# ذبر (ذ-ب-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%A8%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D8%A8%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ذ - ب - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 8 sözlük

## Sözlükler (8)

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%A8%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الذَبْرُ: الكتابة، مثل الزَبْرِ. وقد ذَبَرْتُ الكِتابَ أَذْبُرُهُ وأَذْبِرُهُ ذَبْراً. وأنشد الأصمعي لأبي ذؤيب:
عَرَفْتُ الدِيارَ كَرَقْمِ الدَواوَيَذْبُرُها الكاتِبُ الحِمْيَرِيُّ

##### Türkçe

**الذَبْرُ**: yazı yazma; **الزَبْرِ** gibi. Ve gerçekten ben kitabı **ذَبَرْتُ**; onu **أَذْبُرُهُ** ve **أَذْبِرُهُ** (diye) **ذَبْراً** (yazarım). Ve el-Asmaʿî, Ebû Züeyb’den (şu beyti) okudu:

Diyârı, **كَرَقْمِ الدَواوَيَذْبُرُها** ḳâtib-i Himyerî’nin onu yazması gibi tanıdım.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%A8%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ذ ب ر
ذبر ، ذرب ، بذر ، ربذ .
ذبر : أبو عبيد : ذَبَرْتُ الكتابَ أَذبُره وذَبرْتُه أَذبِرُه كَتَبتُه .
وأخبرني المنذري عن ثعلب عن ابن الأعرابي ، وسئل عن قول النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( من أهل الجنة خَمْسةُ أصناف : منهم الذي لا ذِبْر له ) أي لا لسان له يتكلم به .
وفي حديث حُذَيْفَة أنه قال : يا رسول الله من ضعفه من قولك ذَبرْت الكتاب أي قرأته قال وذبرته أي كتبته ففرق بين ذَبر وذَبر ، ثعلب عن ابن الأعرابي أنه قال : الذابرُ المتقنُ للعلم ، يقال ذبره يذبره ، ومنه الخبر كان معاد يذبُرُه عن رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) أي يتقنه ذبْراً وذبارَةً يقال : ما أَرْصَن ذبَارته ، وقال الأصمعي : الذِّبَار الكتب واحدها ذبْرٌ ، وقال ذو الرُّمة يَصف وقوفه على دار :
أَقُولُ لِنَفْسي وَاقِفاً عِند مُشْرِفٍ
على عَرَصاتٍ كالذِّبارِ النَّوَاطِقِ
وقال ابن الأعرابي : ذَبَرَ أي أَتْقَنَ وذَبِرَ غَضِبَ ، وقال الليث : الذَّبْر بِلُغة أهل هُذيل كلُّ قِراءَة خَفِيَّة ، قال وبعضٌ يقول : زَبَرَ كَتَبَ ، وبعض يقول : الزَّبُورُ الفِقْه بالشيء والعلم .
قال صخر الغَي :
فيها كتابٌ ذَبْرٌ لمقْتَرِىء
يَعْرِفُه أَلْبُهُمْ ومَن حَشَدُوا
ذبْر بَيِّنٌ ، يقال : ذبَر يذْبُر إذا نظر فأحسن النظر ، أَلْبُهمْ مَن كان هواه معهم يقال : بنو فلان ألْبٌ واحدُ حشدوه جمعوه .
ذرب : روي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( أبوالُ الإبل فيها شِفاء من الذَّرَبِ ) ، أبو عبيد عن أبي زيد : ذَرِبَتْ مَعِدَتُه تَذْرَبُ ذَرَباً فهي ذَرِبَةٌ إذا فَسِدَتْ ، وفي حديث آخر : إنَّ أعشى بني مازن قدم على النبي ( صلى الله عليه وسلم ) فأنشده أبياتاً يشكو فيها امرأتَه :
يا سيدَ الناسِ وَدَيَّان العَرَبْ
إليك أشكو ذِرْبَة من الذِّرَبْ
خَرَجْتُ أَبْغِيها الطعامَ في رَجَبْ
فَخَلَفَتْنِي بِنزَاعٍ وحَرَبْ
