# دوك — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D9%83/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D9%88%D9%83/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دوك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D9%83.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: دوك

داكه أي الطيب والشيء دوكا ومداكا: سحقه وأنعمه دقا. وقال أبو عمرو: داك المرأة يدوكها دوكا، وباكها يبوكها بوكا: جامعها وأنشد:
  فداكها دوكا على الصـراط
  ليس كدوك زوجها الوطواط

  وداك القوم يدوكون دوكا: إذا وقعوا في اختلاط من أمرهم ودوران، ومنه حديث خيبر:  أن النبي - صلى الله عليه وسلم - قال: لأعطين الراية غدا رجلا يفتح الله على يديه يحب الله ورسوله، فبات الناس يدوكون أيهم يعطاها  أي يخوضون ويموجون ويختلفون فيه. وروى أبو تراب عن أبي الربيع البكراوي: داك القوم: إذا مرضوا. وقال ابن دريد: داك فلانا يدوكه دوكا: إذا غته في ماء أو تراب. والمداك، والمدوك كمنبر: الصلاءة فالمداك: حجر يسحق عليه الطيب، وهو الصلاءة، وأما المدوك: فهو حجر يسحق به الطيب، كما في الصحاح، والمصنف وحدهما، وفيه نظر، قال امرؤ القيس يصف فرسا:
  كأن على الكتفين منه إذا انتحى                      مداك عروس أو صلاية حنظل وقال حميد بن ثور:
  إذا أنت باكرت المنيئة باكرت                      مداكا لها من زعفران وإثمدا وأنشد الجوهري لسلامة بن جندل يصف فرسا:
  يرقى الدسيع إلى هاد لـه تـلـع                      في جؤجؤ كمداك الطيب مخضوب ويقال: وقعوا في دوكة بالفتح ويضم: أي في شر وخصومة نقله الجوهري، زاد غيره: واختلاط من أمرهم، وجمع الدوكة - بالفتح - دوك وديك، ومن قال بالضم قال في جمعه: دوك بالضم أيضا، قال رؤبة:
  فربما نحيت من تلك الدوك وقال أبو تراب: تداوكوا: إذا تضايقوا في ذلك أي في شر أو حرب، نقله الجوهري.
 ومما يستدرك عليه: داكة يدوكه دوكا: إذا دقه وطحنه، كما يدوك البعير الشيء بكلكله، نقله الزمخشري. وداكه دوكا: أسره.
 وداك الفرس الحجر: علاها. وقال ابن دريد: داك الحمار الأتان: إذا كامها. والدوك، بالضم: صلاءة الطيب، قال الأعشى:
  وزورا ترى في مرفقيه تجانفا                      نبيلا كدوك الصيدناني دامكـا ورواه ابن حبيب كبيت الصيدناني والصيدناني: الملك، ودامكا، مرتفعا، ومن جعل الصيدناني العطار قال: كدوك الصيدناني، ومعنى دامك: أملس، وقد تقدم. والدوك: ضرب من محار البحر، عن ابن دريد. والدوكة، بالضم: المرض، عن أبي تراب. ودوكة: قريتان بمصر.

### Türkçe

**داكه**: yani güzel koku ve şey; **دوكا** ve **مداكا**: onu ezdi ve onu dövme ile inceltti. Ebû Amr dedi: **داك** kadını, onu **يدوكها دوكا**; ve **باكها** onu **يبوكها بوكا**: onunla cinsel ilişkide bulundu. Ve şu şiiri okudu:
  Onu yolda **دوكا** ile dövdü
  Yarasa kocasının **دوك**’u gibi değildir

**وداك القوم يدوكون دوكا**: işlerinde bir karışıklığa ve dönüp durmaya düştükleri zaman. Ondandır: Hayber hadisi: Peygamber - صلى الله عليه وسلم - dedi ki: “Yarın sancağı, Allah’ın onun elleriyle fetih vereceği bir adama mutlaka vereceğim; o Allah’ı ve Resûlünü sever.” İnsanlar geceyi **يدوكون** geçirdiler: onu hangisine verileceği hakkında; yani içine dalıyorlar, dalgalanıyorlar ve onda ihtilaf ediyorlardı. Ebû Turâb, Ebû’r-Rebî‘ el-Bekrâvî’den rivayet etti: **داك القوم**: hastalandıkları zaman. İbn Düreyd dedi: **داك فلانا يدوكه دوكا**: onu suya veya toprağa daldırdığı zaman. **المداك** ve **المدوك** (minber gibi): **الصلاءة**; **فالمداك**: üzerinde güzel koku ezilen taş; o **الصلاءة**’dır. **وأما المدوك**: o, kendisiyle güzel koku ezilen taştır; **الصحاح** ve **المصنف**’te yalnızca böyledir; bunda bir bakış (itiraz) vardır. İmru’ul-Kays bir atı vasfederek dedi:
  Sanki onun iki omzu üzerinde, yana çekildiği vakit,                      bir gelin **مداك**’ı yahut bir **صلاية** hanzal vardır

Humeyd b. Sevr dedi:
  Eğer sen ölümü erkenden karşılarsan, erkenden karşıladı                      onun için safrandan ve sürmeden bir **مداكا**

Cevherî, Selâme b. Cendel’den bir atı vasfederek şu şiiri okudu:
  **الدسيع** yükselir, ona bir **هاد**’a doğru bir **تلـع** vardır                      göğüste, boyanmış güzel koku **مداك**’ı gibi

Ve denilir: **وقعوا في دوكة** (fetha ile; ve damme ile de): yani bir şer ve husumet içine düştüler; bunu Cevherî nakletti. Başkası artırdı: ve işlerinde bir karışıklık. **الدوكة**’nin (fetha ile) çoğulu: **دوك** ve **ديك**. Damme ile söyleyen ise onun çoğulunda: **دوك** (dammeyle de) der. Ru’be dedi:
  Nice olur ki o **الدوك**’lardan birinden uzaklaştım

Ebû Turâb dedi: **تداوكوا**: bunda, yani bir şerde veya savaşta sıkıştıkları zaman; bunu Cevherî nakletti.

Ve ona ilâve edilip tamamlananlardandır: **داكة يدوكه دوكا**: onu dövüp öğüttüğü zaman; tıpkı devenin şeyi göğsüyle **يدوك** etmesi gibi; bunu Zemahşerî nakletti. Ve **داكه دوكا**: onu esir etti.

Ve **داك الفرس الحجر**: onun üzerine çıktı. İbn Düreyd dedi: **داك الحمار الأتان**: onu aştığı zaman. **الدوك** (dammeyle): güzel kokunun **صلاءة**’sı. A‘şâ dedi:
  Ve iki dirseğinde bir yana açılma görürsün                      soylu, **الصيدناني**’nin **دوك**’u gibi, **دامكـا**

İbn Habîb onu “**كبيت الصيدناني**” diye rivayet etti. **الصيدناني**: melik. **ودامكا**: yüksek. **الصيدناني**’yi attar yapan kimse dedi ki: **كدوك الصيدناني**; **دامك**’ın manası: pürüzsüz; ve daha önce geçti. **الدوك**: deniz kabuklularından bir tür; İbn Düreyd’den. **الدوكة** (dammeyle): hastalık; Ebû Turâb’dan. Ve **دوكة**: Mısır’da iki köydür.
