# دوس — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D8%B3/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D9%88%D8%B3/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دوس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D8%B3.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: دوس

دَاسَ
1 دَاسَ داس , aor. يدُوسُ, (S, M, Msb,) inf. n. دَوْسٌ (S, M, A, Mgh, K) and دِيَاسٌ (M, A, K) and دِيَاسَةٌ, (A, K,) He trod, trod upon, or trampled upon, (M, A, Mgh, Msb, K,) a thing, (S, M, Mgh,) or the ground, (Msb,) vehemently, (Mgh, Msb,) with the foot. (S, Mgh, Msb, K.) You say, دَاسُوهُ بِأَقْدَامِهِمْ [They trod, or trampled, upon him, or it, with their feet]. (A.) And الخَيْلُ تَدُوسُ القَتْلَى بِالحَوَافِرِ [The horses trample upon the slain with the hoofs]. (A.) ― -b2- دَاسَ الطَّعَامَ, (S, A,) or الحِنْطَةَ, (Msb,) or الحَبَّ, (M,) aor. يَدُوسُ, (S, Msb,) inf. n. ديَاسَةٌ, (S, A, Mgh,) or دَوْسٌ and دِيَاسٌ, but some say that دِيَاسٌ is not of the language of the Arabs, and some say that it is tropical, as though from دَاسَ in the sense explained above, (Msb,) or the professors of practical religion use it in the place of دِيَاسَةٌ by a kind of license, relying upon the understanding of the hearer or reader, or do so erroneously, (Mgh,) He trod, or thrashed, (M, Mgh, Msb,) the wheat, (Mgh, Msb,) or grain, (M,) either by the feet of beasts, or by repeatedly drawing over it the مِدْوَس [q. v. infrà] until it became تِبْن [or cut straw]; (Mgh;) as also ↓ أَدَاسَهُ. (M.) You say, دَاسُوهُ دَوْسَ الحَصِيدِ [They trod, or trampled, upon him, or it, with the treading of reaped corn]. (A.) ― -b3- دَاسَهُ, (IAar, TA,) inf. n. دَوْسٌ, (IAar, A, K,) He abased him. (IAar, A, K.) ― -b4- نَزَلَ العَدُوُّ بِبَنِى فُلَانٍ فَجَاسَهُمْ وَحَاسَهُمْ وَدَاسَهُمْ The enemy [came upon and] slew the sons of such a one, and went through the midst of their dwellings, and made havoc among them. (TA.) ― -b5- دَاسَهَا, (A, TA,) inf. n. دَوْسٌ, (A, K,) (tropical:) Inivit eam; scil., feminam: (A:) vehementer inivit eam: (A, K: [in the former, this signification is given as proper, though that immediately preceding is said to be tropical: in the TA, the latter is said to be tropical:]) conscendit et vehementer inivit eam. (TA.) ― -b6- دَاسَهُ, (S, M, A, Msb,) inf. n. دَوْسٌ, (Msb, K,) or دِيَاسٌ, (As, A, Mgh,) (tropical:) He polished it; namely, a sword, (S, M, A, Mgh, Msb, K,) and the like, (K,) or some other thing. (Msb.) ― -b7- Hence, دَوْسٌ also signifies (tropical:) The framing, and dressing up, of deceit, guile, or circumvention: (As, A, TA:) [agreeably with which explanation the verb, دَاسَ, is probably used, though not mentioned in the A nor in the TA:] or simply, the act of deceiving, beguiling, circumventing, and practising artifice. (TA.) You say, أَخَذْنَا فِى الدَّوْسِ (tropical:) We set about the framing, and dressing up, of deceit, guile, or circumvention: (A:) or we set about deceiving, &c. (TA.)

4 أَدْوَسَ see دَاسَ الطَّعَامَ, in the paragraph above.

انداس
7 انداس أنداس انداس ٱنداس It (wheat [or grain]) was, or became, trodden, or thrashed. (S, * TA.) [See 1.]

دِيسٌ
دِيسٌ ديس : see the next paragraph.

دَوَّاسٌ
دَوَّاسٌ دواس The lion (K, TA) that tramples upon his prey. (TA.) ― -b2- A courageous man; (K;) and any one that tramples upon his opponents, or adversaries: (TA:) and [in like manner] ↓ دِيسٌ, originally دِوْسٌ, a courageous and strong man, that tramples upon every one who alights with him to fight: pl. of the latter, دِيَسَةٌ. (AZ, TA.) ― -b3- (tropical:) Every one skilful (K, TA) in his art; because he abases (يَدُوسُ) every one who contends with him. (TA.)