أَخْلَفَتْ العَهْدَ وبَطَّتْ بِالذَّنَبْ
وتركتني وَسْطِ عيصٍ ذِي أشَبْ
قال عمر : الذِّرْبَةُ : الداهية أراد بالذِّرْبَةِ امرأتَه ، كَنَى بِهَا عن فَسادها وخِيانتها في فرجها وجمعُها ذربٌ وأصله من ذَرَبِ المعدة وهو فَسادُها .
وقال شمر : امرأةٌ ذَرِبةٌ طويلةُ اللسان فاحشةٌ .
وقال أبو زيد : يقال لِلغُدَّةِ ذِرْبٌ وتجمع ذِرَبٌ ، ويقال للمرأة السليطة اللسان : ذَرِبةٌ وذِرْبَةٌ ، وذَرَبُ اللسان حِدَّتُه .
وقال أبو عُبَيد : ذَرَبْتُ الحَديدةَ أذرُبُها ذَرْباً فهي مَذْرُوبَة إذا أحْدَدْتَها .
وقال الليث : الذَّرِبُ الحادُّ من كل شيء ، لِسانٌ ذرِبٌ ومَذْروبٌ ، وسنان ذرِبٌ ، ومَذْروبٌ ، وفِعْلُهُ ذرِبَ يَذْرَبُ ذَرَباً وذَرَابَة . وقوم ذُرْبٌ قال : وتَذْرِيبُ السيف
أن يُنْقَع في السُّم فإذا أُنْعِمَ سَقْيُه ، أُخْرِجَ فشُحِذَ .
ويجوز ذَرَبْتُه فهو مَذْرُوبٌ قال عبيدة :
وخرْقٍ مِنَ الفتْيانِ أكرمَ مَصْدَقاً
مِن السَّيْف قَدْ آخَيْتُ لَيْسَ بمذْرُوبِ
قال شمر : ليس بفاحش .
وفي حديث حذيفة قال : حدثنا ابن هاجك ، قال : حدثنا حمزة عن عبد الرزاق ، قال : أخبرنا الثوري عن أبي إسحاق عن عبيد بن مغيرة قال : سمعت حذيفة يقول : كنت ذَرِب اللسان على أَهْلي فقلت : يا رسول الله إني لأخشى أن يدخلني لساني النارَ فقال رسول الله : ( فأين أنت من الاستغفار إني لأستغفر الله في اليوم مائة مرة ) . قال : فذكرته لأبي بردة فقال : وأتوب إليه ، قال أبو بكر في قولهم : ذَرب اللسان : سمعت أبا العباس أنه قال : يا رسول الله إني رجل ذرب اللسان .
سمعت أبا العباس يقول : معناه فاسد اللسان قال : وهو عيب وذم .
يقال : قد ذَرِبَ لِسان الرجُل يذْرَبُ إذا فَسَدَ ، ومن هذا ذَرِبَتْ مَعِدَتُه فسدتْ وأنشد :
أَلَمْ أَكُ باذلاً وِدِّي ونَصْرِي
وأَصْرِفُ عَنْكم ذَرَبِي ولغْبِي
قال : واللَّغْبُ الرَّدِيء من الكلام وأنشد :
وعرفت ما فيكم مِنْ الأذْرَابِ
معناه من الفساد ، قال : وهو قول الأصمعي .
قال غيرهما : الذَّرِبُ اللسان الحادُ اللسان ، وهو يرجع إلى معنى الفساد . إنِّي رجلٌ ذَرِبُ اللِّسان وعامَّة ذلك على أهلي ، قال : فاستغفر الله .
قال شمر : قال أسيد بن موسى بن حَيْدة : الذَّرِبُ اللسانُ الشتَّامُ الفاحشُ .
وقال ابن شميل : الذَّرِبُ اللسان الفَاحِشُ الشتَّامُ البَذِيءُ الذي لا يُبالي ما قال .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : التَّذْرِيبُ حَمْلُ المرأة ولدَها الصغيرَ حتى يَقْضِيَ حاجتَه ، ويقال : ألقَى بينهم الذَّرَبُ وهو الاخْتِلافُ والشرُّ ورماهم بالذربين مثله .
وقال أبو عبيد : الذَّرَبَيَّا على مِثال فَعَلَيَّا الداهية .
وقال الكميت :
رَمَانِيَ بالآفات مِن كلِّ جَانِبٍ
وبالذَّرَبَيَّا مُرْدُ فِهْرٍ وشِيبُها
وقال غيره : الذَّرَبَيّا هو الشرّ والاختلاف .
بذر : قال الليث : البَذرُ ما عزِل للزَّرع ولِلزّراعة من الحبوب كلّها ، والجميع البُذُورُ ، والبَذْرُ أيضاً مَصدر بَذَرْتُ وهو على معنى قولك نَثَرْتُ الحَبَّ ، ويقال لِلنَّسْل أيضاً : البذْرُ ، يقال : إن هؤلاء لَبَذْرُ سَوْءٍ .
