# دهق — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%87%D9%82/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D9%87%D9%82/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دهق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%87%D9%82.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: دهق

دهق
دَهَقَ - يَدْهَقُ - دَهِق - دِهَاق
دَهَقَ - يَدْهَقُ + االشيء وخاصة الماء أو السائل: بنصب بقوة وضغط عال وحركة اضطرابية شديدة: يفور ويبقبق ويرغي ويطف بفقاعات الغاز المضغوط: مثل ماء الأنابيب أو ماء المشروبات الغازية أو ماء السوائل الرغوية
دَهِق: على وزن " فـَعـِل": اسم فاعل مبالغة صفة مشبهة من " دَهَقَ - يَدْهَقُ "
دِهَاق: على وزن " فـِعال " حال من " دَهِق ": بشكل "دَهِق ": بشكل مضغوط وفوار ورغوي مفعم
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " حركة السوائل والجوامد تحت ضغطٍ عالٍ، وتداخلها مع الهواء والغازات"، وهي:
ثَارَ - يَثُوْرُ، قَمْطَرَ - يُقَمْطِرُ، نَضَخَ - يَنْضَخُ، دَهَقَ - يَدْهَقُ، فَارَ - يَفُوْرُ، زّبَدَ - يَزْبِدُ
دهاقاً
 	﴿إن للمتقين مفازا(31)حدائق وأعنابا(32)وكواعب أترابا(33) وكأسا دهاقا(34)لا يسمعون فيها لغوا ولا كذابا(35)﴾ النبأ
جاء في التفسير : دهاق: جمع " دَهِق ": ممتلئة صافية - مترعة مملوءة - متتابعة، دهقت الشيء: كسرته وقطعته
مختار الصحاح
● [دهق] د ه ق: أدْهَقَ الكأس ملأها وكأس دِهَاقٌ ممتلئة و الدَّهْمَقَةُ لين الطعام وطيبه ورقته ومنه حديث عمر رضي الله عنه ﴿لو شئت أن يُدَهْمَقَ لي لفعلت ولكن الله عاب قوما فقال أذهبتم طيباتكم في حياتكم الدنيا واستمتعتم بها﴾
معجم الفرائد القرآنية
د هـ ق
"دِهَاقاً" في قوله تعالى "وَكَأْساً دِهَاقاً "(34) النبأ .
دِهاقا : ملأى، مفعمة.
الراغب
دهق
- قال تعالى: }وكأسا دهاقا{ [النبأ/34]، أي: مفعمة، ويقال أدهقت الكأس فدهق، ودهق لي من المال دهقة، كقولك: قبض قبضة.
ملخص اللسان
1.     الدَّهْقُ: شدّة الضَّغْط. - وادَّهَقَتِ الحجارة: اشتدّ  تَلازُبها ودخل بعضُها في بعض مع كثرة
2.     ودَهَقْت الشيءَ: كسَرْته وقطَعْته، وكذلك دَهْدَقْتَه
3.     والدهْق أيضاً: مُتابعة الشدّ. - معنى قوله دِهاقاً مُتتابعة على    شارِبِيها من الدهْق الذي هو متابعة الشدّ،
4.     ودَهَق الماءَ وأدْهَقه: أفْرَغه إفراغاً شديداً.
5.     نُطْفةً دِهاقاً وعَلَقةً مُحاقاً أي نطفة قد أفْرغت إفراغاً شديداً، من    قولهم أدْهَقْت الماء أفْرَغته إفراغاً شديداً،
6.     وأدهق الكأسَ: شدَّ ملأَها.
7.     وكأسٌ دِهاق: مُتْرعة ممتلئة. وفي التنزيل:    وكأساً دِهاقاً، قيل: مَلأَى
8.     والدَّهْدَقة: دَوَرانُ البِضَعِ الكثير في القِدر إذا غلت تراها تَعلُو مرَّة وتَسْفُل أخرى؛
9. دِهاقاً    صافيةً؛
10.                        ودَهَقَ لي من المال دَهْقةً:    أعطاني منه صَدْراً.
11.                        والدَّهَقُ: خشبتان يُغْمَزُ بهما السّاق.
12.                        ؛والدِّهْقانُ والدُّهقان: التاجر، فارسي معرّب
13.                        وهم الدَّهاقِنةُ والدَّهاقِين؛
14.                        والدَّهَقُ، بالتحريك: ضرب من العذاب، وهو بالفارسية «أَشْكَنْجَه».
