# دهق — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%87%D9%82/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D9%87%D9%82/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دهق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%87%D9%82.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: دهق

باب الهاء والقاف مع الدال
قهد ، دهق ، هدق : ( مستعملة )
قهد : قال الليث : القَهْدُ : من أوْلادِ الضّأْنِ يَضْرِبُ إلى البياض ، والجمع قِهَادٌ ، قال : ويقال أيضاً لِولَدِ البقرة الوحشية : قَهْدٌ ؛ وأنشد :
نَقُودُ جِيَادَهُنَّ وَنَفَتَلِيها
ولا نَعْدُو التُّيوسَ ولا القِهَادَا
وقال غيره : القِهَادُ : شاءٌ حجازية ؛ وأنشد الأصمعيّ :
أَتَبْكي أن يُسَاقَ القَهْدُ فيكم
فَمَنْ يَبْكي لأهلِ السَّاجِسِي
الساجسيَّة : غنم تكون بالجزيرة . شمر عن ابن شُميل : القَهْدُ : الصغير من البقر ، اللطيف الجسم . ويقال : القَهْدُ : القصيرُ الذّنَبِ ، قاله أبو عمرو . وقال المفضّل : قَهَدَ في مشيه : إذا قارب خَطْوَه ولم ينبسط في مشيه ، وهو من مشي القِصار . أبو عبيد : أَبْيَضُ يَقَقٌ وقَهْبٌ وقَهْدٌ ، وهو بمعنى واحد ؛ قال لبيد :
لِمُعَفَّرٍ قَهْدٍ تَنَازَعَ شِلْوَه
وصف بقرة وحشيّة أكل السبُع ولدَها فجعله قَهْداً لبياضه . ثعلب عن ابن الأعرابيّ قال : القَهْدُ : غنم سود تكون باليمن وهي الحَذَفُ . قال : والقَهْدُ : النَّرْجِسُ إذا كان جُنْبَذاً لم يتفتّح ، فإذا تفتح فهي التفاتيح والتّفاقيح والعيون .
دهق : قال الليث : الدّهَقُ : خشبَتان يُغْمَزُ بهما الساق . قال : وادّهقت الحجارة
ادهاقاً ؛ وهو شدَّةٌ تلازُمِها ، ودخول بعضها في بعض ؛ وأنشد :
يَنْصَاحُ من حَبْلَة رَضْمٌ مُدَّهِقْ
وقال الزّجَّاج في قول اللَّهِ جلّ وعزّ : ( ُ ) ( ِأَتْرَاباً وَكَأْساً دِهَاقاً ) ( النّبَإ : 34 ) قال : ملأى ، قال وجاء في التفسير أيضاً : صافية ؛ وأنشد :
يَلَذُّهُ بكأسِه الدهَاق
وقال غيره : أَدْهقْتُ الكَأْسَ إلى أَصْبَارِها ؛ أي : ملأْتُها إلى أعاليها . وقال الليث : أدْهقتها : شددت ملأها قال : والدَّهدقة : دَوَرَانُ البِضع الكثير في القِدْرِ إذا غَلَت ، تَراها تَعْلو مرة وتسفل أخرى ؛ وأنشد :
تَقَمُّصَ دَهْدَاقَ البَضِيعِ كأنّه
رُؤوسُ قَطاً كُدْرٍ دِقاقِ الحنَاجِرِ

### Türkçe

باب **الهاء** ve **القاف** ile **الدال**

**قهد** ، **دهق** ، **هدق** : (kullanılan)

**قهد** : **الليث** dedi: **القَهْدُ**: koyun yavrularından, beyazlığa vuran; çoğulu **قِهَادٌ**’dır. Dedi: Yabanî ineğin yavrusu için de **قَهْدٌ** denir; ve inşad etti:

Onların atlarını süreriz ve onları bükeriz
Ve ne tekeleri ne de **القِهَادَا**’yı aşarız

Başkası dedi: **القِهَادُ**: Hicazlı bir koyundur; ve **الأصمعيّ** inşad etti:

Sizde **القَهْدُ**’ün sevk edilmesine mi ağlıyorsun
Öyleyse **السَّاجِسِي** ehli için kim ağlar?

**الساجسيَّة**: Cezîre’de bulunan koyunlardır. **شمر**’in **ابن شُميل**’den (rivayeti): **القَهْدُ**: sığırın küçüğü, bedeni latif (ince yapılı) olan. Ve denir: **القَهْدُ**: kısa kuyruklu; bunu **أبو عمرو** söyledi. **المفضّل** dedi: Yürüyüşünde **قَهَدَ**: adımını yaklaştırdığı ve yürüyüşünde yayılmadığı zaman; bu, kısaların yürüyüşündendir. **أبو عبيد**: **أَبْيَضُ يَقَقٌ** ve **قَهْبٌ** ve **قَهْدٌ**; o, tek bir mânâdadır; **لبيد** dedi:

Beyazlığa bulanmış bir **قَهْدٍ** için, onun parçasını çekişti
(Yabanî bir ineği vasfetti; yırtıcı onun yavrusunu yemişti de, beyazlığından dolayı onu **قَهْداً** yaptı.) **ثعلب**’ın **ابن الأعرابيّ**’den (rivayeti) dedi: **القَهْدُ**: Yemen’de bulunan siyah koyunlardır; onlar **الحَذَفُ**’tur. Dedi: Ve **القَهْدُ**: **النَّرْجِسُ** (nergis), **جُنْبَذاً** olup açılmadığı zaman; açıldığı vakit ise **التفاتيح** ve **التّفاقيح** ve **العيون**’dur.

**دهق** : **الليث** dedi: **الدّهَقُ**: bacağın sıkıldığı iki tahta. Dedi: Ve taşlar **وادّهقت** (birbirine) **ادهاقاً**; o, onların sıkı bir şekilde birbirine bitişmesi ve bazısının bazısına girmesidir; ve inşad etti:

Bir ipten, sıkıştırılmış bir taş, **مُدَّهِقْ** olarak ses çıkarır

**الزّجَّاج** Allah’ın, azîz ve celîl, şu sözü hakkında: ( ) ( **أَتْرَاباً وَكَأْساً دِهَاقاً** ) ( **النّبَإ** : 34 ) dedi: dolu. Dedi: Tefsirde de ayrıca: duru (saf) olarak geldi; ve inşad etti:

Onu, dolu kadehiyle lezzetli bulur

Başkası dedi: Kadehi, onun **أَصْبَارِها**’sına kadar **أَدْهقْتُ**; yani: onu üstlerine kadar doldurdum. **الليث** dedi: Onu **أدْهقتها**: dolusunu sımsıkı yaptım. Dedi: Ve **الدَّهدقة**: tencere kaynadığı zaman, tenceredeki çokça et parçasının dönmesidir; onu bir kere yükselir, başka bir kere alçalır görürsün; ve inşad etti:

Çok etin **دَهْدَاقَ**’ını giyinip büründü; sanki o,
Boğazları ince, esmer yaban güvercinlerinin başlarıdır