قال : والبَذِيرُ من الناس الذي لا يستطيع أن يُمْسك سِرَّ نَفْسِه .
يقال : رجل بَذِيرٌ وبَذُورٌ ، وقوم بُذُرٌ ، وقد بَذُرَ بَذَارةً .
وفي الحديث : ( لَيْسوا بالمسَايِيح البُذُرِ ) ، والتَّبْذِيرُ إفساد المال وإنفاقُه في السَّرف ؛ قال الله جلّ وعزّ : ( وَلاَ تُبَذِّرْ تَبْذِيرًا ) ( الإسراء : 26 ) .
وقيل : التّبْذِيرُ إنْفَاقُ المال في المعاصي ، وقيل : هو أن يَبْسُطَ يده في إنفاقه حتى لا يُبْقِي منه ما يَقْتَاتُه ؛ واعتباره بقوله عزّ وجلّ : ( وَلاَ تَبْسُطْهَا كُلَّ الْبَسْطِ فَتَقْعُدَ مَلُومًا مَّحْسُوراً ) ( الإسراء : 29 ) .
ويقال طعامٌ كثيرُ البُذَارَةِ أي كثيرُ النَّزَلِ وهو طعامٌ بَذِرٌ أي نَزَلٌ ، وقال الشاعر :
وَمِنَ العَطِيَّة ما ترى
جَذْمَاءَ ليس لَها بُذَارَة
عمرو عن أبيه : البَيْذَرَةُ والتّبْذِيرُ والنَّبْذَرة بالنونِ والبَاءُ تفريقُ المال في غير حَقِّه .
وقال الأصمعي : تَبَذَّر الماءُ إذا تَغَيَّر واصْفَرَّ ، وأنشد لابن مُقْبِلٍ :
قَلْباً مُبَلِّيَةً جوائِزَ عَرْشِها
تَنْفِي الدِّلاء بآجِنٍ مُتَبَذِّرِ
قال : المتَبَذرُ المتَغَيِّر الأصفرُ ؛ وبَذَّرُ اسم ماءٍ بعينه ، ومثلُه خَضَّمُ وعَثَّرُ ، ويَقَّمُ شجرة ، وليس لها نظائر .
ربذ : قال الليث : الرَّبَذُ خِفَّةُ القَوائم في المشْي ، وخِفّة الأصابع في العَمل تقول : إنه لرَبِذٌ .
أبو عبيد عن الفراء : الرَّبَذُ العُهون التي تُعَلَّقُ في أعناق الإبل واحدتها رَبَذَةٌ .
وثعلب عن ابن الأعرابي قال : الرَّبَذَةُ والوَفِيعَةُ صوفٌ يُطْلَى به الجِرْبَى .
قال : والرَّبَذَةُ والثُّمْلَةُ والْوَقِيعَةُ صِمَام القَارُورة .
أبو عبدة عن الكسائي يقال للخرقة التي تُهنَأَ بها الجربى : الرَّبَذَةُ .
قال الليث : الرَّبَذَةُ التي تُلْقيها الحائض .
وقال أحمد بن يحيى : سألت ابن الأعرابي عن الرَّبَذَةِ اسم القرية ؟ فقال : الرِّبْذَةُ الشِّدةُ والشَّرُّ الذي يَقَعُ بين القوم ، يقال : كنا في رِبْذَةٍ ما تجلَّت عنَّا .
وقال ابن السكيت : الرَّبَاذِيةُ الشرُّ الذي يقع بين القوم ، وأنشد لزياد الطماحي قال :
وكانَتْ بين آل أبي زياد
زَبَاذِيَةٌ وأطفأَها زِيادُ
أبو سعيد : لِثَةٌ رَبِذَةٌ قليلةُ اللحم وأنشد قول الأعْشى :
تَخَلْهُ فِلَسْطِيَّا إذا ذُقْتَ طَعْمَه
على رَبِذَاتِ النِّيِّ خُمسٌ لِثَاتُها
قال : النِّيِّ اللّحْمُ ، وقال الأزهري :
ورواه المنذري لنا عن ثعلب عن ابن الأعرابي : على ربذات النيّ من الربْذَة ، وهي السواد ، قال ابن الأنباري : النِّيِّ : الشحم من نَوْف الناقة إذا سَمِنتْ .
قال : والنِّيءُ بِكسْرِ النون والهمز : اللحم الذي لم ينضج وهذا هو الصحيح .
وأخبرني المنذري عن ثعلب عن ابن الأعرابي : الرَّبَذُ العُهون تُعَلَّق على الناقة ، وفرس رَبِذٌ أي سريع ، وأرْبَذَ الرجلُ إذا اتَّخذَ السِّياط الرَّبَذِيَّة وهي معروفة .
وقال ابن شميل : سَوْط ذو رُبَذٍ ، وهي سيور عند مُقَدّم جِلْد السوط .
وقال ابن الأعرابي : أَذرَبَ الرجلُ إذا فَصُح لِسانُه بعد حَصَرٍ ولَحْنٍ ، وأَذْرَبَ الرجلُ إذا فَسدَ عليه عَيشُه .

