# دور — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D8%B1/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D9%88%D8%B1/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D8%B1.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: دور

دَارَ
1 دَارَ دار داري , aor. يَدُورُ, inf. n. دَوْرٌ and دَوَرَانٌ (S, M, A, Msb, K) and دُؤُورٌ (M) and مَدَارٌ; (Lth, T;) and ↓ استدار; (M, A, Msb, K;) and ↓ ادار; (M;) He, or it, went, moved, or turned, round; circled; revolved; returned to the place from which he, or it, began to move. (TA.) ― -b2- You say, دَارُوا حَوْلَهُ and ↓ استداروا They went round it: (A:) and دار حَوْلَ البَيْتِ and ↓ استدار He went round the house [or Kaabeh]. (Msb.) Z and others dislike the phrase داربِالبَيْتِ, [which seems to have been used in the same sense as دار حَوْلَهُ,] preferring the phrase طَافَ بِالبَيْتِ, because of the phrase دار بَالدُّوَارِ, signifying He went round about in the circuit called الدُّوَار, round the idol called by the same name. (TA.) [بِهِ ↓ استدار mostly signifies It encircled, or surrounded, or encompassed, it.] ― -b3- [You say also, دار بَيْنَهُمْ It (a thing, as, for instance, a wine-cup) went round, or circulated, among them. And] دار الفَلَكُ فِى مَدَارِهِ [The firmament, or celestial orb or sphere, revolved upon its axis]: (A:) دَوَرَانُ الفَلَكِ signifies the consecutive incessant motions of the several parts of the firmament. (Msb.) ― -b4- Hence the saying دَارَتِ المَسْأَلَةُ, [inf. n. دَوْرٌ,] The question formed a circle; one of its propositions depending for proof upon another following it, and perhaps this upon another, and so on, and the latter or last depending upon the admission of the first. (Msb.) [And in like manner, دار, inf. n. دَوْرٌ, signifies He reasoned in a circle.] ― -b5- It is said in a trad., ↓ اـِنَّ الزَّمَانَ قَدِ اسْتَدَارَ كَهَيْئَتِهِ يَوْمَ خَلْقِ اللّٰهِ السَّمٰوَاتِ وَ الأَرْضَ [Verily time hath come round to the like of the state in which it was on the day of God's creating the heavens and the earth: this was said by Mohammad after he had forbidden the practice of intercalating a lunar month, by which the Arabs had long imperfectly adjusted their lunar year to the solar.] (TA.) And one says, دَارَتِ الأَيَّامُ [The days came round in their turns]. (S and Msb and K in art. دول.) And يَوْمٌ لَا يَدُورُ فِى شَهْرِهِ [A day of the week that does not come round again in its month: as the last Wednesday, &c.]. (Mujلhid, TA voce دُبَارٌ [q. v.].) [And دار is said of an event, as meaning It came about. See an ex. in a verse cited in art. اذ.] ― -b6- داربِهِ It went round with him; as the ground and the sea do [apparently] with a person sick by reason of vertigo, or giddiness in the head. (L in art. ميد. [See also 4.]) ― -b7- One says also, بِمَا فِى ↓ استدار قَلْبِى (tropical:) He comprehended [as though he encircled] what was in my heart. (A.) ― -b8- And فُلَانٌ يَدُورُ عَلَى أَرْبَعِ نِسْوَةٍ (tropical:) Such a one has within the circuit of his rule and care four wives, or women. (A.) And فُلَانٌ يَدُورُ حَوْلَ فُلَانَةَ وَيُجَمِّشُهَا (tropical:) [Such a man has within his power and care such a female, and toys, dallies, wantons, or holds amorous converse, with her]. (A and TA in art. حوض.) And أَنَا أَدُ)??( حَوْلَ ذٰلِكَ الأَمْرِ (tropical:) [I have within my compass, or power, and care, that thing or affair]. (S and A in art حوض.) -A2- See also 4, in four places.

دوّرهُ
2 دوّرهُ دار دور دوره دورة , (K,) inf. n. تَدْوِيرٌ, (S,) He made it مُدَوَّر [i. e. round, meaning both circular and spherical]; (S, K;) as also ↓ ادارهُ. (TA.) ― -b2- See also 4, in two places. ― -b3- [One says also, دوّر الآرَآءَ فِى أَمْرٍ and ↓ ادارها (assumed tropical:) He turned about, or revolved, thoughts, or ideas, or opinions, in his mind, respecting an affair: like as one says, قَلَّبَ الفِكَرَ فَى أَمْرٍ.]

داورهُ
3 داورهُ داور داوره داورة , inf. n. مُدَاوَرَةٌ and دِوَارٌ, He went round about with him; syn. دَارَ مَعَهُ. (M, K.) ― -b2- [And hence, (assumed tropical:) He circumvented him.] Aboo-Dhu-eyb says,
حَتَّى أُتِيحَ لَهُ يَوْمًا بِمَرْقَبَةٍ
ذُو مِرَّةٍ بِدِوَارِ الصَّيْدُ وَجَّاسُ
[Until there was prepared for him, one day, in a watching-place, an intelligent person, acquainted with the circumvention of game]: وجّاس is here made trans. by means of ب because it means the same as عَالِمٌ in the phrase عَالِمٌ بِهِ. (M.) [Or the meaning of the latter hemistich is, a person possessing skill in circumventing game, attentive to their motions and sounds.] ― -b3- داورهُ also signifies (assumed tropical:) He endeavoured to induce him to turn, or incline, or decline; or he endeavoured to turn him by deceit, or guile; عَنِ الأَمْرِ from the thing; and عَلَيْهِ to it; syn. لَاوَصَهُ. (M, K.) It is said in the trad. respecting the night-journey [of Mo- hammad to Jerusalem, and his ascension thence into Heaven], that Moses said to Mohammad, لَقَدْ دَاوَرْتُ بَنِى اـِسْرَائِيلَ عَلَى أَدْنَى مِنْ هٰذَا فَضَعُفُوا [(assumed tropical:) Verily I endeavoured to induce the children of Israel to incline to less than this, and they were unable]: or, accord. to one relation, he said رَاوَدْتُ. (TA.) See also 4. ― -b4- دَاوَرَ الأُمُورَ (tropical:) He sought to find the modes, or manners, of doing, or performing, affairs, or the affairs: (A:) المُدَاوَرَةٌ is like المُعَالَجَةٌ [signifying the labouring, taking pains, applying one's self vigorously, exerting one's self, striving, or struggling, to do, execute, or perform, or to effect, or accomplish, or to manage, or treat, a thing; &c.]. (S, K.) Suheym Ibn-Wetheel says,
أَخُو خَمْسِينَ مُجْتَمِعٌ أَشُدِّى
وَنَجَّدَنِى مُدَاوَرَةُ الشُّؤُونِ
[Fifty years of age, my manly vigour full, and vigorous application to the management of affairs has tried and strengthened me]. (S.)

ادارهُ
4 ادارهُ أدار أداره اـدارة اداره ادارة دارى , (S, M, A, K,) and ↓ دوّرهُ, (M, A, K,) and بِهِ ↓ دَارَ, (M, TA,) and بِهِ ↓ دوّر, (S, K,) and اَدَارَ بِهِ, and ↓ استدار, (M, K,) He, or it, made, or caused, him, or it, to go, move, or turn, round; to circle; to revolve; to return to the place from which he, or it, began to move. (TA.) You say, أَدَارَ العِمَامَةَ عَلَى رَأْسِهِ [He wound the turban round upon his head]. (A.) And ادار الزَّعْفَرَانَ فِى المَآءِ [He stirred round the saffron in the water, in dissolving it]. (A and TA in art. دوم.) And
بِهِ دَوَائِرُ الزَّمَانِ ↓ دَارَتْ
[The revolutions of fortune, or time, made him to turn round from one state, or condition, to another]. (A.) And بِهِ ↓ دِيرَ, and أُدِيرَ بِهِ, (S, A, K,) and عَلَيْهِ ↓ دِيرَ (K,) [the first and second lit. signifying He was made to turn round; by which, as by the third also, is meant] he became affected by a vertigo, or giddiness in the head. (S, * A, * K. [See also 1.]) ― -b2- ادارهُ عَلَى الأَمْرِ He endeavoured [to turn him to the thing, i. e.] to induce him to do the thing: and ادارهُ عَنْهُ he endeavoured [to turn him from it, i. e.] to induce him to leave, or relinquish, it; (T, A;) or i. q. لَاوَصَهُ; as also ↓ دَاوَرَهُ, q. v. (M, K.) ― -b3- اـِدَارَةٌ [the inf. n.] also signifies The giving and taking, from hand to hand, without delay: and agreeably with this explanation is rendered the phrase in the Kur [ii. 282], لِجَارَةٌ حَاضِرَةٌ تُدِيرُونَهَا بَيْنَكُمْ Ready merchandise, which ye give and take among yourselves, from hand to hand, without delay; i. e., not on credit]. (TA.) ― -b4- See also 1: ― -b5- and 2, in two places.

تديّر المَكَانَ
5 تديّر المَكَانَ تدير المكان He took the place as a house, or an abode. (A.) [The ى in this verb takes the place of و, as in دَيْرٌ and اَيْبَةٌ &c.]

