# دهقن — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%87%D9%82%D9%86/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D9%87%D9%82%D9%86/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دهقن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%87%D9%82%D9%86.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: دهقن

: ( الدِّهْقانُ ، بالكسرِ والضَّمِّ ) ، وضُبِطَ في نسخِ الصِّحاحِ بالكسْرِ والفتْحِ ، ونَظَرَه أَبو عُبَيْدَةَ بقُرْطاسٍ .
قلْت : وقد تقدَّمَ في السِّين أَنَّ القُرْطاسَ مُثَلَّث وأَنَّ الفتْحَ فيه ، حَكَاه اللَّحْيانيُّ .
( القَوِيُّ على التَّصَرُّفِ مع حِدَّةٍ .
( و ) أَيْضاً : ( التَّاجِرُ .
( و ) أَيْضاً : ( زَعيمُ فَلاَّحِي العَجَمِ .
( و ) أَيْضاً : ( رَئيسُ الإِقْليمِ ) .
وقالَ ابنُ السّمعانيُّ : هو مقدَّمُ قَرْيةٍ أَو صاحِبُها بخراسان والعِرَاقِ ، ( مُعَرَّبٌ ) عن فارِسِيّ ؛ ( ج دَهاقِنَةٌ ودَهاقِينُ ) ؛ قالَ :
إذا شِئْتُ غَنَّتْني دَهاقِينُ قَرْية وصَنَّاجَةٌ تَجْذُو على كلِّ مَنْسِمِ ( والاسمُ : الدَّهْقَنَةُ ) .
قالَ اللّيْثُ : وهو نَبزٌ ، ( وهي بهاءٍ : وقد تَدَهْقَنَ ) : صارَ دِهْقاً ناً .
قالَ سِيْبَوَيْه : سأَلْتُ الخَلِيلَ عن دِهْقانَ فقالَ : إن سَمَّيتَهُ مِن التَّدَهْقُن فهو مَصْروفٌ .
قالَ الجَوْهرِيُّ : إن جَعَلْتَ النّون أَصْليَّة ، مِن قوْلِهم تَدَهْقَنَ الرَّجلُ وله دَهْقَنَةُ موْضِع كذا ، صَرَفْتَه لأنَّه فِعْلال ، وإن جَعَلْته مِن الدَّهْق لم تَصْرِفْه لأنَّه فعْلان .

( ولِوَى الدِّهْقان : ع بنَجْد ) ؛ وأَنْشَدَ ابنُ بَرِّي للأَعْشى :
فَظَلَّ يَغْشى لِوَى الدِّهْقانِ مُنْصلِتاً كالفارِسِيِّ تَمَشَّى وهو مُنْتَطِقُوقالَ الفارِسِيُّ : وبالبادِيَةِ رمْلَةٌ تُعْرَفُ بلِوَى دِهْقان ؛ قالَ الرَّاعِي يَصِفُ ثَوراً :
فظَلَّ يَعْلو لِوَى دِهْقانَ مُعْتَرِضاً يَرْدي أَظْلافُه خُضْرٌ من الزَّهَرِ ( ودَهْقَنُوه : جَعَلُوه دِهْقاناً ) فدُهْقِنَ ، بالضَّمِّ ؛ قالَ العجَّاجُ :
دُهْقِنَ بالتاج بالتَّسْويرِ وممَّا يُسْتدركُ عليه : | [

### Türkçe

: (**الدِّهْقانُ**; kesre ve damme ile), ve **الصِّحاح** nüshalarında kesre ve fetha ile ضبط edilmiştir; ve onu Ebû Ubeyde bir **قُرْطاسٍ** ile nazar etti.

Dedim: ve **السِّين**’de, **القُرْطاسَ**’ın müsellese olduğu ve onda fethanın bulunduğu daha önce geçti; onu el-Lahyânî hikâye etti.

(**القَوِيُّ** tasarruf üzerinde, bir keskinlikle birlikte.

(ve) ayrıca: (**التَّاجِرُ**.

(ve) ayrıca: (**زَعيمُ فَلاَّحِي العَجَمِ**.

(ve) ayrıca: (**رَئيسُ الإِقْليمِ**).

İbnü’s-Sem‘ânî dedi: O, Horasan ve Irak’ta bir köyün mukaddemi yahut sahibidir; (Arapçalaştırılmıştır) Farsçadandır; (**ج** **دَهاقِنَةٌ** ve **دَهاقِينُ**); dedi ki:

İstediğimde, bir köyün **دَهاقِينُ**’i ve her bir toynak üzerinde çekip çeviren bir **صَنَّاجَةٌ** bana şarkı söyler. (İsim: **الدَّهْقَنَةُ**).

el-Leys dedi: Ve o bir lakaptır; (ve o, **بهاءٍ** iledir: ve gerçekten **تَدَهْقَنَ**): **دِهْقاً ناً** oldu.

Sîbeveyh dedi: **الخَلِيلَ**’e **دِهْقانَ** hakkında sordum; dedi ki: Eğer onu **التَّدَهْقُن**’dan isimlendirirsen o sarf olunur.

el-Cevherî dedi: Eğer **النّون**’u aslî kılarsan, onların “**تَدَهْقَنَ** adam” sözünden ve “onun için falan yerin **دَهْقَنَةُ**’si vardır”dan, onu sarf edersin; çünkü o **فِعْلال**’dır. Ve eğer onu **الدَّهْق**’tan kılarsan onu sarf etmezsin; çünkü o **فعْلان**’dır.

(**ولِوَى الدِّهْقان**: Necd’de bir yer); ve İbn Berrî, A‘şâ’ya ait olarak inşâd etti:

Böylece, Farsî gibi, yürürken kuşanmış olarak, kılıcını çekmiş halde **لِوَى الدِّهْقانِ**’a uğrayıp durdu.

el-Fârisî dedi: Ve bâdiyede, **لِوَى دِهْقان** diye bilinen bir kumluk vardır; er-Râ‘î bir boğayı vasfederek dedi:

Böylece, **لِوَى دِهْقانَ**’ın üzerine enlemesine yükselip durdu; toynakları, çiçekten yeşiller, düşürür.

(**ودَهْقَنُوه**: onu **دِهْقاناً** yaptılar) da **دُهْقِنَ**, damme ile; el-‘Accâc dedi:

**دُهْقِنَ** taç ile, çevreleme ile.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: | [