##### Türkçe

ذ ب ر
**ذبر** , **ذرب** , **بذر** , **ربذ** .

**ذبر** : Ebû Ubeyd: **ذَبَرْتُ الكتابَ** **أَذبُره** ve **ذَبرْتُه** **أَذبِرُه**: onu yazdım.
Münzirî bana Sa‘leb’den, o da İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi; ve Nebî’nin (sallallahu aleyhi ve sellem) sözü hakkında soruldu: (Cennet ehlinden beş sınıf vardır: onlardan, **ذِبْر**’i olmayan kimse) yani kendisiyle konuştuğu bir dili yoktur.
Huzeyfe hadîsinde, onun şöyle dediği vardır: Ey Allah’ın Resûlü, senin “**ذَبرْت** kitabı” sözünden zayıf olan kimdir? “**ذَبرْت** kitabı” yani onu okudun, dedi; “**وذبرته**” yani onu yazdın; böylece **ذَبر** ile **ذَبر** arasında ayırdı. Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: o şöyle dedi: **الذابرُ** ilmi sağlam yapan (mütkin) kimsedir; **ذبره يذبره** denir. Ve ondan (şu) haber: Muâz, Resûlullah’tan (sallallahu aleyhi ve sellem) onu **يذبُرُه** idi; yani onu **ذبْراً** ve **ذبارَةً** ile sağlam yapardı. Denir ki: onun **ذبَارته**’si ne kadar sağlamdır! Asma‘î dedi: **الذِّبَار** kitaplar(dır), tekili **ذبْر**’dür. Zü’r-Rumme, bir ev üzerinde duruşunu vasfederken dedi:
أَقُولُ لِنَفْسي وَاقِفاً عِند مُشْرِفٍ
على عَرَصاتٍ كالذِّبارِ النَّوَاطِقِ
İbnü’l-A‘râbî dedi: **ذَبَرَ** yani sağlam yaptı; **ذَبِرَ** (ise) öfkelendi. Leys dedi: **الذَّبْر** Hüzeyl ehlinin dilinde her gizli okumadır. Dedi ki: bazısı “**زَبَرَ** yazdı” der; bazısı da: **الزَّبُورُ** bir şeydeki anlayış (fıkıh) ve ilimdir, der.
Sahr el-Ğayy dedi:
فيها كتابٌ ذَبْرٌ لمقْتَرِىء
يَعْرِفُه أَلْبُهُمْ ومَن حَشَدُوا
**ذبْر** açıktır; denir ki: **ذبَر يذْبُر**: baktı da bakışı güzel yaptı(=iyi baktı). **أَلْبُهمْ**: hevesi onlarla olan kimse; denir ki: filân oğulları tek bir **ألْب**’tir; **حشدوه**: onu topladılar.

