# دهو — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%87%D9%88/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D9%87%D9%88/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دهو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%87%D9%88.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: دهو

دهو and دهى

دَهِىَ
1 دَهِىَ دهى دهي , aor. يَدْهَى, (JK, K,) inf. n. دَهْىٌ and دَهَآءٌ and دَهَآءَةٌ; (K;) and دَهَى, aor. as above, inf. n. دَهْىٌ; (JK;) and دَهَا, (JK, TA,) aor. يدْهُو, (JK,) or يَدْهَا [or يَدْهَى], (TA,) inf. n. دَهَآءٌ (JK, TA) and دَهَآءَةٌ; (JK;) and دَهُوَ, aor. يَدْهُو, (JK,) [inf. n. app. دَهَآءَةٌ;] He possessed cunning; i.e. intelligence, or sagacity; or intelligence mixed with craft and forecast; and excellence of judgment; (K, TA;) he was, or became, such as is termed دَاهٍ and دَهِىٌّ and دَهٍ. (JK.) [See دَهَآءٌ, below.] -A2- دَهَوْتُهُ, (JK, TA,) inf. n. دَهْوٌ; (TA;) and دَهَيْتُهُ, (JK,) third pers. دَهَاهُ, inf. n. دَهْىٌ; (TA;) I treated him with cunning, &c. (JK, * and TA in explanation of the former.) [Both signify also I outwitted, deceived, deluded, beguiled, or circumvented, him.] And دُهِيتُ means I was turned, or kept, from a thing, or an affair, by deceit, or guile. (JK, TA.) ― -b2- Also دَهَاهُ, inf. n. دَهْىٌ, He attributed, or imputed, to him cunning, &c.; expl. by نَسَبَهُ اـِلَى الدَّهَآءِ [an inverted phrase]: or he attributed, or imputed, to him a vice, or fault, or the like; blamed him, censured him, found fault with him, or detracted from his reputation: or he smote him with a دَاهِيَة, i. e. great, formidable, grievous, or distressing, thing or event or accident or action: and ↓ دهّاهُ signifies the same: (K:) thus in the K, with teshdeed: but in the M and Tekmileh it is said that دَهَيْتُهُ and دَهَوْتُهُ signify I attributed, or imputed, to him cunning (الدَّهَآء); without mention of تَدْهِيَةٌ [inf. n. of دَهَّى]. (TA.) ― -b3- You say also دَهَاهُ الأَمْرُ, aor. يَدْهَى, The thing, or event, befell him: (Msb:) and دَهَتْهُ دَاهِيَةٌ [a calamity befell him]. (S.) And مَا دَهَاكَ What befell, or hath befallen, thee? (S.)

2 ١َ٢َّ٣َ see above.

داهاهُ
3 داهاهُ داهاه داهاة (inf. n. مُدَاهَاةٌ, M in art. ارب, and K in art. ورب, &c.,) He strove, or endeavoured, to outwit, deceive, delude, beguile, or circumvent, him; syn. آرَبَهُ, (S in art. ارب,) and وَارَبَهُ, (K in art. ورب,) and نَاكَرَهُ. (TA in art. نكر.) ― -b2- And داهى بِدَاهِيَةٍ, inf. n. as above, He smote people with a calamity. (TA.)

ادهاهُ
4 ادهاهُ أدهاه أدهى ادهاه ادهاة دهى He found him to be such as is termed دَاهٍ [i. e. cunning, &c.], (IDrd, TA,) or دَاهِيَة [which signifies the same in an intensive sense]. (JK.) ― -b2- [ادهى preceded by مَا is also used as a verb of wonder.] A poet says,
أَبَا خَالِدٍ مَا كَانَ أَدْهَى مُصِيبَةً
أَصَابَتْ مَعَدًّا يَوْمَ أَصْبَحْتَ ثَاوِيَا
 Aboo-Khلlid, how great was the calamity that befell Ma' add on the day when thou diedst [or wast slain]! (Ham p. 440.)

تدهّى
5 تدهّى دهى دهي تدهى تدهي [He acted cunningly;] he did as do the دُهَاة [or cunning, &c., pl. of دَاهٍ]. (ISd, K.)

تداهى
6 تداهى تداهى تداهي [He affected, or pretended, to possess دَهَآء; i. e., to be cunning, &c.]. (IAar, K in art. خزر: see 1 and 2 in that art.)

