# دوم — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D9%85/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D9%88%D9%85/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D9%85.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: دوم

دامَ الشيء يَدومُ ويَدامُ، دَوْماً ودَواماً ودَيْمومَةً، وأَدامَهُ غيره. ودَوَّمَتِ الشمسُ في كبد السماء. وقال:
والشمسُ حَيرى لها في الجوِّ تَدْويم
أي كأنَّها لا تمضي. قال الأصمعيّ: دَوَّمَتِ الخمرُ شاربَها، إذا سكِر فدار. ويقال: أخذه دُوامٌ بالضم، أي دُوارٌ، وهو دُوار الرأس. ودامَ الشيء: سكنَ. وفي الحديث: نَهى أن يُبَالَ في الماء الدائم، وهو الساكن. ودَوَّمْتُ القِدْرَ وأَدَمْتُها، إذا سكَّنتَ غليانَها بشيءٍ من الماء. ودَوَّمْتُ الشيءَ: بَلَلْتُهُ. قال ابن أحمر:
وقد يُدَوِّمُ ريقَ الطامِع الأَمَل
وتَدْويمُ الزعفران: دَوْفُهُ. قال الفراء: والتَدْويمُ: أن يَلوكَ لسانَه لئلاَّ يَيبَسَ ريقُه. وتَدْويمُ الطير: تحليقه، وهو دورانه في طَيرانه ليرتفع إلى السماء. وقد جعل ذو الرمة التدويمَ في الأرض بقوله يصفُ ثوراً:
حتَّى إذا دَوَّمَتْ في الأرضِ راجَعَهُ		كِبْرٌ ولو شاء نَجَّى نَفْسَهُ الهَـرَبُ
وأنكر الأصمعيُّ ذلك وقال: إنَّما يقال دَوَّى في الأرض، ودَوَّمَ في السماء. وغيره يقول: إنَّما سُمِّيت الدُوَّامَةُ من قولهم: دَوَّمْتُ القِدْرَ، إذا سكّنتَ غليانَها بالماء؛ لأنها من سرعة دورانها كأنَّها قد سَكَنَتْ وهدأت. والتدْوامُ مثل التَدْويم. وتَدْويمُ الكلب: إمعانُه في الهرب. والمُديمُ: الراعِفُ. والدَوْمُ: شجرُ المُقْلِ. والظلُّ الدَوْمُ: الدائمُ. والمُدامةُ والمُدامُ: الخمرُ. واسْتَدَمْتُ الأمرَ، إذا تأنَّيت به وقال الشاعر:
وإنِّ على لَيْلى لَزارٍ وإنَّنـيعلى ذاك فيما بيننا مُسْتَديمُها
أي منتظرٌ أن تُعْتِبَني بخير. والمُداوَمَةُ على الأمر: المواظَبة عليه. وأما قولهم: ما دام، فمعناه الدَوامُ.

### Türkçe

**دامَ** şey **يَدومُ** ve **يَدامُ**; **دَوْماً** ve **دَواماً** ve **دَيْمومَةً** (sürme, devam etme); ve başkası onu **أَدامَهُ** (devam ettirdi). Ve güneş göğün ortasında **دَوَّمَتِ** (durup kaldı). Ve dedi ki:
والشمسُ حَيرى لها في الجوِّ تَدْويم
yani sanki o geçip gitmiyor. **قال الأصمعيّ**: Şarap, içenini **دَوَّمَتِ**; sarhoş olup döndüğü zaman. Ve denilir: Onu **دُوامٌ** (ötre ile) aldı; yani **دُوارٌ** (baş dönmesi), ve o başın dönmesidir. Ve **دامَ** şey: sakinleşti. Ve hadiste: Durgun suda bevletmekten nehyetti; ve o, sakin olandır. Ve ben tencereyi **دَوَّمْتُ** ve onu **أَدَمْتُ**; kaynamasını bir miktar su ile sakinleştirdiğin zaman. Ve ben şeyi **دَوَّمْتُ**: onu ıslattım. **قال ابن أحمر**:
وقد يُدَوِّمُ ريقَ الطامِع الأَمَل
Ve safranın **تَدْويمُ**’i: onun **دَوْفُهُ**’dur. **قال الفراء**: ve **التَدْويمُ**: dilini çiğnemesidir; tükürüğü kurumaması için. Ve kuşun **تَدْويمُ**’i: onun süzülmesidir; ve o, göğe yükselmek için uçuşunda dönmesidir. Ve Zû’r-Rumme, bir boğayı vasfederek şu sözüyle **التدويم**’i yerde kılmıştır:
حتَّى إذا دَوَّمَتْ في الأرضِ راجَعَهُ		كِبْرٌ ولو شاء نَجَّى نَفْسَهُ الهَـرَبُ
Ve **الأصمعيُّ** bunu inkâr etti ve dedi: Ancak “yerde **دَوَّى** denilir, gökte **دَوَّمَ** (denilir).” Ve başkası der ki: **الدُوَّامَةُ** ancak onların “tencereyi **دَوَّمْتُ**” sözünden adlandırılmıştır; kaynamasını su ile sakinleştirdiğin zaman; çünkü onun hızlı dönmesinden dolayı sanki sakinleşmiş ve yatışmış gibidir. Ve **التدْوامُ** **التَدْويم** gibidir. Ve köpeğin **تَدْويمُ**’i: kaçışta ileri gitmesidir. Ve **المُديمُ**: burun kanayan kimsedir. Ve **الدَوْمُ**: **المُقْلِ** ağacıdır. Ve **الظلُّ الدَوْمُ**: daim olandır. Ve **المُدامةُ** ve **المُدامُ**: şaraptır. Ve ben işi **اسْتَدَمْتُ**; onda ağır davrandığın zaman. Ve şair dedi ki:
وإنِّ على لَيْلى لَزارٍ وإنَّنـيعلى ذاك فيما بيننا مُسْتَديمُها
yani beni bir hayırla hoşnut etmesini bekleyen. Ve iş üzerine **المُداوَمَةُ**: ona devamlılık göstermektir. Onların “**ما دام**” sözüne gelince, onun manası **الدَوامُ**’dur.