**ذرب** : Nebî’den (sallallahu aleyhi ve sellem) rivayet edildi ki o şöyle dedi: (Deve idrarlarında **الذَّرَب**’den şifa vardır). Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **ذَرِبَتْ مَعِدَتُه** **تَذْرَبُ** **ذَرَباً**; o halde o, bozulduğu zaman **ذَرِبَةٌ**’dir. Başka bir hadîste: Benî Mâzin’in a‘şâsı Nebî’ye (sallallahu aleyhi ve sellem) geldi; ona, içinde karısını şikâyet ettiği beyitler okudu:
يا سيدَ الناسِ وَدَيَّان العَرَبْ
إليك أشكو ذِرْبَة من الذِّرَبْ
خَرَجْتُ أَبْغِيها الطعامَ في رَجَبْ
فَخَلَفَتْنِي بِنزَاعٍ وحَرَبْ
أَخْلَفَتْ العَهْدَ وبَطَّتْ بِالذَّنَبْ
وتركتني وَسْطِ عيصٍ ذِي أشَبْ
Ömer dedi: **الذِّرْبَةُ**: musibet; **الذِّرْبَةِ** ile karısını kastetti; onunla, onun bozukluğuna ve ferci hususunda hıyanetine kinaye yaptı. Onun çoğulu **ذربٌ**’dür; aslı, midenin **ذَرَبِ**’indendir; o da onun bozulmasıdır.
Şemmer dedi: **ذَرِبةٌ** kadın: dili uzun, çirkin sözlü.
Ebû Zeyd dedi: beze için **ذِرْبٌ** denir; **ذِرَبٌ** diye çoğul yapılır. Dili sivri kadına: **ذَرِبةٌ** ve **ذِرْبَةٌ** denir. **ذَرَبُ اللسان**: onun keskinliğidir.
Ebû Ubeyd dedi: **ذَرَبْتُ الحَديدةَ** **أذرُبُها** **ذَرْباً**; onu keskinleştirdiğin zaman o, **مَذْرُوبَة**’dir.
Leys dedi: **الذَّرِبُ** her şeyden keskin olan(dır): **لِسانٌ ذرِبٌ** ve **مَذْروبٌ**; **سنان ذرِبٌ** ve **مَذْروبٌ**. Onun fiili: **ذرِبَ يَذْرَبُ** **ذَرَباً** ve **ذَرَابَة**. Ve bir kavim **ذُرْبٌ**. Dedi ki: kılıcın **تَذْرِيبُ**’i, zehre batırılmasıdır; sulaması güzelce yapıldığı zaman çıkarılır da bilenir.
Ve caizdir: **ذَرَبْتُه**; o halde o, **مَذْرُوبٌ**’dur. Ubeyde dedi:
وخرْقٍ مِنَ الفتْيانِ أكرمَ مَصْدَقاً
مِن السَّيْف قَدْ آخَيْتُ لَيْسَ بمذْرُوبِ
Şemmer dedi: “çirkin sözlü değildir.”
Huzeyfe hadîsinde: İbn Hâcik bize anlattı, dedi; Hamza bize Abdürrezzâk’tan anlattı, dedi; Sevrî bize Ebû İshâk’tan, o da Ubeyd b. Muğîre’den haber verdi; dedi ki: Huzeyfe’yi şöyle derken işittim: Ehlim üzerine dili keskin ( **ذَرِب اللسان** ) idim; dedim ki: Ey Allah’ın Resûlü, dilimin beni ateşe sokmasından korkuyorum. Resûlullah dedi ki: (Öyleyse sen istiğfardan neredesin? Ben günde yüz kere Allah’tan mağfiret dilerim). Dedi ki: onu Ebû Burde’ye zikrettim; o da dedi ki: “ve O’na tevbe ederim.” Ebû Bekir, onların “**ذَرب اللسان**” sözünde: Ebü’l-Abbâs’ı şöyle derken işittim: Ey Allah’ın Resûlü, ben **ذرب اللسان** bir adamım.
Ebü’l-Abbâs’ı şöyle derken işittim: manası: dili bozuk; dedi ki: bu bir ayıp ve yergidir.
Denir ki: adamın dili **ذَرِبَ** **يذْرَبُ**: bozuldu. Ve bundan: **ذَرِبَتْ مَعِدَتُه**: bozuldu. Ve şu şiir okundu:
أَلَمْ أَكُ باذلاً وِدِّي ونَصْرِي
وأَصْرِفُ عَنْكم ذَرَبِي ولغْبِي
Dedi ki: **اللَّغْبُ** sözün kötü olanıdır. Ve şu da okundu:
وعرفت ما فيكم مِنْ الأذْرَابِ
Manası: bozukluktan. Dedi ki: bu, Asma‘î’nin sözüdür.
İkisi dışında olanlar dedi: **الذَّرِبُ اللسان** dili keskin olan(dır); ve bu, bozukluk manasına döner. Ben **ذَرِبُ اللِّسان** bir adamım; bunun çoğu ehlim üzerinedir, dedi; “öyleyse Allah’tan mağfiret dile.”
Şemmer dedi: Useyd b. Mûsâ b. Hayde dedi: **الذَّرِبُ اللسانُ** söven, çirkin sözlü(dür).
İbn Şümeyl dedi: **الذَّرِبُ اللسان** çirkin sözlü, söven, edepsiz; ne dediğine aldırmayan kimsedir.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: o dedi: **التَّذْرِيبُ** kadının küçük çocuğunu, ihtiyacını giderinceye kadar taşımasıdır. Ve denir ki: aralarına **الذَّرَبُ** attı; o, ihtilaf ve şerdir. Ve onları **بالذربين** ile attı; o da onun gibidir.
Ebû Ubeyd dedi: **الذَّرَبَيَّا** “**فَعَلَيَّا**” vezni üzere: musibet.
Kümeyt dedi:
رَمَانِيَ بالآفات مِن كلِّ جَانِبٍ
وبالذَّرَبَيَّا مُرْدُ فِهْرٍ وشِيبُها
Başkası dedi: **الذَّرَبَيّا** şer ve ihtilaftır.

