# ذأن — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%A3%D9%86/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D8%A3%D9%86/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ذأن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%A3%D9%86.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ذأن

: ( *!الذُّؤْنُونُ ، كزُنْبُورٍ : نَبْتٌ ) يَنْبتُ في أُصُولِ الأَرْضِ والرِّمْثِ ، والأَلاءِ تَنْشقُّ عنه الأَرْضُ فيخرجُ مِثْل سواعِدِ الرِّجالِ لا وَرَق له ، وهو أَسْحَمُ وأَغْبَرُ ، وطرفُه مُحدَّدٌ كهَيْئةِ الكَمَرَةِ ، وله أَكْمامٌ كأَكْمامِ الباقِلَّي ، وثَمرَةٌ صفْراءُ في أَعْلاه .
وقالَ ابنُ شُمَيْل : *!الذُّؤْنُونُ : أَسْمَر اللَّوْنِ مُدَمْلَكٌ له وَرَق لازِقٌ به ، وهو طَويلٌ مِثْل الطُّرْثُوث ، ولا يأْكُلُه إلاَّ الغَنَم ، ينبتُ في سهولِ الأرْضِ .
وقالَ ابنُ بَرِّي : هو هِلْيَوْنُ البرِّ ؛ وأَنْشَدَ للرَّاجزِ يَصِفُ نفْسَه بالرَّخاوَةِ واللِّينِ :
كأنَّني وقَدَمي تَهِيثُ *!ذُؤْنونُ سَوْءٍ رأْسُه نَكِيثُ والجمْعُ *!الذَّآنِينُ ، قالَ الأزْهرِيُّ : ومنهم مَنْ لا يَهْمزُ فيقولُ : ذُونُون وذَوانِينُ ؛ وأَنْشَدَ ابنُ بَرِّي في الجمْعِ :

غَداةَ تولَّيْتمْ كأَنَّ سيوفَكُم *!ذَآنينُ في أَعْناقِكم لم تُسَلِّلِ ( وخَرَجُوا *!يتَذَأْنَنُون : أَي يَجْنونَه ) .
وفي الصِّحاحِ : يأْخذُونَ *!الذَّآنِينُ .
وقالَ ابنُ الأعْرابيِّ : أَي يَطلبُونَ الذَّآنِينُ ويأْخذُونَها .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!ذَأْنَنَتِ الأرْضُ : أَنْبَتَتْه .
ويقالُ للقوْمِ إذا كانتْ لهم نَجْدَةٌ وفَضْلٌ فهَلكُوا وتغيَّرَتْ حالُهُم : *!ذَآنِينُ لا رِمْثَ لها وطَراثيثُ لا أَرْطَى أَي قد اسْتُؤْصِلوا صِلوا فلم تبْقِ لهم بقيَّة .
*!وذأَنَه *!ذأْناً : إذا حَقَّرَ شأْنَهُ وضَعَّفَه .

### Türkçe

: ( **الذُّؤْنُونُ** , **زُنْبُورٍ** gibi: bir bitkidir ) yerin ve **الرِّمْثِ**’in köklerinde biter; yer ondan dolayı yarılır da erkeklerin pazuları gibi çıkar; onun yaprağı yoktur; o daha kara ve daha tozludur; ucu **الكَمَرَةِ** heyeti gibi sivridir; onun **الباقِلَّي**’in **أَكْمامِ**’ı gibi **أَكْمامٌ**’ı vardır; ve üst tarafında sarı bir meyvesi vardır.
İbn Şümeyl dedi: **الذُّؤْنُونُ**: renkçe esmer, pürüzsüz; ona yapışık yaprağı vardır; o **الطُّرْثُوث** gibi uzundur; onu ancak koyun yer; yerin düzlüklerinde biter.
İbn Berrî dedi: o, kırın **هِلْيَوْنُ**’udur; ve recez söyleyen için, gevşeklik ve yumuşaklıkla kendisini vasfederken, inşâd etti:
Sanki ben ve ayağım **تَهِيثُ**
**ذُؤْنونُ** kötülük; onun başı **نَكِيثُ**
Çoğulu **الذَّآنِينُ**’dir. Ezherî dedi: Onlardan kimi hemze yapmaz da şöyle der: ذُونُون ve ذَوانِينُ; ve İbn Berrî çoğul hakkında inşâd etti:

Siz döndüğünüz sabah, sanki kılıçlarınız
boyunlarınızda **ذَآنينُ** idi; çekilmedi. (Ve çıktılar **يتَذَأْنَنُون**: yani onu topluyorlar.)
Ve **الصِّحاحِ**’ta: **الذَّآنِينُ** alıyorlar.
İbnü’l-A‘râbî dedi: yani **الذَّآنِينُ**’i istiyorlar ve onları alıyorlar.
Ona istidrâk olunanlardandır:
**ذَأْنَنَتِ الأرْضُ**: onu bitirdi.
Ve kavme, kendilerinde yiğitlik ve fazlalık olduğu hâlde helâk olduklarında ve hâlleri değiştiğinde denir: **ذَآنِينُ**; onun **رِمْثَ**’i yoktur ve **طَراثيثُ**; onun **أَرْطَى**’sı yoktur; yani kökleri kazınıp çıkarılmışlardır; onlara bir kalıntı bırakmadı.
**وذأَنَه** **ذأْناً**: onun şânını küçümsediği ve onu zayıf gördüğü zaman.