استدار
10 استدار استدار ٱستدار [It had, or assumed, a round, or circular, form; it coiled itself, or became coiled; it wound, or wound round;] it was, or became, round. (KL.) You say, استدار القَمَرُ [The moon became round, or full: see also the act. part. n., below]. (A.) And لَفَّتْ ثَوْبًا كَالْعِصَابَةِ عَلَى اسْتِدَارَةِ رَأْسِهَا [She wound a piece of cloth like the fillet upon the round of her head, leaving the crown uncovered]. (Mgh and L and Msb voce مِعْجَرٌ.) ― -b2- See also 1, in six places. ― -b3- And see 4.

دَارٌ
دَارٌ دار داري , [originally دَوَرٌ, as will be seen below, A house; a mansion; and especially a house of a large size, comprising a court; or a house comprising several sets of apartments and a court; (see بَيْتٌ;)] a place of abode which comprises a building, or buildings, and a court, or space in which is no building: (T, M, K:) as also ↓ دَارَةٌ: (M, K:) or the latter is a more special term; (S;) meaning any particular house; the former being a generic term: (MF:) accord. to IJ, it is from دَارَ, aor. يَدُورُ; because of the many movements of the people in it: (M:) it is of the fem. gender: (S, Msb:) and sometimes masc.; (S, K;) as in the Kur xvi. 32, as meaning مَثْوَى, or مَوْضِع, (S,) or as being a gen. n.: (MF:) pl. (of pauc., S) أَدْؤُرٌ and أَدْوُرٌ (S, Msb, K) and آدُرٌ, (Abu-l- Hasan, AAF, Msb, K,) formed by transposition, (Msb,) [for أَوْدُرٌ,] and أَدْوَارٌ (T, K) and أَدْيَارٌ (T) and أَدْوِرَةٌ, (T, K,) and (of mult., S) دِيَارٌ, (S, Msb, K,) like as جِبَالٌ is pl. of جَبَلٌ, (S,) and دِوَارٌ (T) and دِيَارَةٌ (M, K) and دُورٌ, (T, S, M, Msb,) like as أُسْدٌ is pl. of أَسَدٌ, (S,) and دِيرَانٌ (T, M, K) and دُورَانٌ (T, K) and دِيَرٌ and دِيَرَةٌ, (T,) and [quasi-pl. n.] ↓ دَارَةٌ, and [pl. pl.] دِيَارَاتٌ [pl. of دِيَارٌ] and دُورَاتٌ [pl. of دُورٌ], (M, K,) and [pl. of دَارَةٌ] دَارَاتٌ. (T.) The dim. is ↓ دُوَيْرَةٌ. (Har p. 161.) [Hence, دَارُ الضَرْبِ The mint: &c.] ― -b2- Also Any place in which a people have alighted and taken up their abode; an abode; a dwelling. (T, Mgh.) Hence the present world is called دَارُ الفَنَآءِ [The abode of perishableness; or the perishable abode]: and the world to come, دَارُ البَقَآءِ [The abode of everlastingness; or the everlasting abode]; and دَارُ القَرَارِ [The abode of stability; or the stable abode]; and دَارُ السَّلَامِ [The abode of peace, or of freedom evil]. (T.) [And hence, دَارُ الحَرْبِ: see حَرْبٌ.] [Hence, also,] دَارٌ is applied to A burial-ground. (Nh from a trad.) ― -b3- [And hence,] اِسْتَأْذِنْ عَلَى رَبِّى فِى دَارِهِ [Ask thou permission for me to go in to my Lord] in his Paradise. (TA from a trad. respecting intercession.) ― -b4- And سَأُرِيكُمْ دَارَ الفَاسِقِينَ, in the Kur [vii. 142, I will show you the abode of the transgressors], meaning Egypt: or, accord. to Mujلhid, the abode to which the transgressors shall go in the world to come. (TA.) ― -b5- [Hence, also,] دَارٌ signifies i. q. بَلَدٌ [A country, or district: or a city, town, or village]. (Mgh, K.) ― -b6- And, with the art. ال, [El-Medeeneh;] the City of the Prophet. (K.) ― -b7- And hence, (TA,) دَارٌ also signifies (tropical:) A tribe; syn. قَبِيلَةٌ: (A, K:) for أَهْلُ دَارٍ: (TA:) as also ↓دَارَةٌ: (K:) pl. of the former, دُورٌ. (A, Msb.) You say, مَرَّتْ بِنَا دَارُ بَنِى فُلَانٍ (tropical:) The tribe of the sons of such a one passed by us. (A.) And in the same sense دار is used in a trad. in which it is said that there remained no دار among which (فِيهَا) a mosque had not been built. (TA.) -A2- Mtr states that it is said to signify also A year; syn. حَوْلٌ; and if this be correct, which he does no hold to be the case, it is from الدَّوَرَانُ, like as حَوْلٌ is from الحَوَلَانُ: or, as some say, i. q. دَهْرٌ [as meaning a long time, or the like]. (Har p. 350.) -A3- And الدَّارُ is the name of A certain idol. (Msb, K.) -A4- [دار and دير explained by Freytag as meaning “ Medulla liquida in ossibus ” are mistakes for رَارٌ and رَيْرٌ.]

دَوْرٌ
دَوْرٌ دار دور an inf. n. of دَارَ. (S, M, &c.) ― -b2- [Hence, The circumference of a circle: see تَكْسِيرٌ.] ― -b3- And A turn, or twist, of a turban, (T, A,) and of a rope, or any other thing: (T:) pl. أَدْوَارٌ. (A.)

دَيْرٌ
دَيْرٌ دير , originally with و; (T, S;) or originally thus, with ى, (M, [and so accord. to the place in which it is mentioned in the A and Msb and K,]) as appears from the occurrence of the ى in its pl. and in the derivative دَيَّارٌ, for if the ى were in this case interchangeable with و it would occur in other derivatives; (M;) [or this is not a valid reason, for دَيَّارٌ is held by J to be originally دَيْوَارٌ, i. e. of the measure فَيْعَالٌ; and ISd himself seems in one place to express the same opinion; in like manner as دَيُّورٌ is held by the latter to be originally دَيْوُورٌ; and تَدَيَّرَ is evidently altered from تَدَوَّرَ;] A convent, or monastery, (خان,) of Christians: (M, K:) and also the صَوْمَعَة [i. e. cloister, or cell,] of a monk: (A:) the pl. is أَدْيَارٌ (S, M, K) and دُيُورَةٌ. (Msb.) ― -b2- [Hence,] رأْسُ الدَّيْرِ [lit. The head of the convent or monastery] is an appellation given to (tropical:) Any one who has become the head, or chief, of his companions. (IAar, S, A, K.)

دَارَةٌ
دَارَةٌ دار داره دارة : see دَائِرَةٌ, in two places. [Hence,] دَارَةٌ القَمَرِ The halo (هَاَلة) of the moon; (S, A, Msb, * K;) as also ↓ دَوَّارَة: (K * and TA in art. حلق:) pl. دَارَاتٌ. (Msb.) Dim. ↓ دُوَيْرَةٌ. (Har p. 609.) One says, فُلَانٌ وَجْهُهُ مِثْلُ دَارَةِ القَمَرِ [Such a one's face is like the halo of the moon]. (TA.) And الاـِسْلَامِ حَتَّى يَخْرُجَ القَمَرُ مِنْ ↓ لَا تَخْرُجْ عَنْ دَائِرَةِ دَارَتِهِ [Go not thou forth from the circle of ElIslلm until the moon go forth from its halo]. (A.) ― -b2- Also A round space of sand; (K;) as also ↓ دَيّرَةٌ, incorrectly written in the K ↓ دِيرَة (TA) [and in some copies دَيْرَة]; and ↓ تَدْوِرَةٌ: pl. of the first دَارَاتٌ and دُورٌ: (K:) and pl. [or rather coll. gen. n.] of the second ↓ دَيِّرٌ: (TA:) or دَارَةٌ signifies, accord. to As, a round tract of sand with a vacancy in the middle; as also ↓ دُورَةٌ, or, as others say, ↓ دَوْرَةٌ, and ↓ دَوَّارَةٌ and ↓ دَيِّرَةٌ; and sometimes people sit and drink there. (T.) ― -b3- And Any wide space of land among mountains: (K:) it is reckoned among productive low lands: (AHn:) or a plain, or soft, tract of land encompassed by mountains: (A:) or a wide and plain space of land so encompassed: (As:) or i. q. بُهْرَةٌ, except that this is always plain, or soft, whereas a دارة may be rugged and plain, or soft: (Aboo-Fak'as, Kr:) or any clear and open space among sands. (TA.) ― -b4- And Any place that is surrounded and confined by a thing. (T, A.) ― -b5- See also دَارٌ, in three places. -A2- دَارَةُ, determinate, (M, K,) and imperfectly decl., (M,) Calamity, or misfortune. (Kr, M, K.)

دَوْرَةٌ
دَوْرَةٌ دار دور دوره دورة : see دَارَةٌ: -A2- and see also دَائِرَةٌ.

دُورَةٌ
دُورَةٌ دار دور دوره دورة : see دَارَةٌ.

دِيرَةٌ
دِيرَةٌ دار دير ديره ديرة : see دَارَةٌ.