**بذر** : Leys dedi: **البَذرُ** ekim için ve ziraat için bütün tanelerden ayrılan şeydir; hepsi **البُذُورُ**’dur. **البَذْرُ** ayrıca **بَذَرْتُ**’un masdarıdır; “taneyi saçtım” sözünün manası üzeredir. Nesle de **البذْرُ** denir; denir ki: şunlar, kötü bir **بَذْرُ**’dür.
Dedi ki: insanlardan **البَذِيرُ**, kendi nefsinin sırrını tutamayan kimsedir.
Denir ki: **رجل بَذِيرٌ** ve **بَذُورٌ**; bir kavim **بُذُرٌ**; ve **بَذُرَ** **بَذَارةً**.
Hadîste: (Onlar **المسَايِيح البُذُرِ** değildir). **التَّبْذِيرُ** malı bozmak ve onu israfta harcamaktır; Allah celîl ve azîz dedi: ( **وَلاَ تُبَذِّرْ تَبْذِيرًا** ) (el-İsrâ: 26).
Ve denildi ki: **التّبْذِيرُ** malı masiyetlerde harcamaktır. Ve denildi ki: onu harcamada elini açmasıdır; ondan, geçineceği şeyi bırakmayıncaya kadar; bunun ölçüsü, azîz ve celîl olanın sözüyledir: ( **وَلاَ تَبْسُطْهَا كُلَّ الْبَسْطِ فَتَقْعُدَ مَلُومًا مَّحْسُوراً** ) (el-İsrâ: 29).
Ve denir ki: **طعامٌ كثيرُ البُذَارَةِ** yani inişi (konukluğu) çok; ve o, **طعامٌ بَذِرٌ**’dir; yani iniş(=konukluk). Şair dedi:
وَمِنَ العَطِيَّة ما ترى
جَذْمَاءَ ليس لَها بُذَارَة
Amr, babasından: **البَيْذَرَةُ** ve **التّبْذِيرُ** ve nûn ile **النَّبْذَرة** ve **البَاءُ**: malı hakkı olmayan yerde dağıtmaktır.
Asma‘î dedi: su **تَبَذَّر** ettiğinde, değişir ve sararır. İbn Mukbil’den şu okundu:
قَلْباً مُبَلِّيَةً جوائِزَ عَرْشِها
تَنْفِي الدِّلاء بآجِنٍ مُتَبَذِّرِ
Dedi ki: **المتَبَذرُ** değişmiş sarı olan(dır). **بَذَّرُ** ise bizzat bir suyun adıdır; onun benzeri **خَضَّمُ** ve **عَثَّرُ**’dür. **يَقَّمُ** bir ağaçtır; onun benzerleri yoktur.

**ربذ** : Leys dedi: **الرَّبَذُ** yürüyüşte ayakların hafifliği ve işte parmakların hafifliğidir; dersin ki: o, elbette **رَبِذٌ**’dür.
Ebû Ubeyd, Ferrâ’dan: **الرَّبَذُ** develerin boyunlarına asılan yünlerdir; tekili **رَبَذَةٌ**’dir.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: o dedi: **الرَّبَذَةُ** ve **الوَفِيعَةُ** uyuzluya sürülen yündür.
Dedi ki: **الرَّبَذَةُ** ve **الثُّمْلَةُ** ve **الْوَقِيعَةُ** şişenin tıpasıdır.
Ebû Abde, Kisâî’den: uyuzlunun yağlandığı bez parçasına **الرَّبَذَةُ** denir.
Leys dedi: **الرَّبَذَةُ** hayızlının attığı şeydir.
Ahmed b. Yahyâ dedi: İbnü’l-A‘râbî’ye **الرَّبَذَةِ**’nin köyün adı (olması) hakkında sordum; dedi ki: **الرِّبْذَةُ** kavim arasında vuku bulan şiddet ve şerdir; denir ki: biz bir **رِبْذَةٍ** içinde idik; bizden açılıp gitmedi.
İbnü’s-Sikkît dedi: **الرَّبَاذِيةُ** kavim arasında vuku bulan şerdir. Ziyâd et-Tamâhî’den şu okundu; dedi ki:
وكانَتْ بين آل أبي زياد
زَبَاذِيَةٌ وأطفأَها زِيادُ
Ebû Saîd: **لِثَةٌ رَبِذَةٌ**: eti az. A‘şâ’nın sözü okundu:
تَخَلْهُ فِلَسْطِيَّا إذا ذُقْتَ طَعْمَه
على رَبِذَاتِ النِّيِّ خُمسٌ لِثَاتُها
Dedi ki: **النِّيِّ** ettir. Ezherî dedi:
Münzirî onu bize Sa‘leb’den, o da İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: “**على ربذات النيّ**” **الرَّبْذَة**’dendir; o da karalıktır. İbnü’l-Enbârî dedi: **النِّيِّ**: deve semirdiğinde hörgücünün üstündeki yağdır.
Dedi ki: **النِّيءُ** nûn’un kesresi ve hemze ile: pişmemiş ettir; doğru olan budur.
Münzirî bana Sa‘leb’den, o da İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi: **الرَّبَذُ** deveye asılan yünlerdir. Ve **فرس رَبِذٌ** yani hızlı. Ve adam **أرْبَذَ** ettiğinde: bilinen **السِّياط الرَّبَذِيَّة**’yi edindi.
İbn Şümeyl dedi: **سَوْط ذو رُبَذٍ**; o, kamçı derisinin ön tarafında bulunan kayışlardır.
İbnü’l-A‘râbî dedi: adam **أَذرَبَ** ettiğinde: tutukluk ve lahn(=dil sürçmesi)den sonra dili fasih oldu. Ve adam **أَذْرَبَ** ettiğinde: geçimi bozuldu.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%A8%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ذ ب ر
ذبر الكتاب وزبره‏:‏ كتبه أو قرأه بخفّة وما أحسن مـا يذبـر الكتـاب أي يقـرأه لا يتمكـث فيـه وكتاب ذبر‏:‏ سهل القراءة‏.‏
قال ذو الرمة‏:‏ أقول لنفسي واقفاً عند مشرف على عرصات كالذبار النواطق

