# ذبب — Esâsü'l-Belâğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%A8%D8%A8/sozluk/esas
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D8%A8%D8%A8/entries/esas

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ذبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%A8%D8%A8.md)
- Esâsü'l-Belâğa: Zemahşerî · 12. yy

## Madde başı: ذبب

ذ ب ب
ذبّ عن حريمه وذيّبَ عنه‏.‏
قال الطرماح‏:‏ أذبب عن أحساب قحطان إنني أنا ابن بني بطحائها حيث حلّت وذبّت شفتاه من العطش‏.‏
قال‏:‏ هم سقوني عللا بعد نهل مـن بعـد مـا ذب السـان وذبـل وإنه لأزهى من الذباب‏.‏
وهو أهون عليّ من ونيم الذباب‏.‏
وأبخر من أبي الذبان وهو عبد الملـك بـن مـروان‏.‏
وفـرس مذبـوب‏:‏ دخـل الذباب في منخره‏.‏
وتذبذب الشيء‏:‏ ناس في الهواء‏.‏
والمنافق مذبذب‏.‏
وناست ذباذب الهودج وهي أشياء تعلّق منه‏.‏
ومن المجاز‏:‏ هو أعزّ عليّ من ذباب العين وهو إنسانها‏.‏
وبه ذباب سلال وذبابة‏.‏
وعلى فلان ذبابـة مـن ديـن وذبابـات أي بقايـا‏.‏
وبـه ذبابـة من جوع وصدرت وبها ذبابة من عطش‏.‏
وتقول‏:‏ ما تركـت فـي الإنـاء صبابـه وفـيّ مـن العطـش ذبابـه وضربـه بذبـاب سيفه وهو حدّ طرفه‏.‏
يقال‏:‏ ثمرة السـوط يتبعهـا ذبـاب السيـف‏.‏
وانظـر إلـى ذنابـي أذنيـه وفرعـي أذنيـه وهمـا مـا حـدّ من أطراف أذني الفـرس والأصـل الذبـاب الطائـر وهـو مثل في القلة‏.‏
وأصابني ذباب أي شر وأذًى‏.‏
وذبب النهار‏:‏ مضى لم يبق منه إلا ذبابة‏.‏
وذبّب في السير‏:‏ جدّ حتى لم يترك ذبابة منه‏.‏
وجاءنا راكب مذيّـب‏.‏
وهـذا قـرب مذبـب‏.‏
وطعـن ورمـى غيـر تذبيـب‏.‏
ورجـل ذب الرّياد‏:‏ قلق لا يقر به مكان زوّارٌ للنساء‏.‏
قال‏:‏ قد كنـت مفتـاح أبـواب مغلّقـة ذب الرياد إذا ما خولس النظر وأصله الوحشيّ يرود ههنا وههنا‏.‏
قال الطرماح يصف ثوراً‏:‏ كأعيـن ذبّ رياد العشيّ إذا ورّكت شمسـه جانحـه مالـت للغـروب‏.‏
ويـوم ذبـاب ومـد‏:‏ يكثـر فيـه البق على الوحش فتذبها بأذنابها فجعل فعلها لليوم‏.‏
ويقال‏:‏ أذنابها مذابّها‏.‏
وأتاهم خاطب فذبّوه أي ردوه‏.‏

### Türkçe

ذ ب ب
**ذبّ**: hareminden savundu; ve **ذيّبَ**: ondan uzaklaştırdı.‏
طرماح dedi: “Ben, yerleştiği yerde (onun) ovasının oğullarıyım; ben, Kahtân’ın soyları hakkında **أذبب** (savunurum)” ve susuzluktan dudakları **ذبّت** (kurudu).‏
Dedi: “Bana, dil **ذبّ** (kuruyup) ve **ذبـل** (solduktan) sonra, bir içişten sonra tekrar içişler içirdiler.” Ve o, **الذباب**’dan daha parlaktır.‏
Ve o, bana **الذباب**’ın vınlamasından daha hafiftir.‏
Ve **أبي الذبان**’dan daha ağız kokuludur; o da Abdülmelik b. Mervân’dır.‏
Ve **فرس مذبوب**: **الذباب** onun burun deliğine girdi.‏
Ve **تذبذب** الشيء: havada sallandı.‏
Ve münafık **مذبذب**’dir.‏
Ve **ذباذب الهودج** sallandı; o, ondan asılan şeylerdir.‏
Mecazdan: o, bana gözün **ذباب**’ından daha azizdir; o da onun insanıdır (göz bebeğidir).‏
Ve onda **ذباب سلال** ve **ذبابة** vardır.‏
Ve falanın üzerinde dinden bir **ذبابـة** ve **ذبابـات** vardır; yani kalıntılar.‏
Ve onda açlıktan bir **ذبابـة** vardır; ve (o) döndü; ve onda susuzluktan bir **ذبابة** vardır.‏
Ve dersin ki: “Kapta bir **صبابـه** bırakmadım; ve bende susuzluktan bir **ذبابـه** (bırakmadım).” Ve onu kılıcının **ذبـاب**’ı ile vurdu; o, ucunun keskinliğidir.‏
Denir ki: “Kırbacın meyvesini (ucu) kılıcın **ذبـاب**’ı takip eder.”‏
Ve atın kulağının uçlarından keskin olan iki şey olan kulağının **ذنابـي**’ine ve kulağının **فرعـي**’ine bak; asıl ise uçan **الذبـاب**’dır; ve o, azlıkta bir meseldir.‏
Ve bana bir **ذباب** isabet etti; yani şer ve eziyet.‏
Ve **ذبب النهار**: geçti; ondan bir **ذبابة**’dan başka kalmadı.‏
Ve yürüyüşte **ذبّب**: ciddileşti; ondan bir **ذبابة** bırakmayıncaya kadar.‏
Ve bize **راكب مذيّـب** geldi.‏
Ve bu, **قـرب مذبـب**’dir.‏
Ve **تذبيـب** olmaksızın sapladı ve attı.‏
Ve **رجل ذب الرّياد**: huzursuz; kadınları ziyaret eden, bir yerde karar kılmaz.‏
Dedi: “Ben, kapalı kapıların anahtarı olmuştum; bakış çalındığında **ذب الرياد**.” Aslı: vahşi (hayvan) orada burada dolaşır.‏
طرماح bir boğayı vasfederek dedi: “Akşamın **ذبّ رياد**’ının gözü gibi; güneşi yan tarafını yatırdığında, batmaya meylederek eğildi.”‏
Ve **يـوم ذبـاب ومـد**: o gün vahşî hayvan üzerinde pire çok olur; o da onları kuyruklarıyla **تذبها** (kovar); böylece onun fiilini güne ait kıldı.‏
Ve denir ki: “Kuyrukları onların **مذابّها**’sıdır.”‏
Ve onlara bir dünür geldi; onu **ذبّوه**; yani onu geri çevirdiler.‏
