# دهمج (د-ه-م-ج) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%87%D9%85%D8%AC
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D9%87%D9%85%D8%AC

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: د - ه - م - ج
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 4 sözlük

## Sözlükler (4)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%87%D9%85%D8%AC/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الهاء والجيم
جهضم: تَجَهْضَمَ الفَحْلُ على أقرانه، أي: علاهم بكلكله، وبعيرٌ جَهْضَمُ الجَنْبينِ، أي: رَحْبُ الجنبين، وكذلك الرّجل.
والجَهْضَمُ: الضَّخْمُ الهامةِ ، المُسْتديرُ الوَجْهِِ.
سجهر: اسْجهرَّتِ الرِّماحُ، أي: أقبلت إليك. واسجهرّ النّبات، أي: طال. قال:
في كنّ وادٍ مُسْجَهِرٍّ رفرف
هجرس: الهِجْرِسُ: من أولاد الثّعالب، ويُوصَفُ به اللّئيم. ورَمَتْني الأَيّام عن هَجارِسِها، أي: شدائدها، ودواهيها.
جرهس: والجرهاس: الجَسيمُ، قال يصف الأسد:
يُكْنَى وما حُوِّل عن جِرهاسِ
من فَرْسِهِ الأُسْدَ: أبا فِراسِِ
سمهج: السَّمْهَجَةُ: الفَتْلُ الشَّديدُ. حَبْلُ مُسَمْهَجٌ، وهو في الحَلِفِ أيضاً، قال: يَحْلِفُ بَجٌّ خَلِفاً مُسَمْهَجا قلتُ له يا بَجُّ لا تُلَجِّجا ولبنُ سَمْهَجٌ سَمَلَّجٌ: أي: حُلْوٌ دَسِمٌ.
دهرج: الدَّهْرَجةُ: الوَحاءُ في السّير.
جرهد: أجْرَهدَّ القوم: قصدوا القصد. واجرهدَّ الطّريق، أي: اسْتَمّرَّ.
دهنج: الدُّهانجُ: البَعير الضَّخْم ذو السّنامَيْن. قال:
كأنَّ رَعْنَ الآلِ منه في الآلْ
إذا بدا، دُهانِـجٌ ذو أعـدالْ
شبّة أطرافَ الجَبَل في السَّراب بعد لَيْن وسنامَيْن.
والدَّهْنَجُ: حصىً خُضْرٌ يُحكُّ منها الفُصوص، ليس بعربيّة.
هجدم: هِجدَمٌ: لغةٌ في إجدمٌ: في إقدامِك الفرس وزَجْركَهُ: يقال: أوّل من رَكبَ الفَرَسَ ابن آدمَ.
القاتل، حمل على أخيه فزجر فرساً وقال: هجِ الدّم، فلمّا كثر على الالسنة اقتصروا على: هجدم وإجدم.
دهمج: الدَّهْمَجةُ: مَشْيُ الكبير كأنَّه في قيد.
هرجب: الهِرْجابُ من الإِبل : الطّويلة الضَّخمة.
هبرج: الهَبْرجةُ: اختلاطٌ في المَشْي، قال العجّاج:
يَتْبَعْنَ ذيّالاً مُوَشًّى هَبْرَجا
جهرم: الجَهْرَميّةُ: ثيابٌ منسوبة، نحو البسط وما أشبهَهَا، يقال: هي من الكَتّان، قال:
"لا يُشْتَرَي كَتّانه وجَهْرَمُهْ"
جعله اسماً بإخراج ياء النِّسبة.
جرهم: جُرْهُم: حيٌّ من اليَمَن. نزلوا مكّة، وتزوج فيهم إسماعيلُ عليه السّلام، فعصَوُا الله، وأُلحِدوا في الحَرَم فأبادهم الله.
جمهر: الجُمْهُوُر: الرَّمْل الكثيرُ المتراكم الواسع. والجُمْهُورُ: الجماعة من النّاس، وخيلٌ. مُجَمْهَرة، أي: مُجْتمعة.
جهبل: امرأةٌ جَهْبَلةٌ: قبيحةٌ دَميمةُ.
هلبج: الهِلْباجةُ: الثَّقيل من الّناس. ويقال: الأحمق المائق.
لهجم: اللَّهْجَمُ: الطَّريقُ الواضِحُ.
هملج: الهَمْلَجةُ: حسنُ سَيْرِ الدّابّة في سرعة وبخترة. الذّكَرُ والأُنثى نعتهما: هملاج.
وقد هَمْلَجْ: واأَرٌٌْ مُهَمْلَجٌ: مُدَلَّل مُنْقاد قال العجّاج:
"قد قلّدوا أَمْرَهُمُ المُهَمْلَجا"