لسان العرب
● - دهق: الدَّهْقُ: شدّة الضَّغْط. والدهْق أيضاً: مُتابعة الشدّ. ودَهَق    الماءَ وأدْهَقه: أفْرَغه إفراغاً شديداً. وفي حديث علي، رضي الله عنه:    نُطْفةً دِهاقاً وعَلَقةً مُحاقاً أي نطفة قد أفْرغت إفراغاً شديداً، من    قولهم أدْهَقْت الماء أفْرَغته إفراغاً شديداً، فهو إذاً من الأَضداد.    وأدهق الكأسَ: شدَّ ملأَها. وكأسٌ دِهاق: مُتْرعة ممتلئة. وفي التنزيل:    وكأساً دِهاقاً، قيل: مَلأَى؛ وقال خِداش بن زُهير:    أتانا عامرٌ يَرْجُو قِرانا،    ويقال: أدْهَقْتُ الكأْسَ إلى أصْبارها أي ملأْتها إلى أعالِيها. وفي    التهذيب: دهقْت الكأْس أي ملأْتها، وقيل: معنى قوله دِهاقاً مُتتابعة على    شارِبِيها من الدهْق الذي هو متابعة الشدّ، والأَوّل أعرف، وقيل: دِهاقاً    صافيةً؛ وأنشد:    يَلَذُّه بكَأْسِه الدِّهاق    قال ابن سيده: وأمّا صِفَتُهم الكأْسَ وهي أنثى بالدِّهاق ولفظه لفظ    التذكير فمن باب عَدْل ورِضا. أعني أنه مصدر وصف به وهو موضوع موضع إدهاق،    وقد كان يجوز أن يكون من باب هِجانٍ ودِلاصٍ إلا أَنا لم نسمع كأْسان    دِهاقانِ؛ قال: وإنما حمل سيبويه أن يجعل دِلاصاً وهجاناً في حد الجمع    تكسيراً لهِجانٍ ودِلاص في حدّ الإفراد قولُهم هِجانانِ ودِلاصانِ، ولولا ذلك    لحمله على باب رِضاً لأنه أكثر، فافهمه. ودَهَقَ لي من المال دَهْقةً:    أعطاني منه صَدْراً.    والدَّهَقُ: خشبتان يُغْمَزُ بهما السّاق. وادَّهَقَتِ الحجارة: اشتدّ    تَلازُبها ودخل بعضُها في بعض مع كثرة؛ وأنشد الأَزهري:    يَنصاحُ مِن جِبْلةِ رَضْمٍ مُدَّهِقْ    والدِّهْقانُ والدُّهقان: التاجر، فارسي معرّب. قال سيبويه: إن جعلت    دِهقان من الدَّهْق لم تصرفه. هكذا قال من الدهق، قال: فلا أدري أقاله على    أنه مقول أم هو تمثيل منه لا لفظ معقول، قال: والأَغلب على ظني أنه مقول    وهم الدَّهاقِنةُ والدَّهاقِين؛ قال:    إذا شِئتُ غَنَّتْني دَهاقِينُ قَرْيةٍ،    وصَنَّاجةٌ تَحْدُو على كل مَنْسِم    وقبله:    ألا أبْلِغا الحَسْناء أن حَلِيلَها،    بِمَيْسانٍ، يُسْقى من زُجاجٍ وحَنْتَمِ    وبعده:    لعَلَّ أميرَ المُؤمِنينَ يَسُوءُه    تَنادُمنا بالجَوْسَقِ المُتَهَدِّمِ    إذا كنتَ ندْماني فبالأَكبَرِ اسْقِني،    ولا تَسْقِني بالأَصْغَرِ المُتَثَلِّمِ    يعني بأمير المؤمنين عمر بن الخطاب، رضي الله عنه، لأنه هو الذي ولاّه.    والدَّهَقُ، بالتحريك: ضرب من العذاب، وهو بالفارسية «أَشْكَنْجَه».    