# دوأ (د-و-أ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D8%A3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D9%88%D8%A3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: د - و - أ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 8 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: دوء

## Sözlükler (8)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D8%A3/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب اللفيف من الدال
د د، د و د، د ي د، د أ د، د و و، د و أ، د أ ي، أ د و، أ و د، و د أ، و أ د، أ ي د، أ د ي، و د ي، و د د، أ د د، د ا د ا، د و د ى،  ي د ي مستعملات
دد:
حِكاية الاستنان للطَّرَب، وضَرْبِ الأصابع في ذلك، وإن لم تُضْرَب بعد أن يَجْري في بَطالةٍ فهو دَدٌ، قال الطرمّاح:
واستَطْرَبَتْ ظُعْنُهم لمّا احْزَأَلَّ بهم		آلُ الضُّحَى ناشِطاً من داعِيات دَدِ
ويُروَى أيضاً: من داعِبٍ دَدَدِ.

ولما جَعَلَه نعتاً للداعب كسعة بدالٍ ثالثة لأنَّ النَّعْتَ لا يتمكن حتى يتم ثلاثة أحرفٍ فما فوق ذلك فصار دَدِدٍ نعتاً للداعِب الاعب، فإذا أرادوا اشتقاق الفعل منه لم يَنْقَدْ لِكَثْرة الدّالات يفصِلون بين حرفَي الصدر بهمزة فيقولون: دَأْدَدَ يُدَأْدِدُ، وإِنَّما اختاروا الهمزة لأنّها أقوى من سائر الحروف الجوفية ونحوه كذلك.
وفي الدَّدِ ثلاث لغات، تقول: هذا دَدٌ، وهذا دَدا، وهذا دَدُن.
دود، ديد:
وطعامٌ مُدَوِّد ومُدَيِّدٌ، وقد ادّادَ أي وقع فيه الدُّودُ.
دأد:
والدَّأْدَأةُ: ضرب من العَدْوِ، ومَرَّ فلان يَتَدَأْدَاُ أي مَرَّ يدفع بعضُه بعضاً لا يفتر.
دوو، دوء.
الدَوُّ: موضع بالبادية أَملَسُ كأنّه الراحة، قال:
جُنَينةٌ من مُجتَنىً عَـويصِ		بالدَّوِّ أو صَحرائه القَمُوصِ
والدّوّيّة: مَفازةٌ ملساءُ بلغة تميم، وداويَّة لأهل الحجاز بلغتهم، قال ذو الرمة:
داويَّة ودُجَى ليلٍ كأنَّهما
ودَويُّ الصوت، يقال منه: دَوَّى الصوتُ يُدَوِّي تَدويةً.
والدَوَى: داءٌ يأخُذُ في الصدر في باطنه، ويقال: إنّه لدَويّ الصَّدْر، قال:
وعينُكَ تبدي أن صدرَك لي دَوي
ورجلٌ دَوٍ، وهو يَدْوَى دَوىً شديداً، وامرأةٌ دَوِية، الواو مكسورة خفيفة على فَعِله، وإن خَفَّفْتَها للنَّعت فالواو ساكنة مع الياء، والإِشمامُ فيه أحسن من الإِسكان، وناسٌ من أهل الحجاز يفتحون ما كان من نحو دَوٍ ويقولون: رجل دَوىً وامرأةٌ دَوىً سواء، لأنه تحويل، قال:
يَكْرٌ عليه الدَّهْرُ حتـى يَرُدَّهُ		دَوىً شَنَجَته جِنُّ دَهْرٍ وخابِلُه
ويُروَى دَوِ، مكسورٌ مُنَوَّن، وهو في موضع النَّصب لم يقلْ: دَوِيا وعليه لغتهم هكذا في جميع الإِعراب مثل قولِكَ: رأيت قاضٍ وهذا قاضٍ، قال رؤبة:
ذلك والٍ لست راءٍ واليا		كهؤلاء وأنَّ يوماً ساعِيا
والفعل دَوِيَ يَدْوَى دَوىً، وهو الدّاءُ الباطن، وكلُّ بناءٍ على دَوىً ونَدىً، مكسور، ويكون الفعل منه مكسوراً فإن النعتَ منه مخفَّف إلاّ أن يضطَرَّ شاعر إلى غيره.
والدِّواء، ممدود: الشِّفاءُ، وداوَيتُه مَداواةً، ولو قُلتَ: دِواءً جاز في القياس، ويقال: دووِيَ فلانٌ يُداوَى فتُظهِرُ الواوَيْنِ ولا تُدغِمُ إحداهما في الأُخرى، لأنَّ الأولى هي مَدَّة الألف التي في داوى، فكَرِ هو إدغامَ المَدَّةِ في الواو، فيَلْتَبس فُوعِلَ ب فُعِّلَ.
وأما الدّاءُ، مهموز، فاسْمٌ جامعٌ لكلِّ مَرَضٍ ظاهرٍ وباطنٍ حتى يقال: داءُ الشُّحِّ أشَدُّ الأَدْواء، والحُمْقُ داءٌ لا دَواءَ له.
ومنه قول المرأة: كُلُّ داءٍ له داءٌ أرادت كُلُّ عَيب في الرجال فهو فيه، وهو من تأليف دال وواوٍ وهمزة، ورجل داءٌ وامرأة داءةٌ، وفي لغة أخرى: رجل دَيِّئٌ وامرأةٌ دَيِّئة على فَيعِل وفَيْعِلة.
ولقد داءَ يَداءُ دَوْءاً وداءً كُلُّه يقال، والدَّوْءُ أصوَبُ لأنَه يُحْمَلُ على المصدر وهذه الكملة تتصرف على ستة أوجه: دوأ، دأو، ودأ وأد، أود، أدو مستعملة في أماكنها.
والدَّوءُ: مصدر الفِعل من الداء.
الدَّوءُ: الأزْمُ، والأزْمُ: الحِمْية، والآزِمُ: المُمسِكُ عن الطعامِ.
ويقال: بَرِئتُ إليكَ من كل داءٍ تَداؤُهُ الإِبِلُ مثل تَداعُهُ.
والدّواة إذا عُدَّتْ، يقال: ثلاثُ دَوَيات، وكذلك ما أشبَهَه مثل النَّوى نَويات، فإذا جَمَعْتَ من غير عددٍ قُلتَ: هي الدَّوَى والدُّوِيُّ، قال العباس:
أمن آل ليلى عرفتَ الطُلُولا		كخَطِّ الدوى ما ثِلاثٍ مُثُولا
وقال:
عَرَفتُ الديارَ كخَطِّ الدُويِّ		يُحبِّرُهُ الكاتِبُ الحِمـيَريّْ
دأي:
والدَّأْيُ: شِبْهُ الخَتْل والمُراوغة وكذلك الدَّأوُ، والفعل منه دَأَى يَدْأَى دَأْياً ودَأْوا، وقال:
دَأَوتَ له لتـأخُـذَه		فهَيْهات الفَتَى حَذِرا
نَصَبَ حذرا على القطع، وفي مِثل:
كالـذئبُ يأدُو		للغزال يأكلُه
ويقولون أيضاً: يَدْأَوى له.
والدَّأيُ جمع الدَّأْية، وهي فَقار الكاهل في مُجتَمع ما بين الكَتِفَيْن من كاهل البعير خاصَّة، والجمعُ الدَّأيات، وهي عظامُ ما هنالك، كل عَظْمٍ دأية، قال:

نصف على دَأْياته تَجَرَّما
أدو:
والإِداوة: مطهرةٌ للماء والجمع الأَداوَى.
والأدْو: خَتلٌ منه قال:
لكـن أدَوتُ لآخُـذَهُ		فأصَبتُ خَرْقاً أروعاً
ويقولون: أَدَا الرجل يَأْدُو أَدْواً.
أود:
والأَوْدُ مصدر آدَ يؤودُ أوْداً، وتقول: أُدْتُ العُودَ فأنا أؤودهُ أَوْداً فانآدّ، وتفسيره: عُجْتُه فانْعاجَ، قال:
لم يَكُ يَنْآدُ فأَمسَى انآدى
وتقول: آدَنى هذا الأمرُ، يَؤودُني أوْداً وأُووداً إذا بَلَغَ منكَ المَشَقَّة.
ويقال: آدَه الكِبَرُ.
ومنه التَأَوُّد وهو كالتَثَنّي والتَعَوُّج للقَضيب وغيره، وقال:
تَثَنَّى إذا قامَتْ لشيءٍ تُـريدُه		تَأوُّد عُسْلُوجٍ على شَطِّ جَعْفَرِ
وتقول: ما آدَكَ فهو لي آئِدٌ، أي ما أَثَقَلَكَ فهو لي مُثْقِلٌ.
والأَوَدُ: العِوَجُ، وأوِدَ يأوَدُ أَوَداً فهو أَوِدٌ.
وموضعٌ بالبادية يُسَمَّى أوَّدَ، بالتشديد، قال:
أم بالجُنَيْنة مع مَدافِعِ أَوَّدِ
ودأ:
ويقال: وَدَّاْتُه فَتَوَدَّأَ، أي سَوَّيْتُه فاستَوى، قال:
ولِلأَرضِ كم من صالحٍ قد تَوَدَّأَتْ		عليه فوارَته بلَـمّـاعةٍ قَـفـرِ
وتَوَدَّأَتِ الأخبارُ أي خَفِيَتْ.
ووَدَّأْتُ الأرضَ إذا كانت محفورةً فسَوَّيْتُها.
وأد:
المَوْؤودةُ: الوَئيدُ، كانت العَرَبُ إذا وُلِدَت بنتٌ دَفَنوها حين وُضِعَتْ حتى تموت مَخافة العار والحاجة، والفعل: وَأَدَ يَئِدُ وَأْداً، فهو وائِدٌ، والمفعول: مَوؤُودٌ كما تقول: واعِدٌ ومَوْعُود، قال الفرزدق:
وجَدِّي الذي مَنَع الـوائِدا		تِ وأخيَى الوئيد فلم يُوأَدِ
والوَئيدُ: دَوِيٌّ تَسمعُ صوتَه في الأرض كحائِطٍ يسقط من بعيد فتسمع لهَدِّه وئيداً.
والتُّؤادُ من التُّؤَدة، تقول: أتَّأَدَ وتَوَأَّدَ وهو التَمَهُّل والتأنيّ والرَّزانة.
أيد، أدي:
الأَيْدُ: القُوَّة، وبلغة تميم الآدُ، منه قيل: أَدَّ فلانٌ فلاناً إذا أعانَه وقَوّاه.
والتَّأييدُ: مصدر أيَّدْتُه أي قَوَّيْتُه.
وقوله تعالى: "والسماء بَنَيْناها بأَيْدٍ" أي بقُوّة.
وإيادُ كُلِّ شيءٍ ما يُقُوَّى به من جانِبَيْهِ، وهما إِياداه، وإِياد العسكر المَيْمَنةُ والميسَرة، وكلُّ شيءٍ كان واقياً لَشيءٍ فهو إياده، قال العجّاج:
عن ذي إيادَينِ لُهام ذو دُسُرْ
برُكنِه أركانَ دَمْخٍ لا نْقَعَرْ
وأَدَّى فلانٌ ما عليه أداءً وتأدِيةً، وفلانٌ آدَى للأمانةِ من فلانٍ. غير أنّ العامَّةَ فد لَهِجُوا بالخَطَأ، يقولون: فلان أدَّى للأمانةِ، وهذا في النَّحْو غير جائز.
وألف الأداةِ يه الواو، لأنك تقول: أدَوات، لكلِّ ذي حِرْفةٍ أداةٌ، وهي آلتُه يقيم بها حِرْفتَه.
وأداةُ الحرب: السِّلاح، ورجل مُؤْدٍ: كاملُ السِّلاح، قال:
مُؤدِينَ يَحمُون السَّبيلَ السّابلا
ودي:
والمُودَى: الهالك، بغير همز، وأَوْدَى فلانٌ: هَلَكَ، وأودَى به الموتُ أي أَهلَكَه، واسم الهلاك من ذلك الوَدَى، بالتخفيف، وقَلَّ ما يُستعمَل. والمصدر الحقيقي الإِيداء.
والتوادي: الخَشَبات التي تُصَرُّ بها أطباءُ الناقة لئلاّ يَرضعَها الفصيل، وقد وَدَيْتُ الناقة بتَوْدِيتَيْنِ أي صَرَرْت أَخلافَها بهما، وودّيت النّاقة توديةً.
والوادي كل مَفرَجٍ بين جبالٍ وآطام، وتلال يكون مسلكاً للسَّيل أو مَنْفَذاً، والجميع الأودية، على تقدير فاعِل وأفعِلة، وإنّما جاءت هذه العلة لاعتلال آخِره، وكذلك نادٍ وأندية ونَجوَى وأَنجية، ولم يُسمَع بمثله في الصحيح، ألا تَرَى أنهم يقولون: قومٌ ظَلَمةٌ وقوم عُتاةٌ ولم يُقَلْ عَتادة من العُتُوِّ، ولكنهم غيّروا البناء فقالوا فَعَلة ثم أسكَنوا الواو فاعتمَدَت على فتحةِ الناء فصارت ألفاً.
والوَديُّ: فَسيل النَّخْل الذي يُقلَعُ للغَرْس، والواحدة وَدِيّة.
وتقول: وَدَى فلانٌ فلاناً إذا أدَّى دِيته، قال جميل:
ليقتلوني ثمَّ لا يَدوني
ويأدونه لغة. وأصل الدِيَة وِدية فحذفت الواو كما قالوا: شِية من الوشيِ.
وتقول: وَدَى الحِمارُ فهو وادٍ إذا أنْعَظَ، ويقال: وَدَى بمعنى قَطَرَ منه الماء عند الإِنعاظِ، وقال الأغلب:
كأنّ عِـــرْقَ أيْرِهِ إذا وَدَى		حَبْلُ عجوزٍ ضَفَرتْ سَبْعَ قُوَى
والوَدَى: الماء الذي يخرُجُ أبيضَ رقيقاً على أَثَر البول من الإنسان.
ودد، أدد:
الوَدُّ مصدر وَدِدْتُ، وهو يَوَدُّ من الأمنِية ومن المَودّة، وَدَّ يَوَدُّ مَوَدَّةً، ومنهم من يجعله على فَعَلَ يفعَلُ.
والوِداد والوَدادُ مصدر مثل المَوَدّة. وهذا وِدُّكَ ووَديدُكَ كما تقول: حِبُّكَ وحَبيبُكَ، قال:
فإِن كنتَ لي وِدّاً فبَيِّنْ مَـوَدَّتـي		ليَغشاكُمُ وُدِّي ويَسري بكم بُغْضي
والوَدُّ: الوَتِدُ بلغة تَميم، فإذا صَغَّروا رَدُّوا التاءَ فقالوا وتَيد.
والوَدُّ: صَنَم لقوم نوحٍ، وكان لقريش صَنَمٌ يدعُونَه وُدّاً. ومنهم من يَهمِز فيقول: أُدّ، وبه سُمِّيَ عَبدُ وُدٍّ، ومنه سُمِّيَ أُدُّ بنُ طابخِةَ جَدُّ تَميم أو جَدُّ مَعَدِّ بنِ عدنانَ.
والإدُّ: الأمرُ الفَظيع، تقول: فَعَلْتُ فِعْلاً إدّاً.
ولقد أدَّتْ فلاناً داهيةٌ تَؤُدُّه أَدّاً، قال رؤبة:
ويتَّقي الفَحْشاءَ والنَّياطِلا		والاِدَّ والإِدادَ والعَضائلا
والإِدادة واحدة الإِداد، من قوله تعالى: "لقد جِئتُم شيئاً إِدّاً"، أي أمراً فظيعاً.
دادا، دودى:
والدَّأْدَأَةُ: صوتُ وقع الحِجارة في المَسيل.
والدَّأْوداء، ممدود، والجمع الدَّآدِئ، وهي ثلاثُ ليالٍ: خمسٌ وسِتٌّ وسَبعٌ وعشرون.
وليلةٌ دَأداء: أشدُّ الليالي ظلمةً.
الدَّوْداةُ: أرجوحة للصِّبيان، والجمع الدَّوادي، قال:
كأنّني فوقَ دَوداةٍ تُقَلِّبُني
ويقال على غير قياس: الدَّءادي.
وتَدَأْدَأَ الرجل إذا مال عن شيء فتَرَجَّحَ، ويقال: تَدَأْدَأَ، ودَأْدَأتْهُ حركَتُه.
يدي:
اليَدُ معروفة، ويَدُ النِّعمةِ هي السابِغة.
ويَدُ الفَأسِ ونحوُها: مَقبِضُها، ويَدُ القَوْسِ: سِيَتُها.
ويَد الدَّهْر: مَدَى زَمانِه، ويَدُ الريح: مَلِكُها، قال لبيد:
إذ أصبحَتْ بيَدِ الشِّمال زِمامُها
قال: ملا مُلِّكَتِ الريحُ تصريفَ السَّحاب وصفت بمِلْك اليَد.
وهذه الضَّيْعةُ في يَدِ فلانٍ، أي في مِلكِه، ولا يقولون: في أيدي فلانٍ، ولكن يقولون: بين يَدَي لكل شيءٍ أمامَك، قال الله: "من بين أيديهم ومن خَلْفهم".
وكقولهم: يَثُور الرَهَجُ بين يَدَي المَطَر، ويَهيجُ السِّبابُ بين يَدَي القتال، وقال الله تعالى: "بين يَدَي عذابٍ سديد.
ويقال: يَدِيَ فلانٌ من يَدِه إذا شَلَّتْ، ورجلٌ مَيدِيٌ أي مقطوع اليَدِ من أصله.
ويَدَيْتُ يَدَه أي ضَرَبتُ يَدَه، واليُداء: وَجَع اليَدِ.
وأيْدَيْت عنده يَداً، أي أنعَمْتُ عليه.
وأيْداهُ اللهُ، والمصدر اليد أو الأَيد.
وتقول: ايدَيْتُ عن فلانٍ يَداً بيضاءَ: من النِّعمة.
وإنّ فلاناً لذو مالٍ يَيدي به ويَبُوعُ أي يَبْسُط به يَدَيْه وباعَه.
وذهَبَ القومُ أيدي سَبَا، وأيادي سَبَا، أي مُتفرقِّين في كل وجه، وكذلك الريحُ وغيرُه.
وجمع يَد الإنسان والأشباح أيدي، وجِماعُ يَدِ النِّعمة أيادٍ ويَدِيٌّ، قال:
فإِنّ له عندي يَدِيّا وأنعُما
والنسبة إلى اليَدِ يَدِيٌّ على النقصان، إلى الأَبِّ أَبَويٌّ، لأنّهم يقولون: يَدانِ فلا تظهر الياء، ويقولون: أبَوانِ باِظهارِ الواو، قال: العجّاج:
بالدّارِ إذ ثَوبُ الصِّبا يَدِيٌّ
ويقال: ثوبٌ يَدِيٌّ أي واسع، ويقال: عند جِدَّة الثوب، كأنّما رُفِعَتّ عنه الأيدي ساعَتَئِذٍ، ويقال: بل أراد أنّ الأيدي تتعاوَرُه.
وتقول: هم يد واحدة على مَن سِواهم إذا كانَ أمرُهم واحداً، واعطيتُه مالاً عن ظهر يَدٍ يعني تَفَضُّلاً غيرَ قَرْضٍ ولا مُكافَأَةٍ.
وخلع فلانٌ يدَه من الطاعةِ.
ويقال: ثوب قصير اليَدِ إذا كان يقصر عن أن يُلتَحَفَ به.