##### Türkçe

**الهاء** ve **الجيم**

**جهضم**: **تَجَهْضَمَ الفَحْلُ** akranlarının üzerine; yani: göğsüyle onların üzerine çıktı. Ve iki yanı **جَهْضَمُ** olan bir deve; yani: iki yanı geniş. Aynı şekilde adam.

Ve **الجَهْضَمُ**: başı iri olan, yüzü yuvarlak olan.

**سجهر**: **اسْجهرَّتِ الرِّماحُ**; yani: sana doğru geldiler. Ve **اسجهرّ النّبات**; yani: uzadı. Dedi ki:
Bir **مُسْجَهِرٍّ** vadinin içinde, (bir şey) dalgalanıp durur.

**هجرس**: **الهِجْرِسُ**: tilkilerin yavrularından; ve onunla alçak (kimse) vasfedilir. Ve **ورَمَتْني الأَيّام عن هَجارِسِها**; yani: onun şiddetleri ve belaları.

**جرهس**: ve **الجرهاس**: iri cüsseli. Aslanı vasfederek dedi ki:
Künye edinir; ve **جِرهاسِ**’ından çevrilmiş değildir.
Aslanı, atından: **أبا فِراسِ** diye (künyeledi).

**سمهج**: **السَّمْهَجَةُ**: şiddetli büküm. **حَبْلُ مُسَمْهَجٌ**; ve o, yemin (bahsinde) de böyledir. Dedi ki: **يَحْلِفُ بَجٌّ خَلِفاً مُسَمْهَجا**
Ona dedim ki: ey **بَجُّ**; inat edip durma.
Ve **لبنُ سَمْهَجٌ سَمَلَّجٌ**: yani: tatlı, yağlı.

**دهرج**: **الدَّهْرَجةُ**: yürüyüşte hızlı sürüş.

**جرهد**: **أجْرَهدَّ القوم**: kastı kastettiler. Ve **اجرهدَّ الطّريق**; yani: sürüp gitti.

**دهنج**: **الدُّهانجُ**: iki hörgüçlü, iri deve. Dedi ki:
Sanki serabın içinde, ondan serabın içinde (görünen) bir çıkıntı;
Göründüğünde: yükleri olan iki hörgüçlü bir **دُهانِـجٌ**.
Serapta, yumuşaklıktan ve iki hörgüçten sonra dağın uçlarını andırır.

Ve **الدَّهْنَجُ**: yeşil çakıl; ondan yüzük taşları kazınır; Arapça değildir.

**هجدم**: **هِجدَمٌ**: **إجدمٌ**’da bir lehçe: senin atı ileri sürmende ve onu azarlamanda. Denir ki: ata ilk binen, Âdem oğludur.
Katil; kardeşinin üzerine حمل etti de bir atı azarladı ve: **هجِ الدّم** dedi; diller üzerinde çoğalınca **هجدم** ve **إجدم** ile yetindiler.

