# دول — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D9%84/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D9%88%D9%84/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D9%84.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: دول

دَالَ
1 دَالَ دال i. q. دَارَ. (TA.) You say, دالتِ الأَيَّامُ, (S, Msb, K,) aor. تَدُولُ, (Msb,) inf. n. دَوْلٌ, (KL,) meaning دَارَت; (S, Msb, K;) [i. e.] The days came round [in their turns]. (KL.) ― -b2- دَوْلٌ also signifies The changing of time, or fortune, from one state, or condition, to another; (K;) and so دَوْلَةٌ. (TA.) [Hence,] one says, دالت لَهُ الدَّوْلَةُ [The turn of fortune was, or became, in his favour; or] good fortune came to him: and دالت عَلَيْهِ الدَّوْلَةُ [The turn of fortune was, or became, against him; or] good fortune departed from him. (MA.) ― -b3- [Golius assigns to دال, with دَوْلَةٌ for its inf. n., as on the authority of the S and KL, two significations app. from two meanings of دَوْلَةٌ, one of which he seems to have misunderstood, and to neither of which do I find any corresponding verb: they are “ Obivit alter alterum in bello: ” and “ superior evasit. ” There are many inf. ns. that have no corresponding verbs.] ― -b4- دال, aor. يَدُوِلُ, (T, K,) inf. n. دَوْلٌ and دَالَةٌ, (K,) or دَوْلَةٌ, (T,) He became notorious [either in a bad or in a good sense]; expl. by صَارَ شُهْرَةً, (IAar, T, K,) i. e. مَشْهُورًا. (TK.) ― -b5- دال الثَّوْبُ, aor. يَدُولُ, The garment, or piece of cloth, was, or became, old, and worn out. (AZ, S.) [Hence,] جَعَلَ وُدُّهُ يَدُولُ (tropical:) His love, or affection, was beginning to become, or at the point of becoming, worn out. (AZ, S, TA.) ― -b6- See also 7.

دوّل
2 دوّل دول دولة He wrote a د. (TA.)

داول
3 داول داول , [inf. n. مُدَاوَلَةٌ,] He made to come round [by turns, or to be by turns]: hence the saying in the Kur [iii. 134], و تِلْكَ الْأَيَّامُ نُدَاوِلُهَا بَيْنَ النَّاسِ And those days, we make them to come round [by turns] to men: (S, * K, * TA:) or this means, we dispense them by turns to men; (Bd, Jel;) to these one time, and to these another; (Bd;) or one day to one party, and one day to another. (Jel.) You say, دَاوَلْتُ الشَّىْءَ بَيْنَهُمْ ↓ فَتَدَاوَلُوهُ [I dispensed the thing among them by turns, and they had, or received, or took, it by turns]. (Bd on the passage of the Kur quoted above.) مُدَاوَلَةٌ also signifies The giving a turn of fortune, or good fortune. (KL. [See what next follows.])

ادالهُ
4 ادالهُ أدال أداله اداله ادالة , (M, K,) inf. n. اـِدَالَةٌ, (T, TA,) [signifying He gave him a turn of good fortune, or a turn to prevail over another in war, &c.,] is from الدَّوْلَةُ. (T, M, K, TA. [See what next precedes.]) Hence, [in the CK from الدُّولَة,] the saying, أَدَالَنَا اللّٰهُ مِنْ عَدُوِّنَا [God gave us, or may God give us, a turn to prevail over our enemy]. (S, K.) And أَدَالَكَ اللّٰهُ مِنْ عَدُوِّكَ and عَلَى عَدُوِّكَ, i. e. جَعَلَ لَكَ عَلَيْهِ دَوْلَةً [May God appoint thee, or give thee, a turn to prevail over thine enemy]. (Ham p. 547.) And ادال اللّٰهُ زَيْدًا مِنْ عَمْرٍو [God gave to Zeyd a turn to have the superiority over 'Amr;] i. e. God took away the turn of good fortune, or the good fortune, (الدولة,) from 'Amr, and gave it to Zeyd. (Har p. 118.) Hence, also, (TA,) El-Hajjلj said, اـِنَّ الأَرْضَ سَتُدَالُ مِنَّا كَمَا أُدِلْنَا مِنْهَا [Verily the earth will be given (?) turn to prevail over us, like as we have been given a turn to prevail over it]; (Lth, T, TA;) meaning that it will consume us, like as we have consumed [of] it. (T, TA.) And [hence] اـِدَالَةٌ signifies غَلَبَةٌ [or Victory]: (S, K:) or [rather], as some say, it signifies نُصْرَةٌ [i. e. aid against an enemy]: (Har ubi suprà:) you say, اَللّٰهُمَ أَدِلْنِى عَلَى فُلَانٌ O God, aid me against such a one. (S, and Har ubi suprà. [In the former, وَانْصُرْنِىعَلَيْهِ, as an explicative adjunct: in the latter, اى نصِّرنى عليه, for انْصُرْنِى.])