##### Türkçe

لفيف babı, **الدال**’dan

د د، د و د، د ي د، د أ د، د و و، د و أ، د أ ي، أ د و، أ و د، و د أ، و أ د، أ ي د، أ د ي، و د ي، و د د، أ د د، د ا د ا، د و د ى،  ي د ي: kullanılmışlar

دد:
Dişleri birbirine vurmanın, neş’e için (yapılan) hikâyesi; ve bunun içinde parmakları vurmak; henüz vurulmamış olsa da boşluk içinde akıp giderse o **دَدٌ**’dur. **الطرمّاح** dedi ki:
واستَطْرَبَتْ ظُعْنُهم لمّا احْزَأَلَّ بهم		آلُ الضُّحَى ناشِطاً من داعِيات دَدِ
Şöyle de rivayet olunur: من داعِبٍ دَدَدِ.

Onu şakalaşanın sıfatı kıldığında, üçüncü bir **دال** ile (genişletti); çünkü sıfat, üç harf ve daha fazlası tamamlanıncaya dek yerleşmez; böylece **دَدِدٍ** şakalaşan, oynayan için sıfat oldu. Ondan fiili türetmek istediklerinde, **الدال**’ların çokluğundan dolayı (kalıba) boyun eğmez; صدر’ın iki harfi arasını bir hemze ile ayırırlar da şöyle derler: **دَأْدَدَ** **يُدَأْدِدُ**. Hemzeyi ancak seçtiler; çünkü o, diğer bütün iç harflerden daha kuvvetlidir; benzeri de böyledir.
**الدَّدِ**’de üç lugat vardır; dersin ki: هذا **دَدٌ**، وهذا **دَدا**، وهذا **دَدُن**.

دود، ديد:
Ve **مُدَوِّد** ve **مُدَيِّدٌ** (olan) bir yiyecek; ve **ادّادَ** yani onda **الدُّودُ** vuku buldu.

دأد:
Ve **الدَّأْدَأةُ**: koşmanın bir türü; falan geçti, **يَتَدَأْدَاُ** yani geçti; bir kısmı bir kısmını iter, gevşemez.

دوو، دوء.
**الدَوُّ**: çölde bir yer; dümdüz, sanki avuç içi; dedi ki:
جُنَينةٌ من مُجتَنىً عَـويصِ		بالدَّوِّ أو صَحرائه القَمُوصِ
Ve **الدّوّيّة**: Temîm lugatında dümdüz bir çöl; Hicaz ehline lugatlarında **داويَّة**; **ذو الرمة** dedi ki:
داويَّة ودُجَى ليلٍ كأنَّهما
Ve sesin **دَويُّ**’si; ondan denir: **دَوَّى** الصوتُ **يُدَوِّي** **تَدويةً**.
Ve **الدَوَى**: göğsün içinde, iç tarafında tutan bir hastalık; ve denir: o, göğsü **دَويّ**’dir; dedi ki:
وعينُكَ تبدي أن صدرَك لي دَوي
Ve bir adam **دَوٍ**; o, şiddetli **دَوىً** ile **يَدْوَى**; ve bir kadın **دَوِية**; الواو, **فَعِله** üzere hafifçe kesrelidir. Onu sıfat için hafifletirsen, الواو, الياء ile birlikte sâkindir; onda işmâm, iskândan daha güzeldir. Hicaz ehlinden bir topluluk, **دَوٍ** gibi olanın fethasını yapar ve derler ki: رجل **دَوىً** ve امرأةٌ **دَوىً** eşittir; çünkü bu bir dönüştürmedir; dedi ki:
يَكْرٌ عليه الدَّهْرُ حتـى يَرُدَّهُ		دَوىً شَنَجَته جِنُّ دَهْرٍ وخابِلُه
Ve **دَوِ** diye rivayet olunur; kesreli, tenvinli; o, nasb yerindedir; **دَوِيا** demedi; onların lugatı böyledir, bütün i‘râbda; senin “رأيت قاضٍ وهذا قاضٍ” sözün gibi. **رؤبة** dedi ki:
ذلك والٍ لست راءٍ واليا		كهؤلاء وأنَّ يوماً ساعِيا
Ve fiil: **دَوِيَ** **يَدْوَى** **دَوىً**; o, iç hastalıktır. Ve **دَوىً** ve **نَدىً** üzerine olan her bina kesrelidir; ondan fiil de kesreli olur; çünkü ondan sıfat hafifletilmiştir; ancak bir şair başka türlüne mecbur kalırsa (başka).
Ve **الدِّواء** (uzatılmış): şifa; **داوَيتُه** **مَداواةً**; eğer “**دِواءً**” desen kıyasta caiz olur. Ve denir: falan **دووِيَ** **يُداوَى**; iki الواو’yu izhar edersin ve birini ötekine idğam etmezsin; çünkü birincisi, **داوى**’daki elifin meddesidir; meddeyi الواو’ya idğam etmeyi çirkin gördü; böylece **فُوعِلَ** ile **فُعِّلَ** karışır.
أما **الدّاءُ** (hemzeli) ise: görünen ve gizli her hastalığın tamamını toplayan bir isimdir; hatta denir: **داءُ الشُّحِّ** en şiddetli hastalıklardandır; ve ahmaklık, kendisine **دَواءَ** olmayan bir **داءٌ**’dır.
Ve ondan kadının sözü: “كُلُّ داءٍ له داءٌ”; muradı: erkeklerdeki her ayıp, onda vardır. Ve o, **دال** ve **واوٍ** ve hemzenin telifindendir. Ve رجل **داءٌ** ve امرأة **داءةٌ**. Başka bir lugatta: رجل **دَيِّئٌ** ve امرأةٌ **دَيِّئة** **فَيعِل** ve **فَيْعِلة** üzere.
Ve muhakkak **داءَ** **يَداءُ** **دَوْءاً** ve **داءً**; hepsi söylenir. **الدَّوْءُ** daha doğrudur; çünkü masdara hamledilir. Ve bu kelime altı vecih üzere tasarruf eder: **دوأ**، **دأو**، **ودأ**، **وأد**، **أود**، **أدو**; yerlerinde kullanılmıştır.
Ve **الدَّوءُ**: **الداء**’dan fiilin masdarı.
**الدَّوءُ**: **الأزْمُ**; ve **الأزْمُ**: perhiz; ve **الآزِمُ**: yemekten kendini tutan.
Ve denir: “Bütün **داءٍ**’dan sana beri oldum; onu develer **تَداؤُهُ** eder”; **تَداعُهُ** gibi.
Ve **الدّواة** sayıldığında denir: ثلاثُ **دَوَيات**; ve benzeri de böyledir; **النَّوى**: **نَويات**. Sayı olmaksızın cem‘ ettiğinde dersin ki: هي **الدَّوَى** ve **الدُّوِيُّ**. **العباس** dedi ki:
أمن آل ليلى عرفتَ الطُلُولا		كخَطِّ الدوى ما ثِلاثٍ مُثُولا
Ve dedi ki:
عَرَفتُ الديارَ كخَطِّ الدُويِّ		يُحبِّرُهُ الكاتِبُ الحِمـيَريّْ

دأي:
**الدَّأْيُ**: hileye ve aldatıcı manevraya benzer; **الدَّأوُ** da böyledir. Ondan fiil: **دَأَى** **يَدْأَى** **دَأْياً** ve **دَأْوا**. Ve dedi ki:
دَأَوتَ له لتـأخُـذَه		فهَيْهات الفَتَى حَذِرا
**حذرا**’yı القطع üzere nasb etti. Ve şu misalde:
كالـذئبُ يأدُو		للغزال يأكلُه
Ve ayrıca derler: ona **يَدْأَوى**.
Ve **الدَّأيُ**, **الدَّأْية**’nin cem‘idir; o, özellikle devenin kahilinde, iki kürek arasındaki birleşim yerinde bulunan omur (kemikleri)dir. Cem‘i **الدَّأيات**’tır; oradaki kemiklerdir; her kemik bir **دأية**’dir. Dedi ki:
نصف على دَأْياته تَجَرَّما

أدو:
**الإِداوة**: su için bir matara; cem‘i **الأَداوَى**.
Ve **الأدْو**: ondan bir hile; dedi ki:
لكـن أدَوتُ لآخُـذَهُ		فأصَبتُ خَرْقاً أروعاً
Ve derler: adam **أَدَا** **يَأْدُو** **أَدْواً**.