دَهٍ
دَهٍ ده دة : see دَاهٍ, in two places. -A2- اـِلَّا دَهٍ فَلَا دَهٍ: see art. ده.

دَهْوٌ
دَهْوٌ دهو : see دَهَآءٌ.

دَهْىٌ
دَهْىٌ دهى دهي : see دَهَآءٌ. -A2- Also A large [bucket such as is called] غَرْب. (AA, TA.)

دَهْوَآءُ
دَهْوَآءُ دهوآء : see the next paragraph.

دَهْيَآءُ
دَهْيَآءُ دهيآء : see دَاهِيَةٌ. ― -b2- It is also used as a corroborative: (ISk, S:) you say دَاهِيَةٌ دَهْيَآءُ (ISk, JK, S, Msb) and ↓ دَهْوَآءُ (ISk, JK, S, Msb, K) and ↓: دُهْوِيَّةٌ, (JK, K,) meaning A severe, grievous, or distressing, calamity or misfortune: (JK:) or a very severe or grievous or distressing [calamity]. (K.)

دُهْوِيَّةٌ
دُهْوِيَّةٌ دهويه دهوية : see what next precedes.

دَهَآءٌ
دَهَآءٌ دهآء (in which the ء is converted from ى not from و S) and ↓ دَهْىٌ(JK, S, K) and ↓ دَهْوٌ (JK, TA) [are all inf. ns., and] are syn., (JK, S, K, TA,) signifying Cunning; i. e. intelligence, or sagacity; or intelligence mixed with craft and forecast; (TA in art. احد;) i. q. اـِرْبٌ, (K,) and نُكْرٌ: (S, K:) and excellence of judgment. (S, K.) [It is said in the S, app. with reference to دَهَآءٌ, that the dual is دَهْيَاوَانِ: but this is the regular dual of دَهْيَآءُ ; like حَمْرَاوَنِ, dual of حَمْرَآءُ]

دَهِىٌّ
دَهِىٌّ دهى دهي : see what next follows, in three places.

دَاهٍ
دَاهٍ داه داهي داة and ↓ دَهٍ (JK, K) and ↓ دَهِىٌّ, part. ns. of دَهَى and دَهِىَ and دَهُوَ [respectively]: (JK,) and ↓ دَاهِيَةٌ, applied to a man, Cunning; i. e. possessing intelligence, or sagacity; or intelligence mixed with craft and forecast: and excellent in judgment: (S, K:) i. q. مُنْكَرٌ [as syn. with نَكِرٌ] : (TA, and JK in explanation of دَاهِيَةٌ :) knowing, or skilful, in affairs: (TA:) or ↓دَهِىٌّ signifies [simply] intelligent: (AA, K:) and ↓دَاهِيَةٌ is [an intensive epithet, signifying very cunning; i. e. possessing much intelligence, &c.;] from دَهَآءٌ explained above: or [it means one who is as though he were calamity, or misfortune, personified;] from الدَّاهِيَةُ in the sense commonly known [which see below]: (TA in art. احِد:) the pl. (of دَاهٍ, JK, TA) is دُهَاةٌ, and (of ↓دَهٍ, JK, TA) دَهُونَ, (JK, K, TA,) and of ↓دَهِىٌّ, أَدْهِيَآءُ (JK, M, TA) and دُهَوَآءُ, in the K, erroneously, أَدْهِيَةٌ and دَهْوَآءُ. (TA.) ― -b2- [Hence,] الدَّاهِى The lion. (K.)

دَاهِيَةٌ
دَاهِيَةٌ داهي داهيه داهية A calamity, a misfortune, an evil accident; (JK, Msb;) a great, formidable, grievous, or distressing, thing or event or accident or action; (S, K;) and ↓دَهْيَآءُ signifies the same: (JK, TA:*) [the dim. of the former, ↓دُوَيْهِيَةٌ, generally means a great calamity &c.; being an instance of what is termed تَصْغِيرُ تَعْظِيمٍ:] the pl. of دَاهِيَةٌ is دَوَاهٍ: (Msb, TA:) and دَوَاهِى الدَّهْرِ means the great, formidable, grievous, or distressing, events of fortune that befall men. (S, TA.) -A2- See also دَاهٍ, in two places.

دُوَيْهِيَةٌ
دُوَيْهِيَةٌ دويهي دويهيه دويهية : see the next preceding paragraph.