تَدَاوَلُوهُ
6 تَدَاوَلُوهُ داول تداول تداولوه تداولوة They took it, or had it, by turns. (S, Msb, K. See 3.) You say, تَدَاوَلْنَا الأَمْرَ We took [or did] the affair by turns. (M.) And تَدَاوَلْنَا العَمَلَ وَ الأَمْرَبَيْنَنَا We did the work, and the thing, or affair, by turns, among us. (T.) And تَدَاوَلُوا البَاطِلَ They took it by turns to say, or to do, that which was false, wrong, vain, futile, or the like; syn. تَبَطَّلُوا بَيْنَهُمْ. (Az and K in art. بطل.) And تَدَاوَلَتْهُ الأَيْدِى The hands took it by turns. (S.) And تَدَاوَلَتِ الرِّيَاحُ رَسْمَ الدَّارَ The winds blew by turns upon, or over, the remains that marked the site of the house [so as to efface them]; one time from the south, and another time from the north, and another time from the east, and another time from the west. (Az, TA in art. عور.) And, of a thing, you say, يُتَدَاوَلُ (T) or يُتَدَاوَلُ بِهِ (S) [meaning It is taken, or done, by turns]. And تُدُوْوِلَتِ الأَرْضُ بِالرَّعْىِ [The land was pastured on by turns]. (S and K in art. وظب.) [تَدَاوَلُوهُ also signifies They made frequent use of it; i. e., used it time after time, or turn after turn; namely, a word or phrase: but perhaps in this sense it is postclassical: see an ex. in De Sacy's “ Chrest. Arabe, ” sec. ed., p. 141 of the Arabic text.] And تَدَاوَلَتِ الأَشْيَآءُ The things alternated; or succeeded one another by turns, one taking the place of another: (L in art. نسخ:) and [in like manner] الأَزْمَنَةُ [the times]. (Msb and K in that art.) [See also 6 in art دفو.]

اندال القَوْمُ
7 اندال القَوْمُ اندال القوم The people, or party, removed, or shifted, from one place to another. (S.) ― -b2- اندال مَا فِىبَطْنِهِ What was in his belly, (M, K,) of intestines or peritonوum, (M,) came forth, (M, K,) in consequence of its being pierced. (M.) ― -b3- And اندال It (the belly) became wide, and near, or approaching, to the ground. (M, K.) Also (K) It (the belly) was, or became, flaccid, flabby, or pendulous; (S, O, K;) and so ↓ دَالَ. (K.) ― -b4- And It (a thing) dangled, or moved to and fro; and hung. (M, K.)

دَالٌ
دَالٌ دال One of the letters of the alphabet, (د,) the place of utterance of which is near to that of ت: masc. and fem.; so that you say دَالٌ حَسَنٌ and حَسَنَةٌ [a beautiful د]: the pl. is أَدْوَالٌ if masc., and دَالَاتٌ [if fem.; the latter the more common]. (TA.) -A2- Also A fat woman. (Kh, TA.) -A3- See also دَالَةٌ.

دَوْلٌ
دَوْلٌ دول دولة an inf. n. of دَالَ in senses explained above. (K, KL.) -A2- Also i. q. دَلْوٌ [A bucket]: (K:) [an arabicized word from the Pers. دُولْ: or] formed from دَلْوٌ by transposition. (TA.)

دَوَلٌ
دَوَلٌ دول دولة , as an epithet applied to نَبْلٌ [or arrows] i. q. ↓ مُتَدَاوَلٌ. (IAar, M, K. *) So in the saying,
يُلُوذُ بِالجَوْدِ مِنَ النَّبْلِ الدَّوَلْ
[app. relating to a wild animal, and meaning. He seeks, or takes, refuge in the copious rain from the arrows received in turns by one after another of the herd]. (IAar, M.) -A2- See also دَوْلَةٌ.

دَالَةٌ
دَالَةٌ دال داله دالة i. q. شُهْرَةٌ [Notoriousness, &c.]: pl. [or rather coll. gen. n.] ↓ دَالٌ. (IAar, T, K.) ― -b2- [Accord. to the K, it is also an inf. n.: see 1.]

