# دوف — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D9%81/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D9%88%D9%81/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D9%81.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: دوف

باب الدال والفاء و و ء ي معهما
ف و د، ف ي د، ف أ د، و ف د، و د ف، د ف أ، د ف و، د و ف، ف د ي  مستعملات
فود:
الفَوْدُ أَحَدُ فَوْدَيِ الرَّأْسِ، وهما مُعْظَمُ شَعْر اللِّمَّةِ ممّا يلي الأُذُنَيْنِ.
وكذلك فَوْدا جَناحَي العُقابِ، وقال خُفاف:
متى تُلقِ فَوْدَيها على ظَهْر ناهِضٍ
فيد، فأد:
فَيْد: منزل بالبادية.
والفَيّادُ من أسماء البُومِ.
والفَيّادُ من الرِّجال هو الذي يلُفُّ ما قَدَرَ عليه من شىءٍ فأَكَلَه، وأنشدَ:
وليس بالفَيّادة المُقَصْمِلِ
والفَيّادةُ: المُتَبَخْتِر في مِشْيَتِه.
والفائدة: ما أَفادَ اللهُ العِبادَ من خَيْرٍ يستفيدونَه ويَستحدِثونه، وقد فادَتْ له من عندنا فائدة، وجمعها الفوائد.
ويقال: أفادَ فلان خَيراً واستفادَ.
وسُمِّيَ الفُؤاد لتفَؤُّدهِ أي لتوقُّده.
وفُئِدَ الرجلُ فهو مَفؤود أي أصابَه داءٌ في فُؤاده.
وافتأَدَ القومُ: أَوَقَدوا ناراً ولُهْوَجُوا عليها لَحْماً.
وفَأَدْتُ النّارَ: سَجَرْت خَشَبَها، والمَفأَدُ: المَسْجَرُ، والمُفتَأَدُ: موضع النارِ في الأرض.
وفأَدْتُ لحماً: شَوَيتُه، قال:
سَفّودُ شَرْبٍ نَسُوه عند مُفَتَأَدِ
وفد:
واحد الوَفد وافِدٌ، وهو الذي يفِدُ عن قوم إلى ملك في فَتْحٍ أو قضيةٍ أو أمرٍ، والقومُ أوفَدوه.
والوافدُ من الإِبِل والقَطَا وغيرها: ما سَبَقَ سائر السِّرْب في طَيَرانِه ووُروده.
وتَوَفَّدَتِ الأوعالُ فوق الجبال أي أشرَفَتْ.
ودف:
استَوْدَفْتُ لَبَناً في الإِناء ونحوه إذا فتَحْتُ رأسَه فأشَرفْتُ عليه، ويكون أن تصُبَّ فوقه لَبَناً كانَ أو ماءً قال العجّاج:
فغَمَّها حَوْلَيْنِ ثم استَوْدَفا
دفأ دفو:
الدَّفاءُ: نقيض حِدَّة البَردِ.
والدِّفْءُ: ما يُدْفِئُكُ، وثَوبٌ دَفيءٌ أي مُدْفِئ.
ورجلٌ دَفِئٌ بوزن فَعِل: قد لَبِسَ ما يُدْفِئُه، ويقال للاحمق: إنه لدَفِئُ الفؤاد.
وادَّفَيْتُ واستَدْفيتُ أي لَبِسْتُ ما يُدْفِئُني، ودَفِئْتُ من البَرد.
ومَطَرٌ دَفَئِيٌّ يكون في الصيف بعد الربيع.
والدَّفَأُ، مقصور مهموز: الدِّفءُ نفسُه إِلاّ إنّ ألدِّفءَ كأنّه اسمٌ شِبهُ الظِّمْءِ، الدَّفَأُ شِبهُ الظَمَأ ومما لا همز فيه من هذا الباب، مصدر الأَدفَى، والأُنثى دَفواء من الطَير: وهو ما طالَ جَناحاه من أُصول قَوادِمه وطَرَف ذنبه، أو طالت قوادِمُ ذَنَبه، قال الطرماح:
شَنِجُ النَّسَا أَدْفَى الجَناح كأنَّه		في الدّار بعد الظاعنين مُقَيَّدُ
والأَدْفَى من الأوعال: ما طالَ قَرْناه وامتَدَّ أعلىَ ظهره جِدّاً.
والدَّفْواءُ من النَّجائِب: الطويلة العُنُق إذا سارت كادَتْ تَضَعُ هامَتَها على ظهر سَنامِها، ومع ذلك طويلةُ الظهر.
دوف:
الدَّوْفُ: خَلْطُ الزَّعْفَران والدَّواء بماءٍ فيَبتَلُّ، وتقول منه: دُفتُه وأَدَفْتُه.
والدِّيافيُّ من الزَّيْت منسوبٌ إلى بَلَدٍ بالشامِ أو بالجزيرة.
فدي:
الفِدَى جمع فِدْية.
والفِداءُ ما تَفدي به وتُفادي، والفِعلُ الافتِداء، وفَدَّيْتَه تَفدِيةً: قُلتَ له: أَفديك.
وتَفادَى القومُ: استَتَرَ بعضُهم ببعض مَخافةً، وتَفَدَّيْتُه وفَدَّيتُه واحد.
والفَداءُ: جماعة الطَّعامِ من البُرِّ والشعير وغيرهما، وهو الأَنبار، وجمعه أفدِيةٌ.