دَارِىٌّ
دَارِىٌّ دار دارى داري داريي A man (A) who keeps to his house; (M, K;) who does not quit it, (M, A,) nor seek sustenance; (M;) as also ↓ دَارِيَّةٌ. (K.) ― -b2- And hence, (S,) (assumed tropical:) A possessor of the blessings, comforts, or conveniences, of life: (S, K:) pl. دَارِيُّونَ. (S.) ― -b3- Also A camel, or sheep or goat, that remains at the house, not going to pasture: fem. with ة: (A:) or a camel that remains behind in the place where the others lie down; (M, K;) and so a sheep or goat. (M.) ― -b4- See also دَيَّارٌ. -A2- A sailor that has the charge of the sail. (M, K.) -A3- A seller of perfumes: so called in relation to Dلreen, (S, A, K,) a port of ElBahreyn, in which was a market whereto musk used to be brought from India. (S, K.) It is said in a trad., مَثَلُ الجَلِيسِ الصَّالِحِ مَثَلُ الدَّارِىِّ اـِنْ لَمْ يُحْذِكَ مِنْ عِطْرِهِ عَلِقَكَ مِنْ رِيحِهِ [The similitude of the righteous companion who sits and converses with one is that of the seller of perfumes: if he give not to thee of his perfume, somewhat of his sweet odour clings to thee]. (S.)

دُورِىٌّ
دُورِىٌّ دار دور دورى دوري دوريي : see دَيَّارٌ.

دَارِيَّةٌ
دَارِيَّةٌ دار داري داريه دارية : see دَارِىٌّ.

دَيْرَانِىٌّ
دَيْرَانِىٌّ ديرانى ديراني (anomalous [as a rel. n. from دَيْرٌ], M) and ↓ دَيَّارٌ The master, (صَاحِب, S, M, K,) or an inhabitant, (T, A,) of a دَيْر [i. e. convent, or monastery]. (T, S, M, A, K.)

دَوَارٌ
دَوَارٌ دوار : see the next paragraph, in three places.

دُوَارٌ
دُوَارٌ دوار A vertigo, or giddiness in the head; (S, * A, * K;) as also ↓ دَوَارٌ. (M, K.) -A2- Also, and ↓ دَوَارٌ, (S,) or الدُّوَارُ and ↓ الدَّوَارُ, (T, M, K,) and (but less commonly, TA) ↓ الدُّوَّارُ and ↓ الدَّوَّارُ, (M, K,) A certain idol, (T, S, M, K,) which the Arabs set up, and around it they made a space, (T,) round which they turned, or circled: (T, M:) and the same name they applied to the space above mentioned: (T, M:) it is said that they thus compassed it certain weeks, like as people compass the Kaabeh: (MF:) or certain stones around which they circled, in imitation of people compassing the Kaabeh. (IAmb.) Imra-el- Keys says,
عَذَارَى دُوَارٍ فِى مُلَآءٍ مُذَيَّلِ
[Virgins making the circuit of Duwلr, in long-skirted garments of the kind called مُلَآء]: (S:) likening a herd of [wild] cows to damsels thus occupied and attired, alluding to the length of their tails. (TA.) ↓ الدُّوَّارُ and ↓ الدَّوَّارُ also signify The Kaabeh. (Kr, M, K.) And ↓ دُوَّارٌ (Th, M, [not دُوَّارَةٌ, as is implied in the K,]) A circling tract (↓ مُسْتَدَار) of sand, around which go the wild animals: (Th, M, K:) a poet says,
بِدُّوَارِ نِهْى ذِى عَرَارٍ وَحُلَّبِ
[In the sandy tract around a pool of water left by a torrent, containing plants of the kinds called 'arلr and hullab]. (Th, M.)

دُوَيْرَةٌ
دُوَيْرَةٌ دويره دويرة : see دَارٌ and دَارَةٌ, of each of which it is the dim.

دَيِّرٌ
دَيِّرٌ دير : see دَاَرةٌ.

دَيِّرَةٌ
دَيِّرَةٌ دار دير ديره ديرة : see دَاَرةٌ, in two places: -A2- and see also دَائِرَةٌ.

دَوَّارٌ
دَوَّارٌ دوار [Turning round, circling, or revolving,] applied to the firmament, or celestial orb. (A.) ― -b2- Applied likewise to time, or fortune; (M, K;) as also ↓ دَوَّارِىٌّ, (S, M, A, K,) which is said to be a rel. n., but is not so accord. to AAF, though having the form thereof, like كُرْسِىٌّ, (M,) the ى being a corroborative: (Msb voce وَحْشِىٌّ:) thus in the saying,
↓ وَالدَّهْرُ بِالْاـِنْسَانِ دَوَّارِىُّ
(S, M, * A, * K, *) occurring in a poem of El-'Ajjلj, (S,) and دَوَّارٌ, (M, K,) i. e. And time, or fortune, turns man about from one state, or condition, to another: (S, M, * A, K: *) or turns him about much. (Msb in art. وحش.) -A2- See also دُوَارٌ, in two places.

دُوَّارٌ
دُوَّارٌ دوار : see دُوَارٌ, in three places.

مَا بِالدَّارِ دَيَّارٌ
مَا بِالدَّارِ دَيَّارٌ ما بالدار ديار , (S, M, A, K,) originally دَيْوَارٌ, of the measure فَيْعَالٌ, (S,) and ↓ دُورِىٌّ, (S, M, K,) and ↓ دَيِّورٌ, (M, K,) in which a و is changed into ى, (M,) [ديّور being originally دَيْوُورٌ,] and ↓ دَارِىٌّ, There is not in the house any one: (S, M, K:) the broken pl. of دَيَّارٌ and دَيُّورٌ is دَوَاوِيرُ; the و being unchanged because of its distance from the end of the word. (M.) ISd says, in the عَوِيص, that Yaakoob has erred in asserting ديّار to be used only in negative phrases; for Dhu-r-Rummeh uses it in an affirmative phrase. (MF.) ― -b2- See also دَيْرَانِىٌّ.

دَيُّورٌ
دَيُّورٌ ديور : see the next preceding paragraph.

دَوَّارَةٌ
دَوَّارَةٌ دوار دواره دوارة : see دَارَةٌ, in two places: ― -b2- and see also دُوَّارَةٌ, in two places: ― -b3- and دَائِرَةٌ. ― -b4- Also [or perhaps ↓ دُوَّارَةٌ] The pieces of wood which the water turns so as to make the mill turn with their turning. (Mgh.) ― -b5- And A pair of compasses. (T, K, * TA.)

دُوَّارَةٌ
دُوَّارَةٌ دوار دواره دوارة and ↓ دَوَّارَةٌ, of the head, A round part or portion. (M, K.) ― -b2- And of the belly, What winds, or what has, or assumes, a coiled, or circular, form, (مَا تَحَوَّى, [so in the M and L, in the K مايَحْوِى, which is evidently a mistake,]) of the guts, or intestines, of a sheep or goat. (M, L, K. *) ― -b3- Accord. to IAar, (T,) ↓ دَوَّارَةٌ and فَوَّارَةٌ are applied to Anything [round] that does not move nor turn round: and دُوَّارَةٌ and فُوَّارَةٌ to a thing that moves and turns round. (T, K, TA.) ― -b4- See also دَوَّارَةٌ.

دَوَّارِىٌّ
دَوَّارِىٌّ دوار دوارى دواري دواريي : see دَوَّارٌ, in two places.

دَائِرَةٌ
دَائِرَةٌ ذ , in which the ة is added for the purpose of transferring the word from the category of epithets to that of substs, and as a sign of the fem. gender, ('Inلyeh,) The circuit, compass, ambit, or circumference, of a thing; (T, K, TA;) as in the phrases دَائِرَةُ الحَافِرِ the circuit of, or what surrounds, the solid hoof, (TA,) or the circuit of hair around the solid hoof, (T,) and دَائِرَةُ الوَجْهِ the circuit of the face, or the parts around the face; (TA;) and ↓ دَارَةٌ signifies the same: (K:) pl. of the former دَوَائِرُ; and of the latter دَارَاتٌ. (TA.) [Hence one says, هٰذَا أَوْسَعُ دَائِرَةً مِنْ ذَاكَ, meaning (assumed tropical:) This is wider in compass, or more comprehensive, than that. See also 10, third sentence.] ― -b2- A ring: (M, K:) or the like thereof; a circle: and a round thing: as also ↓ دَارَةٌ; pl. as above. (T.) See an ex. voce دَارَةٌ. ― -b3- The circular, or spiral, curl of hair upon the crown of a man's head: (T, M, K:) or the place of the دُؤَابَة. (IAar, M, K.) Hence the prov., مَا اقْشَعَرَّتْ لَهُ دَائِرَتِى [The circular, or spiral, curl of hair upon the crown of my head did not stand erect on account of him]: said of him who threatens thee with a thing but does not harm thee. (M.) ― -b4- [What is called, in a horse, A feather; or portion of the hair naturally curled or frizzled, in a spiral manner or otherwise]: pl. دَوَائِرُ. (T, S, Msb.) In a horse are eighteen دوائر, (AO, T, S,) which are distinguished by different names, as القَهْعَةُ and القَالِعُ and النَّاخِسُ and اللَّطَاةُ [&c.]. (AO, T.) ― -b5- The round thing [or depression] (T) that is beneath the nose, (T, K,) which is likewise called نُونَةٌ; (T;) as also ↓ دَوَّارَةٌ (T, K) and ↓ دَيِّرَةٌ. (T.) [But the دَائِرَة in the middle of the upper lip is The small protuberance termed حِثْرِمَةٌ, q. v.] -A2- A turn of fortune: (AO:) and especially an evil accident; a misfortune; a calamity; (A, * TA;) as also ↓ دَوْرَةٌ: (TA:) defeat; rout: (S, K:) slaughter: death: (TA:) pl. as above. (A, Msb, &c.) You say, دَارَتْ عَلَيْهِمُ الدَّوَائِرُ Calamities befell them. (M.) And hence, دَائِرَةُ السُّوْءِ [and السَّوْءِ, in the Kur ix. 99 and xlviii. 6,] (S, Msb) Calamity which befalls and destroys. (Msb. [See also art. سوأ.]) -A3- Also A piece of wood which is stuck in the ground in the middle of a heap of wheat in the place where it is trodden, around which the bulls or cows turn. (TA.)