أَدْهَى
أَدْهَى ذ [More, and most, cunning, &c. Hence,] أَدْهَى مِنْ قَيْسِ بْنِ زُهَيْرٍ [More intelligent, or sagacious, than Keys the son of Zuheyr] : a prov. (Meyd.)

مَدْهُوٌّ
مَدْهُوٌّ مدهو and مَدْهِىٌّ pass. part. ns.; (JK, TA;) Treated with cunning, &c. (TA in explanation of the former.)

### Türkçe

دهو ve دهى

**دَهِىَ**
1 **دَهِىَ** **دهى** **دهي** , muzâri‘ **يَدْهَى**, (**JK, K,**) mastar **دَهْىٌ** ve **دَهَآءٌ** ve **دَهَآءَةٌ**; (**K;**) ve **دَهَى**, muzâri‘ yukarıdaki gibi, mastar **دَهْىٌ**; (**JK;**) ve **دَهَا**, (**JK, TA,**) muzâri‘ **يدْهُو**, (**JK,**) yahut **يَدْهَا** [yahut **يَدْهَى**], (**TA,**) mastar **دَهَآءٌ** (**JK, TA**) ve **دَهَآءَةٌ**; (**JK;**) ve **دَهُوَ**, muzâri‘ **يَدْهُو**, (**JK,**) [mastar görünüşe göre **دَهَآءَةٌ**;] O, kurnazlığa sahip oldu; yani zekâya, yahut ferâsete; yahut hile ve öngörü ile karışık zekâya; ve hüküm vermede üstünlüğe; (**K, TA;**) **دَاهٍ** ve **دَهِىٌّ** ve **دَهٍ** diye adlandırılan türden oldu yahut öyle hâle geldi. (**JK.**) [Aşağıda **دَهَآءٌ**’a bak.] -A2- **دَهَوْتُهُ**, (**JK, TA,**) mastar **دَهْوٌ**; (**TA;**) ve **دَهَيْتُهُ**, (**JK,**) üçüncü şahıs **دَهَاهُ**, mastar **دَهْىٌ**; (**TA;**) Ben ona kurnazlık vb. ile muamele ettim. (**JK,** ve ilkinin açıklamasında **TA**.) [İkisi de ayrıca “onu alt ettim, aldattım, yanıltıp saptırdım, kandırdım yahut dolandım” mânasına gelir.] Ve **دُهِيتُ** “Ben, bir şeyden yahut bir işten, aldatma yahut hile ile çevrildim yahut uzak tutul(d)um” demektir. (**JK, TA.**) ― -b2- Yine **دَهَاهُ**, mastar **دَهْىٌ**, O, ona kurnazlık vb. isnat etti yahut yükledi; **نَسَبَهُ اـِلَى الدَّهَآءِ** ile açıklanır [ters çevrilmiş bir ibare]: yahut ona bir kötülük yahut kusur vb. isnat etti yahut yükledi; onu ayıpladı, kınadı, onda kusur buldu yahut itibarından düşürdü: yahut onu bir **دَاهِيَة** ile vurdu; yani büyük, dehşetli, ağır yahut sıkıntı verici bir şey, yahut olay, yahut kaza, yahut fiil ile: ve ↓ **دهّاهُ** da aynı mânaya gelir: (**K:**) **K**’de böyle, şeddeli olarak: fakat **M** ve **Tekmileh**’de **دَهَيْتُهُ** ve **دَهَوْتُهُ**’nun “ona kurnazlık (**الدَّهَآء**) isnat ettim yahut yükledim” mânasına geldiği söylenir; **تَدْهِيَةٌ**’dan [**دَهَّى**’nın mastarı] söz etmeksizin. (**TA.**) ― -b3- Yine **دَهَاهُ الأَمْرُ**, muzâri‘ **يَدْهَى**, Şey yahut olay ona isabet etti: (**Msb:**) ve **دَهَتْهُ دَاهِيَةٌ** [ona bir musibet isabet etti]. (**S.**) Ve **مَا دَهَاكَ** “Sana ne isabet etti yahut etmiş oldu?” (**S.**)

2 ١َ٢َّ٣َ yukarıya bak.