أود:
**الأَوْدُ**, **آدَ** **يؤودُ**’un masdarıdır: **أوْداً**. Ve dersin: **أُدْتُ** **العُودَ**; ben onu **أؤودهُ** **أَوْداً** ederim; derken **فانآدّ**. Tefsiri: onu büktüm de eğildi; dedi ki:
لم يَكُ يَنْآدُ فأَمسَى انآدى
Ve dersin: bu iş bana **آدَنى**; beni **يَؤودُني** **أوْداً** ve **أُووداً** eder; senden meşakkate ulaştığında.
Ve denir: ihtiyarlık onu **آدَه** etti.
Ve ondan **التَأَوُّد**; kamış ve başkası için **التَثَنّي** ve **التَعَوُّج** gibidir. Ve dedi ki:
تَثَنَّى إذا قامَتْ لشيءٍ تُـريدُه		تَأوُّد عُسْلُوجٍ على شَطِّ جَعْفَرِ
Ve dersin: seni ne **آدَ** ettiyse, o bana **آئِدٌ**’dir; yani seni ne ağırlaştırdıysa, o bana ağırlaştırandır.
Ve **الأَوَدُ**: eğrilik; **أوِدَ** **يأوَدُ** **أَوَداً**; o, **أَوِدٌ**’dir.
Ve çölde bir yer; **أوَّدَ** diye adlandırılır; şeddeli; dedi ki:
أم بالجُنَيْنة مع مَدافِعِ أَوَّدِ

ودأ:
Ve denir: onu **وَدَّاْتُه** da **فَتَوَدَّأَ**; yani onu düzelttim de düzeldi. Dedi ki:
ولِلأَرضِ كم من صالحٍ قد تَوَدَّأَتْ		عليه فوارَته بلَـمّـاعةٍ قَـفـرِ
Ve **تَوَدَّأَتِ** الأخبارُ: yani gizlendi.
Ve yeri **ووَدَّأْتُ**: eğer kazılmış idiyse, onu düzelttim.

وأد:
**المَوْؤودةُ**: **الوَئيدُ**. Araplar, bir kız doğduğunda, ayıp ve ihtiyaç korkusuyla, konulduğu vakit onu gömerlerdi; ta ki ölsün. Fiil: **وَأَدَ** **يَئِدُ** **وَأْداً**; o, **وائِدٌ**’dir. Mef‘ûl: **مَوؤُودٌ**; “**واعِدٌ** ve **مَوْعُود**” dediğin gibi. **الفرزدق** dedi ki:
وجَدِّي الذي مَنَع الـوائِدا		تِ وأخيَى الوئيد فلم يُوأَدِ
Ve **الوَئيدُ**: bir **دَوِيٌّ**; sesini yerde işitirsin; uzak bir yerden düşen bir duvar gibi; onun gürültüsünü **وئيداً** olarak işitirsin.
Ve **التُّؤادُ**, **التُّؤَدة**’dendir; dersin: **أتَّأَدَ** ve **تَوَأَّدَ**; o, ağır davranma, teenni ve vakar demektir.

أيد، أدي:
**الأَيْدُ**: kuvvet; Temîm lugatında **الآدُ**. Ondan denildi: falan, falana **أَدَّ** etti; ona yardım etti ve onu kuvvetlendirdi.
Ve **التَّأييدُ**: “onu **أيَّدْتُ**”un masdarıdır; yani onu kuvvetlendirdim.
Ve Yüce Allah’ın sözü: “والسماء بَنَيْناها بأَيْدٍ” yani kuvvetle.
Ve her şeyin **إيادُ**’ı: iki yanından kendisiyle kuvvetlendirilen şeydir; ikisi onun **إِياداه**’ıdır. Ve ordunun **إِياد**’ı: sağ kanat ve sol kanat. Ve bir şeye koruyucu olan her şey, onun **إياد**’ıdır. **العجّاج** dedi ki:
عن ذي إيادَينِ لُهام ذو دُسُرْ
برُكنِه أركانَ دَمْخٍ لا نْقَعَرْ
Ve falan, üzerindeki şeyi **أَدَّى**: **أداءً** ve **تأدِيةً** olarak. Ve falan, emanete falandan daha **آدَى**’dır. Ne var ki avam, hataya alıştı; derler ki: falan emanete **أدَّى**’dır; bu, nahivde caiz değildir.
Ve **الأداة**’nın elifi, **الواو**’dur; çünkü sen “**أدَوات**” dersin. Her meslek sahibinin bir **أداةٌ**’sı vardır; o, mesleğini onunla ayakta tuttuğu âletidir.
Ve savaşın **أداة**’sı: silah. Ve رجل **مُؤْدٍ**: silahı tam. Dedi ki:
مُؤدِينَ يَحمُون السَّبيلَ السّابلا

ودي:
**المُودَى**: helâk olan; hemzesiz. Ve falan **أَوْدَى**: helâk oldu. Ve ölüm onu **أودَى به**: yani onu helâk etti. Bu (kökten) helâkin adı: **الوَدَى**; tahfif ile; az kullanılır. Hakiki masdar **الإِيداء**’dır.
Ve **التوادي**: deve dişisinin memelerini, yavru emmesin diye, onunla bağladıkları tahta parçalarıdır. Ve ben deveyi iki **تَوْدِيتَيْنِ** ile **وَدَيْتُ** ettim; yani memelerini onlarla bağladım. Ve deveyi **ودّيت**: **توديةً**.
Ve **الوادي**: dağlar ve kaleler ve tepeler arasında her açıklık; selin yolu veya bir geçit olur. Hepsi **الأودية**’dir; **فاعِل** ve **أفعِلة** takdiri üzere. Bu illet ancak sonunun illetli oluşundan geldi. Ve **نادٍ** ve **أندية** ve **نَجوَى** ve **أَنجية** de böyledir. Sahihte onun benzeri işitilmemiştir. Görmez misin ki onlar “قومٌ **ظَلَمةٌ**” ve “قوم **عُتاةٌ**” derler; **العُتُوِّ**’dan “**عَتادة**” denmedi. Fakat binayı değiştirdiler; **فَعَلة** dediler; sonra الواو’yu sâkin kıldılar; o, **النون**’un fethasına dayandı da elif oldu.
Ve **الوَديُّ**: dikim için sökülüp alınan hurma fidanı; tekili **وَدِيّة**.
Ve dersin: falan, falana **وَدَى** etti; yani onun diyetini ödedi. **جميل** dedi ki:
ليقتلوني ثمَّ لا يَدوني
Ve “**يأدونه**” (diye) bir lugat (da vardır). **الدِيَة**’nin aslı **وِدية**’dir; “**شِية**” (kelimesini) **الوشيِ**’den (türettikleri) gibi, **الواو**’yu düşürdüler.
Ve dersin: eşek **وَدَى** etti; o, **وادٍ**’dir; eğer erekte olduysa. Ve **وَدَى**, ereksiyon sırasında ondan su damlaması manasında da söylenir. **الأغلب** dedi ki:
كأنّ عِـــرْقَ أيْرِهِ إذا وَدَى		حَبْلُ عجوزٍ ضَفَرتْ سَبْعَ قُوَى
Ve **الوَدَى**: insandan, idrarın ardından beyaz, ince olarak çıkan sudur.

ودد، أدد:
**الوَدُّ**, **وَدِدْتُ**’un masdarıdır; o, temenniden ve sevgiden **يَوَدُّ** eder. **وَدَّ** **يَوَدُّ** **مَوَدَّةً**. Onlardan kimi onu **فَعَلَ يفعَلُ** üzere kılar.
Ve **الوِداد** ve **الوَدادُ**, **المَوَدّة** gibi bir masdardır. Ve bu, senin **وِدُّكَ**’dır ve **وَديدُكَ**’dır; “senin **حِبُّكَ**’ın ve **حَبيبُكَ**’ın” dediğin gibi. Dedi ki:
فإِن كنتَ لي وِدّاً فبَيِّنْ مَـوَدَّتـي		ليَغشاكُمُ وُدِّي ويَسري بكم بُغْضي
Ve **الوَدُّ**: Temîm lugatında kazık (**الوَتِدُ**). Küçülttüklerinde **التاء**’yı geri döndürdüler de “**وتَيد**” dediler.
Ve **الوَدُّ**: Nûh kavminin bir putu; Kureyş’in de “**وُدّاً**” diye çağırdıkları bir putu vardı. Onlardan kimi hemzeler de “**أُدّ**” der. Onunla **عَبدُ وُدٍّ** adlandırıldı. Ondan **أُدُّ بنُ طابخِةَ** adlandırıldı; Temîm’in dedesi yahut **مَعَدِّ بنِ عدنانَ**’ın dedesi.
Ve **الإدُّ**: korkunç iş; dersin: **فَعَلْتُ** bir fiil **إدّاً**.
Ve muhakkak falana bir musibet **أدَّتْ** etti; onu **تَؤُدُّه** **أَدّاً** eder. **رؤبة** dedi ki:
ويتَّقي الفَحْشاءَ والنَّياطِلا		والاِدَّ والإِدادَ والعَضائلا
Ve **الإِدادة**, **الإِداد**’ın tekilidir; Yüce Allah’ın sözü “لقد جِئتُم شيئاً **إِدّاً**”dan; yani korkunç bir iş.

دادا، دودى:
**الدَّأْدَأَةُ**: sel yatağında taşların düşüşünün sesi.
Ve **الدَّأْوداء** (uzatılmış); cem‘i **الدَّآدِئ**; o, üç gecedir: yirmi yedinin beşi, altısı ve yedisi.
Ve bir gece **دَأداء**: gecelerin en şiddetli karanlığı.
**الدَّوْداةُ**: çocuklar için salıncak; cem‘i **الدَّوادي**. Dedi ki:
كأنّني فوقَ دَوداةٍ تُقَلِّبُني
Ve kıyasa aykırı olarak: **الدَّءادي** denir.
Ve adam **تَدَأْدَأَ** etti; eğer bir şeyden yana meyletti de sallandı. Ve denir: **تَدَأْدَأَ**; ve onu hareketi **دَأْدَأتْهُ**.

