# ذأر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%A3%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D8%A3%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ذأر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%A3%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: ذأر

ذَئِرَ الرجلُ: فَزِعَ. وذَئِرَ ذَأَراً، فهو ذَئِرٌ: غضب؛ قال عبيد بن الأَبرص:
لما أَتاني عن تَمِيمٍ أَنَّهُمْ
ذَئِرُوا لَقَتْلَى عامِرٍ، وتَغَضَّبُوا
يعني نَفَرُوا من ذلك وأَنكروه، ويقال: أَنِفوا من ذلك، ويقال: إِن شُؤونك لَذَئِرَةٌ. وقد ذَئِرَه أَي كرهه وانصرف عنه. ابن الأَعرابي: الذَّائِرُ الغضبان. والذَّائِرُ: النَّفُور. والذَّائِرُ: الأَنِفُ. الليث: ذَئِرَ إِذا اغتاظ على عدوّه واستعدَّ لمُوَاثَبَتِه. وأَذْأَرَهُ عليه: أَغْضَبَهُ وقَلَبَه؛ أَبو عبيد: ولم يكفه ذلك حتى أَبدله فقال: أَذْرَأَني، وهو خطأٌ. أَبو زيد: أَذْأَرْتُ الرجلَ بصاحبه إِذْ آراً أَي حَرَّشْتُهُ وأَولعته به. وقد ذَئِرَ عليه حين أَذْأَرْتُه أَي اجْتَرَأَ عليه. وأَذْأَرَهُ الشيء: أَلْجَأَهُ. وأَذْأَرَهُ بصاحبه: أَغراه. وذَئِرَ بذلك الأَمر ذَأْراً: ضَرِيَ به واعتاده. وذَئِرَتِ المرأَةُ على بعلها، وهي ذَائِرٌ: نَشَزَتْ وتَغَيَّرَ خُلُقها. وفي الحديث: أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، لما نهى عن ضرب النساء ذَئِرْنَ على أَزواجهنّ؛ قال الأَصمعي: أَي نَفَرْنَ ونَشَزْنَ واجْتَرأْنَ؛ يقال منه: امرأَة ذَئِرٌ على مثال فَعِلٍ. وفي الصحاح: امرأَة ذَائِرٌ على فاعِلٍ مِثْلُ الرجلِ. يقال: ذَئِرَتِ المرأَةُ تَذْأَرُ، فهي ذَئِرٌ وذائر أَي ناشز؛ وكذلك الرجل. وأَذْأَرَهُ: جَرَّأَهُ؛ ومنه قول أَكْثَمَ بن صَيْفِيٍّ: سُوءُ حَمْلِ الفَاقَةِ يُحْرِضُ الحَسَبَ ويُذْئِرُ العَدُوَّ؛ يُحْرِضُه: يُسْقِطُه. وذَاءَرَتِ الناقةُ، وهي مُذائِرٌ: ساء خُلُقها، وقيل: هي التي تَرْأَمُ بأَنفها ولا يَصْدُقُ حُبُّها. أَبو عبيد: ذاءَرَتِ الناقةُ على فاعَلَتْ، فهي مُذائِرٌ إِذا ساء خلقها، وكذلك المرأَة إِذا نَشَزَتْ؛ قال الحطيئة: ذارَتْ بأَنفها، من هذا، فخففه، وقيل: التي تَنْفِرُ عن الولد ساعةَ تَضَعُهُ.والذِّئارُ: سِرْقِينٌ مختلط بتراب يطلى على أَطْباءِ الناقةِ لئلا يَرْضَعَها الفصيلُ، وقد ذَأَرَها.

### Türkçe

ذَئِرَ **الرجلُ**: korktu. Ve **ذَئِرَ** **ذَأَراً**; o hâlde o **ذَئِرٌ**: öfkelendi; dedi ki
Ubeyd b. el-Ebras:
لما أَتاني عن تَمِيمٍ أَنَّهُمْ
ذَئِرُوا لَقَتْلَى عامِرٍ، وتَغَضَّبُوا
Yani bundan ürktüler ve onu yadırgadılar; ve denilir: bundan burun kıvırdılar; ve denilir: Şüphesiz
senin işlerin elbette **لَذَئِرَةٌ**’dir. Ve **ذَئِرَه**: yani onu kerih gördü ve ondan yüz çevirdi. İbn el-A‘râbî:
**الذَّائِرُ** öfkeli olandır. Ve **الذَّائِرُ**: ürken/kaçınan olandır. Ve **الذَّائِرُ**: burun kıvıran olandır. el-Leys:
**ذَئِرَ**: düşmanına karşı öfkelendiği ve ona saldırmaya hazırlandığı zaman. Ve **أَذْأَرَهُ** ona karşı:
onu öfkelendirdi ve onu çevirdi; Ebû Ubeyd: ve bu ona yetmedi, ta ki onu değiştirdi de dedi ki: **أَذْرَأَني**,
ve bu hatadır. Ebû Zeyd: **أَذْأَرْتُ** adamı arkadaşıyla, **إِذْ آراً** yani
onu kışkırttım ve ona musallat ettim. Ve ben onu kışkırttığım zaman ona karşı **ذَئِرَ**: yani ona cüret etti.
Ve **أَذْأَرَهُ** şey: onu mecbur bıraktı. Ve **أَذْأَرَهُ** arkadaşıyla: onu ona kışkırttı. Ve **ذَئِرَ** bununla
iş, **ذَأْراً**: ona alıştı ve onu âdet edindi. Ve kadın kocasına karşı **ذَئِرَتِ**; o hâlde o
**ذَائِرٌ**: başkaldırdı ve huyu değişti. Ve hadiste: Peygamber, sallallahu
aleyhi ve sellem, kadınları dövmeyi yasaklayınca kocalarına karşı **ذَئِرْنَ**;
el-Asma‘î dedi ki: yani ürktüler, başkaldırdılar ve cüret ettiler; ondan denilir: kocasına karşı **ذَئِرٌ** kadın,
**فَعِلٍ** vezni üzere. Ve Sıhâh’ta: erkek gibi **فاعِلٍ** üzere **ذَائِرٌ** kadın. Denilir:
kadın **ذَئِرَتِ** **تَذْأَرُ**; o hâlde o **ذَئِرٌ** ve **ذائر**: yani başkaldıran; erkek de böyledir.
Ve **أَذْأَرَهُ**: onu cüretlendirdi; ve ondan Eksem b. Sayfî’nin sözü: **سُوءُ حَمْلِ
الفَاقَةِ يُحْرِضُ الحَسَبَ ويُذْئِرُ العَدُوَّ**; **يُحْرِضُه**: onu düşürür.
Ve dişi deve **ذَاءَرَتِ**; o hâlde o **مُذائِرٌ**: huyu kötü oldu; ve denildi: o, burnuyla şefkat gösteren
ve sevgisi doğru olmayan (dişi deve)dir. Ebû Ubeyd: dişi deve **ذاءَرَتِ** **فاعَلَتْ** üzere; o hâlde o
**مُذائِرٌ**: huyu kötü olduğu zaman; ve kadın da böyledir, başkaldırdığı zaman; el-Hutay’e dedi ki:
**ذارَتْ بأَنفها**; bundan, onu hafifletti; ve denildi: doğurduğu saat yavrudan
ürküp kaçınan (dişi deve)dir. Ve **الذِّئارُ**: toprakla karışık bir sığır gübresi; dişi devenin memelerine sürülür ki
yavru onu emmesin; ve onu **ذَأَرَها**.