##### Türkçe

ذ ب ر
**ذبر** kitabı ve **زبره**: onu yazdı veya onu hafiflikle okudu. “Kitabı ne güzel **يذبـر**” yani onu okur; onda oyalanmaz. **كتاب ذبر**: okunması kolay.

Zü’r-Rumme dedi:
“Kendime derim; bir yüksek yerin yanında durmuşken, konuşan **الذبار** gibi avlular üzerinde.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%A8%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الذَّبْرُ: الكتابة مثل الزَّبْرِ. ذَبَرَ الكتابَ يَذْبُرُه ويَذْبِرُه ذَبْراً وذَبَّرَه، كلاهما: كتبه؛ وأَنشد الأَصمعي لأَبي ذؤيب:عَرَفْتُ الدِّيَارَ كَرَقْمِ الدَّوَا
ةِ، يَذْبُرُها الكاتِبُ الحِمْيَري
وقيل: نَقَطَهُ، وقيل: قرأَه قِراءةً خَفِيَّةً، وقيل: الذَّبْرُ كل قراءة خفية؛ كل ذلك بلغة هذيل؛ قال صخر الغيّ:
فيها كتابٌ ذَبْرٌ لِمُقْتَرِئٍ،
يَعْرِفُه أَلْبُهُمْ ومَنْ حَشَدُوا
ذَبْرٌ: بَيِّنٌ، أَراد. كتاباً مذبوراً فوضع المصدر موضع المفعول. وأَلْبُهُمْ: من كان هواه معهم؛ تقول: بنو فلان أَلْبٌ واحد. وحَشَدُوا أَي جمعوا. بن الأَعرابي في قول النبي، صلى الله عليه وسلم، أَهل الجنة خمسة أَصناف: منهم الذي لا ذَبْرَ له أَي لا نطق له ولا لسان له يتكلم به من ضعفه، من قولك: ذَبَرْتُ الكتابَ أَي قرأْته. قال: وزَبَرْتُه أَي كتبته، ففرق بين ذَبَرَ وزَبَرَ. والذَّبْرُ في الأَصل: القراءة. وكتاب ذَبِرٌ: سهلُ القراءة؛ وقيل: المعنى لا فهم له من ذَبَرْتُ الكتابَ إِذا فَهِمْتَه وأَتقنته، ويروى بالزاي وسيجيء. الأَصمعي: الذِّبارُ الكُتُبُ، واحدها ذَبْرٌ؛ قال ذو الرمة:
أَقولُ لِنَفْسِي، واقِفاً عند مُشْرِفٍ،
على عَرَصاتٍ كالذِّبارِ النَّوَاطِقِ
وبعض يقول: ذَبَرَ كَتَبَ. ويقال: ذَبَرَ يَذْبُرُ إِذا نظر فأَحسن النظر. وفي حديث ابن جُدْعانَ: أَنا مُذابِرٌ أَي ذاهب، والتفسير في الحديث. وثوبٌ مُذَبَّرٌ: مُنَمْنَمٌ؛ يمانية.
والذُّبُور: العِلمُ والفِقْهُ بالشيء. وذَبَرَ الخَبَرَ: فهِمه. ثعلب: الذَّابِرُ المُتْقِنُ للعلم. يقال: ذَبَرَه يَذْبُرُه؛ ومنه الخبر: كان معاذ يَذْبُرُه عن رسول الله، صلى الله عليه وسلم، أَي يتقنه ذَبْراً وذَبارَةً. ويقال: ما أَرْصَنَ ذَبارَتَهُ. ابن الأَعرابي: ذَبَرَ أَتقن وذَبَرَ غَضِبَ والذَّابِرُ المتقن، ويروى بالدال وقد تقدم. وفي حديث النجاشي: ما أُحِبُّ أَن لي ذَبْراً من ذهب أَي جبلاً بلغتهم، ويروى بالدال وقد تقدم.