يدي:
**اليَدُ** bilinir. Ve nimet eli, bol olandır.
Ve balta ve benzerinin eli: sapıdır. Ve yayın eli: kabzasıdır.
Ve zamanın eli: zamanının uzanımıdır. Ve rüzgârın eli: onun hâkimidir. **لبيد** dedi ki:
إذ أصبحَتْ بيَدِ الشِّمال زِمامُها
Dedi ki: rüzgâr, bulutun sevk ve idaresine malik kılındığında, elin mülküyle vasfedildi.
Ve bu mülk, falanın **يَدِ**’indedir; yani onun mülkündedir. “Falanın ellerinde” demezler; fakat her şey için önünde olana “بين **يَدَي**” derler. Allah dedi: “من بين **أيديهم** ومن خَلْفهم”.
Ve onların sözü gibi: toz, yağmurun **بين يَدَي**’inde kabarır; sövüşme, savaşın **بين يَدَي**’inde alevlenir. Ve Allah dedi: “بين **يَدَي** عذابٍ سديد”.
Ve denir: falan, elinden **يَدِيَ** oldu; eğer felç olduysa. Ve رجل **مَيدِيٌ**: yani eli kökünden kesik.
Ve ben onun elini **يَدَيْتُ**; yani onun eline vurdum. Ve **اليُداء**: elin ağrısı.
Ve onun yanında bir el **أيْدَيْتُ**; yani ona nimet verdim.
Ve Allah onu **أيْداهُ** etti; masdar: **اليد** yahut **الأَيد**.
Ve dersin: falandan bir beyaz el ile **ايدَيْتُ**; nimetten.
Ve muhakkak falan, onunla **يَيدي** ettiği ve **يَبُوعُ** ettiği bir mal sahibidir; yani onunla iki elini ve kolunu yayar.
Ve kavim, **أيدي سَبَا** ve **أيادي سَبَا** olarak gitti; yani her yöne dağılmış olarak; rüzgâr ve başkası da böyledir.
İnsanın eli ve suretlerin cem‘i **أيدي**’dir. Nimet elinin toplu cem‘i **أيادٍ** ve **يَدِيٌّ**’dir. Dedi ki:
فإِنّ له عندي يَدِيّا وأنعُما
Ve **اليَدِ**’e nisbet, eksiltme üzere **يَدِيٌّ**’dir; **الأَبِّ**’e (nisbet) **أَبَويٌّ**’dir; çünkü onlar “**يَدانِ**” derler de الياء görünmez; “**أبَوانِ**” derler, **الواو**’yu izhar ederek. **العجّاج** dedi ki:
بالدّارِ إذ ثَوبُ الصِّبا يَدِيٌّ
Ve denir: **ثوبٌ يَدِيٌّ**; yani geniş. Ve denir: elbisenin yeniliği sırasında; sanki o vakit eller ondan kaldırılmıştır. Ve denir: bilakis muradı, ellerin onu elden ele dolaştırmasıdır.
Ve dersin: onlar, kendilerinden başkasına karşı tek eldir; eğer işleri bir ise. Ve ona “el sırtından” mal verdim; yani borç ve karşılık olmaksızın bir lütuf olarak.
Ve falan, itaattan elini çekti.
Ve denir: kısa elli bir elbise; eğer onunla örtünmeye yetmeyecek kadar kısa olursa.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D8%A3/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الداء: المرض، والجمع أدواءٌ. وقد داءَ الرجلُ يَداءُ داءً: مَرِضَ، فهو داءٌ. وقد دِئْتَ يا رَجُلُ، وأَدَأْتَ أيضاً: فأنت مُديءٌ، وأَدَأْتُهُ أنا: أي أَصَبْتُهُ بداءٍ، يتعدَّى ولا يتعدَّى. أبو زيد: تقول للرجل إذا اتهمتَهُ: قد أَدَأْتَ إداءَةً وأَدْوَأْتَ إدْواءً. وقولهم: به داءٌ ظَبْي، معناه: أنه ليس به داءٌ كما لا داءَ بالظَّبْي.

##### Türkçe

**الداء**: hastalık; çoğulu **أدواءٌ**’dur. Ve **داءَ** adam **يَداءُ** **داءً**: hastalandı; o hâlde o **داءٌ**’dur. Ve: **دِئْتَ** ey adam, ve **أَدَأْتَ** da: öyleyse sen **مُديءٌ**sün; ve ben onu **أَدَأْتُهُ**: yani onu bir **داءٍ** ile isabet ettirdim; geçişli olur ve geçişli olmaz. Ebû Zeyd: bir adama, onu itham ettiğinde şöyle dersin: “**أَدَأْتَ** **إداءَةً** ve **أَدْوَأْتَ** **إدْواءً**.” Ve onların sözü: “onda **داءٌ ظَبْي** vardır”; manası: onda **داءٌ** yoktur; tıpkı **الظَّبْي**’de **داءَ** olmadığı gibi.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D8%A3/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

د و أ
به داء وأدواء‏.‏
وداء الرجل يداء‏.‏
وأداء جوفك‏.‏
ورجل داء وامرأة داء وداءة‏.‏
وأي داء أدوأ من البخل‏.‏

##### Türkçe

د و أ
Onunla hastalık ve hastalıklar vardır.
Ve adam hastalanır, hastalanır.
Ve karnının içi hastalıktır.
Ve hasta adam ve hasta kadın ve hastalıklı (kadın).
Ve cimrilikten daha hastalıklı hangi hastalık vardır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D8%A3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الداءُ: اسم جامع لكل مرَض وعَيْب في الرجال ظاهر أَو باطن، حتى يقال: داءُ الشُّحِّ أَشدُّ الأَدْواءِ ومنه قول المرأَة: كلُّ داءٍ له داءٌ، أَرادتْ: كلُّ عَيْبٍ في الرجال ،فهو فيه. غيرُه: الداءُ: الـمَرَضُ، والجمع أَدْواءٌ. وقد داءَ يَداءُ داءً على مثال شاءَ يَشاءُ إِذا صارَ في جَوْفِه الداءُ. وأَداءَ يُدِيءُ وأَدْوَأَ: مَرِضَ وصارَ ذا داءٍ، الأَخيرة عن أَبي زيد، فهو داءٌ.
ورجل داءٌ، فَعِلٌ، عن سيبويه. وفي التهذيب: ورجلان داءانِ، ورجال أَدْواءٌ، ورجل دوًى، مقصور مثل ضَنًى، وامرأَة داءة. التهذيب: وفي لغة أُخرى: رجل دَيِّئٌ وامرأَةٌ دَيِّئةٌ، على فَيْعِلٍ وفَيْعِلةٍ، وقد داءَ يَداءُ داءً ودَوْءاً: كلُّ ذلك يقال. قال: ودَوْءٌ أَصْوَبُ لأَنه يُحْمَلُ على المصدر. وقد دِئْتَ يا رَجُل، وأَدَأْتَ، فأَنت مُدِيءٌ. وأَدَأْتُه أَي أَصَبْتُه بداءٍ، يتعدى ولا يتعدّى. وداءَ الرجلُ إِذا أَصابه الدَّاءُ. وأَداءَ الرجل يُديءُ إِداءةً: إِذا اتَّهَمْتَه. وأَدْوَأَ: اتُّهِمَ وأَدْوَى بمعناه. أَبو زيد: تقول للرجل إِذا اتَّهمته: قد أَدَأْتَ إِداءة وأَدْوَأْتَ إِدْواءً. ويقال: فلان ميت الداءِ، إِذا كان لا يَحقِدُ على من يُسِيءُ اليه. وقولهم: رَماه اللّه بِداءِ الذِّئب، قال ثعلب: داءُ الذئبِ الجُوعُ. وقوله:  لا تَجْهَمِينا، أُمَّ عَمْرو، فإِنما *  بِنا داءُ ظَبْيٍ، لم تَخُنْه عوامِلُهْ قال الأُموي: داءُ الظبي أَنه إِذا أَراد أَن يَثِبَ مَكَث قليلاً ثم وَثَب.
قال، وقال أَبو عمرو: معناه ليس بِنا داءٌ، يقال به داءُ ظَبْيٍ، معناه ليس به داءٌ كما لا داءَ بالظَّبْيِ. قال أَبو عبيدة: وهذا أَحَبُّ إِليَّ.وفي الحديث: وأَيُّ داءٍ أَدْوى من البخل، أَي أَيُّ عَيْب أَقْبَحُ منه. قال ابن الأَثير: الصواب أَدْوَأُ من البُخْل، بالهمز، ولكن هكذا يروى، وسنذكره في موضعه. وداءةُ موضع ببلاد هذيل.

##### Türkçe

**الداءُ**: erkeklerde, açık yahut gizli, her hastalık ve ayıp için câmi‘ bir isim; hatta denilir: **داءُ الشُّحِّ** en şiddetli **الأَدْواءِ**’dandır. Ve ondan kadının sözü: “Her **داءٍ**’ın bir **داءٌ**’ı vardır”; murad etti: erkeklerdeki her **عَيْبٍ**, işte o ondadır. Başkası: **الداءُ**: hastalıktır; cem‘i **أَدْواءٌ**.

Ve **داءَ يَداءُ داءً** “**شاءَ يَشاءُ**” misali üzeredir; iç boşluğunda **الداءُ** olduğu vakit.

Ve **أَداءَ يُدِيءُ** ve **أَدْوَأَ**: hastalandı ve **داءٍ** sahibi oldu; sonuncusu Ebû Zeyd’den; artık o **داءٌ**’dır.

Ve **رجل داءٌ**; **فَعِلٌ** (vezninde); Sîbeveyh’ten. Ve **التهذيب**’de: ve iki erkek **داءانِ**; ve erkekler **أَدْواءٌ**; ve bir erkek **دوًى**; kısaltılmış, **ضَنًى** gibi; ve bir kadın **داءة**. **التهذيب**: ve başka bir dilde: bir erkek **دَيِّئٌ** ve bir kadın **دَيِّئةٌ**, **فَيْعِلٍ** ve **فَيْعِلةٍ** üzere; ve **داءَ يَداءُ داءً** ve **دَوْءاً**; bunların hepsi söylenir. Dedi: ve **دَوْءٌ** daha isabetlidir; çünkü masdara hamledilir.