دَوْلَةٌ
دَوْلَةٌ دوله دولة A turn, mutation, change, or vicissitude, of time, or fortune, (K, TA,) from an unfortunate and evil, to a good and happy, state or condition; (TA;) [i. e.,] relating to good; as دَبْرَةٌ, on the contrary, relates to evil: (As, T and M in art. دبر:) [therefore meaning a turn of good fortune; a favourable turn of fortune: or] good fortune [absolutely]: (KL:) a happy state or condition, that betides a man: (MF:) [also] a turn which comes to one or which one takes [in an absolute sense]; syn. نَوْبَةٌ: (K in art. نوب:) and [particularly] (K) a turn (عُقْبَةٌ) [to share] in wealth, and [to prevail] in war; as also ↓ دُولَةٌ: ('Eesà Ibn-'Omar, * T, * S, * M, K: *) or each is a subst. [in an absolute sense, app. as meaning a turn of taking, or having, a thing,] from تَدَاوَلُوا الشَّىْءَ signifying “ they took, or had, the thing by turns: ” (Msb:) or ↓ دُولَةٌ is in wealth; and دَوْلَةٌ is in war; (Aboo-'Amr Ibn-El-'Alà, T, S, M, Msb, K;) this latter being when one of two armies defeats the other and then is defeated; (Fr, T;) or when one party is given a turn to prevail (تُدَال) over the other: one says, كَانَتْ لَنَا عَلَيْهِمُ الدَّوْلَةُ فِى الحَرْبِ [The turn to prevail over them in war was ours]: (S:) and قَدْ رَجَعَتِ الدَّوْلَةُ عَلَى هٰؤُلَآءِ [The turn to prevail against these returned]; as though meaning المَرَّةُ: so says Fr: but ↓ دُولَةٌ, he says, is in religions and institutions that are altered and changed with time: (T:) accord. to Zj, (T,) or A'Obeyd, (so in two copies of the S,) ↓ دُولَةٌ signifies a thing that is taken by turns; and دَوْلَةٌ, the act [of taking by turns]; (T, S;) and a transition from one state, or condition, to another: (T: [in this last sense, app. an inf. n.: see 1, third sentence:]) you say, بَيْنَهُمْ ↓ صَارَ الفَىْءُ دُولَةً, meaning [The فىء (or spoil, &c.,) became] a thing taken by turns among them: (S:) and the saying, in the Kur [lix. 7], بَيْنَ الأَغْنِيَآءِ مِنْكُمْ ↓ كَىْ لَا يَكُونَ دُولَةً means That it may not be a thing taken by turns [among the rich of you]: (T:) or دَوْلَةٌ relates to the present life or world; and ↓ دُولَةٌ, to that which is to come: (M, K:) and it is said that the former of these two words signifies prevalence, predominance, mastery, or victory; and ↓ the latter, the transition of wealth, blessing, or good, from one people, or party, to another: (TA:) the pl. (of دَوْلَةٌ, S, Msb) is دَوِلٌ, (S, M, Msb, K,) like as قِصَعٌ is pl. of قَصْعَةٌ, (Msb,) and (of ↓ دُولَةٌ, T, S, Msb), دُوَلٌ (T, S, M, Msb, K) and دُولَاتٌ, (S, TA,) and ↓ دَوَلٌ (M, K) is [a quasi-pl. n.] of both, because, as IJ says, دَوْلَةٌ is regarded as though it were originally دُولَةٌ. (M.) ― -b2- [In post-classical works, it signifies also A dynasty: and a state, an empire, or a monarchy.] -A2- Also The حَوْصَلَة [or stomach of a bird; its triple stomach: or only its first stomach; the crop, or craw]: because of its اِنْدِيَال [or flaccidity]. (Ibn-'Abbaلd, K.) And The قَانِصَة [which may here mean the same as the حوصلة, for this is one of the meanings assigned to it, and this explanation of دولة is not given by Ibn- 'Abbلd: or it may here mean the intestines, of a bird, into which the food passes from the stomach: or the gizzard]. (K.) ― -b2- And The شِقْشِقَة [or faucial bag of the he-camel]. (Ibn-'Abbلd, K.) ― -b3- And A thing like a مَزَادَة [or leathern water-bag] with a narrow mouth. (Ibn-'Abbلd, K.) ― -b4- And The side of the belly. (K.) [But] accord. to Ibn-'Abbلd, مَا أَعْظَمَ دَوْلَةَ بَطْنِهِ means How large is his navel! (TA.)

دوُلَةٌ
دوُلَةٌ دوله دولة : see the next preceding paragraph, in nine places: ― -b2- and see also what next follows, in two places.

دُوَلَةٌ
دُوَلَةٌ دوله دولة (T, S, K) and ↓ دِوَلَةٌ (Ibn-'Abbلd, TA) [and ↓ دُولَةٌ, as appears from what follows]; as also تُوَلَةٌ (T, S) [and تِوَلَةٌ and تُوَلةٌ]; A calamity, or misfortune: (T, Ibn-'Abbلd, S, K:) pl. دُوَلَاتٌ (S) and دِوَلَاتٌ and دُوَلَاتٌ. (Ibn-'Abbلd, TA.) You say, جَآءَ بِدُوَلَاتِهِ (S) [and ↓ بِدِوَلَاتِهِ] and ↓ بِدُولَاتِهِ (Ibn-'Abbad, TA) and ↓ بِدُولَاهُ, as also بِتُولَاهُ, (Aboo-Mلlik, K,) He, or it, came with, or brought, or brought to pass, his, or its, calamities, or misfortunes: (Ibn-'Abbلd, S, K. *)

دِوَلَةٌ
دِوَلَةٌ دوله دولة : and جَآءَبِدَوَلَاتِهِ: see دُوَلَةٌ.

جَآءَ بِدُولَاهُ
جَآءَ بِدُولَاهُ جآء بدولاه جآء بدولاة : see دُوَلَةٌ.

دَوِيلٌ
دَوِيلٌ دويل A plant that is a year old, (S, M, K,) and dry: (M, K:) or two years old, (AZ, K,) and worthless: (AZ, TA:) or especially what is dry of the [plants called] نَصِىّ and سَبَط: (M, K, * TA:) or any plant broken and black. (TA.)

دَوَالِىُّ
دَوَالِىُّ دالية دوالى دوالي A sort of grapes of Et-Tلïf, (M, K,) black inclining to redness. (M.) [See also دَوَالٍ, in art. دلو.]

