# ده — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%87/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D9%87/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ده](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%87.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: ده

دَهْدَهَ
R. Q. 1 دَهْدَهَ دهده دهدة , (JK, S, K,) inf. n. دَهْدَهَةٌ, (JK,) He rolled a stone down; (S,* K,* TA;) as also دَهْدَى, (S, K,) inf. n. دَهْدَاةٌ and دِهْدَآءٌ: (S:) or he cast stones, or a thing, from a higher to a lower place. (JK.) ― -b2- And He turned over a thing, one part upon another; (K;) as also دَهْدَى. (TA.) ― -b3- And He collected together camels to drive them. (JK.)

تَدَهْدَهَ
R. Q. 2 تَدَهْدَهَ تدهده تدهدة , said of a stone, (S, K,) &c., (S,) It rolled down; (S,* K,* TA;) as also تَدَهْدَى. (S, K.) ― -b2- And hence, He, or it, was quick. (Har p. 108.)

اـِلَّا دَهْ فَلَا دَهْ
اـِلَّا دَهْ فَلَا دَهْ الا ده فلا ده الا ده فلا دة , (JK, and so in some copies of the K,) or اـِلَّا دَهٍ فَلَا دَهٍ, (As, IAar, S, TA, and so in copies of the K,) a saying of the Arabs, meaning If this thing be not now, it will not be after the present time: (As, S, K:) As says, I know not its origin, but I think it to be Pers., and to mean, if thou strike not him, or it, now, thou wilt not strike him, or it, ever: (S:) accord. to IAar, it is said to a man when he is at the point of accomplishing his want in respect of a creditor of his, or in respect of his blood-revenge, or in respect of paying honour to a friend of his; (TA;) and means if thou seize not the opportunity now, thou wilt never meet with it: (K, TA:) accord. to Lth, (TA,) it means, if thou avenge not his blood, or if thou slay him not in blood-revenge, now, thou wilt never do so. (JK, TA.) Accord. to As, one says also, لَا دَهٍ فَلَا دَهٍ, meaning I will not accept either of the two actions proposed. (TA.) Az says that this saying shows ده to be Pers., and to mean The act of striking: you say to a man, ↓ دِهْ, meaning Strike thou: and he says, I have seen it written with kesr in the book of AZ. (TA.) ↓ دِهْ in Pers. means Give thou: and metonymically, the act of striking. (TA.)

دُهْ دُهْ
دُهْ دُهْ ده ده ده دة A cry by which camels are chidden; (IAar, TA;) a cry by which camels are called to their young ones. (K in art. دوه.) -A2- دُهْ دُرَّيْنِ, or دُهْ دُرَّيْنْ: see art. دهدر.

دِهْ
دِهْ ده دة : see دَهْ, last two sentences.

دَهْدَهَةٌ
دَهْدَهَةٌ دهدهه دهدهة A hundred camels, and more; (JK, K;) as also ↓ دَهْدَهَانٌ and ↓ دُهَيْدِهَانٌ: (K:) or ↓ the second of these three words signifies many camels. (JK, S.)

دَهْدَهَانٌ
دَهْدَهَانٌ دهدهان : see what next precedes, in two places: and what next follows.

دَهْدَاءٌ
دَهْدَاءٌ دهداء Small, or young, camels: (JK, S, K:) pl. دَهَادِهُ. (S, * K.) A rلjiz says,
قُلَيِّصَاتٍ وَأُبَيْكِرِينَا
↓ قَدْ رَوِيَتْ اـِلَّا دُهَيْدِهِينَا
[They had satisfied their thirst, except some small, or young, camels; little young she-camels and little young he-camels]: as though he formed from دَهْدَاهٌ the pl. دَهَادِهُ; and from this, the dim. دُهَيْدِهٌ; and from this, the pl. دُهَيْدِهِينَ [in the nom. case دُهَيْدِهوُنَ]: (S, TA:*) and in like manner, أُبَيْكِرِينَ as pl. of أُبَيْكِرٌ, dim. of أَبْكُرٌ, pl. of بَكْرٌ. (S.) [Accord. to a passage imperfectly written in the TA, it seems to signify also Many small, or young, camels; and so, as there written, دهدان, app. for ↓ دَهْدَهَانٌ.] ― -b2- One says also, مَا أَدْرِى أَىٌّ الدَّهْدَاهِ هُوَ, (TA,) or الدَّهْدَأِ and الدَّهْدَآءِ, the last on the authority of Ks, meaning I know not what one of men he is. (S, TA.)