دَائِسُ
دَائِسُ ذ [act. part. n. of دَاسَ; Treading, &c.]. ― -b2- دَائِسَةٌ [the fem.] (A) and [its pl.] دَوَائِسُ (M, A, TA) The bulls, or cows, that tread, or thrash, wheat, or grain. (M, A, TA.) ― -b3- أَتَتْهُمْ الخَيْلُ دَوَائِسَ The horses, or horses with their riders, came to them following one another. (S, K.) -A2- Also i. q. أَنْدَرٌ [A place in which wheat or grain is trodden out; like مَدَاسَةٌ: or reaped wheat collected together; or wheat collected together in the place where it is trodden out]; (K;) so accord. to Hishلm: or, as some say, he that treads, or thrashes, wheat, and bruises it, in order that the grain may come forth from it. (TA.) -A3- دُوسٌ [pl. of دَائِسٌ, like as بُزْلٌ is pl. of بَازِلٌ,] (tropical:) Polishers of swords or the like; syn. صَقَلَةٌ. (IAar, K, TA. [In the CK, and in a MS. copy of the K, صَقْلَةٌ, which is evidently a mistake.])

مَدَاسٌ
مَدَاسٌ مداس , (K,) but by rule it should be مِدَاسٌ, (Msb,) and so, accord. to En-Nنwawee, it is also written, as though meaning “ an instrument for treading, ” (MF,) originally مِدْوَسٌ, (TA in art. مدس,) A certain thing that is worn on the foot (Msb, K) by a man; (Msb;) [a shoe, or sandal, or a pair of shoes or sandals, of any kind; accord. to present usage: or, accord. to Golius, a kind of high-heeled shoe or sandal, generally used by peasants, and fastened with thongs or with a button or the like:] pl. أَمْدَسَةٌ [which is a pl. of pauc., and the only pl. mentioned]. (Msb.)

مِدْوَسٌ
مِدْوَسٌ مدوس The thing [or machine, a kind of drag,] with which wheat is thrashed, (S, M, Mgh, L, K,) by its being drawn over it (Mgh, L) repeatedly; called also جَرْجَرٌ (Mgh) [and نَوْرَجٌ, q. v.]; and so ↓ مِدْوَاسٌ. (K.) ― -b2- (tropical:) A polishinginstrument; (S, K;) an instrument with which swords &c. are polished; (Msb;) a piece of wood upon which is a مِسَنّ [or polishing-stone], with which the sword is polished: (M:) pl. مَدَاوِسُ. (S.)

طَرِيقٌ مَدُوسٌ
طَرِيقٌ مَدُوسٌ طريق مدوس [A trodden road: or] a road much trodden; (TA;) as also ↓ مُدَوَّسٌ. (A, TA.)

مُدَوَّسٌ
مُدَوَّسٌ مدوس : see what next precedes.

مَدَاسَةٌ
مَدَاسَةٌ مداس مداسه مداسة A place in which wheat [or grain] is trodden, or thrashed. (S, K.) [See also دَائِسٌ.]

مِدْوَاسٌ
مِدْوَاسٌ مدواس : see مِدْوَسٌ.