دَوَالَيْكَ
دَوَالَيْكَ دالية دواليك i. q. مُدَاوَلَةً, [in the CK, erroneously, مُتَداوَلَةً,] used in an imperative sense [with its verb and the objective complement thereof understood before it, and thus meaning دَاوِلِ الفِعْلَ مُدَاوَلَةً Make thou the action to come round, or to be, by turns]: (M, K:) or it may be rendered as meaning that the thing happened in this manner [i. e. the action being made to come round, or to be, by turns]: (Sb, M:) or it means تَدَاوُلٌ بَعْدَ تَدَاوُل [i. e. a taking, or doing, (a thing) by turn after (another's) doing so, and may be rendered virtually in the same manner as above, i. e. let the action be done by turns: or the action being done by turns]: (S, O, K: [in the PS, تَدَاوُلًا بَعْدَ تَدَاوُلٍ, which better explains the two manners in which it is said to be used:]) IAar says that it is an invariable expression, like حَجَازَيْكَ and هَذَاذَيْكَ; and is from the phrase تَدَاوَلُوا الأَمْرَ بَيْنَهُمْ, said of persons when this takes a turn and this a turn. (T, TA.) 'Abd-Beni-l- Has-hلs says,
اـِذَ شُقَّ بُرْدٌ شُقَّ بِالبُرْدِ مِثْلُهُ
دَوَالَيْكَ حَتَّى لَيْسَ لِلْبُرْدِ لَابِسُ
[When a burd (a kind of garment) is rent, the like thereof is rent with the burd, the action being done by turns, so that there is no wearer of the burd; it having been rent so as to fall off]: (S:) the poet is speaking of a man's rending the clothing of a woman to see her person, and her rending his also. (T, TA. [This verse is related with several variations: see another reading of it voce هَذَاذَيْكَ, in art. هذ; with another explanation of it.]) ― -b2- Ibn-Buzurj says, (T,) sometimes the article ال is prefixed to it, so that one says الدَّوَالَيْكَ, (T,) meaning One's walking with an elegant and a proud and self-conceited gait, with an affected inclining of the body from side to side, (T,) or one's urging, or pressing forward, and striving, (أَنْ يَتَحَفَّزَ, [in the CK, erroneously, ان يَتَحَفَّزَ,]) in his gait, or pace, (K,) when he moves about his shoulder-joints, and parts his legs widely, in walking. (T, K,* TA. In the copies of the K, جال [or جاءك] is erroneously put for حَاكَ, the reading in the T, TA. [The author of the TK follows the reading جال; and has fallen into several other evident mistakes in explaining this expression; which is itself, in my opinion, when with the article ال, a mistake for الدَّوَالِيْكُ, mentioned in art. دلك.]) A poet uses the phrase يَمْشِى الدَّوَالَيْكَ as meaning Walking, or going, in the manner explained above: (Ibn-Buzurj, T and TA in the present art.:) or يَمْشِى الدَّوَالِيكَ. (TA in art. دلك.)

مُنْدَالٌ
مُنْدَالٌ مندال as meaning Dangling, or moving to and fro; and hanging; is said by Seer to be of the measure مُنْفَعِلٌ from التَّدَلَّى, and formed by transposition; and if so, it has no inf. n.; for the word that is formed by transposition has no inf. n. (M. [But for this assertion I see no satisfactory reason.])

مُتَدَوَالٌ
مُتَدَوَالٌ متدوال : see دَوَلٌ. ― -b2- [الكَلَامُ المُتَدَاوَلُ signifies, in modern Arabic, The language commonly used.]

### Türkçe

**دَالَ**
1 **دَالَ**: **دَارَ** ile aynı. (TA.) “**دالتِ الأَيَّامُ**” dersin; (S, Msb, K,) muzârîsi **تَدُولُ**, (Msb,) mastarı **دَوْلٌ**, (KL,) mânâsı **دَارَت**; (S, Msb, K;) [yani] günler (sıralarıyla) döndü [geldi]. (KL.) ― -b2- **دَوْلٌ** ayrıca, zamanın yahut talihin bir hâlden yahut durumdan başka bir hâle yahut duruma değişmesi demektir; (K;) ve böylesi **دَوْلَةٌ**. (TA.) [Bundan dolayı] “**دالت لَهُ الدَّوْلَةُ**” denir: [talihin dönüşü onun lehine oldu yahut oldu; yahut] iyi talih ona geldi: ve “**دالت عَلَيْهِ الدَّوْلَةُ**” [talihin dönüşü onun aleyhine oldu yahut oldu; yahut] iyi talih ondan ayrıldı. (MA.) ― -b3- [Golius, **دال**’a, mastarı olarak **دَوْلَةٌ** ile birlikte, S ve KL’nin otoritesine dayanarak, **دَوْلَةٌ**’nın iki mânâsından iki mânâya görünüşte dayanan iki anlam nisbet eder; bunlardan birini yanlış anlamış görünür; ve bunların hiçbirine karşılık gelen bir fiil bulmuyorum: bunlar “Obivit alter alterum in bello:” ve “superior evasit.”tir. Karşılık gelen fiilleri olmayan birçok mastar vardır.] ― -b4- **دال**, muzârîsi **يَدُوِلُ**, (T, K,) mastarı **دَوْلٌ** ve **دَالَةٌ**, (K,) yahut **دَوْلَةٌ**, (T,) kötü yahut iyi mânâda meşhur oldu; **صَارَ شُهْرَةً** ile açıklanır, (IAar, T, K,) yani **مَشْهُورًا**. (TK.) ― -b5- **دال الثَّوْبُ**, muzârîsi **يَدُولُ**: elbise yahut kumaş parçası eski ve yıpranmış oldu. (AZ, S.) [Bundan dolayı] **جَعَلَ وُدُّهُ يَدُولُ** (mecaz:) onun sevgisi yahut muhabbeti yıpranmaya başlıyor, yahut yıpranma noktasında oluyordu. (AZ, S, TA.) ― -b6- 7’ye de bak.

**دوّل**
2 **دوّل** **دول** **دولة**: bir **د.** yazdı. (TA.)

**داول**
3 **داول** **داول**, [mastarı **مُدَاوَلَةٌ**:] (bir şeyi) (nöbetleşe) döndürdü [yahut nöbetleşe olmasını sağladı]: bundan dolayı Kur’ân’daki [iii. 134] söz: **و تِلْكَ الْأَيَّامُ نُدَاوِلُهَا بَيْنَ النَّاسِ** “Ve o günler; onları insanlar arasında nöbetleşe döndürürüz”: (S, * K, * TA:) yahut bunun mânâsı: onları insanlara nöbetleşe paylaştırırız; (Bd, Jel;) bunlara bir vakit, bunlara başka bir vakit; (Bd;) yahut bir gün bir fırkaya, bir gün diğerine. (Jel.) “**دَاوَلْتُ الشَّىْءَ بَيْنَهُمْ ↓ فَتَدَاوَلُوهُ**” dersin: [şeyi aralarında nöbetleşe paylaştırdım; onlar da onu nöbetleşe aldılar yahut elde ettiler yahut aldılar]. (Yukarıda zikredilen Kur’ân pasajı üzerine Bd.) **مُدَاوَلَةٌ** ayrıca, talihin dönüşünü yahut iyi talihi vermek demektir. (KL. [Bundan sonra gelen şeye bak.])