دُهْدُوهٌ
دُهْدُوهٌ دهدوه دهدوة , (K, [accord. to the TA دُهْدُوَهٌ, but this is a mistake,]) or دُهْدُوهَةٌ, (IB,) The thing which the جُعَل [or species of black beetle called cantharus] rolls, (IB, K, TA,) consisting of dung which it collects, (IB, TA,) in a round form; (TA;) and so دُهْدُوَّةٌ and دُهْدِيَّةٌ, [the last of these, for alleviation of the utterance,] also without teshdeed. (IAar, K.)

دُهَيْدِهَانٌ
دُهَيْدِهَانٌ دهيدهان : see دَهْدَهَةٌ.

دُهَيْدِهِينَ
دُهَيْدِهِينَ دهيدهين : see دَهْدَاهٌ.

### Türkçe

**دَهْدَهَ**
R. Q. 1 **دَهْدَهَ** دهده دهدة, (JK, S, K,) mastar ismi **دَهْدَهَةٌ**, (JK,) Bir taşı aşağı yuvarladı; (S,* K,* TA;) yine **دَهْدَى** olarak da, (S, K,) mastar ismi **دَهْدَاةٌ** ve **دِهْدَآءٌ**: (S:) yahut taşları, veya bir şeyi, daha yüksek bir yerden daha aşağı bir yere attı. (JK.) ― -b2- Ve bir şeyi, bir kısmını diğerinin üzerine olacak şekilde, altüst etti; (K;) yine **دَهْدَى** olarak da. (TA.) ― -b3- Ve develeri, onları sürmek için, bir araya topladı. (JK.)

**تَدَهْدَهَ**
R. Q. 2 **تَدَهْدَهَ** تدهده تدهدة, taş hakkında söylenir, (S, K,) vb., (S,) Aşağı yuvarlandı; (S,* K,* TA;) yine **تَدَهْدَى** olarak da. (S, K.) ― -b2- Ve bundan dolayı, o, yahut o şey, çabuk oldu. (Har p. 108.)

**اـِلَّا دَهْ فَلَا دَهْ**
**اـِلَّا دَهْ فَلَا دَهْ** الا ده فلا ده الا ده فلا دة, (JK, ve K’nın bazı nüshalarında da böyle,) yahut **اـِلَّا دَهٍ فَلَا دَهٍ**, (As, IAar, S, TA, ve K’nın nüshalarında da böyle,) Arapların bir sözü; mânâsı: Eğer bu şey şimdi olmazsa, şimdiki zamandan sonra olmaz: (As, S, K:) As der ki, aslını bilmem; fakat onu Farsça sanırım; ve mânâsı, eğer sen ona, yahut ona (o şeye), şimdi vurmazsan, ona, yahut ona (o şeye), ebediyen vurmayacaksın: (S:) IAar’a göre, bu, bir adama, alacaklısı hakkında ihtiyacını gerçekleştirmek üzere olduğu sırada, yahut kan davası hakkında, yahut bir dostuna ikramda bulunmak hakkında, söylenir; (TA;) ve mânâsı: eğer fırsatı şimdi yakalamazsan, onunla asla karşılaşmayacaksın: (K, TA:) Lth’ye göre, (TA,) mânâsı: eğer onun kanını şimdi almazsan, yahut kan davası olarak onu şimdi öldürmezsen, bunu asla yapmayacaksın. (JK, TA.) As’a göre, kişi ayrıca **لَا دَهٍ فَلَا دَهٍ** de der; mânâsı: teklif edilen iki fiilden hiçbirini kabul etmeyeceğim. (TA.) Az der ki bu söz, **ده**’nin Farsça olduğunu ve “vurmanın fiili” mânâsına geldiğini gösterir: bir adama **دِهْ** dersin; mânâsı: vur sen: ve der ki, AZ’nin kitabında onu kesr ile yazılmış gördüm. (TA.) **دِهْ** Farsçada “ver sen” mânâsınadır: ve mecazen, vurmanın fiili. (TA.)