### Türkçe

باب **الدال** ve **الفاء** ve **و** ve **ء** ve **ي** onlarla birlikte

**ف و د**، **ف ي د**، **ف أ د**، **و ف د**، **و د ف**، **د ف أ**، **د ف و**، **د و ف**، **ف د ي** kullanılagelenlerdir.

**فود**:
**الفَوْدُ** başın iki **فَوْد**’undan biridir; ikisi de iki kulağın yanına bitişik olan **اللِّمَّةِ** saçının çoğunluğudur.
Aynı şekilde **فَوْدا** kartalın iki kanadının (da). Hufâf dedi ki:
Ne vakit iki **فَوْد**’unu bir kalkmışın sırtına bırakırsın

**فيد**، **فأد**:
**فَيْد**: bedevî (çöl) bölgesinde bir menzil.
**الفَيّادُ** baykuşun adlarındandır.
**الفَيّادُ** erkeklerden: gücü yettiği herhangi bir şeyi sarıp onu yiyen kimsedir. Şu beyit okunmuştur:
Ve (o) **الفَيّادة** olan, **المُقَصْمِل** değildir
**الفَيّادةُ**: yürüyüşünde salınan (kibirli yürüyen).
**الفائدة**: Allah’ın kullara, ondan faydalandıkları ve onu yeni edindikleri hayırdan ifâde ettiği şeydir. “Bizim yanımızdan ona bir **فائدة** fayda geldi” denir. Çoğulu **الفوائد**’dir.
“Falanca hayır **أفادَ** etti ve **استفادَ** etti” denir.
**الفُؤاد** onun **تفَؤُّدهِ**’si sebebiyle, yani onun tutuşması sebebiyle adlandırıldı.
“Adam **فُئِدَ** oldu; o hâlde o **مَفؤود**’dur” yani **فُؤاده**’nda bir hastalık ona isabet etti.
Kavim **وافتأَدَ** etti: bir ateş yaktılar ve onun üzerinde et kızarttılar.
“Ateşi **فَأَدْتُ**”: odununu harladım; **المَفأَدُ**: harlanan yer; **المُفتَأَدُ**: yerde ateşin yeri.
“Eti **فأَدْتُ**”: onu kızarttım. Dedi ki:
İçkinin şişi; onu **مُفَتَأَدِ** yanında unuttular

**وفد**:
**الوَفد**’in teki **وافِدٌ**’dir; o, bir fetihte yahut bir davada yahut bir işte kavminden bir hükümdara gelen kimsedir; kavim onu **أوفَدوه** etti.
Develerden ve **القَطَا**’dan ve başkalarından **الوافدُ**: uçuşunda ve suya varışında sürünün geri kalanını geçen şeydir.
Dağ keçileri dağların üstünde **تَوَفَّدَتِ** etti; yani göründüler/yükseldiler.

**ودف**:
Kap ve benzerinde bir sütü **استَوْدَفْتُ**: başını açtığımda ve ona yukarıdan baktığımda; (bu) onun üzerine, süt olsun su olsun, süt yahut su dökmen de olur. A‘câc dedi ki:
Onu iki yıl kapladı; sonra **استَوْدَفا** etti

**دفأ** **دفو**:
**الدَّفاءُ**: soğuğun şiddetinin zıddı.
**الدِّفْءُ**: seni ısıtan şey; **ثَوبٌ دَفيءٌ** yani ısıtan.
Ve **رجلٌ دَفِئٌ** (fa‘il vezninde): kendisini ısıtan şeyi giymiştir. Ahmağa da “o, **دَفِئُ الفؤاد**’dur” denir.
**وادَّفَيْتُ** ve **استَدْفيتُ**: yani beni ısıtanı giydim; ve soğuktan **دَفِئْتُ** (ısındım).
Ve **مَطَرٌ دَفَئِيٌّ**: ilkbahardan sonra yazda olan yağmur.
Ve **الدَّفَأُ** (kısaltılmış, hemzeli): bizzat **الدِّفءُ**’ün kendisidir; ancak **الدِّفءَ** sanki **الظِّمْءِ**’e benzer bir isim gibidir; **الدَّفَأُ** **الظَمَأ**’ya benzer. Ve bu bâbdan hemze olmayanlardan: **الأَدفَى**’nın masdarıdır.
Ve kuşlardan dişisi **دَفواء**: iki kanadı ön teleklerinin köklerinden ve kuyruğunun ucundan uzun olan; yahut kuyruğunun ön telekleri uzun olan. Turmâh dedi ki:
Baldırı bükük; kanadı **أَدْفَى**; sanki		evde, göçenlerden sonra, bağlanmış
Ve dağ keçilerinden **الأَدْفَى**: iki boynuzu uzayan ve sırtının üst kısmı pek çok uzayan.
Ve seçkin develerden **الدَّفْواءُ**: yürüdüğünde boynu uzun olan; başını hörgücünün sırtı üzerine koyacak gibi olur; bununla birlikte sırtı da uzundur.

**دوف**:
**الدَّوْفُ**: safranı ve ilacı bir suyla karıştırmaktır; böylece ıslanır. Ondan “onu **دُفتُه** ettim ve onu **أَدَفْتُه** ettim” dersin.
Ve zeytinyağından **الدِّيافيُّ**: Şam’da yahut Cezîre’de bir beldeye nispet edilmiştir.

**فدي**:
**الفِدَى** **فِدْية**’nin çoğuludur.
**الفِداءُ**: onunla fidye verdiğin ve karşılıklı fidyeleştiğin şeydir; fiil **الافتِداء**’dır. “Onu **فَدَّيْتَه** **تَفدِيةً**”: ona “sana **أَفديك**” dedin.
Kavim **تَفادَى** etti: korkudan bazısı bazısıyla örtündü/siperlendi. “Onu **تَفَدَّيْتُه** ve onu **فَدَّيتُه**” birdir.
Ve **الفَداءُ**: buğdaydan, arpadan ve başkalarından yiyeceğin topluluğu; o **الأَنبار**’dır. Çoğulu **أفدِيةٌ**’dir.