**ادالهُ**
4 **ادالهُ** **أدال** **أداله** **اداله** **ادالة**, (M, K,) mastarı **اـِدَالَةٌ**, (T, TA,) [ona iyi talihin bir dönüşünü yahut savaşta vb. bir başkasına üstün gelme sırasını verdi mânâsında] **الدَّوْلَةُ**’dendir. (T, M, K, TA. [Bundan önce gelene bak.]) Bundan dolayı, [CK’de **الدُّولَة**’den] şu söz: **أَدَالَنَا اللّٰهُ مِنْ عَدُوِّنَا** [Allah bize düşmanımıza karşı üstün gelme sırası verdi; yahut Allah bize düşmanımıza karşı üstün gelme sırası versin]. (S, K.) Ve **أَدَالَكَ اللّٰهُ مِنْ عَدُوِّكَ** ve **عَلَى عَدُوِّكَ**, yani **جَعَلَ لَكَ عَلَيْهِ دَوْلَةً** [Allah sana düşmanına karşı bir **دَوْلَةٌ** tayin etsin yahut versin]. (Ham s. 547.) Ve **ادال اللّٰهُ زَيْدًا مِنْ عَمْرٍو** [Allah Zeyd’e ‘Amr’a üstün gelme sırası verdi]; yani Allah ‘Amr’dan iyi talihin sırasını yahut iyi talihi (**الدولة**) aldı ve onu Zeyd’e verdi. (Har s. 118.) Bundan dolayı ayrıca, (TA,) El-Hajjلj dedi ki: **اـِنَّ الأَرْضَ سَتُدَالُ مِنَّا كَمَا أُدِلْنَا مِنْهَا** [Şüphesiz yer, ondan bize üstün gelme sırası verildiği gibi, bizden ona üstün gelme sırası verilecektir]; (Lth, T, TA;) mânâsı: onu tükettiğimiz gibi o da bizi tüketecektir. (T, TA.) Ve [bundan dolayı] **اـِدَالَةٌ** **غَلَبَةٌ** [yahut zafer] demektir: (S, K:) yahut [daha doğrusu], bazılarının dediğine göre, **نُصْرَةٌ** [yani düşmana karşı yardım] demektir: (Har, yukarıda geçtiği yerde:) “**اَللّٰهُمَ أَدِلْنِى عَلَى فُلَانٌ**” dersin: Ey Allah, beni falana karşı yardım et. (S, ve Har, yukarıda geçtiği yerde. [Birincide, açıklayıcı ek olarak **وَانْصُرْنِىعَلَيْهِ**; ikincide, **انْصُرْنِى** yerine **اى نصِّرنى عليه**.])

**تَدَاوَلُوهُ**
6 **تَدَاوَلُوهُ** **داول** **تداول** **تداولوه** **تداولوة**: onu nöbetleşe aldılar yahut elde ettiler. (S, Msb, K. 3’e bak.) “**تَدَاوَلْنَا الأَمْرَ**” dersin: işi nöbetleşe aldık [yahut yaptık]. (M.) Ve “**تَدَاوَلْنَا العَمَلَ وَ الأَمْرَبَيْنَنَا**”: işi ve şeyi yahut işi, aramızda nöbetleşe yaptık. (T.) Ve “**تَدَاوَلُوا البَاطِلَ**”: bâtıl olanı, yanlış olanı, boş olanı, faydasız olanı yahut benzerini söylemek yahut yapmak üzere nöbetleşe aldılar; eş anlamlısı **تَبَطَّلُوا بَيْنَهُمْ**. (Az ve K, md. **بطل**.) Ve “**تَدَاوَلَتْهُ الأَيْدِى**”: eller onu nöbetleşe aldı. (S.) Ve “**تَدَاوَلَتِ الرِّيَاحُ رَسْمَ الدَّارَ**”: rüzgârlar, evin yerini belirleyen kalıntıların üzerine yahut üzerinden nöbetleşe esti [onları silmek üzere]; bir vakit güneyden, bir vakit kuzeyden, bir vakit doğudan, bir vakit batıdan. (Az, TA, md. **عور**.) Ve bir şey hakkında “**يُتَدَاوَلُ**” (T) yahut “**يُتَدَاوَلُ بِهِ**” (S) dersin: [mânâsı] nöbetleşe alınır yahut yapılır. Ve “**تُدُوْوِلَتِ الأَرْضُ بِالرَّعْىِ**”: arazi üzerinde otlatma nöbetleşe yapıldı. (S ve K, md. **وظب**.) [**تَدَاوَلُوهُ** ayrıca, onu sıkça kullandılar demektir; yani bir kelimeyi yahut ibareyi, defa defa yahut sıra sıra kullandılar: fakat belki bu mânâda post-klasiktir: De Sacy’nin “Chrest. Arabe” ikinci baskısı, Arapça metin s. 141’de bir örneğe bak.] Ve “**تَدَاوَلَتِ الأَشْيَآءُ**”: şeyler nöbetleşti; yahut birbirini sıra ile izledi, biri diğerinin yerini aldı: (L, md. **نسخ**:) ve [aynı şekilde] **الأَزْمَنَةُ** [zamanlar]. (Msb ve K, o maddede.) [Md. **دفو**’da 6’ya da bak.]