تَدْوِرَةٌ
تَدْوِرَةٌ دار دور تدوره تدورة : see دَارَةٌ. ― -b2- Also i. q. مَجْلِسٌ [A sittingplace, &c.]. (Seer, M.)

مَدَارٌ
مَدَارٌ مدار مدرى an inf. n. of دَارَ. (Lth, T.) -A2- And also, as a proper subst., (T,) The axis of the firmament, or celestial orb, [&c.] (T, A.) ― -b2- [And hence, (assumed tropical:) The point upon which a question, or the like, turns. Pl. مَدَارَاتٌ.]

مُدَارٌ
مُدَارٌ مدار مدرى : see مُدَوَّرٌ: ― -b2- and see what next follows.

هُوَ مَدُورُ بِهِ
هُوَ مَدُورُ بِهِ هو مدور به هو مدور بة and به ↓ مُدَارٌ [He is affected by a vertigo, or giddiness in the head: see 4]. (A.)

مُدَارَةٌ
مُدَارَةٌ مدار مداره مدارة مدره A skin made round, and sewed, (S, K,) in the form of a bucket, (S,) with which one draws water. (S, K.) A rلjiz says,
لَايَسْتَقِى فِى النَّزَحِ المَضْفُوفِ
اـِلَّا مُدَارَاتُ الغُرُوبِ الجُوفِ
[Nothing will draw water in a well of which most of the water has been exhausted, to which many press to draw, except the kind of buckets made of a round piece of skin, of ample capacity]: i. e. one cannot draw water from a small quantity but with wide and shallow buckets: but some say that مدارات should be مداراة, from المُدَارَاةُ فِى الأُمُورِ; holding it to be for بِمُدَارَاةِ الدِّلَآءِ; and reading لَا يُسْتَقَى. (S, TA.) ― -b2- Also A garment of the kind called اـزَار figured (K, TA) with sundry circles: pl. مُدَارَاتٌ. (TA.)

مُدْوَرَةٌ
مُدْوَرَةٌ مدور مدوره مدورة , thus preserving its original form, (K,) not having the و changed into ا, (TA,) [in the CK, erroneously, مُدَوَّرَة,] She-camels which the pastor goes round about and milks. (K.)

مُدَوَّرٌ
مُدَوَّرٌ مدور and ↓ مُدَارٌ [Made round, meaning both circular and spherical; rounded; and simply round: the former word is the more common: of the latter, see an ex. in a verse cited voce يَلَبٌ: and see also مُسْتَدِيرٌ].

مُسْتَدَارُ
مُسْتَدَارُ مستدار [a noun of place and of time from اِسْتَدَارَ, agreeably with a general rule]: see دُوَارٌ.

مُسْتَدِيرٌ
مُسْتَدِيرٌ مستدير [Having, or assuming, a round, or circular, form; round, or circular: see also مُدَوَّرٌ]. You say قَمَرٌ مُسْتَدِيرٌ مُسْتَنِيرٌ [A round, or full, shining moon]. (A. [Accord. to the TA, the latter epithet is added as an explicative of the former; but this I think an evident mistake.])

### Türkçe

**دَارَ**
1 **دَارَ** دار داري, muzâri‘ **يَدُورُ**, mastar ismi **دَوْرٌ** ve **دَوَرَانٌ** (S, M, A, Msb, K) ve **دُؤُورٌ** (M) ve **مَدَارٌ**; (Lth, T;) ve ↓ **استدار**; (M, A, Msb, K;) ve ↓ **ادار**; (M;) O, yahut o (şey), döndü; hareket etti; yahut dönerek dolaştı; daire çizdi; döndü (revolve etti); hareket etmeye başladığı yere geri döndü. (TA.) ― -b2- Sen dersin ki, **دَارُوا حَوْلَهُ** ve ↓ **استداروا**: Onun etrafında döndüler: (A:) ve **دار حَوْلَ البَيْتِ** ve ↓ **استدار**: Evin [yahut Kâbe’nin] etrafında döndü. (Msb.) Z ve başkaları **داربِالبَيْتِ** ibaresini hoş görmezler; [ki bu, **دار حَوْلَهُ** ile aynı mânada kullanılmış görünür;] **طَافَ بِالبَيْتِ** ibaresini tercih ederler; **دار بَالدُّوَارِ** ibaresi sebebiyle; bu, **الدُّوَار** denilen devrede, aynı adla anılan puta dair, “dolaşıp durdu” mânasına gelir. (TA.) [**بِهِ** ↓ **استدار** çoğunlukla “Onu kuşattı; çevreledi; ihata etti” mânasına gelir.] ― -b3- [Sen ayrıca dersin ki, **دار بَيْنَهُمْ**: O (bir şey; meselâ bir şarap kadehi) onların arasında dolaştı; elden ele geçti. Ve] **دار الفَلَكُ فِى مَدَارِهِ**: [Felek, yahut gök küresi, kendi mihveri üzerinde döndü]: (A:) **دَوَرَانُ الفَلَكِ** feleğin muhtelif kısımlarının ardışık, kesintisiz hareketlerini ifade eder. (Msb.) ― -b4- Bundan dolayı şu söz söylenir: **دَارَتِ المَسْأَلَةُ**, [mastar ismi **دَوْرٌ**:] Mesele bir daire teşkil etti; onun önermelerinden biri, ispat için, kendisinden sonra gelene dayanır; belki bu da bir başkasına; böylece devam eder; ve sonraki yahut sonuncu, ilkinin kabulüne dayanır. (Msb.) [Ve aynı şekilde, **دار**, mastar ismi **دَوْرٌ**, “O, dairevî bir istidlâl yaptı” mânasına gelir.] ― -b5- Bir hadiste şöyle denilmiştir: ↓ **اـِنَّ الزَّمَانَ قَدِ اسْتَدَارَ كَهَيْئَتِهِ يَوْمَ خَلْقِ اللّٰهِ السَّمٰوَاتِ وَ الأَرْضَ** [Şüphesiz zaman, Allah’ın gökleri ve yeri yarattığı günkü hâlinin benzerine dönüp geldi: bu, Muhammed tarafından, Arapların kamerî yıllarını şemsî yıla eksik biçimde uydurdukları, araya ay ekleme uygulamasını yasakladıktan sonra söylenmiştir.] (TA.) Ve kişi der ki, **دَارَتِ الأَيَّامُ**: [Günler sıralarıyla dönüp geldi]. (S ve Msb ve K, madde **دول**’de.) Ve **يَوْمٌ لَا يَدُورُ فِى شَهْرِهِ**: [Ayı içinde yeniden dönüp gelmeyen bir haftanın günü: son çarşamba vb. gibi]. (Mujلhid, TA, **دُبَارٌ** maddesinde [bk.].) [Ve **دار** bir olay hakkında, “vuku buldu; meydana geldi” mânasında söylenir. Bir örneğe **اذ** maddesinde zikredilen bir beyitte bak.] ― -b6- **داربِهِ**: Onunla birlikte dönüp durdu; yerin ve denizin, [görünüşte] baş dönmesi yahut başta sersemlik sebebiyle hasta olan bir kimseyle yaptığı gibi. (L, **ميد** maddesinde. [4’e de bak.]) ― -b7- Kişi ayrıca der ki, **بِمَا فِى** ↓ **استدار قَلْبِى** (mecaz:) Kalbimde olanı kavradı [sanki onu kuşatmış gibi]. (A.) ― -b8- Ve **فُلَانٌ يَدُورُ عَلَى أَرْبَعِ نِسْوَةٍ** (mecaz:) Filân kimse, hükmü ve gözetimi dairesi içinde dört eşe yahut kadına sahiptir. (A.) Ve **فُلَانٌ يَدُورُ حَوْلَ فُلَانَةَ وَيُجَمِّشُهَا** (mecaz:) [Filân erkek, hükmü ve gözetimi içinde filân kadına sahiptir; onunla oynaşır; cilveleşir; şuhça davranır; yahut onunla âşıkâne konuşur]. (A ve TA, **حوض** maddesinde.) Ve **أَنَا أَدُ)??( حَوْلَ ذٰلِكَ الأَمْرِ** (mecaz:) [Ben, o şey yahut iş, benim kuşatmam, yahut kudretim ve gözetimim içindedir]. (S ve A, **حوض** maddesinde.) -A2- 4’e de bak; dört yerde.