Ve “ey erkek, sen **دِئْتَ** oldun” ve “**أَدَأْتَ** oldun”; artık sen **مُدِيءٌ**’sün. Ve “onu **أَدَأْتُ**” yani ona bir **داءٍ** isabet ettirdim; müteaddî olur ve müteaddî olmaz.

Ve erkek **داءَ** olur; **الدَّاءُ** ona isabet ettiği vakit. Ve **أَداءَ** erkek **يُديءُ إِداءةً**: onu itham ettiğin vakit. Ve **أَدْوَأَ**: itham olundu; ve **أَدْوَى** onun manasıyladır. Ebû Zeyd: erkeğe, onu itham ettiğin vakit, dersin: “muhakkak sen **أَدَأْتَ إِداءة** ve **أَدْوَأْتَ إِدْواءً** oldun.”

Ve denilir: falan **ميت الداءِ**’dır; kendisine kötülük edene karşı kin tutmadığı vakit.

Ve onların sözü: “Allah onu **داءِ الذِّئب** ile attı.” Sa‘leb dedi: **داءُ الذئبِ** açlıktır.

Ve onun sözü:
لا تَجْهَمِينا، أُمَّ عَمْرو، فإِنما * بِنا داءُ ظَبْيٍ، لم تَخُنْه عوامِلُهْ

Ümevî dedi: **داءُ الظبي** şudur ki: sıçramak istediği vakit biraz bekler, sonra sıçrar.

Dedi; ve Ebû ‘Amr dedi: manası: bizde bir **داءٌ** yoktur; onunla **داءُ ظَبْيٍ** denilir; manası: onda bir **داءٌ** yoktur; tıpkı ceylanda **داءَ** olmadığı gibi. Ebû ‘Ubeyde dedi: ve bu bana daha sevgilidir. Ve hadiste: “Ve hangi **داءٍ** cimrilikten daha **أَدْوى**’dır?” yani hangi **عَيْب** ondan daha çirkindir. İbnü’l-Esîr dedi: doğru olan, hemze ile, “cimrilikten daha **أَدْوَأُ**”dur; fakat böyle rivayet olunur; ve onu yerinde zikredeceğiz.

**وداءةُ**: Hüzeyl beldelerinde bir mevki.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D8%A3/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* د و أ * * الدَّاءُ * المرض تقول منه * دَاءَ * يداء مثل خاف يخاف * دَاءً بالمد * والجمع * أدْوَاءٌ

##### Türkçe

* د و أ * * **الدَّاءُ** * hastalık; ondan “söylersin”: * **دَاءَ** * “**يداء**” (çekimi) “**خاف** **يخاف**” gibi; * **دَاءً** * (med ile); ve çoğulu * **أدْوَاءٌ** *

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D8%A3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الداء: المرض والعيب ظاهرا أو باطنا، حتى يقال: داء الشح أشد الأدواء، ومنه قول المرأة: كل داء له داء، أرادت كل عيب في الرجال فهو فيه، وفي الحديث  أي داء أدوى من البخل  أي أي عيب أقبح منه، قال ابن الأثير: الصواب أدوأ، بالهمز ج أدواء قال ابن خالويه، ليس في كلامهم مفرد ممدود وجمعه ممدود إلا داء وأدواء، نقله شيخنا. داء الرجل يداء كخاف يخاف دوأ، وداء، وأدوأ كأكرم، وهذا عن أبي زيد، إذا أصابه في جوفه الداء وهو داء بكسر الهمزة المنونة، كما في سائر النسخ، وفي بعضها بضمها، كأن أصله دائئ ثم عومل معاملة المعتل، قال سيبويه: رجل داء فعل، أي ذو داء، ورجلان داآن، ورجال أدواء، ونسبه الصاغاني لشمر، وزاد في التهذيب: رجل دوى مثل ضنى ورجل مديء كمطيع، وهي بهاء أي امرأة داءة ومديئة، وفي الأساس: رجل داء، وامرأة داء وداءة وقد دئت يا رجل بالكسر وأدأت وكذا أداء جوفك فأنت مديء وأدأته أيضا إذا أصبته بداء يتعدى ولا يتعدى. وداء الذئب: الجوع قاله ثعلب، ويقال رجل ديئ كخير: داء، وهي بهاء ديئة، ونص عبارة التهذيب وفي لغة أخرى: رجل ديء وامرأة ديئة، على فيعل وفيعلة، ونص عبارة العباب: رجل ديء وامرأة ديئة، على فعيل وفيعلة. وداءة: جبل يحجز بين النخلتين اليمانية، والشامية، قرب مكة حرسها الله تعالى، كذا في العباب والمراصد، وفي معجم البكري: بلد قريب من مكة. وداءة ع لهذيل. قال حذيفة بن أنس الهذلي:
  هلم إلى أكـنـاف داءة دونـكـم                      وما أغدرت من خسلهن الحناظب ويروى: أكناف دارة، والخسل: رديء النبق، كذا في العباب، ولم أجده في ديوان شعرهم. والأدواء على صيغة الجمع ع في ديار تميم بنجد، قال نصر: هو بضم الهمز وفتح الدال. ويقال: سمعت دودأة، الدودأة: الجلبة والصياح. وعن أبي زيد: إذا اتهمت الرجل قلت له: قد أدأت إداءة، وأدوأت إدواء. ومما يستدرك عليه: يقال: فلان ميت الداء، إذا كان لا يحقد على من يسيء إليه. وداء الأسد: الحمى، قاله أبو منصور، وداء الظبي: الصحة والنشاط، قاله أبو عمرو، واستحسنه أبو عبيد، وأنشد الأموي:
  لا تجهمينا أم عمرو فإنـمـا                      بنا داء ظبي لم تخنه عوامله وداء الملوك: الترفه والتنعم. وداء الكرام: الدين والفقر. وداء الضرائر: الشر الدائم. وداء البطن: الفتنة العمياء.

##### Türkçe

**الداء**: hastalık ve ayıp; açıkça veya gizlice; hatta denilir: **داء الشح** en şiddetli **الأدواء**dır; ve ondandır kadının sözü: “Her **داء** için bir **داء** vardır”; her ayıp erkeklerde ise o ondadır, demek istedi. Ve hadiste: “Hangi **داء** cimrilikten daha **أدوى**dır?” yani hangi ayıp ondan daha çirkindir. İbnü’l-Esîr dedi: doğru olan **أدوأ**dır, hemze ile; çoğulu **أدواء**. İbn Hâlaveyh dedi: onların كلامında tekil memdûd olup çoğulu memdûd olan yoktur; ancak **داء** ve **أدواء**; bunu şeyhimiz nakletti.

**داء** adam **يداء**; **خاف يخاف** gibi; **دوأ** ve **داء**; ve **أدوأ**; **أكرم** gibi; bu, Ebû Zeyd’dendir; karnında **الداء** ona isabet ettiğinde; ve o, tenvinli hemzenin kesresiyle **داء**dır; diğer nüshalarda olduğu gibi; bazılarında ise onun zammıyladır; sanki aslı **دائئ** idi, sonra mu‘tel gibi muamele gördü. Sîbeveyh dedi: **رجل داء** “**فعل**”dir; yani **داء** sahibi. Ve iki adam: **داآن**; ve adamlar: **أدواء**. Sâgânî onu Şemr’e nisbet etti; ve **التهذيب**’de artırdı: **رجل دوى**; **ضنى** gibi; ve **رجل مديء**; **مطيع** gibi; ve o, **بهاء** iledir; yani kadın: **داءة** ve **مديئة**. Ve **الأساس**’ta: **رجل داء**; ve kadın: **داء** ve **داءة**. Ve “ey adam, kesre ile **دئت** oldun” ve **أدأت**; yine “karnın **أداء** oldu”; artık sen **مديء**sin. Ve onu da **أدأته**: ona bir **داء** isabet ettirdiğinde; geçişli de olur, geçişsiz de olur.

Ve **داء الذئب**: açlık; bunu Sa‘leb söyledi. Ve denilir: **رجل ديئ**; **خير** gibi: **داء**; ve o, **بهاء** iledir: **ديئة**. **التهذيب**’in ibaresinin nassı: başka bir dilde: **رجل ديء** ve kadın: **ديئة**; **فيعل** ve **فيعلة** üzere. **العباب**’ın ibaresinin nassı: **رجل ديء** ve kadın: **ديئة**; **فعيل** ve **فيعلة** üzere.

**وداءة**: bir dağ; Yemenli **النخلتين** ile Şamlı arasında engel olur; Mekke’ye yakın; Allah Teâlâ onu korusun; **العباب** ve **المراصد**’da böyle. **معجم البكري**’de: Mekke’ye yakın bir belde. Ve **وداءة**: Hüzeyl’e ait bir yer. Hüzeylî Huzeyfe b. Enes dedi:
  “Gelin **أكـنـاف داءة**’ye; sizden aşağıdadır;
  ve **الحناظب** onların **خسل**lerinden hiçbirini hainlik etmedi.”
Ve rivayet olunur: **أكناف دارة**. Ve **الخسل**: kötü **النبق**; **العباب**’da böyle; ve onu onların şiir divanında bulmadım.

Ve **الأدواء** cem‘ sigası üzere bir yer adıdır; Necd’de Temîm b. diyarlarında. Nasr dedi: o, hemzenin zammı ve **الدال**’ın fethi iledir.

