# دهمق — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%87%D9%85%D9%82/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D9%87%D9%85%D9%82/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دهمق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%87%D9%85%D9%82.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: دهمق

الدُّهامِقُ: التُّراب اللَّيِّن. وأرض دَهامِيق: ليِّنة دقيقة؛ أنشد ابن دريد:
كأنَّما في تُرْبِهِ الدُّهامِقِ
مِنْ ألِّه تَحْتَ الهَجِيرِ الوادِقِ
ودَهْمَقَ الطَّحِينَ: دقَّقَه وليَّنه. وفي حديث عمر ابن الخطاب، رضي الله عنه: لو شئت أن يُدَهْمَقَ لي لفعلْتُ ولكن الله تعالى عاب قوماً فقال: أذْهبْتم طَيِّباتكم في حَياتِكم الدنيا واسْتَمْتَعْتُم بها؛ معناه لو شئت أن يُلَيَّنَ لي الطعامُ ويُجَوَّدَ. ودَهْمَقْتُ اللحمَ: مثل دَهْدَقْتُه. والدَّهْمَقَةُ: لِينُ الطعامِ وطيبه ورِقَّتُه، وكذلك كل شيءٍ ليِّن؛ قال الليث: وأنشدني خَلَفٌ الأَحمر في نعت أرض:
جَوْنٌ رَوابي تُرْبِه دَهامِقُ
يعني تُرْبة ليِّنة. أبو عبيد: الدَّهْمَقة والدَّهْقَنة سواء، والمعنى فيهما سواء لأن لِينَ الطعام من الدهْقنة. والمُدَهْمَقُ: المُدَقَّق. وسمع ابن الفقعسي يقول: المُدَهْمَق الجيِّد من الطعام؛ قال وأنشدني أعرابي:إذا أرَدْتَ عَمَلاً سُوقِيّا
مُدَهْمَقاً، فادْعُ له سِلْمِيّا
قال: والمُدَهْمَق الذي لم يُجوّد، وهذا ضد الأَول. التهذيب: أبو حاتم بعدما ذكر أنَّ قوماً غَلِطوا فقالوا للشيء المُجوَّد مُدهْمَق، والذي يُشفَق عليه أيضاً مُدهْمَق؛ واحتج بما أنشده ابن الأَعرابي: إذا أردت عملاً سوقيّا
فظنوا أن السوقيّ الرديء؛ قال: وأصحاب المَرائي يُعطُون على جِلاء المِرآة فإذا اشترطوا عملاً سُوقِياً أضْعفُوا الكراء، قال: وهو أجْودُ العمل. ابن سمعان: المُدَهْمَق المُستوي؛ وأنشد:
كأنّ رِزَّ الوَتَرِ المُدَهْمَقِ،
إذا مَطاها، هَزمٌ من فَرَقِ
ودَهْمَق الفاتِلُ الوَتَرَ إذا جاء به مستوياً من أوَّله إلى آخره، وأنشد:
دَهْمَقَه الفاتِلُ بينَ الكَفَّيْن،
فهو أمِينٌ مَتْنُه يُرْضي العَيْن
التهذيب: ودَهْمَقْت في الشيء أي أسرعت. قال أعرابي: كان مُدْرِك الفَقْعَسِيّ يسمَّى مُدَهْمِقاً لبيان لسانه وجِوْدة شِعره؛ تقول: هو مُدَهْمِق ما يُطاق لسانُه لتَجْويدِه الكلا وتَحْبيرِه إيّاه.

### Türkçe

**الدُّهامِقُ**: yumuşak toprak. Ve **أرض دَهامِيق**: yumuşak, ince; İbn Düreyd inşad etti:
كأنَّما في تُرْبِهِ **الدُّهامِقِ**
مِنْ ألِّه تَحْتَ الهَجِيرِ الوادِقِ

Ve **دَهْمَقَ الطَّحِينَ**: onu inceltti ve yumuşattı. Ve Ömer b. el-Hattâb’ın hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “İsteseydim benim için **يُدَهْمَقَ** edilirdi elbette yapardım; fakat Allah Teâlâ bir kavmi ayıpladı da dedi ki: ‘Dünya hayatınızda temiz şeylerinizi giderdiniz ve onlarla faydalandınız.’”; manası: İsteseydim benim için yemek yumuşatılır ve iyi yapılırdı. Ve **دَهْمَقْتُ اللحمَ**: **دَهْدَقْتُه** gibidir. Ve **الدَّهْمَقَةُ**: yemeğin yumuşaklığı, hoşluğu ve inceliği; aynı şekilde her yumuşak şey; Leys dedi: Halef el-Ahmer bana bir yerin vasfında inşad etti:
جَوْنٌ رَوابي تُرْبِه **دَهامِقُ**
yani yumuşak bir toprak. Ebû Ubeyd: **الدَّهْمَقة** ile **الدَّهْقَنة** birdir, ikisindeki mana da birdir; çünkü yemeğin yumuşaklığı **الدهْقنة**dendir. Ve **المُدَهْمَقُ**: inceltilmiş olan.

Ve İbn el-Fak‘asî’nin şöyle dediğini işitti: **المُدَهْمَق** yemeğin iyisi; dedi ve bir bedevî bana inşad etti:
إذا أرَدْتَ عَمَلاً سُوقِيّا
**مُدَهْمَقاً**، فادْعُ له سِلْمِيّا
Dedi: Ve **المُدَهْمَق** iyi yapılmamış olandır; bu, birincinin zıddıdır. **التهذيب**: Ebû Hâtim, bir kavmin yanılıp “iyi yapılmış şeye **مُدهْمَق**” dediklerini, ve kendisine acınılan şeyin de **مُدهْمَق** olduğunu zikrettikten sonra; İbn el-A‘râbî’nin inşad ettiğiyle delil getirdi:
إذا أردت عملاً سوقيّا
Böylece “**السوقيّ** kötü” zannettiler; dedi: Ve gösteriş ehli, aynanın cilası üzerine ücret alırlar; fakat **عملاً سُوقِياً** şart koştuklarında kirayı zayıflatırlar; dedi: O ise işin en iyisidir.

İbn Sem‘ân: **المُدَهْمَق** düzgün olan; ve inşad etti:
كأنّ رِزَّ الوَتَرِ **المُدَهْمَقِ**،
إذا مَطاها، هَزمٌ من فَرَقِ

Ve **دَهْمَق** bükücü **الوَتَرَ**i, onu başından sonuna kadar düzgün getirdiği zaman; ve inşad etti:
**دَهْمَقَه** الفاتِلُ بينَ الكَفَّيْن،
فهو أمِينٌ مَتْنُه يُرْضي العَيْن

**التهذيب**: Ve “**دَهْمَقْت** في الشيء” yani acele ettim. Bir bedevî dedi: Müdrik el-Fak‘asî, dilinin açıklığı ve şiirinin iyiliği sebebiyle **مُدَهْمِقاً** diye adlandırılırdı; dersin ki: O, sözünü iyi yapması ve onu süslemesi sebebiyle, dili dayanılmayacak bir **مُدَهْمِق**tir.