**دوّرهُ**
2 **دوّرهُ** دار دور دوره دورة, (K,) mastar ismi **تَدْوِيرٌ**, (S,) Onu **مُدَوَّر** yaptı [yani yuvarlak; hem dairesel hem küresel mânasında]; (S, K;) ve ayrıca ↓ **ادارهُ**. (TA.) ― -b2- 4’e de bak; iki yerde. ― -b3- [Kişi ayrıca der ki, **دوّر الآرَآءَ فِى أَمْرٍ** ve ↓ **ادارها** (farz edilen mecaz:) Bir iş hakkında, düşünceleri, fikirleri, yahut görüşleri zihninde evirip çevirdi; tıpkı kişinin **قَلَّبَ الفِكَرَ فَى أَمْرٍ** demesi gibi.]

**داورهُ**
3 **داورهُ** داور داوره داورة, mastar ismi **مُدَاوَرَةٌ** ve **دِوَارٌ**, Onunla birlikte dolaştı; eş anlamlısı **دَارَ مَعَهُ**. (M, K.) ― -b2- [Ve bundan dolayı, (farz edilen mecaz:) Ona hileyle dolandı.] Ebû-Ḏu-eyb der ki,
حَتَّى أُتِيحَ لَهُ يَوْمًا بِمَرْقَبَةٍ
ذُو مِرَّةٍ بِدِوَارِ الصَّيْدُ وَجَّاسُ
[Ta ki bir gün, bir gözetleme yerinde, ona, zeki bir kimse, avın çevresinde dolanmayı bilen, **وَجَّاسُ** (hazırlandı)]: burada **وجّاس** kelimesi, **عَالِمٌ بِهِ** ibaresindeki **عَالِمٌ** ile aynı mânaya geldiği için, **ب** vasıtasıyla müteaddî kılınmıştır. (M.) [Yahut ikinci mısraın mânası: avı dolanma hususunda maharet sahibi, onların hareketlerine ve seslerine dikkat eden bir kimse.] ― -b3- **داورهُ** ayrıca (farz edilen mecaz:) Onu dönmeye, yahut meyletmeye, yahut vazgeçmeye sevk etmeye çalıştı; yahut onu aldatma yahut hile ile döndürmeye çalıştı; **عَنِ الأَمْرِ**: şeyden; ve **عَلَيْهِ**: ona; eş anlamlısı **لَاوَصَهُ**. (M, K.) Muhammed’in gece yolculuğu [Kudüs’e, ve oradan göğe yükselişi] hakkında rivayet edilen hadiste, Mûsâ’nın Muhammed’e şöyle dediği nakledilir: **لَقَدْ دَاوَرْتُ بَنِى اـِسْرَائِيلَ عَلَى أَدْنَى مِنْ هٰذَا فَضَعُفُوا** [(farz edilen mecaz:) Şüphesiz ben, İsrailoğullarını bundan daha aza meyletmeye sevk etmeye çalıştım da güç yetiremediler]: yahut bir rivayete göre, **رَاوَدْتُ** dedi. (TA.) 4’e de bak. ― -b4- **دَاوَرَ الأُمُورَ** (mecaz:) İşleri, yahut işleri yapmanın tarzlarını, usullerini aradı: (A:) **المُدَاوَرَةٌ**, **المُعَالَجَةٌ** gibidir [işlemek, zahmet etmek, gayretle yönelmek, çabalamak, uğraşmak, bir şeyi yapmak, icra etmek, gerçekleştirmek, yönetmek, ele almak vb. mânalarında]. (S, K.) Suheym İbn-Wetheel der ki,
أَخُو خَمْسِينَ مُجْتَمِعٌ أَشُدِّى
وَنَجَّدَنِى مُدَاوَرَةُ الشُّؤُونِ

[Erkeklik kuvvetim tam, elli yaşında; ve işlerin idaresine kuvvetli sarılma beni denemiş ve güçlendirmiştir]. (S.)

**ادارهُ**
4 **ادارهُ** **أدار** **أداره** **اـدارة** **اداره** **ادارة** **دارى** , (S, M, A, K,) ve ↓ **دوّرهُ**, (M, A, K,) ve بِهِ ↓ **دَارَ**, (M, TA,) ve بِهِ ↓ **دوّر**, (S, K,) ve **اَدَارَ بِهِ**, ve ↓ **استدار**, (M, K,) O, yahut o (şey), onu, yahut onu (şeyi), yuvarlakça gitmeye, hareket etmeye, yahut dönmeye; daire çizmeye; dönüp durmaya; hareket etmeye başladığı yer(e) geri dönmeye, yaptı yahut sebep oldu. (TA.) Sen dersin ki, **أَدَارَ العِمَامَةَ عَلَى رَأْسِهِ** [O, sarığı başının üzerine doladı]. (A.) Ve **ادار الزَّعْفَرَانَ فِى المَآءِ** [O, onu çözmekte iken safranı su içinde çevirdi]. (A ve TA, md. **دوم**’da.) Ve

بِهِ دَوَائِرُ الزَّمَانِ ↓ **دَارَتْ**
[Zamanın (yahut talihin) devreleri onu bir hâlden, yahut durumdan, diğerine döndürdü]. (A.) Ve بِهِ ↓ **دِيرَ**, ve **أُدِيرَ بِهِ**, (S, A, K,) ve عَلَيْهِ ↓ **دِيرَ** (K,) [birinci ve ikinci lafzen “döndürülmüş oldu” mânasına gelmekte olup; bununla, üçüncüsüyle de olduğu gibi, kastedilen] başta bir baş dönmesi, yahut sersemlik ile etkilenmiş oldu. (S, A, K. [Bkz. ayrıca 1.]) ― -b2- **ادارهُ عَلَى الأَمْرِ** O, [onu şeye döndürmeye, yani] onu o şeyi yapmaya sevk etmeye çalıştı: ve **ادارهُ عَنْهُ** o, [onu ondan döndürmeye, yani] onu onu bırakmaya, yahut terk etmeye sevk etmeye çalıştı; (T, A;) yahut **لَاوَصَهُ** ile aynı mânadadır; bunun gibi ↓ **دَاوَرَهُ**, bkz. (M, K.) ― -b3- **اـِدَارَةٌ** [mastarı] ayrıca, gecikmeksizin elden ele verme ve alma mânasına gelir: ve bu açıklamaya uygun olarak Kur’ân’daki [ii. 282] ibare şöyle tercüme edilir: **لِجَارَةٌ حَاضِرَةٌ تُدِيرُونَهَا بَيْنَكُمْ** Aranızda gecikmeksizin elden ele verip aldığınız hazır ticaret malı; yani veresiye değil]. (TA.) ― -b4- Bkz. ayrıca 1: ― -b5- ve 2, iki yerde.

**تديّر المَكَانَ**
5 **تديّر المَكَانَ** **تدير المكان** O, yeri bir ev, yahut bir mesken edindi. (A.) [Bu fiildeki **ى**, **و**’nun yerini alır; **دَيْرٌ** ve **اَيْبَةٌ** vb. gibi.]

**استدار**
10 **استدار** **استدار** **ٱستدار** [Yuvarlak, yahut dairesel bir şekil aldı; kendi kendine kıvrıldı, yahut kıvrılmış oldu; dolandı, yahut dolandı durdu;] yuvarlak oldu, yahut yuvarlaklaştı. (KL.) Sen dersin ki, **استدار القَمَرُ** [Ay yuvarlaklaştı, yahut dolunay oldu: aşağıda ism-i fâile de bak]. (A.) Ve **لَفَّتْ ثَوْبًا كَالْعِصَابَةِ عَلَى اسْتِدَارَةِ رَأْسِهَا** [O, başının yuvarlağı üzerine, tepeyi açık bırakarak, bir bez parçasını sargı gibi doladı]. (Mgh ve L ve Msb, md. **مِعْجَرٌ**.) ― -b2- Bkz. ayrıca 1, altı yerde. ― -b3- Ve bkz. 4.