### Türkçe

**دَاسَ**
1 **دَاسَ** داس, muzâri‘ **يدُوسُ**, (S, M, Msb,) mastar **دَوْسٌ** (S, M, A, Mgh, K) ve **دِيَاسٌ** (M, A, K) ve **دِيَاسَةٌ**, (A, K,) O, bir şeyi, (S, M, Mgh,) yahut yeri, (Msb,) şiddetle, (Mgh, Msb,) ayakla çiğnedi, üzerine bastı, yahut ezdi. (S, Mgh, Msb, K.) Dersin ki, **دَاسُوهُ بِأَقْدَامِهِمْ** [Onu, yahut onu/onu (şeyi), ayaklarıyla çiğnediler, yahut ezdiler]. (A.) Ve **الخَيْلُ تَدُوسُ القَتْلَى بِالحَوَافِرِ** [Atlar, öldürülmüşlerin üzerine toynaklarla basıp ezer]. (A.) ― -b2- **دَاسَ الطَّعَامَ**, (S, A,) yahut **الحِنْطَةَ**, (Msb,) yahut **الحَبَّ**, (M,) muzâri‘ **يَدُوسُ**, (S, Msb,) mastar **ديَاسَةٌ**, (S, A, Mgh,) yahut **دَوْسٌ** ve **دِيَاسٌ**; lâkin bazıları **دِيَاسٌ**’ın Arapların dilinden olmadığını söyler; bazıları da onun mecaz olduğunu söyler; sanki yukarıda açıklanan mânâda **دَاسَ**’tan (türetilmiş) gibi; (Msb;) yahut amelî din erbabı onu bir tür ruhsatla, işitenin yahut okuyanının anlayışına dayanarak, **دِيَاسَةٌ** yerine kullanırlar; yahut bunu hatalı yaparlar; (Mgh;) O, buğdayı, (Mgh, Msb,) yahut taneyi, (M,) ya hayvanların ayaklarıyla, yahut **مِدْوَس**’u [aşağıda bk.] onun üzerinde, **تِبْن** [yahut kesilmiş saman] oluncaya dek, tekrar tekrar çekmek suretiyle çiğnedi, yahut harmanladı; (Mgh;) bunun gibi ↓ **أَدَاسَهُ** da (denir). (M.) Dersin ki, **دَاسُوهُ دَوْسَ الحَصِيدِ** [Onu, yahut onu/onu (şeyi), biçilmiş ekinin çiğnenişi gibi çiğnediler, yahut ezdiler]. (A.) ― -b3- **دَاسَهُ**, (IAar, TA,) mastar **دَوْسٌ**, (IAar, A, K,) O, onu alçalttı. (IAar, A, K.) ― -b4- **نَزَلَ العَدُوُّ بِبَنِى فُلَانٍ فَجَاسَهُمْ وَحَاسَهُمْ وَدَاسَهُمْ** Düşman, falanın oğullarına indi (bastı) da onları öldürdü, meskenlerinin ortasından geçti ve aralarında fesat/helâk saçtı. (TA.) ― -b5- **دَاسَهَا**, (A, TA,) mastar **دَوْسٌ**, (A, K,) (mecaz:) Ona girdi; yani, kadına: (A:) şiddetle ona girdi: (A, K: [birincide bu anlam hakikî olarak verilir, her ne kadar hemen önceki mecaz denilmişse de: TA’da ise ikincinin mecaz olduğu söylenir:]) ona bindi ve şiddetle ona girdi. (TA.) ― -b6- **دَاسَهُ**, (S, M, A, Msb,) mastar **دَوْسٌ**, (Msb, K,) yahut **دِيَاسٌ**, (As, A, Mgh,) (mecaz:) Onu parlattı; yani bir kılıcı, (S, M, A, Mgh, Msb, K,) ve benzerini, (K,) yahut başka bir şeyi. (Msb.) ― -b7- Buradan, **دَوْسٌ** ayrıca (mecaz:) hile, aldatma yahut dolap kurmanın çerçevesini kurmak ve süsleyip düzenlemek mânâsına gelir: (As, A, TA:) [bu açıklamaya uygun olarak fiil **دَاسَ** muhtemelen kullanılır; her ne kadar A’da da TA’da da zikredilmemişse de:] yahut sadece aldatmanın, kandırmanın, dolap çevirmenin ve hilekârlık yapmanın fiili. (TA.) Dersin ki, **أَخَذْنَا فِى الدَّوْسِ** (mecaz:) Hile, aldatma yahut dolap kurmanın çerçevesini kurmaya ve süsleyip düzenlemeye koyulduk: (A:) yahut aldatmaya vb. koyulduk. (TA.)

4 **أَدْوَسَ**: yukarıdaki paragrafta **دَاسَ الطَّعَامَ**’a bak.

**انداس**
7 **انداس** أنداس انداس ٱنداس O (buğday [yahut tane]) çiğnendi, yahut harmanlandı. (S, * TA.) [1’e bak.]

**دِيسٌ**
**دِيسٌ** ديس: bir sonraki paragrafa bak.

**دَوَّاسٌ**
**دَوَّاسٌ** دواس Avının üzerine basıp ezen aslan. (K, TA) (TA.) ― -b2- Cesur bir adam; (K;) ve hasımlarının yahut düşmanlarının üzerine basıp ezen her kimse: (TA:) ve [aynı şekilde] ↓ **دِيسٌ**, aslı **دِوْسٌ**, kendisiyle savaşmak üzere onunla konaklayan her kimin üzerine basıp ezen, cesur ve güçlü bir adam: bunun çoğulu **دِيَسَةٌ**. (AZ, TA.) ― -b3- (mecaz:) Sanatında mahir olan her kimse; (K, TA) çünkü onunla çekişen her kimi alçaltır (**يَدُوسُ**). (TA.)