ودَهَقْت الشيءَ: كسَرْته وقطَعْته، وكذلك دَهْدَقْتَه؛ وأنشد الحُجْر    بن خالد أحد بني قيس بن ثَعْلبةَ:    نُدَهْدِقُ بَضْعَ اللَّحْمِ للباعِ والنَّدى،    وبَعْضُهم تَغْلي بِذَمٍّ مَناقِعُهْ    ونحلب ضِرْسَ الضَّيْفِ فينا، إذا شَتا،    سَدِيفَ السَّنامِ تَشْتَرِيهِ أصابِعُهْ    المَناقِعُ: القُدور الصغار، واحدها مَنْقَع، ومَنْقَعة؛ وأنشد ابن بري    لأَبي النجم:    قدِ اسْتَحلُّو القتْلَ فاقْتُلْ وادْهَقِ    والدَّهْدَقة: دَوَرانُ البِضَعِ الكثير في القِدر إذا غلت تراها تَعلُو    مرَّة وتَسْفُل أخرى؛ وأنشد:    تَقَمَّصَ دَهْداقَ البَضِيعِ، كأنَّه    رُؤُوسُ قَطاً كُدْرٍ دِقاقٍ الحَناجِر
مقاييس اللغة:
(دهق)  الدال والهاء والقاف يدلُّ على امتلاءٍ في مجيءٍ وذَهاب واضطراب. يقال أدْهَقْتُ الكأسَ: ملأتُها. قال الله تعالى: ﴿وَكَأْساً دِهَاقاً﴾ [النبأ 34]. والدَّهْدَقَةُ: دَوَرَان البَضْعة الكبيرة في القِدْر، تعلو مَرَّةً وتسفُل أخْرى.
القاموس المحيط:
دَهَقَ الكأسَ، كجَعَلَهُ مَلأَها، و الماءَ أفْرَغَه إِفْراغاً شَديداً، ضِدٌّ، كأَدْهَقَه فيهما، و لي دَهْقَةً من المال أعْطاني منه صَدْراً، و الشيءَ كسَرَهُ وقَطَعَهُ، أو غَمَزَهُ شَديداً، و فلاناً ضَرَبَهُ.
وكأسٌ دِهاقٌ، ككِتابٍ: مُمْتَلِئَةٌ، أو مُتَتابِعَةٌ. وماءٌ دِهاقٌ: كثيرٌ. والدُِّهْقانُ، بالكسرِ، وبالضم: في باب النونِ. والدَّهَقُ، مُحرَّكةً: خَشَبَتانِ يُغْمَزُ بهما الساقُ، فارِسِيَّتُه: أشْكَنْجَه. وأدْهَقَه: أعْجَلَهُ.
وادَّهَقَتِ الحِجارَةُ، كافْتَعَلَتْ: تَلازَمَتْ ودَخَلَ بعضُها في بعضٍ. والمُدَّهَقُ، على مُفْتَعَلٍ: المُكَسَّرُ والمُعْتَصَرُ.
تاج العروس:
دهق
دَهَقَ الكَأسَ كجَعَلَه : مَلأها نقَلَه الأزْهَرِيُّ . ودَهَقَ الماءَ : أَفْرَغَه إِفْراغاً شَدِيداً فهو إِذاً ضِدُّ ومن الثانِي : قولُ عَلِي - رضِيَ اللهُ عنه - : " نُطْفَةً دِهاقاً وعَلَقَةً مُحاقاً " أَي : نُطْفَةً قد أفْرِغَتْ إِفراغاً شَدِيداً . كأدْهَقَه فِيهما يُقالُ : أدْهَقْتُ الكَاسَ إِلى أَصبارِها أي : مَلأتُها إِلى أعالِيها وقِيلَ : شَدَّ مَلأها . وأَدْهَقَ الماءَ : أفْرَغّه إفراغاً شَدِيداً . وقالَ ابنُ دُرَيْدٍ : دَهَقَ لِي دَهْقَهًّ من المالِ أَي : أعْطانِي منه صَدْرًا . ونَقَل الجَوْهَرِي عن ابْنِ الأعْرابِيِّ : دَهَقَ فُلاناً : إِذا ضَرَبَهُ . وكَأسٌ دِهاقٌ ككِتابٍ : مُمْتَّلئَةٌ مُتْرَعةٌ وهو قَولُ الحَسَن وبه فَسِّرَ قَوْلَهُ تَعالَى : " وكأْساً دِهاقاً " وعليه قولُ خِداشِ بنِ زُهَيْرٍ :
