مُعَرَّبٌ ) عن فارِسِيّ ؛ ( ج دَهاقِنَةٌ ودَهاقِينُ ) ؛ قالَ :
إذا شِئْتُ غَنَّتْني دَهاقِينُ قَرْية وصَنَّاجَةٌ تَجْذُو على كلِّ مَنْسِمِ ( والاسمُ : الدَّهْقَنَةُ ) .
قالَ اللّيْثُ : وهو نَبزٌ ، ( وهي بهاءٍ : وقد تَدَهْقَنَ ) : صارَ دِهْقاً ناً .
قالَ سِيْبَوَيْه : سأَلْتُ الخَلِيلَ عن دِهْقانَ فقالَ : إن سَمَّيتَهُ مِن التَّدَهْقُن فهو مَصْروفٌ .
قالَ الجَوْهرِيُّ : إن جَعَلْتَ النّون أَصْليَّة ، مِن قوْلِهم تَدَهْقَنَ الرَّجلُ وله دَهْقَنَةُ موْضِع كذا ، صَرَفْتَه لأنَّه فِعْلال ، وإن جَعَلْته مِن الدَّهْق لم تَصْرِفْه لأنَّه فعْلان .

( ولِوَى الدِّهْقان : ع بنَجْد ) ؛ وأَنْشَدَ ابنُ بَرِّي للأَعْشى :
فَظَلَّ يَغْشى لِوَى الدِّهْقانِ مُنْصلِتاً كالفارِسِيِّ تَمَشَّى وهو مُنْتَطِقُوقالَ الفارِسِيُّ : وبالبادِيَةِ رمْلَةٌ تُعْرَفُ بلِوَى دِهْقان ؛ قالَ الرَّاعِي يَصِفُ ثَوراً :
فظَلَّ يَعْلو لِوَى دِهْقانَ مُعْتَرِضاً يَرْدي أَظْلافُه خُضْرٌ من الزَّهَرِ ( ودَهْقَنُوه : جَعَلُوه دِهْقاناً ) فدُهْقِنَ ، بالضَّمِّ ؛ قالَ العجَّاجُ :
دُهْقِنَ بالتاج بالتَّسْويرِ وممَّا يُسْتدركُ عليه : | [

##### Türkçe

: (**الدِّهْقانُ**; kesre ve damme ile), ve **الصِّحاح** nüshalarında kesre ve fetha ile ضبط edilmiştir; ve onu Ebû Ubeyde bir **قُرْطاسٍ** ile nazar etti.

Dedim: ve **السِّين**’de, **القُرْطاسَ**’ın müsellese olduğu ve onda fethanın bulunduğu daha önce geçti; onu el-Lahyânî hikâye etti.

(**القَوِيُّ** tasarruf üzerinde, bir keskinlikle birlikte.

(ve) ayrıca: (**التَّاجِرُ**.

(ve) ayrıca: (**زَعيمُ فَلاَّحِي العَجَمِ**.

(ve) ayrıca: (**رَئيسُ الإِقْليمِ**).

İbnü’s-Sem‘ânî dedi: O, Horasan ve Irak’ta bir köyün mukaddemi yahut sahibidir; (Arapçalaştırılmıştır) Farsçadandır; (**ج** **دَهاقِنَةٌ** ve **دَهاقِينُ**); dedi ki:

İstediğimde, bir köyün **دَهاقِينُ**’i ve her bir toynak üzerinde çekip çeviren bir **صَنَّاجَةٌ** bana şarkı söyler. (İsim: **الدَّهْقَنَةُ**).

el-Leys dedi: Ve o bir lakaptır; (ve o, **بهاءٍ** iledir: ve gerçekten **تَدَهْقَنَ**): **دِهْقاً ناً** oldu.

Sîbeveyh dedi: **الخَلِيلَ**’e **دِهْقانَ** hakkında sordum; dedi ki: Eğer onu **التَّدَهْقُن**’dan isimlendirirsen o sarf olunur.

el-Cevherî dedi: Eğer **النّون**’u aslî kılarsan, onların “**تَدَهْقَنَ** adam” sözünden ve “onun için falan yerin **دَهْقَنَةُ**’si vardır”dan, onu sarf edersin; çünkü o **فِعْلال**’dır. Ve eğer onu **الدَّهْق**’tan kılarsan onu sarf etmezsin; çünkü o **فعْلان**’dır.