**اندال القَوْمُ**
7 **اندال القَوْمُ** **اندال القوم**: halk yahut topluluk bir yerden başka bir yere göçtü yahut yer değiştirdi. (S.) ― -b2- **اندال مَا فِىبَطْنِهِ**: karnında olan şey, (M, K,) bağırsaklardan yahut karın zarından, (M,) delindiği için dışarı çıktı. (M, K.) ― -b3- Ve **اندال**: o (karın) genişledi ve yere yakın, yahut yere yaklaşır oldu. (M, K.) Ayrıca (K) o (karın) gevşek, sarkık yahut sallanır oldu; (S, O, K;) ve böylesi ↓ **دَالَ**. (K.) ― -b4- Ve o (bir şey) sallandı yahut ileri geri hareket etti; ve asılı kaldı. (M, K.)

**دَالٌ**
**دَالٌ** **دال**: alfabenin harflerinden biri, (**د**,) çıkış yeri **ت**’nin çıkış yerine yakındır: müzekker ve müennes; öyle ki “**دَالٌ حَسَنٌ**” ve “**حَسَنَةٌ**” [güzel bir **د**] dersin: çoğulu, müzekker ise **أَدْوَالٌ**, ve [müennes ise] **دَالَاتٌ**’tır [ikincisi daha yaygındır]. (TA.) -A2- Ayrıca şişman bir kadın. (Kh, TA.) -A3- **دَالَةٌ**’ya da bak.

**دَوْلٌ**
**دَوْلٌ** **دول** **دولة**: yukarıda açıklanan mânâlarda **دَالَ**’ın bir mastarıdır. (K, KL.) -A2- Ayrıca **دَلْوٌ** ile aynı [kova]: (K:) [Farsça **دُولْ**’den Arapçalaştırılmış bir kelime; yahut] **دَلْوٌ**’dan takdim-te’hir ile yapılmıştır. (TA.)

**دَوَلٌ**
**دَوَلٌ** **دول** **دولة**, **نَبْلٌ** [yahut oklar] için sıfat olarak: ↓ **مُتَدَاوَلٌ** ile aynı. (IAar, M, K. *) Şu sözde olduğu gibi:
يُلُوذُ بِالجَوْدِ مِنَ النَّبْلِ الدَّوَلْ
[muhtemelen bir vahşi hayvanla ilgili olup mânâsı: sürünün birbiri ardından nöbetleşe aldığı oklardan, bol yağmura sığınır]. (IAar, M.) -A2- **دَوْلَةٌ**’ya da bak.

**دَالَةٌ**
**دَالَةٌ** **دال** **داله** **دالة**: **شُهْرَةٌ** ile aynı [kötü yahut iyi şöhret vb.]; çoğulu [yahut daha doğrusu cins isim] ↓ **دَالٌ**. (IAar, T, K.) ― -b2- [K’ye göre ayrıca bir mastardır: 1’e bak.]