أتانا عامِرٌ يَرْجُو قِرانَا ... فأَترَعْنا له كَأساً دِهاقَا أَو مَعْناه : مُتَتابِعَةٌ على شارِبِيها من الدُّهْقِ الَّذِي هو مُتابَعَةُ الشدِّ وهو قولُ مُجاهِدِ والأَوَّلُ أَعْرفُ قال ابنُ سِيدَه : وأَمّا صِفَتُهم الكَأسَ وهي أُنْثى بالدِّهاقِ ولفظُه لفظُ التَّذكِير فمن باب عَدْلِ ورِضًا أَعني أَنّه مَصْدَرٌ وُصِفَ بهِ وهو مَوْضُوع مَوْضِعَ إِدْهاق وقد يجوزُ أنْ يكونَ من باب هِجانٍ ودِلاصٍ إلاّ أَنّا لم نَسْمَعْ كأسان دِهاقانِ قالَ : وإِنَّما حَمَل سِيبَوَيْهِ أَن يَجْعَلَ دِلاصاً وهِجاناً في حَدِّ الجمْع تَكْسِيرًا لهِجانٍ ودِلاص في حَدِّ الإِفرادِ قولُهم : هِجانانِ ودِلاصان ولولا ذلِك لحَمَلَه على بابِ رِضًا لأنَّه أَكثَرُ فافْهَمْه . وقالَ ابنُ دُرَيْد : ماءٌ دِهاقٌ : كَثِير . وقالَ أَيْضاً : الدِّهْقانُ بالكَسْرِ وبالضمِّ : التاجِر وسَيأتيِ في بابِ النونِ قالَ سيبَوَيْهِ : إِنْ جَعَلْتُ دِهْقانَ في الدَّهْقِ لم تَصْرِفْه هكذا قالَ : من الدَّهْقِِ قال : فلا أَدْرِي أَقالَه على أَنّه مَقُولٌ أَم هو تَمْثِيلٌ منه لا لَقظٌ مَقُولٌ قال : والأغْلَبُ على ظَنِّي أَنه مَقُولٌ وهم الدَّهاقِنَةُ والدَّهاقِينُ . والدَّهَقُ محرَّكَةً : خَشَبَتان يُغْمَزُ بهما السّاقُ كما في المُحيطِ واللًّسانِ ونَقَل الجَوْهَرِيُّ عن أَبِي عَمرٍو : الدَّهَقُ : نَوْع من العَذابِ فارِسِيَّتُه أَشْكَنْجَه . ويُقال : أدْهَقَهُ إدْهاقاً : إذا أَعْجَلَه . وقالَ اللُّيْثُ : ادهقَت الحِجارَةُ كافْتَعَلَت أَي : تَلازمَت ودَخَلَ بعضُها في بَعْضِ مع كَثرة . قالَ : والمُدَّهَقُ على مُفتَعَلٍ : المُكَسرُ والمُعتَصَرُ قال رُؤْبَة :
" والمَرْوَ ذا المَّدّاح مَضبُوحَ الفِلَق
" يَنْصاحُ مِنْ جَبْلَةِ رَضْمٍ مُدَّهَقْ وكُل غِلَظِ وشِدَّة : جَبْلَةٌ ومما يُستدرَكُ عليه : الدَّهْقُ : شِدَّةُ الضغْطِ . وأَيْضاً : مُتابَعَةُ الشَّدِّ . وقِيلَ : كَأْسٌ دِهاقٌ أَي : صافِيَةٌ ودَهَقَهَ المَطَرُ : اشْتَدَّ في بَدْنِه عن بنِ الأعْرابِيَ . والمُدَهَّقُ كمُعَظَّم : المُضَيَّقُ

### Türkçe

دهق
**دَهَقَ** - **يَدْهَقُ** - **دَهِق** - **دِهَاق**
**دَهَقَ** - **يَدْهَقُ** + şey, özellikle su veya sıvı: kuvvetle fışkırtmak ve yüksek basınç ve şiddetli çalkantılı hareket ile: kaynar, fokur fokur eder, köpürür ve sıkıştırılmış gaz kabarcıklarıyla taşar: boru suyu veya gazlı içeceklerin suyu veya köpüklü sıvıların suyu gibi.
