# دهقن — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%87%D9%82%D9%86/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D9%87%D9%82%D9%86/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دهقن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%87%D9%82%D9%86.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: دهقن

دَهْقَنَ
Q. 1 دَهْقَنَ دهقن : see the next paragraph. -A2- دَهْقَنُوهُ, (inf. n. دَهْقَنَةٌ, TK,) They made him a دِهْقَان. (K.) El-'Ajjلj says,
دُهْقِنَ بِالتَّاجِ وَبِالتَّسْوِيرِ
[He was made a دهقان by receiving the تاج (meaning either crown or turban) and by being decked with bracelets]. (TA.) ― -b2- دَهْقَنَ الطَّعَامَ, (A'Obeyd, TA,) inf. n. دَهْقَنَةٌ, with which دَهْمَقَةٌ is syn., (As, TA,) He made the food soft, or delicate: (As, A'Obeyd, TA:) because softness, or delicacy, of food is from الدَّهْقَنَةُ [as meaning التَّدَهْقُن]. (As, TA.)

تَدَهْقَنَ
Q. 2 تَدَهْقَنَ تدهقن He was, or became, a دِهْقَان: (S, K, Mgh, TA:) or he had, or possessed, much wealth; as also ↓ دَهْقَنَ [app. in both of these senses]: (Msb:) derived from دِهْقَانٌ. (Mgh.) ― -b2- Also He affected, or feigned, or made a show of, sharpness or quickness of intellect, cleverness, ingeniousness, skilfulness, knowledge, or intelligence; syn. تَكَيَّسَ. (TA.)

دَهْقَنَةٌ
دَهْقَنَةٌ دهقنه دهقنة [inf. n. of Q. 1: and signifying The state, or condition, of a دِهْقَان;] a subst from دِهْقَانٌ; (JK, K;) derived from the latter word. (Mgh.) You say, لَهُ دَهْقَنَةٌ بِمَوْضِعِ كَذَا [He has a state, or condition, which is that of a دِهْقَان in such a place. (S.)

دِهْقَانٌ
دِهْقَانٌ دهقان , (S, Mgh, Msb, K, &c.,) also written دُهْقَانٌ, (JK, Msb, K,) in [some of] the copies of the S written [دِهْقَانٌ and دَهْقَانٌ,] with kesr and fet-h, [thus written in one of my copies of the S,] and said by AO [as there cited] to be like قرطاس, which is written with each of the three vowels, (TA,) an arabicized word, (S, Msb, K,) from the Pers. [دِهْ “a town or village” and خَانْ “a prince or lord”]; (TA;) if derived from تَدَهْقَنَ, (Kh, Sb, S,) i. e. if the ن be regarded as radical, perfectly decl. [and written as above]; (Kh, Sb, S;) but if derived from الدَّهْقُ, imperfectly decl. [and written دِهْقَانُ &c.], because of the measure فعلانُ; (S;) [but this statement relates especially to the measure فَعْلَان, with fet-h to the ف; except in the case of a proper name; and an epithet of this measure, moreover, that forms its fem. by the addition of ة, as دهقان does, is perfectly decl.; and it should be observed also, that,] accord. to IJ, دهقان is of the measure فعلال, from تَدَهْقَنَ, and there is no instance, in the language, of the measure تَفَعْلَنَ; (Har p. 102;) it signifies The headman, or chief, of a village or town: (Es-Sem'لnee, Msb, TA: [agreeably with the Pers. original:]) or the proprietor thereof, in Khurلsلn and El-' Irلk: (Es-Sem'لnee, TA:) or, as used by the Arabs, a great man of the unbelievers of the ' Ajam [or Persians]: but they disdained this appellation: (Mgh:) Lth says that it is a nickname, or name of reproach: (TA:) it became predominantly applied to such of them as was of the people of the districts of cultivated land and of villages or towns: and then to anyone possessing much land or other immoveable property: (Mgh:) [it signifies generally a dweller, or one having a fixed abode, in a district of cultivated land, or in a village or town of such a district; a rustic; a husbandman:] or it signifies a chief, headman, or person in authority, over the husbandmen, or peasants, of the 'Ajam [or Persians]: and the headman of a province: (K:) and a possessor of land or other immoveable property: (Msb:) and a merchant: (Msb, K:) and one who manages affairs firmly, or strongly, with sharpness: (K:) the fem. is with ة: (JK, Mgh, K:) and the pl. is دَهَاقِينُ (Msb, K) and دَهَاقِنَةٌ. (K.) [See a verse cited voce جَذَا in art. جذو. The same verse, but with قَرْيَتِى (my village or town) in the place of قَرْيَةٍ, is also cited in the TA in the present art.]

### Türkçe

دَهْقَنَ
Q. 1 **دَهْقَنَ** دهقن: bir sonraki paragrafa bak. -A2- **دَهْقَنُوهُ**, (mast. ismi **دَهْقَنَةٌ**, TK,) Onu bir **دِهْقَان** yaptılar. (K.) El-‘Ajjâj der ki,
دُهْقِنَ بِالتَّاجِ وَبِالتَّسْوِيرِ
[O, **التَّاجِ** (taç yahut sarık mânâsında) almakla ve bileziklerle süslenmekle bir دهقان yapıldı]. (TA.) ― -b2- **دَهْقَنَ الطَّعَامَ**, (A‘Obeyd, TA,) mast. ismi **دَهْقَنَةٌ**, bununla **دَهْمَقَةٌ** eşanlamlıdır, (As, TA,) Yemeği yumuşak, yahut latif yaptı: (As, A‘Obeyd, TA:) çünkü yemeğin yumuşaklığı yahut latifliği **الدَّهْقَنَةُ**’dendir [**التَّدَهْقُن** mânâsıyla]. (As, TA.)