Ve denilir: **دودأة** işittim. **الدودأة**: gürültü ve bağırış.

Ebû Zeyd’den: adamı itham ettiğinde ona dedin: “Muhakkak sen **أدأت إداءة** ettin” ve “**أدوأت إدواء** ettin.”

Ve onun üzerine istidrâk edilenden: denilir: “Falan **ميت الداء**dır”; kendisine kötülük edene kin tutmadığında.

Ve **داء الأسد**: humma; bunu Ebû Mansûr söyledi. Ve **داء الظبي**: sıhhat ve canlılık; bunu Ebû Amr söyledi; Ebû Ubeyd onu güzel buldu; ve Ümevî şu beyti okudu:
  “Bize çatma yüz gösterme ey Ümmü Amr; çünkü
  bizde **داء ظبي** vardır; onun âmilleri ona hıyanet etmedi.”

Ve **داء الملوك**: refah içinde yaşama ve nimet içinde bulunma. Ve **داء الكرام**: borç ve fakirlik. Ve **داء الضرائر**: sürekli şer. Ve **داء البطن**: kör fitne.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D8%A3/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

دَآءَ
1 دَآءَ ٤ , (AZ, T, S, M, Msb, K, [mentioned in the T in art. دوى,]) second pers. دِئْتَ, (S, K,) aor. يَدَآءُ, inf. n. دَآءٌ (S, M, Msb, K) and دَوْءٌ; (Lth, T, K;) and ↓أَدَآءَ (AZ, T, S, M, K) and أَدْوَأَ, (M, K,) this last from IAar, (M,) or from AZ, (TA,) He, (a man, S, M, Msb, K,) and it, (a limb, or member, Msb,) was, or became, diseased, disordered, or distempered; he was, or became, sick, or ill; (AZ, T, S, M, Msb, K;) he was, or became, attacked by a disease, or disorder, &c., in his inside: (T, TA:) and دَوِىَ, aor. يَدْوَى, inf. n. دَوًى, signifies the same: (Msb:) and جَوْفُهُ ↓أَدَآءَ [his belly, or chest, was, or became, diseased, &c.]. (TA.)

٤
4 أَدَآءَ ذ and أَدْوَأَ : see above, in two places. ― -b2- You say also to a man when you suspect him, أَدَأْتَ, inf. n. اـِدَآءَةٌ; and أَدْوَأْتَ, inf. n. اـِدْوَآءٌ; [i. e. (assumed tropical:) Thou hast done a thing that has made thee an object of suspicion; or thou hast become an object of suspicion.] (T, * S, M, * K.) -A2- أَدَآءَهُ He [or it] affected him with a disease, or disorder, &c.; (S, K;) [or caused him to be diseased, &c.:] thus the verb is trans. as well as intrans. (S.) ― -b2- And ادوأهُ (assumed tropical:) He suspected him; thought evil of him; as also أَدْوَاهُ [without ء]. (AZ, TA in art. دوى.)

دَآءٌ
دَآءٌ دآء A disease, disorder, distemper, sickness, illness, or malady; syn. مَرَضٌ, (Lth, T, S, M, Msb, K,) or عِلَّةٌ; (Mgh;) external or internal: (Lth, T:) [it is both physical and moral:] signifying also a vice, defect, fault, or blemish; external or internal: so that one says, دَآءُالشُّحَّ أَشَدُّ الأَدْوَآءِ [The vice of avarice is the most grievous of vices]: (Lth, T, TA:) for the pl. is أَدْوَآءٌ, (S, M, Msb, K,) the only instance of a sing. memdood having a pl. memdood: (IKh, TA:) hence also, ↓أَىٌّ دَآءٍ أَدْوَأُ مِنَ البُخْلِ (Mgh,) or أَدْوَى, but IAth says that the correct word is أَدْوَأُ, (TA,) i. e. [What vice is] more grievous, (Mgh,) or worse, (TA,) [than niggardliness?] occurring in a trad.: and the saying of a woman, كُلُّ دَآءٍ لَهُ دَآءٌ, meaning Every vice that is in men is in him: (Lth, T, TA:) and مَيِّتُ الدَّآءِ One whose evilness is dead, (K and TA in art. بله,) so that he is not cognizant of it; (TA in that art.;) said of a person when he does not bear malice towards him who does evil to him. (Lth, T, and TA in the present art.) دَآءُ الفِيلِ: see art. فيل. دَآءُ الثَّعْلَبِ: see art. ثعلب. دَآءُ الذِّئْبِ [The disease of the wolf] means (assumed tropical:) hunger. (Th, M, K. [See also art. ذأب.]) دَآءٌ الأَسَدِ [The disease of the lion] means الحمى [app. الحُمَّى, i. e. (assumed tropical:) fever]. (AM, TA.) دَآءُ الظَّبْىِ, (S, TA,) or دَآءُ ظَبْىٍ, (M, TA,) [The disease of the gazelle, or of a gazelle,] accord. to AA, (M, TA,) means (assumed tropical:) health, or soundness, and briskness, or sprightliness; (TA;) or no disease; like as [it is said that] there is no disease in the gazelle: (S, M:) or, accord. to ElUmawee, بِنَا دَآءُ ظَبْىٍ means that when he desires to leap, he pauses a little and then leaps: but A'Obeyd prefers the former explanation. (M.) دَآءُ المُلُوكِ [The disease of kings] means (assumed tropical:) the enjoyment of plenty and pleasure and softness or delicacy. (TA.) دَآءُ الكِرَامِ [The disease of the generous], (assumed tropical:) debt and poverty. (TA.) دَآءُ الضَّرَائِرِ [The disease of fellow-wives], (assumed tropical:) constant evil. (TA.) دَآءُ البَطْنِ. [The disease of the belly], (assumed tropical:) trial, or dissension, or the like, (الفِتْنَةُ,) in which one cannot find the right way to act. (TA.) -A2- دَآءٌ as an epithet, (Lth, Sh, T, M, and so in some copies of the K,) or ↓دَآءٍ (S, and so in other copies of the K,) applied to a man, Diseased, disordered, distempered, sick, or ill; or having a disease, disorder, &c.: (Lth, Sh, T, S, M, K:) the former is [originally an inf. n., and therefore is] also applied to a woman; (A, TA;) or it is [originally دَوِئٌ,] of the measure فَعِلٌ, and the fem. is دَآءَةٌ, (Lth, T, M, TA,) which is also mentioned in the A as applied to a woman, as well as دَآءٌ; (TA;) and the dual is دَاآنِ; and the pl. أَدْوَآءٌ: (Lth, Sb, Sh, T, TA:) and ↓مدِىْءٌ signifies the same; (S, K;) fem. with ه: and so ↓ديِئ; [as though originally دَوِىْءٌ or دَيْوِئٌ, of the measure فَعِيلٌ or فَيْعِلٌ, like جَيِّدٌ and سَيِّدٌ;] fem. with ة: (K:) or, accord. to the O, دَئِىٌّ, of the measure فَعِيلٌ, applied to a man; and دَئِيَّةٌ, of the measure فَعِيلَةٌ, applied to a woman: or, accord. to the T, دَيْأًى, of the measure فَيْعَلٌ, applied to a man; and دَيْأَيَةٌ, of the measure فَيْعَلَةٌ, applied to a woman. (TA.) The saying, in a trad., وَاـِلَّا فَيَمِينُهُ أَنَّهُ مَا بَاعَكَ دَآءٍ means [And otherwise, his oath shall be, that he did not sell to thee] a girl having a disease, or vice, or the like: and similar to this is the saying, رُدَّ الدَّآءُ بِدَائِهِ That which had a vice, or the like, was returned because of the vice, &c., thereof. (Mgh.)

دَآءٍ
دَآءٍ دآء : see the next preceding paragraph.

دَيِّئٌ
دَيِّئٌ ذ : see the next preceding paragraph.

أَدْوَأُ
أَدْوَأُ ذ : see the next preceding paragraph.

مُدِىْءٌ
مُدِىْءٌ مدىء مديء مدئ : see the next preceding paragraph.

##### Türkçe

**دَآءَ**
1 **دَآءَ** ٤, (AZ, T, S, M, Msb, K, [T’de **دوى** maddesinde zikredilmiştir,]) ikinci şahıs **دِئْتَ**, (S, K,) muzâri‘ **يَدَآءُ**, mastar **دَآءٌ** (S, M, Msb, K) ve **دَوْءٌ**; (Lth, T, K;) ve ↓**أَدَآءَ** (AZ, T, S, M, K) ve **أَدْوَأَ**, (M, K,) bu sonuncusu IAar’dan, (M,) yahut AZ’den, (TA,) O, (bir adam, S, M, Msb, K,) ve o, (bir uzuv, yahut organ, Msb,) hasta oldu yahut hastalandı; bozuldu yahut mizacı bozuldu; o hasta oldu yahut rahatsızlandı; (AZ, T, S, M, Msb, K;) iç tarafında bir hastalık, yahut bozukluk vb. ile vuruldu: (T, TA:) ve **دَوِىَ**, muzâri‘ **يَدْوَى**, mastar **دَوًى**, aynı mânaya gelir: (Msb:) ve **جَوْفُهُ** ↓**أَدَآءَ** [onun karnı, yahut göğsü, hasta oldu vb.]. (TA.)