**دَهِق**: “فـَعـِل” vezninde: **دَهَقَ - يَدْهَقُ**’tan mübalağa ism-i fâil, sıfat-ı müşebbehe.
**دِهَاق**: “فـِعال” vezninde, **دَهِق**’ten hâl: “**دَهِق**” şeklinde: sıkıştırılmış, kaynayan ve köpüklü, dopdolu bir şekilde.
Ve lafız, “yüksek basınç altında sıvıların ve katıların hareketi ve onların hava ve gazlarla iç içe girmesi” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**ثَارَ - يَثُوْرُ**، **قَمْطَرَ - يُقَمْطِرُ**، **نَضَخَ - يَنْضَخُ**، **دَهَقَ - يَدْهَقُ**، **فَارَ - يَفُوْرُ**، **زّبَدَ - يَزْبِدُ**

**دهاقاً**
﴿Şüphesiz takvâ sahipleri için bir kurtuluş vardır(31) bahçeler ve üzümler(32) ve yaşıt göğüsleri tomurcuklanmış kızlar(33) ve **دهاقا** bir kadeh(34) orada ne boş söz işitirler ne de yalan(35)﴾ en-Nebe’

Tefsirde geldi: **دهاق**: “**دَهِق**”in çoğulu: dolu, berrak - ağzına kadar dolu - peş peşe; **دهقت** şeyi: onu kırdım ve kestim.

Muhtârü’s-Sıhâh
● [**دهق**] د ه ق: **أدْهَقَ** kadehi: onu doldurdu; ve **كأس دِهَاقٌ**: dolu; ve **الدَّهْمَقَةُ**: yemeğin yumuşaklığı, lezzeti ve inceliği; bundan Ömer’in (Allah ondan razı olsun) hadisi: ﴿İsteseydim benim için mutlaka **يُدَهْمَقَ** edilirdi; fakat Allah bir kavmi ayıpladı da şöyle dedi: Dünya hayatınızda güzelliklerinizi giderdiniz ve onlarla zevk sürdünüz﴾.

Mu‘cemü’l-Ferâid el-Kur’âniyye
د هـ ق
“**دِهَاقاً**” O’nun sözü olan “**وَكَأْساً دِهَاقاً**”(34) en-Nebe’ içinde.
**دِهاقا**: dolu, dopdolu.

er-Râgıb
**دهق**
- Allah Teâlâ dedi: }**وكأسا دهاقا**{ [en-Nebe’/34], yani: dopdolu; ve denir: **أدهقت** kadehi, böylece **دهق**; ve maldan bana **دهقة** kadar **دهق** etti; senin “bir avuç tuttun” demen gibi.

Mulahhasü’l-Lisân
1. **الدَّهْقُ**: basıncın şiddeti. - Ve taşlar **ادَّهَقَت**: birbirine yapışmaları şiddetlendi ve çoklukla bir kısmı bir kısmının içine girdi.
2. Ve **دَهَقْت** şeyi: onu kırdım ve kestim; aynı şekilde **دَهْدَقْتَه**.
3. Ve **الدهْق** ayrıca: şiddetin peş peşe gelmesi. - “**دِهاقاً**” sözünün manası: **الدهْق**’tan, yani şiddetin peş peşe gelmesinden dolayı, içenlerine peş peşe gelen.
4. **دَهَق** suyu ve **أدْهَقه**: onu şiddetli bir boşaltmayla boşalttı.
5. “**نُطْفةً دِهاقاً** ve **عَلَقةً مُحاقاً**” yani: şiddetli bir boşaltmayla boşaltılmış bir nutfe; onların “**أدْهَقْت** suyu: onu şiddetli bir boşaltmayla boşalttım” sözünden.
6. Ve **أدهق** kadehi: onun dolmasını sıkılaştırdı.
7. Ve **كأسٌ دِهاق**: ağzına kadar dolu, dolu. Tenzîlde: **وكأساً دِهاقاً**; denildi: dolu.
8. Ve **الدَّهْدَقة**: tencere kaynadığında çok et parçasının dönmesi; onu bir defa yükselir, başka bir defa alçalır görürsün.
9. **دِهاقاً**: berrak.