**دَارٌ**
**دَارٌ** **دار** **داري** , [aslında **دَوَرٌ**; aşağıda görüleceği üzere,] bir ev; bir konak; ve özellikle, avluyu ihtiva eden büyükçe bir ev; yahut birkaç daire takımını ve bir avluyu ihtiva eden bir ev; (bkz. **بَيْتٌ**;)] bir bina, yahut binalar, ve bir avlu, yahut içinde bina bulunmayan bir boşluğu ihtiva eden bir ikamet yeri: (T, M, K:) bunun gibi ↓ **دَارَةٌ**: (M, K:) yahut ikincisi daha hususî bir terimdir; (S;) herhangi belirli bir ev mânasına gelir; birincisi ise cins ismidir: (MF:) IJ’ye göre, **دَارَ**’dan, muzârîsi **يَدُورُ**; çünkü içinde insanların çokça hareketleri sebebiyledir: (M:) müennestir: (S, Msb:) ve bazen müzekker; (S, K;) Kur’ân’da xvi. 32’de olduğu gibi, **مَثْوَى** yahut **مَوْضِع** mânasında, (S,) yahut bir cins ismi olması itibarıyla: (MF:) cem‘i (azlık için, S) **أَدْؤُرٌ** ve **أَدْوُرٌ** (S, Msb, K) ve **آدُرٌ**, (Abu-l- Hasan, AAF, Msb, K,) takdim-te’hir ile yapılmış, (Msb,) [**أَوْدُرٌ** yerine,] ve **أَدْوَارٌ** (T, K) ve **أَدْيَارٌ** (T) ve **أَدْوِرَةٌ**, (T, K,) ve (çokluk için, S) **دِيَارٌ**, (S, Msb, K,) tıpkı **جِبَالٌ**’ın **جَبَلٌ**’in cem‘i olması gibi, (S,) ve **دِوَارٌ** (T) ve **دِيَارَةٌ** (M, K) ve **دُورٌ**, (T, S, M, Msb,) tıpkı **أُسْدٌ**’ün **أَسَدٌ**’in cem‘i olması gibi, (S,) ve **دِيرَانٌ** (T, M, K) ve **دُورَانٌ** (T, K) ve **دِيَرٌ** ve **دِيَرَةٌ**, (T,) ve [cem‘e benzer isim] ↓ **دَارَةٌ**, ve [cem‘in cem‘i] **دِيَارَاتٌ** [**دِيَارٌ**’un cem‘i] ve **دُورَاتٌ** [**دُورٌ**’un cem‘i], (M, K,) ve [**دَارَةٌ**’nın cem‘i] **دَارَاتٌ**. (T.) Tasğîri ↓ **دُوَيْرَةٌ**’dir. (Har s. 161.) [Bundan: **دَارُ الضَرْبِ** Darphane: vb.] ― -b2- Ayrıca, bir kavmin konup ikamet ettiği herhangi bir yer; bir ikametgâh; bir mesken. (T, Mgh.) Bundan dolayı, şimdiki dünya **دَارُ الفَنَآءِ** [yok oluculuğun ikametgâhı; yahut yok olucu ikametgâh] diye adlandırılır: ve gelecek dünya, **دَارُ البَقَآءِ** [bekânın ikametgâhı; yahut bâkî ikametgâh]; ve **دَارُ القَرَارِ** [sebatın ikametgâhı; yahut sabit ikametgâh]; ve **دَارُ السَّلَامِ** [selâmetin ikametgâhı, yahut kötülükten âzâdelik ikametgâhı]. (T.) [Ve bundan: **دَارُ الحَرْبِ**: bkz. **حَرْبٌ**.] [Bundan, ayrıca,] **دَارٌ**, bir kabristana da uygulanır. (Nh, bir rivayetten.) ― -b3- [Ve bundan,] **اِسْتَأْذِنْ عَلَى رَبِّى فِى دَارِهِ** [Rabbimin, onun **دَار**’ında, benim için içeri girmeye izin istemen] onun Cennet’indedir. (TA, şefaatle ilgili bir rivayetten.) ― -b4- Ve Kur’ân’da **سَأُرِيكُمْ دَارَ الفَاسِقِينَ**, [vii. 142, size fâsıkların **دَار**’ını göstereceğim], Mısır mânasınadır: yahut Mujلhid’e göre, fâsıkların âhirette gidecekleri **دَار**. (TA.) ― -b5- [Bundan, ayrıca,] **دَارٌ**, **بَلَدٌ** ile aynı mânaya gelir [bir ülke, yahut bölge: yahut bir şehir, kasaba, yahut köy]. (Mgh, K.) ― -b6- Ve, tarif edatı **ال** ile, [El-Medîne;] Peygamber’in Şehri. (K.) ― -b7- Ve bundan, (TA,) **دَارٌ** ayrıca (mecazen:) bir kabile; eş anlamlısı **قَبِيلَةٌ**: (A, K:) çünkü **أَهْلُ دَارٍ**: (TA:) bunun gibi ↓**دَارَةٌ**: (K:) birincinin cem‘i **دُورٌ**. (A, Msb.) Sen dersin ki, **مَرَّتْ بِنَا دَارُ بَنِى فُلَانٍ** (mecazen:) falan kimsenin oğullarının kabilesi yanımızdan geçti. (A.) Ve aynı mânada **دار**, bir rivayette kullanılır; onda, içinde (**فِيهَا**) mescid yapılmamış hiçbir **دار** kalmadığı söylenir. (TA.) -A2- Mtr, ayrıca bir yıl mânasına geldiğinin söylendiğini nakleder; eş anlamlısı **حَوْلٌ**; ve eğer bu doğru ise ki o bunun böyle olduğunu kabul etmez, **الدَّوَرَانُ**’dan gelir; tıpkı **حَوْلٌ**’ün **الحَوَلَانُ**’dan olması gibi: yahut, bazılarınca, **دَهْرٌ** ile aynı mânadadır [uzun zaman vb. mânasında]. (Har s. 350.) -A3- Ve **الدَّارُ**, belirli bir putun adıdır. (Msb, K.) -A4- [Freytag’ın **دار** ve **دير**’i “Medulla liquida in ossibus” mânasında açıklaması, **رَارٌ** ve **رَيْرٌ** yerine yapılan hatalardır.]

دَوْرٌ
**دَوْرٌ** **دار دور**: **دَارَ**’ın mastar ismidir. (S, M, vb.) ― -b2- [Bundan: Bir dairenin çevresi: **تَكْسِيرٌ**’e bak.] ― -b3- Ve bir sarığın bir dolanımı yahut bükümü, (T, A,) ve bir ipin yahut başka herhangi bir şeyin: (T:) çoğulu **أَدْوَارٌ**’dur. (A.)

دَيْرٌ
**دَيْرٌ** **دير**: aslında **و** ile idi; (T, S;) yahut aslında böyle, **ى** ile idi, (M, [ve A ve Msb ve K’da zikredildiği yere göre böyledir,]) çoğulunda ve türemiş **دَيَّارٌ**’da **ى**’nın vuku bulmasından anlaşıldığı üzere; zira bu durumda **ى** **و** ile yer değiştirir olsaydı, başka türevlerde de vuku bulurdu; (M;) [yahut bu geçerli bir gerekçe değildir; çünkü **دَيَّارٌ**’un J’ye göre aslının **دَيْوَارٌ** olduğu, yani **فَيْعَالٌ** vezninde olduğu kabul edilir; ve ISd’nin kendisi de bir yerde aynı görüşü ifade eder görünür; aynı şekilde **دَيُّورٌ**’un da sonuncuya göre aslının **دَيْوُورٌ** olduğu kabul edilir; ve **تَدَيَّرَ**’in **تَدَوَّرَ**’den değiştirilmiş olduğu açıktır;] Hristiyanların bir manastırı yahut keşişhanesi, (**خان,**) (M, K:) ve ayrıca bir rahibin **صَوْمَعَة**’si [yani manastır hücresi yahut inziva yeri]: (A:) çoğulu **أَدْيَارٌ**’dır (S, M, K) ve **دُيُورَةٌ**. (Msb.) ― -b2- [Bundan,] **رأْسُ الدَّيْرِ** [lafzen: Manastırın başı] (mecazen:) arkadaşlarının başı yahut reisi olmuş herhangi bir kimseye verilen bir addır. (IAar, S, A, K.)

دَارَةٌ
**دَارَةٌ** **دار داره دارة**: iki yerde **دَائِرَةٌ**’ye bak. [Bundan,] **دَارَةٌ القَمَرِ** Ayın hâlesi (**هَاَلة**); (S, A, Msb, * K;) bunun gibi ↓ **دَوَّارَة**: (K * ve TA, md. **حلق**’ta:) çoğulu **دَارَاتٌ**. (Msb.) Küçültmesi ↓ **دُوَيْرَةٌ**. (Har s. 609.) Şöyle denir: **فُلَانٌ وَجْهُهُ مِثْلُ دَارَةِ القَمَرِ** [Falancanın yüzü ayın hâlesi gibidir]. (TA.) Ve **الاـِسْلَامِ حَتَّى يَخْرُجَ القَمَرُ مِنْ ↓ لَا تَخْرُجْ عَنْ دَائِرَةِ دَارَتِهِ** [Ay hâlesinden çıkıncaya kadar İslâm’ın dairesinden çıkma]. (A.) ― -b2- Ayrıca kumdan yuvarlak bir alan: (K;) bunun gibi ↓ **دَيّرَةٌ**, K’da yanlış olarak ↓ **دِيرَة** yazılmıştır (TA) [ve bazı nüshalarda **دَيْرَة**]; ve ↓ **تَدْوِرَةٌ**: birincinin çoğulu **دَارَاتٌ** ve **دُورٌ**’dur: (K:) ve ikincinin çoğulu [daha doğrusu cins isim] ↓ **دَيِّرٌ**: (TA:) yahut **دَارَةٌ**, As’a göre, ortasında bir boşluk bulunan yuvarlak bir kum parçası demektir; bunun gibi ↓ **دُورَةٌ**, yahut başkalarının dediği gibi ↓ **دَوْرَةٌ**, ve ↓ **دَوَّارَةٌ** ve ↓ **دَيِّرَةٌ**; ve bazen insanlar orada oturup içerler. (T.) ― -b3- Ve dağlar arasında herhangi bir geniş arazi parçası: (K:) verimli alçak arazilerden sayılır: (AHn:) yahut dağlarla çevrili bir ova yahut yumuşak bir arazi parçası: (A:) yahut böyle çevrili geniş ve düz bir arazi parçası: (As:) yahut **بُهْرَةٌ** ile eş anlamlıdır; ancak bu daima düz yahut yumuşaktır; hâlbuki bir **دارة** engebeli ve düz yahut yumuşak olabilir: (Aboo-Fak’as, Kr:) yahut kumlar arasında herhangi bir açık ve boş alan. (TA.) ― -b4- Ve bir şey tarafından kuşatılıp sınırlandırılmış herhangi bir yer. (T, A.) ― -b5- Ayrıca üç yerde **دَارٌ**’a bak. -A2- **دَارَةُ**, belirli olarak, (M, K,) ve tam çekimsiz, (M,) felâket yahut musibet. (Kr, M, K.)

