# ديص — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%8A%D8%B5/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D9%8A%D8%B5/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ديص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%8A%D8%B5.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: ديص

داصَتِ الغُدّةُ بين الجلد واللحم تَدِيصُ دَيْصاً ودَيَصاناً: تزلَّقَتْ، وكذلك كلُّ شيء تحرّك تحت يدك. الصحاح: داصَتِ السِّلْعَةُ وهي الغُدّةُ إِذا حركتها بيدك فجاءت وذهبت. وانْداصَ علينا فلانٌ بالشَّرِّ: انْهَجَمَ. وإِنه لَمُنْداصٌ بالشرِّ أَي مُفاجِئٌ به وقّاع فيه. وانْداصَ الشيءُ من يَدِي: انْسَلَّ. والانْدياص: الشيءُ يَنْسَلّ من يَدِك، وفي الصحاح: انسلالُ الشيء من اليد. وداصَ يَدِيصُ دَيْصاً ودَيَصاناً: زاغَ وحادَ؛ قال الراجز:
إنّ الجَوادَ قد رَأَى وَبِيصَها،
فأَيْنما داصَتْ يَدِصْ مَدِيصَها
وداصَ عن الطريق يَدِيصُ: عدَلَ. وداصَ الرجلُ يَدِيصُ دَيْصاً: فرَّ. والدَّاصَةُ: حركة الفِرارِ، والداصةُ منه: الذين يَفِرّون عن الحرب وغيره. والدَّيْصُ: نَشاطُ السائِس. وداصَ الرجلُ إِذا خسّ بعد رِفْعة. والدّاصةُ: السَّفِلةُ لكثرة حركتهم، واحدُهم دائصٌ؛ عن كراع. ويقال للذي يَتَّبِع الوُلاةَ: دائِصٌ، معناه الذي يدور حول الشيء ويَتَّبِعُه؛ وأَنشد لسعيد بن عبد الرحمن:
أَرَى الدُّنْيا مَعِيشَتَها عَناءً
فتُخْطِئُنا، وإِيّاها نَلِيصُ
فإِن بَعُدَت بَعُدْنا في بُغَاها،
وإِن قَرُبَتْ فنحن لها نَدِيصُ
والدائِصُ: اللِّصُّ، والجمع الداصَةُ مثل قائدٍ وقادَةٍ وذائدٍ وذادةٍ؛ قال ابن بري: والداصّةُ أَيضاً جمع دائصٍ للذي يجيء ويذهب. والدَّيّاص: الشديدُ العَضَلِ. الأَصمعي: رجل دَيّاصٌ إِذا كنت لا تقدر أَن تقبِضَ عليه من شدة عَضَلَهِ. الجوهري: رجل دَيّاصٌ إِذا كان لا يُقْدَرُ عليه؛ وأَنشد ابن بري لأَبي النجم:
ولا بِذاك العَضِلِ الدَّيّاصِ

### Türkçe

**داصَتِ** **الغُدّةُ** deri ile et arasında **تَدِيصُ** **دَيْصاً** ve **دَيَصاناً**:
kaydı; ve yine elinin altında hareket eden her şey (böyledir). **الصحاح**: **داصَتِ** **السِّلْعَةُ**—ki o **الغُدّةُ**dir—onu elinle hareket ettirdiğinde, gelip gittiği zaman (denir). Ve falan kimse bize kötülükle **انْداصَ**:
baskın yaptı. Ve şüphesiz o, kötülükle **لَمُنْداصٌ**dur; yani onunla ansızın gelen, ona dalıp giren.

Ve şey elimden **انْداصَ**: sıyrılıp çıktı. Ve **الانْدياص**: şeyin elinden sıyrılıp çıkmasıdır; ve **الصحاح**’ta: şeyin elden sıyrılıp çıkması. Ve **داصَ** **يَدِيصُ** **دَيْصاً** ve **دَيَصاناً**:
saptı ve yana kaydı; **الراجز** dedi ki:
إنّ الجَوادَ قد رَأَى وَبِيصَها،
فأَيْنما داصَتْ يَدِصْ مَدِيصَها

Ve yoldan **داصَ** **يَدِيصُ**: saptı. Ve adam **داصَ** **يَدِيصُ** **دَيْصاً**: kaçtı. Ve **الدَّاصَةُ**: kaçış hareketidir; ve ondan **الداصةُ**: savaştan ve başkasından kaçan kimselerdir. Ve **الدَّيْصُ**: seyisin çevikliği. Ve adam, yükselişten sonra zayıfladığı zaman **داصَ**.

Ve **الدّاصةُ**: çok hareket etmelerinden dolayı aşağı tabaka; onların bir teki **دائصٌ**dur; **كراع**’dan (rivayetle). Ve valileri takip eden kimseye **دائِصٌ** denir: manası, şeyin etrafında dönen ve onu takip eden kimsedir; ve Saîd b. Abdurrahman’dan okudu:
أَرَى الدُّنْيا مَعِيشَتَها عَناءً
فتُخْطِئُنا، وإِيّاها نَلِيصُ
فإِن بَعُدَت بَعُدْنا في بُغَاها،
وإِن قَرُبَتْ فنحن لها نَدِيصُ

Ve **الدائِصُ**: hırsızdır; çoğulu **الداصَةُ**dur; قائد ve **قادَةٍ**, ذائد ve **ذادةٍ** gibi. İbn Berrî dedi ki: **الداصّةُ** ayrıca, gelip giden kimse için **دائصٍ**’ın çoğuludur.

Ve **الدَّيّاص**: kası şiddetli olan. **الأَصمعي**: kasının şiddetinden dolayı onu yakalamaya güç yetiremediğin zaman adam **دَيّاصٌ**dur. **الجوهري**: kendisine güç yetirilemediği zaman adam **دَيّاصٌ**dur; ve İbn Berrî, Ebû’n-Necm için okudu:
ولا بِذاك العَضِلِ الدَّيّاصِ