**دهمج**: **الدَّهْمَجةُ**: yaşlının yürüyüşü; sanki bağ içinde.

**هرجب**: develerden **الهِرْجابُ**: uzun, iri olan.

**هبرج**: **الهَبْرجةُ**: yürüyüşte karışıklık. **العجّاج** dedi ki:
Süslü bir kuyruğu olan, **هَبْرَجا** (olarak) (birini) izlerler.

**جهرم**: **الجَهْرَميّةُ**: nisbetli elbiseler; yaygılar ve benzerleri gibi. Denir ki: o ketendendir. Dedi ki:
“Onun keteni ve **جَهْرَمُهْ** satın alınmaz.”
Nisbet **ياء**’sını çıkararak onu isim yaptı.

**جرهم**: **جُرْهُم**: Yemen’den bir kabile. Mekke’ye indiler; İsmail عليه السّلام onların içinde evlendi. Sonra Allah’a isyan ettiler ve Harem’de ilhada saptılar; Allah da onları helâk etti.

**جمهر**: **الجُمْهُوُر**: çok, yığılmış, geniş kum. Ve **الجُمْهُورُ**: insanlardan topluluk; ve atlar. **مُجَمْهَرة**; yani: toplanmış.

**جهبل**: **جَهْبَلةٌ** kadın: çirkin, kötü.

**هلبج**: **الهِلْباجةُ**: insanlardan ağır (kimse). Ve denir ki: ahmak, hafifmeşrep.

**لهجم**: **اللَّهْجَمُ**: açık yol.

**هملج**: **الهَمْلَجةُ**: binitin sürat ve salınışla güzel yürüyüşü. Erkek ve dişinin sıfatı: **هملاج**.

Ve **هَمْلَجْ**. Ve **أَرٌٌْ مُهَمْلَجٌ**: nazlandırılmış, boyun eğen. **العجّاج** dedi ki:
“**المُهَمْلَجا** olan işlerini boyunlarına takmışlardır.”

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%87%D9%85%D8%AC/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

أبو عمرو: الدَهْمَجَةُ: مَشْيُ الكبير كأنه في قيد. قال الأصمعي: يقال للبعير إذا قارب الخَطْوَ وأسرع: قد دَهْمَجَ يُدَهْمِجُ.

##### Türkçe

أبو عمرو: **الدَهْمَجَةُ**: yaşlının yürüyüşü; sanki bağ içinde gibidir. قال الأصمعي: deve için, adımı yaklaştırıp hızlandığı zaman şöyle denir: “قد **دَهْمَجَ** **يُدَهْمِجُ**.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%87%D9%85%D8%AC/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الدَّهْمَجَةُ: مَشْيُ الكبير كأَنه في قيدٍ؛ وقيل: هو المشي البطيءُ، وقد دَهْمَجَ يُدَهْمِجُ. وبعير دُهامِجٌ يقارب الخَطْو ويُسْرعُ؛ وقيل: هو ذو سَنامين كدُهانِجٍ، قال ابن سيده: وأُراه بدلاً. والدَّهْمَجُ: السير الواسع. الأَصمعي: يقال للبعير إِذا قارب الخطو وأَسرع: قد دَهْمَجَ يُدَهْمِجُ؛ وأَنشد:
وعَيْر لها من بَناتِ الكُدادِ،
يُدَهْمِجُ بالْوَطْبِ والمِزْوَدِ
الكُدادُ: فحل معروف من الحمير، مثل الجَديلِ وشَذْقَمٍ من الإِبل؛ قال ابن بري صواب إِنشاده:
حِمار لَهُمْ مِن بناتِ الكُدادِ
وقبله:
بأَخْيَلَ منهم، إِذا زَيَّنوا
بِمَغْرَتِهِمْ حاجِبَيْ مُؤْجِدِ
والمؤْجِد: فحل من الحمير عندهم معروف؛ يرميهم بتربية الحمير ونتاجِها.