تَدَهْقَنَ
Q. 2 **تَدَهْقَنَ** تدهقن O, bir **دِهْقَان** idi yahut oldu: (S, K, Mgh, TA:) yahut çok malı vardı yahut çok mala sahipti; bunun gibi ↓ **دَهْقَنَ** [görünüşe göre bu iki mânânın her ikisinde de]: (Msb:) **دِهْقَانٌ**’dan türetilmiştir. (Mgh.) ― -b2- Ayrıca O, zekâ keskinliğini yahut aklın çabukluğunu, kurnazlığı, mahareti, bilgiyi yahut anlayışı özentili olarak gösterdi, yahut öyleymiş gibi yaptı, yahut gösteriş yaptı; eşanlamlısı **تَكَيَّسَ**. (TA.)

دَهْقَنَةٌ
**دَهْقَنَةٌ** دهقنه دهقنة [Q. 1’in mast. ismi: ve “bir **دِهْقَان**’ın hâli yahut durumu” mânâsına gelir;] **دِهْقَانٌ**’dan bir isimdir; (JK, K;) o son kelimeden türetilmiştir. (Mgh.) Şöyle dersin, لَهُ **دَهْقَنَةٌ** بِمَوْضِعِ كَذَا [Onun, falan yerde bir **دِهْقَان**’ın hâli yahut durumu vardır]. (S.)

دِهْقَانٌ
**دِهْقَانٌ** دهقان, (S, Mgh, Msb, K, &c.,) **دُهْقَانٌ** diye de yazılır, (JK, Msb, K,) S’nin nüshalarının [bazılarında] kesra ve fetha ile [**دِهْقَانٌ** ve **دَهْقَانٌ**] yazılmıştır, [S’nin nüshalarımdan birinde böyle yazılmıştır,] ve AO tarafından [orada nakledildiği üzere] **قرطاس** gibi olduğu söylenmiştir; o da üç harekenin her biriyle yazılır, (TA,) Arapçalaştırılmış bir kelimedir, (S, Msb, K,) Farsçadan [**دِهْ** “şehir yahut köy” ve **خَانْ** “prens yahut bey”]; (TA;) eğer **تَدَهْقَنَ**’dan türetilmişse, (Kh, Sb, S,) yani **النون** kök harf sayılırsa, tam i‘râblıdır [ve yukarıdaki gibi yazılır]; (Kh, Sb, S;) fakat **الدَّهْقُ**’dan türetilmişse, فعلانُ vezni sebebiyle, eksik i‘râblıdır [ve **دِهْقَانُ** vb. diye yazılır]; (S;) [fakat bu ifade özellikle فَعْلَان vezniyle ilgilidir; **الفاء**’sı fetha ile olan; özel isim hâli müstesna; ve bu vezinden olup müennesini ة ilavesiyle yapan bir sıfat, ayrıca, **دهقان**’ın yaptığı gibi, tam i‘râblıdır; ve ayrıca şunun da gözetilmesi gerekir ki,] IJ’ye göre, **دهقان** فعلال veznindedir, **تَدَهْقَنَ**’dan; ve dilde تَفَعْلَنَ vezninin bir örneği yoktur; (Har p. 102;) şu mânâya gelir: bir köyün yahut şehrin kethüdası yahut reisi: (Es-Sem‘ânee, Msb, TA: [Farsça aslına uygun olarak:]) yahut Horasan ve Irak’ta onun sahibi: (Es-Sem‘ânee, TA:) yahut Arapların kullanımında, Acem’in [yahut Farsların] kâfirlerinin büyük adamı: fakat bu lakabı küçümsediler: (Mgh:) Lth bunun bir lakap yahut ayıplama adı olduğunu söyler: (TA:) ekili arazi bölgelerinin ve köylerin yahut şehirlerin halkından olanlara galip olarak uygulanır oldu: sonra çok arazi yahut başka gayrimenkul mülke sahip olan herkese: (Mgh:) [genel olarak ekili arazi bölgesinde yahut böyle bir bölgenin köyünde yahut şehrinde oturan, yahut sabit ikamet sahibi olan; bir köylü; bir çiftçi mânâsına gelir:] yahut Acem’in [yahut Farsların] çiftçileri yahut köylüleri üzerinde reis, kethüda, yahut yetkili kimse mânâsına gelir: ve bir eyaletin reisi: (K:) ve arazi yahut başka gayrimenkul mülk sahibi: (Msb:) ve bir tüccar: (Msb, K:) ve işleri keskinlikle sağlam yahut kuvvetli biçimde yürüten kimse: (K:) müennesi ة iledir: (JK, Mgh, K:) ve çoğulu **دَهَاقِينُ** (Msb, K) ve **دَهَاقِنَةٌ**’dir. (K.) [جَذَا maddesinde جذو aslında “voce جَذَا” zikredilen bir beyte bak. Aynı beyit, fakat **قَرْيَةٍ** yerine **قَرْيَتِى** (benim köyüm yahut şehrim) ile, bu maddede TA’da da zikredilmiştir.]