**دَوْلَةٌ**
**دَوْلَةٌ** **دوله** **دولة**: zamanın yahut talihin bir dönüşü, değişmesi, değişimi yahut devri, (K, TA,) uğursuz ve kötü bir hâlden yahut durumdan iyi ve mutlu bir hâle yahut duruma; (TA;) [yani] iyiye ilişkin; zıddı olarak **دَبْرَةٌ** kötüye ilişkindir: (As, T ve M, md. **دبر**:) [dolayısıyla iyi talihin dönüşü; elverişli talih dönüşü; yahut] mutlak olarak iyi talih: (KL:) bir insana isabet eden mutlu hâl yahut durum: (MF:) [ayrıca] bir kimseye gelen yahut bir kimsenin aldığı bir sıra [mutlak mânâda]; eş anlamlısı **نَوْبَةٌ**: (K, md. **نوب**:) ve [özellikle] (K) malda [paylaşmak için] bir sıra (**عُقْبَةٌ**) ve savaşta [üstün gelmek için] bir sıra; bunun gibi ↓ **دُولَةٌ**: ('Eesà Ibn-'Omar, * T, * S, * M, K: *) yahut her biri, “**تَدَاوَلُوا الشَّىْءَ**” (şeyi nöbetleşe aldılar yahut elde ettiler) mânâsından, [mutlak mânâda, görünüşe göre bir şeyi alma yahut elde etme sırası mânâsında] bir isimdir: (Msb:) yahut ↓ **دُولَةٌ** malda; **دَوْلَةٌ** savaşta olur; (Aboo-'Amr Ibn-El-'Alà, T, S, M, Msb, K;) bu ikincisi, iki ordudan birinin diğerini yenmesi sonra yenilmesi hâlidir; (Fr, T;) yahut bir fırkaya diğerine karşı üstün gelme sırası verilmesi (**تُدَال**) hâlidir: “**كَانَتْ لَنَا عَلَيْهِمُ الدَّوْلَةُ فِى الحَرْبِ**” dersin: [savaşta onlara karşı üstün gelme sırası bizimdi]: (S:) ve “**قَدْ رَجَعَتِ الدَّوْلَةُ عَلَى هٰؤُلَآءِ**”: [bunlara karşı üstün gelme sırası geri döndü]; sanki **المَرَّةُ** mânâsında: Fr böyle der: fakat ↓ **دُولَةٌ**, onun dediğine göre, zamanla değiştirilen ve değişen dinler ve kurumlar hakkındadır: (T:) Zj’ye göre, (T,) yahut A'Obeyd’e göre, (S’nin iki nüshasında böyle,) ↓ **دُولَةٌ** nöbetleşe alınan bir şey demektir; **دَوْلَةٌ** ise fiil [nöbetleşe alma fiili] demektir; (T, S;) ve bir hâlden yahut durumdan başka bir hâle yahut duruma geçiş: (T: [bu son mânâda, görünüşe göre bir mastar: 1’e, üçüncü cümleye bak:]) “**بَيْنَهُمْ ↓ صَارَ الفَىْءُ دُولَةً**” dersin: mânâsı [**الفَىْءُ** (ganimet vb.) onların arasında] nöbetleşe alınan bir şey oldu: (S:) ve Kur’ân’daki [lix. 7] söz: **بَيْنَ الأَغْنِيَآءِ مِنْكُمْ ↓ كَىْ لَا يَكُونَ دُولَةً**: mânâsı, sizin zenginleriniz arasında nöbetleşe alınan bir şey olmasın diye: (T:) yahut **دَوْلَةٌ** dünya hayatına yahut dünyaya ilişkindir; ↓ **دُولَةٌ** ise gelecek olana ilişkindir: (M, K:) ve denilmiştir ki bu iki kelimeden birincisi galebe, üstünlük, hâkimiyet yahut zafer demektir; ↓ ikincisi ise malın, nimetin yahut hayrın bir kavimden yahut topluluktan başka bir kavme yahut topluluğa intikali demektir: (TA:) çoğulu ( **دَوْلَةٌ**’nın, S, Msb) **دَوِلٌ**’dir, (S, M, Msb, K,) tıpkı **قِصَعٌ**’ın **قَصْعَةٌ**’nın çoğulu olması gibi, (Msb,) ve (↓ **دُولَةٌ**’nın, T, S, Msb) **دُوَلٌ** (T, S, M, Msb, K) ve **دُولَاتٌ**, (S, TA,) ve ↓ **دَوَلٌ** (M, K) her ikisinin [yarı-çoğul ismi]dir; çünkü IJ’nin dediğine göre **دَوْلَةٌ**, aslında **دُولَةٌ** imiş gibi kabul edilir. (M.) ― -b2- [Post-klasik eserlerde ayrıca bir hanedan; ve bir devlet, bir imparatorluk yahut bir monarşi mânâsına da gelir.] -A2- Ayrıca **حَوْصَلَة** [yahut kuşun midesi; üçlü midesi; yahut yalnız ilk midesi; kursak]: onun **اِنْدِيَال**’i [yahut gevşekliği] sebebiyle. (Ibn-'Abbaلd, K.) Ve **قَانِصَة** [burada **حوصلة** ile aynı mânâya gelebilir; zira bu ona verilen mânâlardan biridir ve **دولة**’nin bu açıklaması Ibn-'Abbلd’a nisbet edilmez: yahut burada, yiyeceğin mideden geçtiği kuşun bağırsakları; yahut taşlık]. (K.) ― -b2- Ve **شِقْشِقَة** [yahut erkek devenin boğaz kesesi]. (Ibn-'Abbلd, K.) ― -b3- Ve dar ağızlı bir **مَزَادَة** [yahut deriden su tulumu] gibi bir şey. (Ibn-'Abbلd, K.) ― -b4- Ve karnın yanı. (K.) [Fakat] Ibn-'Abbلd’a göre “**مَا أَعْظَمَ دَوْلَةَ بَطْنِهِ**” mânâsı: onun göbeği ne kadar büyük! (TA.)

**دوُلَةٌ**
**دوُلَةٌ** **دوله** **دولة**: bir önceki paragrafta dokuz yerde geçen şeye bak: ― -b2- ve bundan sonra gelen şeye de iki yerde bak.

**دُوَلَةٌ**
**دُوَلَةٌ** **دوله** **دولة** (T, S, K) ve ↓ **دِوَلَةٌ** (Ibn-'Abbلd, TA) [ve ↓ **دُولَةٌ**, aşağıda gelenlerden anlaşıldığı üzere]; bunun gibi **تُوَلَةٌ** (T, S) [ve **تِوَلَةٌ** ve **تُوَلةٌ**]; bir musibet yahut felâket: (T, Ibn-'Abbلd, S, K:) çoğulu **دُوَلَاتٌ** (S) ve **دِوَلَاتٌ** ve **دُوَلَاتٌ**. (Ibn-'Abbلd, TA.) “**جَآءَ بِدُوَلَاتِهِ**” (S) [ve ↓ **بِدِوَلَاتِهِ**] ve ↓ **بِدُولَاتِهِ** (Ibn-'Abbad, TA) ve ↓ **بِدُولَاهُ**, bunun gibi **بِتُولَاهُ** da, (Aboo-Mلlik, K,) dersin: o yahut o şey, onun musibetleriyle yahut felâketleriyle geldi; yahut onları getirdi; yahut onları meydana getirdi. (Ibn-'Abbلd, S, K. *)

**دِوَلَةٌ**
**دِوَلَةٌ** **دوله** **دولة**: ve **جَآءَبِدَوَلَاتِهِ**: **دُوَلَةٌ**’ya bak.

**جَآءَ بِدُولَاهُ**
**جَآءَ بِدُولَاهُ** **جآء بدولاه** **جآء بدولاة**: **دُوَلَةٌ**’ya bak.

**دَوِيلٌ**
**دَوِيلٌ** **دويل**: bir yıllık bir bitki, (S, M, K,) ve kuru: (M, K:) yahut iki yıllık, (AZ, K,) ve değersiz: (AZ, TA:) yahut özellikle [**نَصِىّ** ve **سَبَط** denilen] bitkilerin kuru olanı: (M, K, * TA:) yahut kırılmış ve kararmış her bitki. (TA.)

