# ذأب — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%A3%D8%A8/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D8%A3%D8%A8/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ذأب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%A3%D8%A8.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: ذأب

الذئب يهمز ولا يهمز، وأصله الهمزُ، والأنثى ذئبةٌ، وجمع القليل أَذْؤُبٌ، والكثير ذئابٌ وذُؤْبانٌ. وذُؤْبانُ العرب أيضاً: صعاليكها الذين يتلصصون. وأرضٌ مَذْأَبَةٌ، أي ذاتُ ذِئابٍ. أبو عمرو: الذِئْبانُ: الشَعَرُ على عُنُقِ البعير ومِشْفَرِهِ. وقال الفراء: الذِئْبانُ بقية الوبَر. قال: وهو واحدٌ. والذئبةُ: فُرْجَةُ ما بين دَفَّتَي السَّرْجِ والرَحْلِ، تحت ملتقى الحِنْوَيْنِ، وهو يعق على المِنْسَج. وذَأَبَهُ، أي طرده وحَقَرَهُ. وذَأَبْتُ الإبلَ ذَأْباً: سُقْتُها. وأَذْأَبَ الرجل: فَزِعَ. قال الشاعر:
فسَقَطَتْ نَخْوَتُهُ وأَذْأَبا
أبو زيد: ذَؤُبَ الرجل بالضم يَذْؤُبُ ذآبَةً: صار كالذئب خُبْثاً ودهاءً. وذُئِبَ الرجلُ على فُعِلَ، فهو مَذْؤُوبٌ، أي وقع الذئبُ في غنمه. وتَذاءَّبَتِ الريحُ وتَذاءَبَتْ بمعنىً، أي اختَلَفَتْ وجاءتْ مرّةً كذا ومرة كذا. قال الأصمعي: أُخِذَ من فِعْلِ الذِئْبِ لأنَّه يأتي كذلك. وتَذاءَبْتُ الناقَةَ، على تفاعلت، أي ظَأَرْتُها على ولدها، وذلك أن يَلبَس لها لباساً يَتَشبَّهُ بالذئب ويُهَوِّلُ لها، لتكون أَرْأَمَ عليه. والذُؤابَةُ من الشَعر والجمع الذوائب، وكان الأصل ذَآئِبُ. والذؤابة أيضاً، الجِلأدة التي تَعَلَّقُ على آخِرَة الرَّحْلِ. يقال غبيطٌ مُذَأَّبٌ. وغُلامٌ مُذَأَّبٌ: له ذؤابَةٌ.

### Türkçe

**الذئب** hem hemzelenir hem hemzelenmez; aslı hemzedir. Dişisi **ذئبةٌ**’dir. Azın çoğulu **أَذْؤُبٌ**’dur; çoğu ise **ذئابٌ** ve **ذُؤْبانٌ**’dır. **ذُؤْبانُ العرب** da: hırsızlık yapıp gizlice dolaşan serserileridir. **وأرضٌ مَذْأَبَةٌ**: yani **ذاتُ ذِئابٍ** (kurtları olan).

Ebû Amr: **الذِئْبانُ**: devenin boynundaki ve dudağındaki kıldır. Ferrâ dedi: **الذِئْبانُ** tüyün kalıntısıdır. Dedi: ve o tektir.

**والذئبةُ**: eyerin ve semerin iki yan tahtası arasındaki açıklıktır; **تحت ملتقى الحِنْوَيْنِ** (iki kavisli parçanın birleştiği yerin altında) olup **على المِنْسَج** üzerinde düğümlenir.

**وذَأَبَهُ**: yani onu kovdu ve onu hakir gördü. **وذَأَبْتُ الإبلَ ذَأْباً**: onları sürdüm. **وأَذْأَبَ الرجل**: korktu. Şair dedi:
فسَقَطَتْ نَخْوَتُهُ وأَذْأَبا

Ebû Zeyd: **ذَؤُبَ** (adam) damme ile, **يَذْؤُبُ** **ذآبَةً**: kötülük ve kurnazlıkça kurt gibi oldu. **وذُئِبَ الرجلُ** **على فُعِلَ**; o hâlde o **مَذْؤُوبٌ**’dur; yani kurt onun koyun sürüsüne düştü.

**وتَذاءَّبَتِ الريحُ** ve **تَذاءَبَتْ** aynı anlamdadır: yani değişti; bir defa şöyle, bir defa böyle geldi. Asmaî dedi: **فِعْلِ الذِئْبِ**’den alınmıştır; çünkü o da böyle gelir.

**وتَذاءَبْتُ الناقَةَ** **على تفاعلت**: yani onu yavrusuna alıştırdım; bu, ona bir elbise giydirip kurtla benzeşmesi ve onu korkutmasıdır; ona karşı daha merhametli olsun diye.

**والذُؤابَةُ** saçtandır; çoğulu **الذوائب**’dir; asıl **ذَآئِبُ** idi. **والذؤابة** ayrıca, semerin arkasına asılan deri parçasıdır. Denir: **غبيطٌ مُذَأَّبٌ**. Ve **غُلامٌ مُذَأَّبٌ**: onun **ذؤابَةٌ**’si vardır.