10. Ve maldan bana **دَهْقةً** kadar **دَهَقَ** etti: ondan bana bir pay verdi.
11. Ve **الدَّهَقُ**: bacağın sıkıştırıldığı iki tahta.
12. Ve **الدِّهْقانُ** ve **الدُّهقان**: tüccar; Farsça muarreb.
13. Ve onlar **الدَّهاقِنةُ** ve **الدَّهاقِين**dir.
14. Ve **الدَّهَقُ** (harekeli): bir çeşit azap; Farsçada «**أَشْكَنْجَه**»dir.

Lisânü’l-‘Arab
● - **دهق**: **الدَّهْقُ**: basıncın şiddeti. Ve **الدهْق** ayrıca: şiddetin peş peşe gelmesi. Ve **دَهَق** suyu ve **أدْهَقه**: onu şiddetli bir boşaltmayla boşalttı. Ali’nin (Allah ondan razı olsun) hadisinde: “**نُطْفةً دِهاقاً وعَلَقةً مُحاقاً**” yani: şiddetli bir boşaltmayla boşaltılmış bir nutfe; onların “**أدْهَقْت** suyu: onu şiddetli bir boşaltmayla boşalttım” sözünden; o hâlde o, zıt anlamlılardandır. Ve **أدهق** kadehi: onun dolmasını sıkılaştırdı. Ve **كأسٌ دِهاق**: ağzına kadar dolu, dolu. Tenzîlde: **وكأساً دِهاقاً**; denildi: dolu; ve Hıdâş b. Züheyr dedi:
أتانا عامرٌ يَرْجُو قِرانا،
ويقال: **أدْهَقْتُ** kadehi **إلى أصْبارها**: yani onu üstlerine kadar doldurdum. Ve Tehzîb’de: **دهقْت** kadehi: yani onu doldurdum; ve denildi: “**دِهاقاً**” sözünün manası: **الدهْق**’tan, yani şiddetin peş peşe gelmesinden dolayı, içenlerine peş peşe gelen; birincisi daha bilinir. Ve denildi: **دِهاقاً**: berrak; ve şu okundu:
يَلَذُّه بكَأْسِه الدِّهاق
İbn Sîde dedi: Kadehi (o dişildir) **الدِّهاق** ile nitelemelerine gelince, lafzı müzekker lafzıdır; bu, **عَدْل** ve **رِضا** babındandır; yani o, kendisiyle vasfedilmiş bir masdardır ve **إدهاق** yerinde konulmuştur; ve **هِجانٍ** ve **دِلاصٍ** babından olması caizdi; ancak biz “**كأْسان دِهاقانِ**” işitmedik. Dedi: Sîbeveyh’i **دِلاصاً** ve **هِجاناً**ı cem‘ haddinde, ifrad haddindeki **هِجانٍ** ve **دِلاص**ın kırık çoğulu yapmaya sevk eden, onların “**هِجانانِ** ve **دِلاصانِ**” sözüdür; olmasaydı onu **رِضاً** babına hamlederdi; çünkü o daha çoktur; onu anla. Ve maldan bana **دَهْقةً** kadar **دَهَقَ** etti: ondan bana bir pay verdi. Ve **الدَّهَقُ**: bacağın sıkıştırıldığı iki tahta. Ve taşlar **ادَّهَقَت**: çoklukla birbirine yapışmaları şiddetlendi ve bir kısmı bir kısmının içine girdi; Ezherî şu beyti okudu:
يَنصاحُ مِن جِبْلةِ رَضْمٍ مُدَّهِقْ
Ve **الدِّهْقانُ** ve **الدُّهقان**: tüccar; Farsça muarreb. Sîbeveyh dedi: Eğer **دِهقان**ı **الدَّهْق**tan yaparsan onu tenvinle çekmezsin. Böyle dedi: **الدهق**tan; dedi: Bunu, söylenmiş bir söz olarak mı söyledi yoksa ondan, söylenmiş bir lafız olmayan bir temsil midir, bilmiyorum; dedi: Zannımın galibi, onun söylenmiş olduğudur; ve onlar **الدَّهاقِنةُ** ve **الدَّهاقِين**dir; dedi:
إذا شِئتُ غَنَّتْني دَهاقِينُ قَرْيةٍ،
وصَنَّاجةٌ تَحْدُو على كل مَنْسِم
Ve ondan önce:
ألا أبْلِغا الحَسْناء أن حَلِيلَها،
بِمَيْسانٍ، يُسْقى من زُجاجٍ وحَنْتَمِ
Ve ondan sonra:
لعَلَّ أميرَ المُؤمِنينَ يَسُوءُه
تَنادُمنا بالجَوْسَقِ المُتَهَدِّمِ
إذا كنتَ ندْماني فبالأَكبَرِ اسْقِني،
ولا تَسْقِني بالأَصْغَرِ المُتَثَلِّمِ
“Emîrü’l-mü’minîn” ile Ömer b. el-Hattâb’ı (Allah ondan razı olsun) kastediyor; çünkü onu o tayin etmişti. Ve **الدَّهَقُ** (harekeli): bir çeşit azap; Farsçada «**أَشْكَنْجَه**»dir. Ve **دَهَقْت** şeyi: onu kırdım ve kestim; aynı şekilde **دَهْدَقْتَه**; Hucur b. Hâlid, Benî Kays b. Sa‘lebe’den biri, şu beyti okudu:
نُدَهْدِقُ بَضْعَ اللَّحْمِ للباعِ والنَّدى،
وبَعْضُهم تَغْلي بِذَمٍّ مَناقِعُهْ
ونحلب ضِرْسَ الضَّيْفِ فينا، إذا شَتا،
سَدِيفَ السَّنامِ تَشْتَرِيهِ أصابِعُهْ
**المَناقِعُ**: küçük tencereler; tekili **مَنْقَع** ve **مَنْقَعة**. Ve İbn Berrî, Ebû’n-Necm için şu beyti okudu:
قدِ اسْتَحلُّو القتْلَ فاقْتُلْ وادْهَقِ
Ve **الدَّهْدَقة**: tencere kaynadığında büyük et parçasının dönmesi; onu bir defa yükselir, başka bir defa alçalır görürsün; ve şu okundu:
تَقَمَّصَ دَهْداقَ البَضِيعِ، كأنَّه
رُؤُوسُ قَطاً كُدْرٍ دِقاقٍ الحَناجِر

Maqâyîsü’l-Luğa:
(**دهق**) **الدال** ve **الهاء** ve **القاف**, geliş gidiş ve çalkantı içinde bir doluluğa delâlet eder. Denir: **أدْهَقْتُ** kadehi: onu doldurdum. Allah Teâlâ dedi: ﴿**وَكَأْساً دِهَاقاً**﴾ [en-Nebe’ 34]. Ve **الدَّهْدَقَةُ**: tencerede büyük et parçasının dönmesi; bir defa yükselir, başka bir defa alçalır.

el-Kâmûsü’l-Muhît:
**دَهَقَ** kadehi, **جَعَلَهُ** gibi: onu doldurdu; ve suyu: onu şiddetli bir boşaltmayla boşalttı; zıddır; ikisinde de **أَدْهَقَه** gibi; ve maldan bana **دَهْقَةً**: ondan bana bir pay verdi; ve şeyi: onu kırdı ve kesti; yahut onu şiddetle sıktı; ve falanı: onu dövdü.
Ve **كأسٌ دِهاقٌ**, **كِتابٍ** gibi: dolu; yahut peş peşe. Ve **ماءٌ دِهاقٌ**: çok. Ve **الدُِّهْقانُ**, kesre ile ve damme ile: **النون** babında. Ve **الدَّهَقُ**, harekeli: bacağın sıkıştırıldığı iki tahta; onun Farsçası: **أشْكَنْجَه**. Ve **أدْهَقَه**: onu acele ettirdi.
Ve taşlar **ادَّهَقَتِ**، **افْتَعَلَتْ** gibi: birbirine yapıştı ve bir kısmı bir kısmının içine girdi. Ve **المُدَّهَقُ**, **مُفْتَعَلٍ** üzere: kırılmış ve sıkılmış olan.