**دَوَالِىُّ**
**دَوَالِىُّ** **دالية** **دوالى** **دوالي**: Et-Tلïf’in bir çeşit üzümü, (M, K,) siyah, kızıllığa meyleden. (M.) [Md. **دلو**’da **دَوَالٍ**’e de bak.]

**دَوَالَيْكَ**
**دَوَالَيْكَ** **دالية** **دواليك**: **مُدَاوَلَةً** ile aynı, [CK’de yanlış olarak **مُتَداوَلَةً**], emir mânâsında kullanılır [fiili ve onun mef’ûlü ondan önce hazfedilmiş olarak; böylece mânâsı **دَاوِلِ الفِعْلَ مُدَاوَلَةً**: fiili nöbetleşe döndür, yahut nöbetleşe olmasını sağla]: (M, K:) yahut, şeyin bu tarzda vuku bulduğu mânâsıyla tercüme edilebilir [yani fiilin nöbetleşe döndürülmesi yahut nöbetleşe olması]: (Sb, M:) yahut mânâsı **تَدَاوُلٌ بَعْدَ تَدَاوُل** [yani bir şeyin, birinin yapmasından sonra diğerinin sıra ile alması yahut yapması; ve yukarıdaki gibi fiilen aynı şekilde tercüme edilebilir: yani fiil nöbetleşe yapılsın; yahut fiil nöbetleşe yapılarak]: (S, O, K: [PS’de **تَدَاوُلًا بَعْدَ تَدَاوُلٍ**, ki iki kullanım tarzını daha iyi açıklar:]) IAar der ki bu, **حَجَازَيْكَ** ve **هَذَاذَيْكَ** gibi değişmez bir ifadedir; ve “**تَدَاوَلُوا الأَمْرَ بَيْنَهُمْ**” ibaresindendir; bu bir sıra alır ve şu bir sıra alır denilen kimseler hakkında söylenir. (T, TA.) 'Abd-Beni-l- Has-hلs der ki:
اـِذَ شُقَّ بُرْدٌ شُقَّ بِالبُرْدِ مِثْلُهُ
دَوَالَيْكَ حَتَّى لَيْسَ لِلْبُرْدِ لَابِسُ
[Bir **بُرْدٌ** (bir çeşit elbise) yırtılınca, onun benzeri de **بُرْدٌ** ile birlikte yırtılır; fiil nöbetleşe yapılarak; öyle ki **بُرْدٌ**’ün giyeni kalmaz; o, düşecek şekilde yırtılmıştır]: (S:) şair, bir erkeğin bir kadının bedenini görmek için onun giysisini yırtmasından ve onun da onun giysisini yırtmasından söz eder. (T, TA. [Bu beyit birkaç varyantla rivayet edilir: md. **هذ**’de **هَذَاذَيْكَ** lafzı altında başka bir okuyuşuna, başka bir açıklamasıyla birlikte bak.]) ― -b2- Ibn-Buzurj der ki, (T,) bazen başına **ال** takısı getirilir; öyle ki “**الدَّوَالَيْكَ**” denir, (T,) mânâsı: bedenin bir yandan bir yana yapmacık bir eğilmesiyle, zarif ve mağrur ve kendini beğenmiş bir yürüyüşle yürümek; (T,) yahut yürüyüşünde yahut adımında ileri atılmaya zorlanması yahut bastırması ve çabalaması, (**أَنْ يَتَحَفَّزَ**, [CK’de yanlış olarak **ان يَتَحَفَّزَ**]), (K,) omuz eklemlerini oynattığı ve yürürken bacaklarını genişçe ayırdığı zaman. (T, K,* TA. K nüshalarında, T, TA’daki okunuş olan **حَاكَ** yerine yanlışlıkla **جال** [yahut **جاءك**] konmuştur. [TK’nin müellifi **جال** okunuşunu takip eder; ve bu ifadeyi açıklarken birkaç başka açık hataya düşmüştür; ki bu ifade, benim kanaatime göre, başında **ال** ile birlikte iken, md. **دلك**’te zikredilen **الدَّوَالِيْكُ** yerine yapılmış bir hatadır.]) Bir şair “**يَمْشِى الدَّوَالَيْكَ**” ibaresini, yukarıda açıklanan tarzda yürümek yahut gitmek mânâsında kullanır: (Ibn-Buzurj, T ve TA, bu maddede:) yahut “**يَمْشِى الدَّوَالِيكَ**”. (TA, md. **دلك**.)

**مُنْدَالٌ**
**مُنْدَالٌ** **مندال**: sallanır yahut ileri geri hareket eder; ve asılı kalır mânâsında; Seer tarafından, **التَّدَلَّى**’dan **مُنْفَعِلٌ** vezninde olduğu ve takdim-te’hir ile yapıldığı söylenir; ve eğer öyle ise, onun mastarı yoktur; zira takdim-te’hir ile yapılan kelimenin mastarı yoktur. (M. [Fakat bu iddia için tatmin edici bir sebep görmüyorum.])

**مُتَدَوَالٌ**
**مُتَدَوَالٌ** **متدوال**: **دَوَلٌ**’e bak. ― -b2- [**الكَلَامُ المُتَدَاوَلُ**, modern Arapçada, yaygın olarak kullanılan dil demektir.]