(**ولِوَى الدِّهْقان**: Necd’de bir yer); ve İbn Berrî, A‘şâ’ya ait olarak inşâd etti:

Böylece, Farsî gibi, yürürken kuşanmış olarak, kılıcını çekmiş halde **لِوَى الدِّهْقانِ**’a uğrayıp durdu.

el-Fârisî dedi: Ve bâdiyede, **لِوَى دِهْقان** diye bilinen bir kumluk vardır; er-Râ‘î bir boğayı vasfederek dedi:

Böylece, **لِوَى دِهْقانَ**’ın üzerine enlemesine yükselip durdu; toynakları, çiçekten yeşiller, düşürür.

(**ودَهْقَنُوه**: onu **دِهْقاناً** yaptılar) da **دُهْقِنَ**, damme ile; el-‘Accâc dedi:

**دُهْقِنَ** taç ile, çevreleme ile.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: | [

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%87%D9%82%D9%86/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

دَهْقَنَ
Q. 1 دَهْقَنَ دهقن : see the next paragraph. -A2- دَهْقَنُوهُ, (inf. n. دَهْقَنَةٌ, TK,) They made him a دِهْقَان. (K.) El-'Ajjلj says,
دُهْقِنَ بِالتَّاجِ وَبِالتَّسْوِيرِ
[He was made a دهقان by receiving the تاج (meaning either crown or turban) and by being decked with bracelets]. (TA.) ― -b2- دَهْقَنَ الطَّعَامَ, (A'Obeyd, TA,) inf. n. دَهْقَنَةٌ, with which دَهْمَقَةٌ is syn., (As, TA,) He made the food soft, or delicate: (As, A'Obeyd, TA:) because softness, or delicacy, of food is from الدَّهْقَنَةُ [as meaning التَّدَهْقُن]. (As, TA.)

تَدَهْقَنَ
Q. 2 تَدَهْقَنَ تدهقن He was, or became, a دِهْقَان: (S, K, Mgh, TA:) or he had, or possessed, much wealth; as also ↓ دَهْقَنَ [app. in both of these senses]: (Msb:) derived from دِهْقَانٌ. (Mgh.) ― -b2- Also He affected, or feigned, or made a show of, sharpness or quickness of intellect, cleverness, ingeniousness, skilfulness, knowledge, or intelligence; syn. تَكَيَّسَ. (TA.)

دَهْقَنَةٌ
دَهْقَنَةٌ دهقنه دهقنة [inf. n. of Q. 1: and signifying The state, or condition, of a دِهْقَان;] a subst from دِهْقَانٌ; (JK, K;) derived from the latter word. (Mgh.) You say, لَهُ دَهْقَنَةٌ بِمَوْضِعِ كَذَا [He has a state, or condition, which is that of a دِهْقَان in such a place. (S.)

دِهْقَانٌ
دِهْقَانٌ دهقان , (S, Mgh, Msb, K, &c.,) also written دُهْقَانٌ, (JK, Msb, K,) in [some of] the copies of the S written [دِهْقَانٌ and دَهْقَانٌ,] with kesr and fet-h, [thus written in one of my copies of the S,] and said by AO [as there cited] to be like قرطاس, which is written with each of the three vowels, (TA,) an arabicized word, (S, Msb, K,) from the Pers. [دِهْ “a town or village” and خَانْ “a prince or lord”]; (TA;) if derived from تَدَهْقَنَ, (Kh, Sb, S,) i. e. if the ن be regarded as radical, perfectly decl. [and written as above]; (Kh, Sb, S;) but if derived from الدَّهْقُ, imperfectly decl. [and written دِهْقَانُ &c.], because of the measure فعلانُ; (S;) [but this statement relates especially to the measure فَعْلَان, with fet-h to the ف; except in the case of a proper name; and an epithet of this measure, moreover, that forms its fem. by the addition of ة, as دهقان does, is perfectly decl.; and it should be observed also, that,] accord. to IJ, دهقان is of the measure فعلال, from تَدَهْقَنَ, and there is no instance, in the language, of the measure تَفَعْلَنَ; (Har p. 102;) it signifies The headman, or chief, of a village or town: (Es-Sem'لnee, Msb, TA: [agreeably with the Pers. original:]) or the proprietor thereof, in Khurلsلn and El-' Irلk: (Es-Sem'لnee, TA:) or, as used by the Arabs, a great man of the unbelievers of the ' Ajam [or Persians]: but they disdained this appellation: (Mgh:) Lth says that it is a nickname, or name of reproach: (TA:) it became predominantly applied to such of them as was of the people of the districts of cultivated land and of villages or towns: and then to anyone possessing much land or other immoveable property: (Mgh:) [it signifies generally a dweller, or one having a fixed abode, in a district of cultivated land, or in a village or town of such a district; a rustic; a husbandman:] or it signifies a chief, headman, or person in authority, over the husbandmen, or peasants, of the 'Ajam [or Persians]: and the headman of a province: (K:) and a possessor of land or other immoveable property: (Msb:) and a merchant: (Msb, K:) and one who manages affairs firmly, or strongly, with sharpness: (K:) the fem. is with ة: (JK, Mgh, K:) and the pl. is دَهَاقِينُ (Msb, K) and دَهَاقِنَةٌ. (K.) [See a verse cited voce جَذَا in art. جذو. The same verse, but with قَرْيَتِى (my village or town) in the place of قَرْيَةٍ, is also cited in the TA in the present art.]