**دَائِسُ**
**دَائِسُ** ذ [**دَاسَ**’ın ism-i fâili; çiğneyen vb.]. ― -b2- **دَائِسَةٌ** [müennesi] (A) ve [onun çoğulu] **دَوَائِسُ** (M, A, TA) Buğdayı yahut taneyi çiğneyen yahut harmanlayan boğalar yahut inekler. (M, A, TA.) ― -b3- **أَتَتْهُمْ الخَيْلُ دَوَائِسَ** Atlar, yahut binicileriyle atlar, onlara birbirini takip ederek geldi. (S, K.) -A2- Ayrıca **أَنْدَرٌ** ile aynı mânâdadır [buğdayın yahut tanenin çiğnenip çıkarıldığı yer; **مَدَاسَةٌ** gibi: yahut biçilmiş buğdayın bir araya toplanması; yahut çiğnenip çıkarıldığı yerde bir araya toplanmış buğday]; (K;) Hişlم’a göre böyledir: yahut bazılarına göre, tanenin ondan çıkması için onu çiğneyen yahut harmanlayan ve onu ezen kimsedir. (TA.) -A3- **دُوسٌ** [**دَائِسٌ**’in çoğulu; tıpkı **بُزْلٌ**’ün **بَازِلٌ**’in çoğulu olması gibi,] (mecaz:) kılıçları yahut benzerlerini parlatanlar; eş anlamlısı **صَقَلَةٌ**. (IAar, K, TA. [CK’de ve K’nın bir yazma nüshasında **صَقْلَةٌ**; bu açıkça bir hatadır.])

**مَدَاسٌ**
**مَدَاسٌ** مداس, (K,) fakat kaideye göre **مِدَاسٌ** olmalıdır, (Msb,) ve En-Nنwawee’ye göre o şekilde de yazılır; sanki “çiğnemek için bir âlet” mânâsında gibi; (MF;) aslı **مِدْوَسٌ**’dur, (TA, md. مدس,) Bir adamın ayağına giydiği belirli bir şey; (Msb, K) (Msb;) çoğulu **أَمْدَسَةٌ** [bu azlık çoğuludur ve zikredilen tek çoğuldur]. (Msb.)

**مِدْوَسٌ**
**مِدْوَسٌ** مدوس Buğdayın onunla harmanlandığı şey [yahut makine; bir tür sürütme âleti]; (S, M, Mgh, L, K,) onun üzerinde (Mgh, L) tekrar tekrar çekilmek suretiyle; ayrıca **جَرْجَرٌ** diye de adlandırılır (Mgh) [ve **نَوْرَجٌ**, bk.]; ve bunun gibi ↓ **مِدْوَاسٌ** da (denir). (K.) ― -b2- (mecaz:) Bir parlatma âleti; (S, K;) kılıçların vb. parlatıldığı bir âlet; (Msb;) üzerinde **مِسَنّ** [yahut bileği taşı] bulunan bir tahta parçası; kılıç onunla parlatılır: (M:) çoğulu **مَدَاوِسُ**. (S.)

**طَرِيقٌ مَدُوسٌ**
**طَرِيقٌ مَدُوسٌ** طريق مدوس [Çiğnenmiş bir yol; yahut] çok çiğnenmiş bir yol; (TA;) bunun gibi ↓ **مُدَوَّسٌ** da (denir). (A, TA.)

**مُدَوَّسٌ**
**مُدَوَّسٌ** مدوس: bir önce gelene bak.

**مَدَاسَةٌ**
**مَدَاسَةٌ** مداس مداسه مداسة Buğdayın [yahut tanenin] çiğnendiği yahut harmanlandığı yer. (S, K.) [Ayrıca **دَائِسٌ**’e de bak.]

**مِدْوَاسٌ**
**مِدْوَاسٌ** مدواس: **مِدْوَسٌ**’a bak.