**دُهْ دُهْ**
**دُهْ دُهْ** ده ده ده دة Develerin azarlanmasıyla (kullanılan) bir nida; (IAar, TA;) develerin yavrularına çağrılmasıyla (kullanılan) bir nida. (K, madde **دوه**’da.) -A2- **دُهْ دُرَّيْنِ**, yahut **دُهْ دُرَّيْنْ**: bk. madde **دهدر**.

**دِهْ**
**دِهْ** ده دة: bk. **دَهْ**, son iki cümle.

**دَهْدَهَةٌ**
**دَهْدَهَةٌ** دهدهه دهدهة Yüz deve ve daha fazlası; (JK, K;) yine ↓ **دَهْدَهَانٌ** ve ↓ **دُهَيْدِهَانٌ** olarak da: (K:) yahut ↓ bu üç kelimeden ikincisi, çok develer mânâsına gelir. (JK, S.)

**دَهْدَهَانٌ**
**دَهْدَهَانٌ** دهدهان: bk. hemen önce geçen şey, iki yerde: ve hemen sonra gelen şey.

**دَهْدَاءٌ**
**دَهْدَاءٌ** دهداء Küçük, yahut genç, develer: (JK, S, K:) çoğulu **دَهَادِهُ**. (S, * K.) Bir recez şairi der ki,
قُلَيِّصَاتٍ وَأُبَيْكِرِينَا
↓ قَدْ رَوِيَتْ اـِلَّا دُهَيْدِهِينَا
[Susuzluklarını gidermişlerdi; ancak bazı küçük, yahut genç, develer (hariç); küçük genç dişi develer ve küçük genç erkek develer]: sanki **دَهْدَاهٌ**’dan çoğul **دَهَادِهُ**’yu yapmış; ve bundan, tasğîr **دُهَيْدِهٌ**’yi; ve bundan, çoğul **دُهَيْدِهِينَ**’i [merfû hâlinde **دُهَيْدِهوُنَ**]: (S, TA:*) ve aynı şekilde, **أُبَيْكِرِينَ**’yı, **أُبَيْكِرٌ**’un çoğulu olarak; o da **أَبْكُرٌ**’un tasğîri; o da **بَكْرٌ**’un çoğulu. (S.) [TA’da noksan yazılmış bir parçaya göre, ayrıca “çok küçük, yahut genç, develer” mânâsına da geldiği anlaşılıyor; ve orada yazıldığı üzere, دهدان, görünüşe göre ↓ **دَهْدَهَانٌ** yerine.] ― -b2- Kişi ayrıca, **مَا أَدْرِى أَىٌّ الدَّهْدَاهِ هُوَ**, (TA,) yahut **الدَّهْدَأِ** ve **الدَّهْدَآءِ**, sonuncusu Ks’nin rivayetine göre, der; mânâsı: O, insanlardan hangisidir, bilmiyorum. (S, TA.)

**دُهْدُوهٌ**
**دُهْدُوهٌ** دهدوه دهدوة, (K, [TA’ya göre **دُهْدُوَهٌ**, fakat bu bir hatadır,]) yahut **دُهْدُوهَةٌ**, (IB,) **جُعَل**’ın [yahut cantharus denilen siyah böcek türünün] yuvarladığı şey; (IB, K, TA,) topladığı gübreden oluşan, (IB, TA,) yuvarlak bir biçimde; (TA;) ve yine **دُهْدُوَّةٌ** ve **دُهْدِيَّةٌ**, [bunların sonuncusu, telaffuzu hafifletmek için,] ayrıca teşdîdsiz olarak da. (IAar, K.)

**دُهَيْدِهَانٌ**
**دُهَيْدِهَانٌ** دهيدهان: bk. **دَهْدَهَةٌ**.

**دُهَيْدِهِينَ**
**دُهَيْدِهِينَ** دهيدهين: bk. **دَهْدَاهٌ**.