##### Türkçe

دَهْقَنَ
Q. 1 **دَهْقَنَ** دهقن: bir sonraki paragrafa bak. -A2- **دَهْقَنُوهُ**, (mast. ismi **دَهْقَنَةٌ**, TK,) Onu bir **دِهْقَان** yaptılar. (K.) El-‘Ajjâj der ki,
دُهْقِنَ بِالتَّاجِ وَبِالتَّسْوِيرِ
[O, **التَّاجِ** (taç yahut sarık mânâsında) almakla ve bileziklerle süslenmekle bir دهقان yapıldı]. (TA.) ― -b2- **دَهْقَنَ الطَّعَامَ**, (A‘Obeyd, TA,) mast. ismi **دَهْقَنَةٌ**, bununla **دَهْمَقَةٌ** eşanlamlıdır, (As, TA,) Yemeği yumuşak, yahut latif yaptı: (As, A‘Obeyd, TA:) çünkü yemeğin yumuşaklığı yahut latifliği **الدَّهْقَنَةُ**’dendir [**التَّدَهْقُن** mânâsıyla]. (As, TA.)

تَدَهْقَنَ
Q. 2 **تَدَهْقَنَ** تدهقن O, bir **دِهْقَان** idi yahut oldu: (S, K, Mgh, TA:) yahut çok malı vardı yahut çok mala sahipti; bunun gibi ↓ **دَهْقَنَ** [görünüşe göre bu iki mânânın her ikisinde de]: (Msb:) **دِهْقَانٌ**’dan türetilmiştir. (Mgh.) ― -b2- Ayrıca O, zekâ keskinliğini yahut aklın çabukluğunu, kurnazlığı, mahareti, bilgiyi yahut anlayışı özentili olarak gösterdi, yahut öyleymiş gibi yaptı, yahut gösteriş yaptı; eşanlamlısı **تَكَيَّسَ**. (TA.)

دَهْقَنَةٌ
**دَهْقَنَةٌ** دهقنه دهقنة [Q. 1’in mast. ismi: ve “bir **دِهْقَان**’ın hâli yahut durumu” mânâsına gelir;] **دِهْقَانٌ**’dan bir isimdir; (JK, K;) o son kelimeden türetilmiştir. (Mgh.) Şöyle dersin, لَهُ **دَهْقَنَةٌ** بِمَوْضِعِ كَذَا [Onun, falan yerde bir **دِهْقَان**’ın hâli yahut durumu vardır]. (S.)