دَوْرَةٌ
**دَوْرَةٌ** **دار دور دوره دورة**: **دَارَةٌ**’ye bak: -A2- ve ayrıca **دَائِرَةٌ**’ye de bak.

دُورَةٌ
**دُورَةٌ** **دار دور دوره دورة**: **دَارَةٌ**’ye bak.

دِيرَةٌ
**دِيرَةٌ** **دار دير ديره ديرة**: **دَارَةٌ**’ye bak.

دَارِىٌّ
**دَارِىٌّ** **دار دارى داري داريي**: evine bağlı kalan bir adam; (A) (M, K;) ondan çıkmayan, (M, A,) ve rızık aramayan; (M;) bunun gibi ↓ **دَارِيَّةٌ**. (K.) ― -b2- Ve bundan, (S,) (varsayılan mecaz:) hayatın nimetlerine, rahatlıklarına yahut kolaylıklarına sahip olan kimse: (S, K:) çoğulu **دَارِيُّونَ**. (S.) ― -b3- Ayrıca otlağa gitmeyip evde kalan bir deve yahut koyun yahut keçi: dişisi **ة** ile: (A:) yahut diğerlerinin çöktüğü yerde geride kalan bir deve; (M, K;) ve aynı şekilde bir koyun yahut keçi. (M.) ― -b4- Ayrıca **دَيَّارٌ**’a bak. -A2- Yelkenin sorumluluğunu üstlenen bir denizci. (M, K.) -A3- Bir koku satıcısı: Dلreen’e nispetle böyle adlandırılır, (S, A, K,) ElBahreyn’in bir limanı; orada Hindistan’dan miskin getirildiği bir pazar vardı. (S, K.) Bir hadiste şöyle denmiştir: **مَثَلُ الجَلِيسِ الصَّالِحِ مَثَلُ الدَّارِىِّ اـِنْ لَمْ يُحْذِكَ مِنْ عِطْرِهِ عَلِقَكَ مِنْ رِيحِهِ** [Bir kimseyle oturup konuşan salih arkadaşın benzeri, koku satıcısının benzeri gibidir: sana kokusundan vermese bile, onun güzel kokusundan bir şey sana yapışır]. (S.)

دُورِىٌّ
**دُورِىٌّ** **دار دور دورى دوري دوريي**: **دَيَّارٌ**’a bak.

دَارِيَّةٌ
**دَارِيَّةٌ** **دار داري داريه دارية**: **دَارِىٌّ**’ye bak.

دَيْرَانِىٌّ
**دَيْرَانِىٌّ** **ديرانى ديراني** (M’de, **دَيْرٌ**’den nisbet ismi olarak, şâz) ve ↓ **دَيَّارٌ**: bir **دَيْر**’in [yani manastırın] sahibi, (**صَاحِب**, S, M, K,) yahut bir sakini, (T, A,). (T, S, M, A, K.)

دَوَارٌ
**دَوَارٌ** **دوار**: üç yerde, bir sonraki paragrafa bak.

دُوَارٌ
**دُوَارٌ** **دوار**: başta baş dönmesi yahut sersemlik; (S, * A, * K;) bunun gibi ↓ **دَوَارٌ**. (M, K.) -A2- Ayrıca, ve ↓ **دَوَارٌ**, (S,) yahut **الدُّوَارُ** ve ↓ **الدَّوَارُ**, (T, M, K,) ve (fakat daha az yaygın olarak, TA) ↓ **الدُّوَّارُ** ve ↓ **الدَّوَّارُ**, (M, K,) Arapların diktiği belirli bir put; (T, S, M, K,) onun etrafında bir alan yaparlardı, (T,) onun çevresinde dönerler yahut dolaşırlardı: (T, M:) ve aynı adı, zikredilen alana da verirlerdi: (T, M:) denilmiştir ki, onu belirli haftalar böyle kuşatırlardı, insanların Kâbe’yi kuşatması gibi: (MF:) yahut Kâbe’yi kuşatan insanları taklit ederek çevresinde döndükleri belirli taşlar. (IAmb.) İmru’ul-Kays der ki,
عَذَارَى دُوَارٍ فِى مُلَآءٍ مُذَيَّلِ

[**دُوَار**’ın çevresini dolaşan, **مُلَآء** denilen türden uzun etekli giysiler içinde bakireler]: (S:) [yaban] ineklerinden bir sürüyü, kuyruklarının uzunluğuna işaret ederek, böyle meşgul ve böyle giyinmiş genç kızlara benzetme. (TA.) ↓ **الدُّوَّارُ** ve ↓ **الدَّوَّارُ** ayrıca Kâbe’yi ifade eder. (Kr, M, K.) Ve ↓ **دُوَّارٌ** (Th, M, [K’da ima edildiği gibi **دُوَّارَةٌ** değil,]) Yaban hayvanlarının etrafında dolaştığı, kumdan dairesel bir saha (↓ **مُسْتَدَار**): (Th, M, K:) bir şair der ki,
بِدُّوَارِ نِهْى ذِى عَرَارٍ وَحُلَّبِ
[Selin bıraktığı bir su birikintisinin etrafındaki kumluk sahada; içinde **عَرَار** ve **حُلَّب** denilen türden bitkiler bulunan]. (Th, M.)

**دُوَيْرَةٌ**
**دُوَيْرَةٌ** دويره دويرة : **دَارٌ** ve **دَارَةٌ**’ye bak; her birinin bunun küçültmesi (dim.)dir.

**دَيِّرٌ**
**دَيِّرٌ** دير : **دَاَرةٌ**’ye bak.

**دَيِّرَةٌ**
**دَيِّرَةٌ** دار دير ديره ديرة : iki yerde **دَاَرةٌ**’ye bak: -A2- ve ayrıca **دَائِرَةٌ**’ye de bak.

**دَوَّارٌ**
**دَوَّارٌ** دوار [dönen, çevresinde dönen veya devrilen,] gökkubbeye yahut gök küresine uygulanır. (A.) ― -b2- Zaman’a yahut talih’e de uygulanır; (M, K;) bunun gibi ↓ **دَوَّارِىٌّ** de, (S, M, A, K,) ki bunun bir nisbet ismi olduğu söylenmiştir; fakat AAF’ye göre, onun şekline sahip olmakla beraber, **كُرْسِىٌّ** gibi, (M,) öyle değildir; **ى** pekiştiricidir: (Msb, **وَحْشِىٌّ** maddesinde:) şu sözde olduğu gibi,
↓ وَالدَّهْرُ بِالْاـِنْسَانِ دَوَّارِىُّ
(S, M, * A, * K, *) El-‘Ajjâj’ın bir şiirinde vârid olmuştur, (S,) ve **دَوَّارٌ**, (M, K,) yani: Ve zaman yahut talih, insanı bir hâlden yahut durumdan diğerine çevirip dolaştırır: (S, M, * A, K: *) yahut onu çokça dolaştırır. (Msb, وحش maddesinde.) -A2- İki yerde **دُوَارٌ**’a da bak.

**دُوَّارٌ**
**دُوَّارٌ** دوار : üç yerde **دُوَارٌ**’a bak.

**مَا بِالدَّارِ دَيَّارٌ**
**مَا بِالدَّارِ دَيَّارٌ** ما بالدار ديار , (S, M, A, K,) aslında فَيْعَال vezninde **دَيْوَارٌ**dur, (S,) ve ↓ **دُورِىٌّ**, (S, M, K,) ve ↓ **دَيِّورٌ**, (M, K,) ki bunda bir **و**, **ى**’ye çevrilmiştir, (M,) [**ديّور** aslında **دَيْوُورٌ**dur,] ve ↓ **دَارِىٌّ**, Evde hiç kimse yoktur: (S, M, K:) **دَيَّارٌ** ve **دَيُّورٌ**’un kırık çoğulu **دَوَاوِيرُ**’dur; **و** kelimenin sonundan uzaklığı sebebiyle değiştirilmemiştir. (M.) ISd, **عَوِيص**’te der ki: Yaakoob, **ديّار**’ın yalnız olumsuz ifadelerde kullanıldığını ileri sürmekte hata etmiştir; çünkü Dhu-r-Rummeh onu olumlu bir ifadede kullanır. (MF.) ― -b2- Ayrıca **دَيْرَانِىٌّ**’ye de bak.

**دَيُّورٌ**
**دَيُّورٌ** ديور : bir önceki paragraf’a bak.

**دَوَّارَةٌ**
**دَوَّارَةٌ** دوار دواره دوارة : iki yerde **دَارَةٌ**’ye bak: ― -b2- ve ayrıca iki yerde: ― -b3- **دُوَّارَةٌ**’ye ve **دَائِرَةٌ**’ye bak. ― -b4- Ayrıca [yahut belki ↓ **دُوَّارَةٌ**] suyun, değirmenin dönmesi için, döndürdüğü tahta parçaları. (Mgh.) ― -b5- Ve bir pergel çifti. (T, K, * TA.)