**داهاهُ**
3 **داهاهُ** **داهاه** **داهاة** (mastar **مُدَاهَاةٌ**, **M**’de md. **ارب**’de, ve **K**’de md. **ورب**’de, vb.,) O, onu alt etmeye, aldatmaya, yanıltıp saptırmaya, kandırmaya yahut dolanmaya çalıştı yahut çabaladı; eş anlamlısı **آرَبَهُ**, (md. **ارب**’de **S**,) ve **وَارَبَهُ**, (md. **ورب**’de **K**,) ve **نَاكَرَهُ**. (md. **نكر**’de **TA**.) ― -b2- Ve **داهى بِدَاهِيَةٍ**, mastar yukarıdaki gibi, O, insanları bir musibetle vurdu. (**TA.**)

**ادهاهُ**
4 **ادهاهُ** **أدهاه** **أدهى** **ادهاه** **ادهاة** **دهى** O, onu **دَاهٍ** diye adlandırılan türden buldu [yani kurnaz vb.], (**IDrd, TA,**) yahut **دَاهِيَة** [ki bu, şiddetli mânada aynı şeyi ifade eder]. (**JK.**) ― -b2- [**ادهى**, önünde **مَا** ile, taaccüb fiili olarak da kullanılır.] Bir şair der ki,
أَبَا خَالِدٍ مَا كَانَ أَدْهَى مُصِيبَةً
أَصَابَتْ مَعَدًّا يَوْمَ أَصْبَحْتَ ثَاوِيَا
Ebu Hâlid, sen öldüğün [yahut öldürüldüğün] gün Ma‘add’a isabet eden musibet ne kadar büyük idi! (**Ham** s. 440.)

**تدهّى**
5 **تدهّى** **دهى** **دهي** **تدهى** **تدهي** [O, kurnazca davrandı;] **دُهَاة**’ın yaptığı gibi yaptı [yahut **دَاهٍ**’ın çoğulu olan kurnazlar vb.]. (**ISd, K.**)

**تداهى**
6 **تداهى** **تداهى** **تداهي** [O, **دَهَآء**’a sahipmiş gibi yaptı yahut öyle görünmeye çalıştı; yani kurnaz vb. olmak]. (**IAar, K** md. **خزر**’de: o maddede 1 ve 2’ye bak.)

**دَهٍ**
**دَهٍ** **ده** **دة** : iki yerde **دَاهٍ**’a bak. -A2- **اـِلَّا دَهٍ فَلَا دَهٍ**: md. **ده**’ye bak.

**دَهْوٌ**
**دَهْوٌ** **دهو** : **دَهَآءٌ**’a bak.

**دَهْىٌ**
**دَهْىٌ** **دهى** **دهي** : **دَهَآءٌ**’a bak. -A2- Ayrıca [**غَرْب** diye adlandırılan] büyük [kova]. (**AA, TA.**)

**دَهْوَآءُ**
**دَهْوَآءُ** **دهوآء** : bir sonraki paragrafa bak.

**دَهْيَآءُ**
**دَهْيَآءُ** **دهيآء** : **دَاهِيَةٌ**’ye bak. ― -b2- Ayrıca pekiştirici olarak da kullanılır: (**ISk, S:**) **دَاهِيَةٌ دَهْيَآءُ** (**ISk, JK, S, Msb**) ve ↓ **دَهْوَآءُ** (**ISk, JK, S, Msb, K**) ve ↓: **دُهْوِيَّةٌ**, (**JK, K,**) dersin; mânası: şiddetli, ağır yahut sıkıntı verici bir musibet yahut felâket: (**JK:**) yahut çok şiddetli yahut ağır yahut sıkıntı verici [musibet]. (**K.**)

**دُهْوِيَّةٌ**
**دُهْوِيَّةٌ** **دهويه** **دهوية** : bir önce gelen şeye bak.

**دَهَآءٌ**
**دَهَآءٌ** **دهآء** (onda **ء**, **و**’dan değil **ى**’dan çevrilmiştir, **S**) ve ↓ **دَهْىٌ**(**JK, S, K**) ve ↓ **دَهْوٌ** (**JK, TA**) [bunların hepsi mastardır ve] eş anlamlıdır, (**JK, S, K, TA,**) şu mânaya gelir: Kurnazlık; yani zekâ, yahut ferâset; yahut hile ve öngörü ile karışık zekâ; (md. **احد**’de **TA**;) **اـِرْبٌ**’e denktir, (**K,**) ve **نُكْرٌ**: (**S, K:**) ve hüküm vermede üstünlük. (**S, K.**) [**S**’de, görünüşe göre **دَهَآءٌ** ile ilgili olarak, tesniyenin **دَهْيَاوَانِ** olduğu söylenir: fakat bu, **دَهْيَآءُ**’nun düzenli tesniyesidir; **حَمْرَآءُ**’nun tesniyesi **حَمْرَاوَنِ** gibi.]

