# دهه (د-ه-ه) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%87%D9%87
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D9%87%D9%87

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: د - ه - ه
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 1 sözlük

## Sözlükler (1)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%87%D9%87/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء مع الدال
هد، د ه مستعملان
هد:
الهَدُّ: الهدْمُ الشّديد، كحائط يُهَدُّ بمرّةٍ فَيَنْهَدِمُ، والهَدَّةُ، صوت تَسمعُه من سقوط ركنٍ أو ناحية جبل.
والهادُّ: صوتٌ شديدٌ يَسْمعُه أهلُ السَّواحلِ، يأتيهم من قِبَلِ البَحْر له دَوِيّ في الأرض وربما كانت منه الزّلزلةُ، ودَوْيُّه هديرُه. والفَحْل يُهَدْهِدُ في هديره. قال:
يَتْبعْنَ ذا هَداهدٍ عَجَنَّسا		إذا الغُرابان به تَمَرَّسا
وهَدْهَدَةُ الهُدْهُدِ: صوتُه.
والهُداهِدُ: طائرٌ يُشْبِهُ الحَمام. قال الراعي:
كهُداهِدٍ كَسَر الرُّماةُ جناحَـه		يدعو بقارعةِ الطَّريقِ هَديلا
والتّهدّدُ، والتَّهداد والتَّهديد من الوعيد.
والهَدْهَدَةُ: تحريكُ الأمّ ولدَها لينامَ.
والهَدُّ من الرّجال: الضعيف. يقال: هذا هدُّ حيّ.
ويقال للرّجل: مهلاً هَدادَيْك.
وهَداد، حيّ من العرب.
ده:
دَهْ: كلمةٌ كانت العربُ تتكلّم بها. يَرى الرّجل ثَأْرَه. فتقول له: يا فلانُ إلاّ دَهٍ فلا دهٍ، أي: أنك إنْ لم تثأر بفلانٍ الآن لم تثأر به أبداً. وأما قول رؤبة:
وقُوَّلٌ إلاّ دَهٍ فلا دَهِ
فيقال: إنّها فارسيةٌ حكى قول ظئره.
والدَّهْدَهَةُ: قذفُك الحجارةَ من أعلَى إلى أسفلَ دَحْرَجةً. قال عمرو يصف السيوف:
يُدَهْدِهْنَ الرُّءوسَ كما تُدَهْدِي		حَزاوِرَةٌ بأيديها الكُـرينـا
حوّل الهاءَ الآخرةَ ياءً، لأنّ الياء أقرب الحروف شبهاً بالهاء، ألا ترَى أن الياء مدّة والهاءَ نَفَس، ومن هنالك صار مجرى الياء والواو والألف والهاء في رويّ الشِّعر واحداً نحو قوله:
لمن طللٌ كالوَحْي عافٍ مَنازلُهْ
فاللاّمُ هو الرّويّ، والهاء وصل للرّويّ، كما أنّها لو لم تكن لمُدّتِ اللام حتى تخرجَ من مدّتها واو أو ياء، أو ألفٌ للوصل نحو: مَنازلو، مَنازلي، مَنازلا.

##### Türkçe

باب **الهاء** مع **الدال**
**هد**، **د ه** kullanımdadırlar
**هد**:
**الهَدُّ**: şiddetli yıkım; bir duvar gibi, bir defada **يُهَدُّ** de **فَيَنْهَدِمُ**; ve **الهَدَّةُ**: bir köşenin yahut dağın bir yanının düşmesinden işittiğin ses.
Ve **الهادُّ**: şiddetli bir ses; sahil halkının işittiği; deniz tarafından onlara gelir; yerde onun bir uğultusu vardır ve belki ondan deprem olur; ve onun uğultusu onun gürlemesidir. Ve aygır, gürlemesinde **يُهَدْهِدُ**. Dedi ki:
يَتْبعْنَ ذا هَداهدٍ عَجَنَّسا		إذا الغُرابان به تَمَرَّسا
Ve **هَدْهَدَةُ الهُدْهُدِ**: onun sesi.
Ve **الهُداهِدُ**: güvercine benzeyen bir kuş. Çoban dedi ki:
كهُداهِدٍ كَسَر الرُّماةُ جناحَـه		يدعو بقارعةِ الطَّريقِ هَديلا
Ve **التّهدّدُ** ve **التَّهداد** ve **التَّهديد**: tehditten (vaidden).
Ve **الهَدْهَدَةُ**: annenin çocuğunu uyusun diye hareket ettirmesi.
Ve erkeklerden **الهَدُّ**: zayıf. Denir: bu, bir kavmin zayıfıdır.
Ve erkeğe denir: مهلاً **هَدادَيْك**.
Ve **هَداد**: Araplardan bir kabile.

**ده**:
**دَهْ**: Arapların konuştuğu bir kelime idi. Adam kan davasını görür. Ona dersin ki: ey falan, إلاّ **دَهٍ** فلا **دهٍ**; yani: sen eğer şimdi falanla öc almazsan onunla asla öc almazsın. Ama Rü’be’nin sözü:
وقُوَّلٌ إلاّ دَهٍ فلا دَهِ
denir ki: o Farsçadır; sütannesinin sözünü nakletti.
Ve **الدَّهْدَهَةُ**: taşları yukarıdan aşağıya yuvarlayarak atmandır. Amr kılıçları vasfederek dedi ki:
يُدَهْدِهْنَ الرُّءوسَ كما تُدَهْدِي		حَزاوِرَةٌ بأيديها الكُـرينـا
Son **الهاء**’yı **ياء**’ya çevirdi; çünkü **ياء** harflerin **الهاء**’ya benzerlikçe en yakınıdır; görmez misin ki **ياء** bir uzatmadır, **الهاء** ise bir nefestir; ve oradan **ياء** ve **الواو** ve **الألف** ve **الهاء**’nın şiirin kafiye harfinde akışı bir oldu; onun sözü gibi:
لمن طللٌ كالوَحْي عافٍ مَنازلُهْ
Öyleyse **اللاّم** kafiye harfidir; ve **الهاء** kafiye harfine bir ektir; nitekim o olmasaydı, **اللاّم** uzatılırdı; ta ki uzatmasından bir **واو** yahut **ياء** çıksın, yahut da ek için bir **ألف**; şöyle: مَنازلو، مَنازلي، مَنازلا.