Tâcü’l-‘Arûs:
**دهق**
**دَهَقَ** kadehi, **جَعَلَهُ** gibi: onu doldurdu; Ezherî onu nakletti. Ve **دَهَقَ** suyu: onu şiddetli bir boşaltmayla boşalttı; o hâlde zıddır. İkincidendir: Ali’nin (Allah ondan razı olsun) sözü: “**نُطْفَةً دِهاقاً وعَلَقَةً مُحاقاً**” yani: şiddetli bir boşaltmayla boşaltılmış bir nutfe. İkisinde de **أدْهَقَه** gibi. Denilir: **أدْهَقْتُ** kadehi **إِلى أَصبارِها**: yani onu üstlerine kadar doldurdum. Ve denildi: onun dolmasını sıkılaştırdı. Ve **أَدْهَقَ** suyu: onu şiddetli bir boşaltmayla boşalttı. İbn Düreyd dedi: Maldan bana **دَهْقَهًّ** kadar **دَهَقَ**: yani ondan bana bir pay verdi. Ve Cevherî, İbnü’l-A‘râbî’den nakletti: **دَهَقَ** falanı: onu dövdüğü zaman. Ve **كَأسٌ دِهاقٌ**، **كِتابٍ** gibi: dolu, ağzına kadar dolu; bu, Hasan’ın sözüdür ve onunla Allah Teâlâ’nın “**وكأْساً دِهاقاً**” sözü tefsir edilmiştir; ve buna Hıdâş b. Züheyr’in sözü delildir:
أتانا عامِرٌ يَرْجُو قِرانَا ... فأَترَعْنا له كَأساً دِهاقَا
Yahut manası: **الدُّهْق**tan, yani şiddetin peş peşe gelmesinden dolayı, içenlerine peş peşe gelen; bu, Mücâhid’in sözüdür; birincisi daha bilinir. İbn Sîde dedi: Kadehi (o dişildir) **الدِّهاق** ile nitelemelerine gelince, lafzı müzekker lafzıdır; bu, **عَدْل** ve **رِضًا** babındandır; yani o, kendisiyle vasfedilmiş bir masdardır ve **إِدْهاق** yerinde konulmuştur. Ve **هِجانٍ** ve **دِلاصٍ** babından olması caiz olurdu; ancak biz “**كأسان دِهاقانِ**” işitmedik. Dedi: Sîbeveyh’i **دِلاصاً** ve **هِجاناً**ı cem‘ haddinde, ifrad haddindeki **هِجانٍ** ve **دِلاص**ın kırık çoğulu yapmaya sevk eden, onların “**هِجانانِ** ve **دِلاصان**” sözüdür; olmasaydı onu **رِضًا** babına hamlederdi; çünkü o daha çoktur; onu anla. İbn Düreyd dedi: **ماءٌ دِهاقٌ**: çok. Yine dedi: **الدِّهْقانُ** kesre ile ve damme ile: tüccar; **النون** babında gelecektir. Sîbeveyh dedi: Eğer **دِهْقان**ı **الدَّهْقِ** içinde yaparsam onu çekmem; böyle dedi: **الدَّهْقِ**’ten; dedi: Bunu, söylenmiş bir söz olarak mı söyledi yoksa ondan, söylenmiş bir lafız olmayan bir temsil midir, bilmiyorum; dedi: Zannımın galibi, onun söylenmiş olduğudur; ve onlar **الدَّهاقِنَةُ** ve **الدَّهاقِينُ**dir. Ve **الدَّهَقُ** harekeli: bacağın sıkıştırıldığı iki tahta; **المُحيط** ve **اللًّسان**da olduğu gibi. Ve Cevherî, Ebû Amr’dan nakletti: **الدَّهَقُ**: bir çeşit azap; onun Farsçası **أَشْكَنْجَه**dir. Ve denilir: **أدْهَقَهُ إدْهاقاً**: onu acele ettirdiği zaman. Leys dedi: taşlar **ادهقَت**، **افْتَعَلَت** gibi: yani çoklukla birbirine yapıştı ve bir kısmı bir kısmının içine girdi. Dedi: ve **المُدَّهَقُ** **مُفتَعَلٍ** üzere: kırılmış ve sıkılmış olan. Ru’be dedi:
" والمَرْوَ ذا المَّدّاح مَضبُوحَ الفِلَق
" يَنْصاحُ مِنْ جَبْلَةِ رَضْمٍ مُدَّهَقْ
Ve her kalınlık ve şiddet: **جَبْلَةٌ**dur. Ve üzerine istidrâk edilenlerdendir: **الدَّهْقُ**: basıncın şiddeti. Ve ayrıca: şiddetin peş peşe gelmesi. Ve denildi: **كَأْسٌ دِهاقٌ** yani: berrak. Ve yağmur onu **دَهَقَهَ**: İbnü’l-A‘râbî’den, bedeninde şiddetlendi. Ve **المُدَهَّقُ**، **مُعَظَّم** gibi: daraltılmış olan.