٤
4 **أَدَآءَ** ذ ve **أَدْوَأَ**: yukarıya bak, iki yerde. ― -b2- Bir adama, onu şüphelendiğin zaman, ayrıca şöyle dersin: **أَدَأْتَ**, mastar **اـِدَآءَةٌ**; ve **أَدْوَأْتَ**, mastar **اـِدْوَآءٌ**; [yani (mecaz kabul edilerek:) Seni şüphe konusu yapan bir şey yaptın; yahut şüphe konusu oldun.] (T, * S, M, * K.) -A2- **أَدَآءَهُ** O [yahut o şey] onu bir hastalık, yahut bozukluk vb. ile etkiledi; (S, K;) [yahut onu hasta etti vb.:] böylece fiil, lâzım olduğu gibi müteaddîdir de. (S.) ― -b2- Ve **ادوأهُ** (mecaz kabul edilerek:) O, ondan şüphelendi; onun hakkında kötü düşündü; **أَدْوَاهُ** [ء’siz] da böyledir. (AZ, TA, **دوى** maddesinde.)

**دَآءٌ**
**دَآءٌ** دآء Bir hastalık, bozukluk, mizac bozukluğu, hastalık hâli, rahatsızlık, yahut illet; eş anlamlısı **مَرَضٌ**, (Lth, T, S, M, Msb, K,) yahut **عِلَّةٌ**; (Mgh;) dıştan yahut içten: (Lth, T:) [hem bedensel hem ahlâkîdir:] ayrıca bir kötü huy, kusur, hata, yahut ayıp mânasına da gelir; dıştan yahut içten: öyle ki şöyle denir: **دَآءُالشُّحَّ أَشَدُّ الأَدْوَآءِ** [Cimrilik kötü huyu, kötü huyların en şiddetlisidir]: (Lth, T, TA:) çünkü çoğulu **أَدْوَآءٌ**dur, (S, M, Msb, K,) memdûd bir müfredin memdûd bir çoğula sahip olmasının tek örneği: (IKh, TA:) bundan dolayı ayrıca, ↓**أَىٌّ دَآءٍ أَدْوَأُ مِنَ البُخْلِ** (Mgh,) yahut **أَدْوَى**, fakat IAth der ki doğru kelime **أَدْوَأُ**dur, (TA,) yani [hangi kötü huy] daha şiddetli, (Mgh,) yahut daha kötü, (TA,) [cimrilikten?] bir hadiste vârid olmuştur: ve bir kadının sözü: **كُلُّ دَآءٍ لَهُ دَآءٌ**, mânası: Erkeklerde bulunan her kötü huy onda vardır: (Lth, T, TA:) ve **مَيِّتُ الدَّآءِ** Kötülüğü ölü olan kimse, (K ve TA, **بله** maddesinde,) öyle ki onun farkında değildir; (TA, o maddede;) kendisine kötülük edene karşı kin tutmayan kişi hakkında söylenir. (Lth, T, ve TA, işbu maddede.) **دَآءُ الفِيلِ**: **فيل** maddesine bak. **دَآءُ الثَّعْلَبِ**: **ثعلب** maddesine bak. **دَآءُ الذِّئْبِ** [Kurdun hastalığı] (mecaz kabul edilerek:) açlık demektir. (Th, M, K. [Ayrıca **ذأب** maddesine de bak.]) **دَآءٌ الأَسَدِ** [Aslanın hastalığı] **الحمى** [görünüşe göre **الحُمَّى**, yani (mecaz kabul edilerek:) ateşli hastalık] demektir. (AM, TA.) **دَآءُ الظَّبْىِ**, (S, TA,) yahut **دَآءُ ظَبْىٍ**, (M, TA,) [Ceylanın hastalığı, yahut bir ceylanın hastalığı,] AA’ya göre, (M, TA,) (mecaz kabul edilerek:) sağlık, yahut sıhhat, ve çeviklik, yahut canlılık demektir; (TA;) yahut hastalık yokluğu; tıpkı [denildiği gibi] ceylanda hastalık yoktur: (S, M:) yahut ElUmawee’ye göre, **بِنَا دَآءُ ظَبْىٍ** şu demektir: o sıçramak istediğinde biraz duraklar, sonra sıçrar: fakat A'Obeyd birinci açıklamayı tercih eder. (M.) **دَآءُ المُلُوكِ** [Kralların hastalığı] (mecaz kabul edilerek:) bolluk ve zevk ve yumuşaklık yahut incelikten yararlanma demektir. (TA.) **دَآءُ الكِرَامِ** [Kerimlerin hastalığı], (mecaz kabul edilerek:) borç ve yoksulluk. (TA.) **دَآءُ الضَّرَائِرِ** [Kuma kadınların hastalığı], (mecaz kabul edilerek:) sürekli kötülük. (TA.) **دَآءُ البَطْنِ**. [Karnın hastalığı], (mecaz kabul edilerek:) kişinin doğru davranış yolunu bulamadığı imtihan, yahut ayrılık, yahut benzeri, (**الفِتْنَةُ**). (TA.) -A2- **دَآءٌ** sıfat olarak, (Lth, Sh, T, M, ve K’nın bazı nüshalarında böyle,) yahut ↓**دَآءٍ** (S, ve K’nın diğer bazı nüshalarında böyle,) bir adama uygulanınca: Hasta, bozuk, mizacı bozuk, rahatsız; yahut bir hastalığı, bozukluğu vb. olan: (Lth, Sh, T, S, M, K:) birincisi [aslında bir mastardır, bu sebeple] bir kadına da uygulanır; (A, TA;) yahut o [aslında **دَوِئٌ**dür,] **فَعِلٌ** veznindedir ve müennesi **دَآءَةٌ**dur, (Lth, T, M, TA,) ki bu da A’da bir kadına uygulanmış olarak, **دَآءٌ** ile birlikte zikredilmiştir; (TA;) tesniyesi **دَاآنِ**; çoğulu **أَدْوَآءٌ**dur: (Lth, Sb, Sh, T, TA:) ve ↓**مدِىْءٌ** aynı mânaya gelir; (S, K;) müennesi ه ile: ve ↓**ديِئ** de böyledir; [sanki aslında **دَوِىْءٌ** yahut **دَيْوِئٌ** olup **فَعِيلٌ** yahut **فَيْعِلٌ** veznindedir; **جَيِّدٌ** ve **سَيِّدٌ** gibi;] müennesi ة ile: (K:) yahut O’ya göre, **دَئِىٌّ**, **فَعِيلٌ** vezninde, bir adama uygulanır; ve **دَئِيَّةٌ**, **فَعِيلَةٌ** vezninde, bir kadına uygulanır: yahut T’ye göre, **دَيْأًى**, **فَيْعَلٌ** vezninde, bir adama uygulanır; ve **دَيْأَيَةٌ**, **فَيْعَلَةٌ** vezninde, bir kadına uygulanır. (TA.) Bir hadisteki söz: **وَاـِلَّا فَيَمِينُهُ أَنَّهُ مَا بَاعَكَ دَآءٍ** şu demektir: [Yoksa, onun yemini şu olacaktır: sana] hastalığı, yahut kötü huyu, yahut benzeri olan bir cariye satmadı: ve buna benzer olan söz: **رُدَّ الدَّآءُ بِدَائِهِ** Kötü huyu, yahut benzeri olan şey, onun kötü huyu vb. sebebiyle geri verildi. (Mgh.)

**دَآءٍ**
**دَآءٍ** دآء : bir önceki paragrafın devamına bak.

**دَيِّئٌ**
**دَيِّئٌ** ذ : bir önceki paragrafın devamına bak.

**أَدْوَأُ**
**أَدْوَأُ** ذ : bir önceki paragrafın devamına bak.

**مُدِىْءٌ**
**مُدِىْءٌ** مدىء مديء مدئ : bir önceki paragrafın devamına bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D8%A3/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: دوء

دَآءَ
دَآءَ ( w )  A ( n. ac. دَوْء [ 1 ] ),
a.  Was ill, sick, unsound.

أَدْوَأَ
أَدْوَأَ IV ,
a.  Made ill.

b.  Suspected, thought ill of.

دَآء
دَآء [ 1A ] , ( pl. أَدْوَآء [ 38 ] ),
a.  Illness, sickness, malady, complaint.

b.  see 25 .

دَيِّئ
دَيِّئ [ 25I ],
a.  Ill, sick, suffering.

دَآء الثَّعْلَب
دَآء الثَّعْلَب
a.  The scald ( disease ).

دَآء الذِّئْب
دَآء الذِّئْب
a.  Hunger.

دَآء الظَّبِي
دَآء الظَّبِي
a.  Faultless.

دَآء الفِيْل
دَآء الفِيْل
a.  Leprosy.

دَآء المُلُوْك
دَآء المُلُوْك
a.  Gout.

##### Türkçe

**دَآءَ**
**دَآءَ** ( w )  A ( n. ac. **دَوْء** [ 1 ] ),
a.  Hasta oldu, rahatsız oldu, sağlam olmayan oldu.

**أَدْوَأَ**
**أَدْوَأَ** IV ,
a.  Hasta etti.

b.  Şüphelendi, hakkında kötü düşündü.

**دَآء**
**دَآء** [ 1A ] , ( pl. **أَدْوَآء** [ 38 ] ),
a.  Hastalık, rahatsızlık, maraz, şikâyet.

b.  bkz. 25 .

**دَيِّئ**
**دَيِّئ** [ 25I ],
a.  Hasta, rahatsız, ıstırap çeken.

**دَآء الثَّعْلَب**
**دَآء الثَّعْلَب**
a.  Saçkıran ( hastalık ).

**دَآء الذِّئْب**
**دَآء الذِّئْب**
a.  Açlık.

**دَآء الظَّبِي**
**دَآء الظَّبِي**
a.  Kusursuz.

**دَآء الفِيْل**
**دَآء الفِيْل**
a.  Cüzzam.

**دَآء المُلُوْك**
**دَآء المُلُوْك**
a.  Nikris.
