# دوأ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D8%A3/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D9%88%D8%A3/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D8%A3.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: دوأ

الداءُ: اسم جامع لكل مرَض وعَيْب في الرجال ظاهر أَو باطن، حتى يقال: داءُ الشُّحِّ أَشدُّ الأَدْواءِ ومنه قول المرأَة: كلُّ داءٍ له داءٌ، أَرادتْ: كلُّ عَيْبٍ في الرجال ،فهو فيه. غيرُه: الداءُ: الـمَرَضُ، والجمع أَدْواءٌ. وقد داءَ يَداءُ داءً على مثال شاءَ يَشاءُ إِذا صارَ في جَوْفِه الداءُ. وأَداءَ يُدِيءُ وأَدْوَأَ: مَرِضَ وصارَ ذا داءٍ، الأَخيرة عن أَبي زيد، فهو داءٌ.
ورجل داءٌ، فَعِلٌ، عن سيبويه. وفي التهذيب: ورجلان داءانِ، ورجال أَدْواءٌ، ورجل دوًى، مقصور مثل ضَنًى، وامرأَة داءة. التهذيب: وفي لغة أُخرى: رجل دَيِّئٌ وامرأَةٌ دَيِّئةٌ، على فَيْعِلٍ وفَيْعِلةٍ، وقد داءَ يَداءُ داءً ودَوْءاً: كلُّ ذلك يقال. قال: ودَوْءٌ أَصْوَبُ لأَنه يُحْمَلُ على المصدر. وقد دِئْتَ يا رَجُل، وأَدَأْتَ، فأَنت مُدِيءٌ. وأَدَأْتُه أَي أَصَبْتُه بداءٍ، يتعدى ولا يتعدّى. وداءَ الرجلُ إِذا أَصابه الدَّاءُ. وأَداءَ الرجل يُديءُ إِداءةً: إِذا اتَّهَمْتَه. وأَدْوَأَ: اتُّهِمَ وأَدْوَى بمعناه. أَبو زيد: تقول للرجل إِذا اتَّهمته: قد أَدَأْتَ إِداءة وأَدْوَأْتَ إِدْواءً. ويقال: فلان ميت الداءِ، إِذا كان لا يَحقِدُ على من يُسِيءُ اليه. وقولهم: رَماه اللّه بِداءِ الذِّئب، قال ثعلب: داءُ الذئبِ الجُوعُ. وقوله:  لا تَجْهَمِينا، أُمَّ عَمْرو، فإِنما *  بِنا داءُ ظَبْيٍ، لم تَخُنْه عوامِلُهْ قال الأُموي: داءُ الظبي أَنه إِذا أَراد أَن يَثِبَ مَكَث قليلاً ثم وَثَب.
قال، وقال أَبو عمرو: معناه ليس بِنا داءٌ، يقال به داءُ ظَبْيٍ، معناه ليس به داءٌ كما لا داءَ بالظَّبْيِ. قال أَبو عبيدة: وهذا أَحَبُّ إِليَّ.وفي الحديث: وأَيُّ داءٍ أَدْوى من البخل، أَي أَيُّ عَيْب أَقْبَحُ منه. قال ابن الأَثير: الصواب أَدْوَأُ من البُخْل، بالهمز، ولكن هكذا يروى، وسنذكره في موضعه. وداءةُ موضع ببلاد هذيل.

### Türkçe

**الداءُ**: erkeklerde, açık yahut gizli, her hastalık ve ayıp için câmi‘ bir isim; hatta denilir: **داءُ الشُّحِّ** en şiddetli **الأَدْواءِ**’dandır. Ve ondan kadının sözü: “Her **داءٍ**’ın bir **داءٌ**’ı vardır”; murad etti: erkeklerdeki her **عَيْبٍ**, işte o ondadır. Başkası: **الداءُ**: hastalıktır; cem‘i **أَدْواءٌ**.

Ve **داءَ يَداءُ داءً** “**شاءَ يَشاءُ**” misali üzeredir; iç boşluğunda **الداءُ** olduğu vakit.

Ve **أَداءَ يُدِيءُ** ve **أَدْوَأَ**: hastalandı ve **داءٍ** sahibi oldu; sonuncusu Ebû Zeyd’den; artık o **داءٌ**’dır.

Ve **رجل داءٌ**; **فَعِلٌ** (vezninde); Sîbeveyh’ten. Ve **التهذيب**’de: ve iki erkek **داءانِ**; ve erkekler **أَدْواءٌ**; ve bir erkek **دوًى**; kısaltılmış, **ضَنًى** gibi; ve bir kadın **داءة**. **التهذيب**: ve başka bir dilde: bir erkek **دَيِّئٌ** ve bir kadın **دَيِّئةٌ**, **فَيْعِلٍ** ve **فَيْعِلةٍ** üzere; ve **داءَ يَداءُ داءً** ve **دَوْءاً**; bunların hepsi söylenir. Dedi: ve **دَوْءٌ** daha isabetlidir; çünkü masdara hamledilir.

Ve “ey erkek, sen **دِئْتَ** oldun” ve “**أَدَأْتَ** oldun”; artık sen **مُدِيءٌ**’sün. Ve “onu **أَدَأْتُ**” yani ona bir **داءٍ** isabet ettirdim; müteaddî olur ve müteaddî olmaz.

Ve erkek **داءَ** olur; **الدَّاءُ** ona isabet ettiği vakit. Ve **أَداءَ** erkek **يُديءُ إِداءةً**: onu itham ettiğin vakit. Ve **أَدْوَأَ**: itham olundu; ve **أَدْوَى** onun manasıyladır. Ebû Zeyd: erkeğe, onu itham ettiğin vakit, dersin: “muhakkak sen **أَدَأْتَ إِداءة** ve **أَدْوَأْتَ إِدْواءً** oldun.”

Ve denilir: falan **ميت الداءِ**’dır; kendisine kötülük edene karşı kin tutmadığı vakit.

Ve onların sözü: “Allah onu **داءِ الذِّئب** ile attı.” Sa‘leb dedi: **داءُ الذئبِ** açlıktır.

Ve onun sözü:
لا تَجْهَمِينا، أُمَّ عَمْرو، فإِنما * بِنا داءُ ظَبْيٍ، لم تَخُنْه عوامِلُهْ

Ümevî dedi: **داءُ الظبي** şudur ki: sıçramak istediği vakit biraz bekler, sonra sıçrar.

Dedi; ve Ebû ‘Amr dedi: manası: bizde bir **داءٌ** yoktur; onunla **داءُ ظَبْيٍ** denilir; manası: onda bir **داءٌ** yoktur; tıpkı ceylanda **داءَ** olmadığı gibi. Ebû ‘Ubeyde dedi: ve bu bana daha sevgilidir. Ve hadiste: “Ve hangi **داءٍ** cimrilikten daha **أَدْوى**’dır?” yani hangi **عَيْب** ondan daha çirkindir. İbnü’l-Esîr dedi: doğru olan, hemze ile, “cimrilikten daha **أَدْوَأُ**”dur; fakat böyle rivayet olunur; ve onu yerinde zikredeceğiz.

**وداءةُ**: Hüzeyl beldelerinde bir mevki.
