# دوي — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D9%8A/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D9%88%D9%8A/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D9%8A.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: دوى

الدواءُ ممدودٌ: واحد الأدْوِيَةِ. والدَواءُ بالكسر لغة فيه. وهذا البيت ينشد على هذه اللغة:
يقولون مخـمـورٌ وذاك دِواؤُهُعَلَيَّ إذَنْ مَشْيٌ إلى البيت واجبُ
أي قالوا: إنَّ الجَلْد والتَعْزيز دَواؤُهُ. قال: وعَلَيَّ حِجَّةٌ ماشياً إنْ كنت شربتها. ويقال: الدِواءُ إنّما هو مصدر داوَيْتُهُ مُداواةً ودِواءً. ورجلٌ دَوٍ بكسر الواو، أي فاسد الجوف من داءٍ؛ وامرأةٌ دَوِيَةٌ. فإذا قلتَ رجلٌ دَوّى بالفتح استوى فيه المذكَّر والمؤنّث والجمع، لأنه مصدر في الأصل. ويقال أيضاً رجلٌ دَوّي بالفتح، أي أحمق. ويقال: تركت فلاناً دَوَىً ما أرى به حياةً. والدَوى مقصورٌ: المرض. تقول منه: دَوِيَ بالكسر، أي مَرِضَ. ودَويَ صدره أيضاً، أي ضَغِنَ. وأَدْواهُ غيره، أي أمرضه. وداواهُ: أي عالجه. يقال: هو يُدْوي ويُداوي، أي يعالج. وتَداوى بالشيء، أي تعالج به. ودُوويَ الشيءُ، أي عولج. والدُوايَةُ والدِوايَ'ُ: الجُليْدَةُ التي تعلو اللبن والمرق. وقد دَوَّى اللبن تَدْوِيَةً، إذا ركبته الدُوايَة. وقد ادَّوَيْتُ، أي أكلت الدُوايَةَ؛ وهو افتعلت. ودَوِيُّ الريح: حفيفها، وكذلك دَوِيُّ النحل والطائر. ويقال دَوَّى الفحل تَدْوِيَةً، وذلك إذا سمعت لهديره دَوِيَّاً. والمُدَوِّي أيضاً: السحاب ذو الرعد المرتجس. قال الأصمعيّ: يقال دَوَّى الكلب في الأرض، كما يقال دَوَّمَ الطائر في السماء، إذا دار في طيرانه ولزم السمتَ في ارتفاعه. قال: ولا يكون التدويمُ في الأرض، ولا التدوية في السماء. والدَواةُ بالفتح: ما يكتب منه، والجمع دَوىً. ودُوِيٌّ أيضاً. قال أبو ذؤيب:
عَرَفْتُ الدِيارَ كَرَقْم الـدُوِيِّ حبَّرَه الكاتب الحِمْيَرِيُّ
وثلاثُ دَوَياتٍ إلى العشْر. والدَوُّ والدَوِّيُّ: المفازةُ، وكذلك الدَوِّيَّةُ لأنَّها مفازة مثلها فنُسب إليها. وقولهم: ما بها دَوِّيٌّ، أي أحدٌ ممّن يسكن الدَوَّو، كما يقال: ما بها دورِيٌّ وطورِيٌّ. ابن السكيت: الدَواءُ: ما عولج به الفرسُ من تضمير وحَنْدٍ، وما عولجت به الجارية حتَّى تسمن. الأصمعي: أرضٌ دَوِيَةٌ مخففٌ، أي ذات أَدْواءٍ.

### Türkçe

**الدَّواءُ** mمدûddur: **الأدْوِيَةِ**’nin biridir. **الدَواءُ** da kesre ile, onda bir lugattır. Bu beyit bu lugat üzere okunur:

Derler: “Mahmûr” ve şu onun **دِواؤُهُ**’dur;
Öyleyse bana, eve yürümek vaciptir.

Yani dedi(ler) ki: Şüphesiz **الجَلْد** ve **التَعْزيز** onun **دَواؤُهُ**’dur. Dedi: Ve eğer onu içmişsem, bana yürüyerek bir hac hücceti vardır. Ve denir ki: **الدِواءُ** ancak **داوَيْتُهُ**’nun masdarıdır: **مُداواةً** ve **دِواءً**. Ve bir adam **دَوٍ** (vav’ın kesresiyle), yani bir dertten dolayı içi bozuk; ve bir kadın **دَوِيَةٌ**. Artık “adam **دَوّى**” (fetha ile) dediğin zaman, onda müzekker, müennes ve cem‘ eşit olur; çünkü aslında masdardır. Ve ayrıca denir: adam **دَوّي** (fetha ile), yani ahmak. Ve denir: Falanı **دَوَىً** bıraktım; onda hayat görmüyorum. **الدَوى** maksûrdur: hastalık. Ondan dersin: **دَوِيَ** (kesre ile), yani hastalandı. Ve göğsü de **دَويَ**; yani kin tuttu. Ve başkası onu **أَدْواهُ**; yani onu hastalandırdı. Ve onu **داواهُ**: yani onu tedavi etti. Denir ki: O **يُدْوي** ve **يُداوي**; yani tedavi eder. Ve bir şey ile **تَداوى**; yani onunla tedavi oldu. Ve şey **دُوويَ**; yani tedavi olundu. **الدُوايَةُ** ve **الدِوايَ'ُ**: sütün ve çorbanın üstüne çıkan kaymak tabakasıdır. Süt **دَوَّى** **تَدْوِيَةً**; yani **الدُوايَة** ona bindiği zaman. Ve **ادَّوَيْتُ**; yani **الدُوايَةَ** yedim; ve o, “ifta‘altu”dur. Rüzgârın **دَوِيُّ**’si: onun hışırtısıdır; arının ve kuşun **دَوِيُّ**’si de böyledir. Ve denir: aygır **دَوَّى** **تَدْوِيَةً**; bu, onun böğürmesinin **دَوِيَّاً**’sını işittiğin zamandır. Ve **المُدَوِّي** de: titreyen gök gürültülü buluttur. **الأصمعيّ** dedi: Köpek yerde **دَوَّى** denir; kuş gökte **دَوَّمَ** denildiği gibi; uçuşunda döndüğü ve yükselişinde yönü tuttuğu zaman. Dedi: Yerde **التدويمُ** olmaz; gökte de **التدوية** olmaz. **الدَواةُ** fetha ile: ondan yazılan şeydir; cem‘i **دَوىً**’dır. Ve **دُوِيٌّ** de. **أبو ذؤيب** dedi:

Yurtları, **الـدُوِيِّ**’nin nakşı gibi tanıdım;
Onu **الحِمْيَرِيُّ** kâtip yazdı.

Ve on’a kadar üç **دَوَياتٍ**. **الدَوُّ** ve **الدَوِّيُّ**: çöldür; **الدَوِّيَّةُ** de böyledir; çünkü o da onun gibi bir çöldür; ona nisbet edildi. Ve onların sözü: “Onda **دَوِّيٌّ** yoktur”; yani **الدَوَّو**’da oturanlardan biri yoktur; “onda **دورِيٌّ** ve **طورِيٌّ** yoktur” denildiği gibi. **ابن السكيت**: **الدَواءُ**: atın zayıflatma ve **حَنْدٍ** ile tedavi edildiği şey; ve cariyenin semirmesine kadar tedavi edildiği şeydir. **الأصمعي**: **دَوِيَةٌ** (tahfîf edilmiş) bir yer; yani **أَدْواءٍ** sahibi.