**دَهِىٌّ**
**دَهِىٌّ** **دهى** **دهي** : üç yerde, bir sonraki gelen şeye bak.

**دَاهٍ**
**دَاهٍ** **داه** **داهي** **داة** ve ↓ **دَهٍ** (**JK, K**) ve ↓ **دَهِىٌّ**, **دَهَى** ve **دَهِىَ** ve **دَهُوَ**’nın [sırasıyla] ism-i fâilleri: (**JK,**) ve ↓ **دَاهِيَةٌ**, bir adama nispetle: Kurnaz; yani zekâya yahut ferâsete sahip; yahut hile ve öngörü ile karışık zekâya sahip: ve hüküm vermede üstün: (**S, K:**) **مُنْكَرٌ**’e denktir [**نَكِرٌ** ile eş anlamlı olarak]: (**TA**, ve **دَاهِيَةٌ**’nin açıklamasında **JK**:) işlerde bilen yahut mahir: (**TA:**) yahut ↓ **دَهِىٌّ** [sadece] “zeki” mânasına gelir: (**AA, K:**) ve ↓ **دَاهِيَةٌ** [şiddetli bir sıfat olup “çok kurnaz; yani çok zekâ vb. sahibi” mânasındadır;] yukarıda açıklanan **دَهَآءٌ**’dan: yahut [“sanki musibet yahut felâket cisimleşmiş gibi olan kimse” mânasındadır;] yaygın bilinen mânadaki **الدَّاهِيَةُ**’dan [aşağıda bak]: (md. **احِد**’de **TA**:) çoğulu ( **دَاهٍ**’ın, **JK, TA**) **دُهَاةٌ**’dır; ve (↓ **دَهٍ**’in, **JK, TA**) **دَهُونَ**, (**JK, K, TA,**) ve ↓ **دَهِىٌّ**’nin çoğulu **أَدْهِيَآءُ** (**JK, M, TA**) ve **دُهَوَآءُ**’dur; **K**’de yanlış olarak **أَدْهِيَةٌ** ve **دَهْوَآءُ**. (**TA.**) ― -b2- [Bundan dolayı,] **الدَّاهِى** Aslan. (**K.**)

**دَاهِيَةٌ**
**دَاهِيَةٌ** **داهي** **داهيه** **داهية** Bir musibet, bir felâket, kötü bir kaza; (**JK, Msb;**) büyük, dehşetli, ağır yahut sıkıntı verici bir şey yahut olay yahut kaza yahut fiil; (**S, K;**) ve ↓ **دَهْيَآءُ** da aynı mânaya gelir: (**JK, TA:**) [birincisinin küçültmesi olan ↓ **دُوَيْهِيَةٌ**, genellikle büyük bir musibet vb. mânasına gelir; bu, **تَصْغِيرُ تَعْظِيمٍ** denilenin bir örneğidir:] **دَاهِيَةٌ**’nin çoğulu **دَوَاهٍ**’dir: (**Msb, TA:**) ve **دَوَاهِى الدَّهْرِ** “insanlara isabet eden zamanın büyük, dehşetli, ağır yahut sıkıntı verici olayları” demektir. (**S, TA.**) -A2- İki yerde ayrıca **دَاهٍ**’a da bak.

**دُوَيْهِيَةٌ**
**دُوَيْهِيَةٌ** **دويهي** **دويهيه** **دويهية** : bir önceki paragrafa bak.

**أَدْهَى**
**أَدْهَى** ذ [Daha, ve en, kurnaz vb. Bundan dolayı,] **أَدْهَى مِنْ قَيْسِ بْنِ زُهَيْرٍ** [Züheyr’in oğlu Kays’tan daha zeki yahut daha ferasetli]: bir darb-ı mesel. (**Meyd.**)

**مَدْهُوٌّ**
**مَدْهُوٌّ** **مدهو** ve **مَدْهِىٌّ** edilgen ism-i mef‘uller; (**JK, TA;**) Kurnazlık vb. ile muamele edilmiş. (İlkinin açıklamasında **TA**.)