**دُوَّارَةٌ**
**دُوَّارَةٌ** دوار دواره دوارة ve ↓ **دَوَّارَةٌ**, baş hakkında: yuvarlak bir kısım yahut parça. (M, K.) ― -b2- Ve karın hakkında: koyun yahut keçinin bağırsaklarından, kıvrılmış yahut dairesel bir şekil alan (**مَا تَحَوَّى**, [M ve L’de böyle; K’da **مايَحْوِى**, ki bu açıkça bir hatadır,]) şey. (M, L, K. *) ― -b3- IAar’a göre, (T,) ↓ **دَوَّارَةٌ** ve **فَوَّارَةٌ**, dönmeyen ve dönüp dolaşmayan her şeye [yuvarlak olana] uygulanır: ve **دُوَّارَةٌ** ve **فُوَّارَةٌ**, hareket eden ve dönüp dolaşan şeye. (T, K, TA.) ― -b4- Ayrıca **دَوَّارَةٌ**’ye de bak.

**دَوَّارِىٌّ**
**دَوَّارِىٌّ** دوار دوارى دواري دواريي : iki yerde **دَوَّارٌ**’a bak.

**دَائِرَةٌ**

**دَائِرَةٌ** ذ , burada **ة** kelimeyi sıfatlar kategorisinden isimler kategorisine aktarmak maksadıyla ve müennes cinsiyetin bir alâmeti olarak eklenmiştir, (’Inلyeh,) Bir şeyin devresi, pergel/çemberi, kuşatımı yahut çevresi; (T, K, TA;) **دَائِرَةُ الحَافِرِ** “katı tırnağın devresi” yahut “katı tırnağı kuşatan şey” (TA,) veya “katı tırnağın etrafındaki kıl devresi” (T,) ve **دَائِرَةُ الوَجْهِ** “yüzün devresi” yahut “yüzün etrafındaki kısımlar” (TA;) ibarelerinde olduğu gibi; ve ↓ **دَارَةٌ** de aynı mânaya gelir: (K:) ilkinin çoğulu **دَوَائِرُ**; ikincinin çoğulu **دَارَاتٌ**. (TA.) [Bundan dolayı şöyle denir: هٰذَا أَوْسَعُ **دَائِرَةً** مِنْ ذَاكَ, mânası (farzedilen mecazî:) “Bu, ondan daha geniş bir kuşatımda / daha şâmildir.” Ayrıca 10’a, üçüncü cümleye bak.] ― -b2- Bir halka: (M, K:) yahut onun benzeri; bir daire: ve yuvarlak bir şey: ayrıca ↓ **دَارَةٌ**; çoğul yukarıdaki gibidir. (T.) **دَارَةٌ** maddesinde bir örneğe bak. ― -b3- Bir erkeğin başının tepesindeki saçın dairesel yahut sarmal kıvrımı: (T, M, K:) yahut **دُؤَابَة**’nin yeri. (IAar, M, K.) Bundan dolayı darbımesel: مَا اقْشَعَرَّتْ لَهُ **دَائِرَتِى** [“Başımın tepesindeki dairesel yahut sarmal saç kıvrımım onun yüzünden dikilmedi”]: sana bir şeyle tehdit edip de sana zarar vermeyen kimse hakkında söylenir. (M.) ― -b4- [At’ta “feather” denilen şey; yahut tabiatı gereği sarmal tarzda veya başka surette kıvrılmış/büzülmüş kıl parçası]: çoğulu **دَوَائِرُ**. (T, S, Msb.) At’ta on sekiz **دوائر** vardır, (AO, T, S,) ki bunlar farklı adlarla ayırt edilir; **القَهْعَةُ** ve **القَالِعُ** ve **النَّاخِسُ** ve **اللَّطَاةُ** [&c.] gibi. (AO, T.) ― -b5- Burunun altında bulunan yuvarlak şey [yahut çöküntü] (T), (T, K,) ki buna ayrıca **نُونَةٌ** denir; (T;) ve ayrıca ↓ **دَوَّارَةٌ** (T, K) ve ↓ **دَيِّرَةٌ**. (T.) [Fakat üst dudağın ortasındaki **دَائِرَة** “**حِثْرِمَةٌ**” denilen küçük çıkıntıdır; bk. o madde.] -A2- Talihin bir dönüşü: (AO:) ve bilhassa kötü bir kaza; bir musibet; bir felâket; (A, * TA;) ayrıca ↓ **دَوْرَةٌ**: (TA:) yenilgi; bozguna uğrama: (S, K:) katliam: ölüm: (TA:) çoğulu yukarıdaki gibidir. (A, Msb, &c.) Şöyle dersin: دَارَتْ عَلَيْهِمُ **الدَّوَائِرُ** “Musibetler onların başına geldi.” (M.) Ve bundan dolayı, **دَائِرَةُ السُّوْءِ** [ve السَّوْءِ, Kur’ân ix. 99 ve xlviii. 6’da,] (S, Msb) “isabet edip helâk eden musibet.” (Msb. [Ayrıca سوأ maddesine bak.]) -A3- Ayrıca: buğday yığınının ortasında, dövüldüğü yerde, yere saplanan bir tahta parçası; öküzlerin yahut ineklerin etrafında döndüğü şey. (TA.)

**تَدْوِرَةٌ**
**تَدْوِرَةٌ** دار دور تدوره تدورة : **دَارَةٌ**’ye bak. ― -b2- Ayrıca مَجْلِسٌ ile aynı mânadadır [oturma yeri, vb.]. (Seer, M.)

**مَدَارٌ**
**مَدَارٌ** مدار مدرى **دَارَ**’nın mastarıdır. (Lth, T.) -A2- Ve ayrıca, özel bir isim olarak, (T,) feleğin yahut gök küresinin ekseni, [&c.] (T, A.) ― -b2- [Ve bundan dolayı, (farzedilen mecazî:) bir meselenin yahut benzerinin üzerinde döndüğü nokta. Çoğulu **مَدَارَاتٌ**.]

**مُدَارٌ**
**مُدَارٌ** مدار مدرى : **مُدَوَّرٌ**’e bak: ― -b2- ve bir sonraki şeye de bak.

**هُوَ مَدُورُ بِهِ**
**هُوَ مَدُورُ بِهِ** هو مدور به هو مدور بة and به ↓ **مُدَارٌ** [O, başta baş dönmesi/sersemlik ile etkilenmiştir: 4’e bak]. (A.)

**مُدَارَةٌ**
**مُدَارَةٌ** مدار مداره مدارة مدره Yuvarlak yapılıp dikilmiş bir deri, (S, K,) kova şeklinde, (S,) onunla su çekilir. (S, K.) Bir رجز şairi der ki,
لَايَسْتَقِى فِى النَّزَحِ المَضْفُوفِ
اـِلَّا **مُدَارَاتُ** الغُرُوبِ الجُوفِ
[“Suyunun çoğu tükenmiş, su çekmek için birçok kimsenin üşüştüğü bir kuyuda, geniş hacimli yuvarlak deri parçasından yapılmış kova türünden başkası su çekmez”]: yani az bir miktardan su ancak geniş ve sığ kovalarla çekilir: fakat bazıları **مدارات**’ın **مداراة** olması gerektiğini söyler; bunu **المُدَارَاةُ فِى الأُمُورِ**’dan sayarak; bunun **بِمُدَارَاةِ الدِّلَآءِ** için olduğunu kabul ederek; ve لَا يُسْتَقَى diye okuyarak. (S, TA.) ― -b2- Ayrıca **اـزَار** denilen türden, çeşitli dairelerle süslenmiş bir giysi: (K, TA) çoğulu **مُدَارَاتٌ**. (TA.)

**مُدْوَرَةٌ**
**مُدْوَرَةٌ** مدور مدوره مدورة , aslî şeklini muhafaza ederek, (K,) **و**’nun **ا**’ya çevrilmemiş olmasıyla, (TA,) [CK’de hatalı olarak **مُدَوَّرَة**], çobanın etrafında dolaşıp sağdığı dişi develer. (K.)

**مُدَوَّرٌ**
**مُدَوَّرٌ** مدور and ↓ **مُدَارٌ** [yuvarlak yapılmış; hem dairesel hem küresel mânasında; yuvarlatılmış; ve sırf yuvarlak: birinci kelime daha yaygındır: ikincisi için **يَلَبٌ** maddesinde zikredilen bir beyitte bir örneğe bak; ayrıca **مُسْتَدِيرٌ**’e de bak].

**مُسْتَدَارُ**
**مُسْتَدَارُ** مستدار [اِسْتَدَارَ’ dan yer ve zaman ismi; genel bir kaideye uygun olarak]: **دُوَارٌ**’a bak.

**مُسْتَدِيرٌ**
**مُسْتَدِيرٌ** مستدير [yuvarlak yahut dairesel bir şekle sahip olan yahut alan; yuvarlak yahut dairesel: ayrıca **مُدَوَّرٌ**’e bak]. Şöyle dersin: قَمَرٌ **مُسْتَدِيرٌ** **مُسْتَنِيرٌ** [“Yuvarlak/dolunay, parıldayan bir ay”]. (A. [TA’ya göre ikinci sıfat birincinin açıklayıcısı olarak eklenmiştir; fakat ben bunu açık bir hata sayıyorum.])