دِهْقَانٌ
**دِهْقَانٌ** دهقان, (S, Mgh, Msb, K, &c.,) **دُهْقَانٌ** diye de yazılır, (JK, Msb, K,) S’nin nüshalarının [bazılarında] kesra ve fetha ile [**دِهْقَانٌ** ve **دَهْقَانٌ**] yazılmıştır, [S’nin nüshalarımdan birinde böyle yazılmıştır,] ve AO tarafından [orada nakledildiği üzere] **قرطاس** gibi olduğu söylenmiştir; o da üç harekenin her biriyle yazılır, (TA,) Arapçalaştırılmış bir kelimedir, (S, Msb, K,) Farsçadan [**دِهْ** “şehir yahut köy” ve **خَانْ** “prens yahut bey”]; (TA;) eğer **تَدَهْقَنَ**’dan türetilmişse, (Kh, Sb, S,) yani **النون** kök harf sayılırsa, tam i‘râblıdır [ve yukarıdaki gibi yazılır]; (Kh, Sb, S;) fakat **الدَّهْقُ**’dan türetilmişse, فعلانُ vezni sebebiyle, eksik i‘râblıdır [ve **دِهْقَانُ** vb. diye yazılır]; (S;) [fakat bu ifade özellikle فَعْلَان vezniyle ilgilidir; **الفاء**’sı fetha ile olan; özel isim hâli müstesna; ve bu vezinden olup müennesini ة ilavesiyle yapan bir sıfat, ayrıca, **دهقان**’ın yaptığı gibi, tam i‘râblıdır; ve ayrıca şunun da gözetilmesi gerekir ki,] IJ’ye göre, **دهقان** فعلال veznindedir, **تَدَهْقَنَ**’dan; ve dilde تَفَعْلَنَ vezninin bir örneği yoktur; (Har p. 102;) şu mânâya gelir: bir köyün yahut şehrin kethüdası yahut reisi: (Es-Sem‘ânee, Msb, TA: [Farsça aslına uygun olarak:]) yahut Horasan ve Irak’ta onun sahibi: (Es-Sem‘ânee, TA:) yahut Arapların kullanımında, Acem’in [yahut Farsların] kâfirlerinin büyük adamı: fakat bu lakabı küçümsediler: (Mgh:) Lth bunun bir lakap yahut ayıplama adı olduğunu söyler: (TA:) ekili arazi bölgelerinin ve köylerin yahut şehirlerin halkından olanlara galip olarak uygulanır oldu: sonra çok arazi yahut başka gayrimenkul mülke sahip olan herkese: (Mgh:) [genel olarak ekili arazi bölgesinde yahut böyle bir bölgenin köyünde yahut şehrinde oturan, yahut sabit ikamet sahibi olan; bir köylü; bir çiftçi mânâsına gelir:] yahut Acem’in [yahut Farsların] çiftçileri yahut köylüleri üzerinde reis, kethüda, yahut yetkili kimse mânâsına gelir: ve bir eyaletin reisi: (K:) ve arazi yahut başka gayrimenkul mülk sahibi: (Msb:) ve bir tüccar: (Msb, K:) ve işleri keskinlikle sağlam yahut kuvvetli biçimde yürüten kimse: (K:) müennesi ة iledir: (JK, Mgh, K:) ve çoğulu **دَهَاقِينُ** (Msb, K) ve **دَهَاقِنَةٌ**’dir. (K.) [جَذَا maddesinde جذو aslında “voce جَذَا” zikredilen bir beyte bak. Aynı beyit, fakat **قَرْيَةٍ** yerine **قَرْيَتِى** (benim köyüm yahut şehrim) ile, bu maddede TA’da da zikredilmiştir.]

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%87%D9%82%D9%86/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

دَهْقَنَ
دَهْقَنَ
a.  Made chief or headman of a village.

b.  Retarded, delayed.

دِهْقَاْن
دِهْقَاْن 49 ,  دُهْقَاْن 50 , ( pl. دَهَاْقِنَة 47t ,  دَهَاْقِيْنُ 67 ),
a.  Chief, headman of a village.

b.  Energetic & active man.

c.  Merchant.

دَهْقَنَة
دَهْقَنَة 51t ,
a.  Chieftainship.

b.  Delay.

##### Türkçe

**دَهْقَنَ**
**دَهْقَنَ**
a. Bir köyün reisi veya muhtarı yaptı.

b. Geciktirdi, erteledi.

**دِهْقَاْن**
**دِهْقَاْن** 49 ,  **دُهْقَاْن** 50 , (çoğ. **دَهَاْقِنَة** 47t ,  **دَهَاْقِيْنُ** 67 ),
a. Bir köyün reisi, muhtarı.

b. Enerjik ve faal adam.

c. Tüccar.

**دَهْقَنَة**
**دَهْقَنَة** 51t ,
a. Reislik.

b. Gecikme.