##### Türkçe

**الدَّهْمَجَةُ**: yaşlının yürüyüşü; sanki bir bağ içinde imiş gibi; ve denildi: o, yavaş yürüyüştür; ve gerçekten **دَهْمَجَ يُدَهْمِجُ**. Ve **بعير دُهامِجٌ**: adımı birbirine yaklaştırır ve hızlanır; ve denildi: o, **دُهانِجٍ** gibi iki hörgüçlü olandır; İbn Sîde dedi: ve ben onu bir بدل (yerine geçen) olarak görüyorum.

Ve **الدَّهْمَجُ**: geniş yürüyüş. el-Asma‘î: deve için, adımı birbirine yaklaştırıp hızlandığı zaman, denilir: gerçekten **دَهْمَجَ يُدَهْمِجُ**; ve inşad etti:
وعَيْر لها من بَناتِ الكُدادِ،
يُدَهْمِجُ بالْوَطْبِ والمِزْوَدِ

**الكُدادُ**: eşeklerden bilinen bir erkek; develerden **الجَديلِ** ve **شَذْقَمٍ** gibi; dedi: İbn Berrî, onun inşadının doğrusu:
حِمار لَهُمْ مِن بناتِ الكُدادِ

Ve ondan önce:
بأَخْيَلَ منهم، إِذا زَيَّنوا
بِمَغْرَتِهِمْ حاجِبَيْ مُؤْجِدِ

Ve **المؤْجِد**: onlarda bilinen, eşeklerden bir erkek; onları, eşeklerin yetiştirilmesi ve onların yavrulatılmasıyla ayıplar.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%87%D9%85%D8%AC/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الدهمجة: اختلاط في المشى، أو مقاربة الخطو وقيل: هو المشى البطىء، وقد دهمج يدهمج. الدهمجة أيضا  : الإسراع  في السير الدهمجة  : مشى الكبير كأنه في قيد  .  ودهمج الخبر: زاد فيه   والدهمج:  السير  الواسع السهل  . والعظيم الخلق من كل شىء،  كالدهامج كعلابط  ، كالدناهج والدماهج،  وهو البعير ذو السنامين  ، معرب. الدهامج أيضا  : المقارب الخطو المسرع  ، يقال: بعير دهامج: يقارب الخطو ويسرع وقيل: هو ذو سنامين، كدهانج قال ابن سيده: وأراه بدلا، وقال الأصمعي: يقال للبعير إذا قارب الخطو وأسرع: قد دهمج، يدهمج، وأنشد:
  وعير لها من نبات الكداد                      يدهمج بالوطب والمزود

##### Türkçe

**الدهمجة**: yürüyüşte karışıklık; yahut adımı birbirine yaklaştırma. Ve denildi: o, yavaş yürüyüştür. Ve (fiil olarak) **دهمج** **يدهمج**.

**الدهمجة** ayrıca: yürüyüşte hızlanma.

**الدهمجة**: büyük (yaşlı) kimsenin yürüyüşü; sanki bağ içinde.

Ve **دهمج الخبر**: onda artırdı.

Ve **الدهمج**: geniş, kolay yürüyüş.

Ve her şeyden büyük yaratılışlı olan; **الدهامج** gibi, **علابط** gibi; **الدناهج** ve **الدماهج** gibi; ve o, iki hörgüçlü devedir; Arapçalaştırılmıştır.

**الدهامج** ayrıca: adımı birbirine yaklaştıran, hızlanan (kimse/hayvan). Denilir: **بعير دهامج**: adımı birbirine yaklaştırır ve hızlanır. Ve denildi: o, iki hörgüçlü olandır; **دهانج** gibi.

İbn Sîde dedi: ve onu bir بدل (yerine geçen) olarak görüyorum. Ve el-Asma‘î dedi: deveye, adımı birbirine yaklaştırıp hızlandığı zaman denilir: **قد دهمج**، **يدهمج**. Ve (şu beyti) okudu:

وعير لها من نبات الكداد                      يدهمج بالوطب والمزود