##### Türkçe

**الذَّبْرُ**: yazı; **الزَّبْرِ** gibi. **ذَبَرَ الكتابَ** onu **يَذْبُرُه** ve **يَذْبِرُه**; **ذَبْراً** ve **ذَبَّرَه**; ikisi de: onu yazdı; ve el-Asmaʿî, Ebû Züeyb’den şu beyti rivayet etti:
عَرَفْتُ الدِّيَارَ كَرَقْمِ الدَّوَا
ةِ، يَذْبُرُها الكاتِبُ الحِمْيَري

Ve denildi: onu noktaladı; ve denildi: onu gizli bir okuyuşla okudu; ve denildi: **الذَّبْرُ** her gizli okumadır; bunların hepsi Hüzeyl’in diliyledir; Sahr el-Ğayy şöyle dedi:
فيها كتابٌ ذَبْرٌ لِمُقْتَرِئٍ،
يَعْرِفُه أَلْبُهُمْ ومَنْ حَشَدُوا

**ذَبْرٌ**: açık, demek istedi. **كتاباً مذبوراً** (yazılmış bir kitap) demek istedi de mastarı mef‘ûlün yerine koydu. Ve **أَلْبُهُمْ**: hevesi onlarla olan kimse; şöyle dersin: falan oğulları tek bir **أَلْبٌ**dur. Ve **حَشَدُوا** yani topladılar. İbnü’l-Aʿrâbî, Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) sözü hakkında: cennet ehli beş sınıftır: onlardan biri **الذي لا ذَبْرَ له** yani zayıflığından dolayı onunla konuşacağı bir söyleyişi yoktur ve onunla konuşacağı bir dili yoktur; senin “**ذَبَرْتُ الكتابَ**” sözünden, yani onu okudum. Dedi ki: “**وزَبَرْتُه**” yani onu yazdım; böylece **ذَبَرَ** ile **زَبَرَ** arasında ayırım yaptı. Ve **الذَّبْرُ** aslında: okumadır. Ve **كتاب ذَبِرٌ**: okunması kolay; ve denildi: mânâ “anlayışı yoktur”; “**ذَبَرْتُ الكتابَ**” dediğin vakit, yani onu anladın ve onu sağlamlaştırdın; ve **الزاي** ile rivayet olunur ve ileride gelecektir. El-Asmaʿî: **الذِّبارُ** kitaplar(dır), tekili **ذَبْرٌ**dür; Zû’r-Rumme şöyle dedi:
أَقولُ لِنَفْسِي، واقِفاً عند مُشْرِفٍ،
على عَرَصاتٍ كالذِّبارِ النَّوَاطِقِ

Ve bazısı der ki: **ذَبَرَ** yazdı. Ve denilir: **ذَبَرَ يَذْبُرُ**; baktığı zaman, bakışı güzel yaptığı vakit. Ve İbn Cüdʿân hadîsinde: **أَنا مُذابِرٌ** yani giden; ve açıklama hadîstededir. Ve **ثوبٌ مُذَبَّرٌ**: nakışlı; Yemenî.

Ve **الذُّبُور**: bir şey hakkında ilim ve fıkıh. Ve **ذَبَرَ الخَبَرَ**: onu anladı. Saʿleb: **الذَّابِرُ** ilmi sağlamlaştıran(kimse)dir. Denilir: **ذَبَرَه يَذْبُرُه**; ve ondan haber: Muʿâz, Resûlullah’tan (sallallahu aleyhi ve sellem) onu **يَذْبُرُه** idi, yani onu **ذَبْراً** ve **ذَبارَةً** olarak sağlamlaştırırdı. Ve denilir: onun **ذَبارَتَهُ** ne sağlamdır. İbnü’l-Aʿrâbî: **ذَبَرَ** sağlamlaştırdı; ve **ذَبَرَ** öfkelendi; ve **الذَّابِرُ** sağlamlaştıran(kimse)dir; ve **الدال** ile rivayet olunur ve daha önce geçti. Ve Necâşî hadîsinde: “Benim için altından bir **ذَبْراً** olmasını sevmem” yani onların dilinde bir dağ; ve **الدال** ile rivayet olunur ve daha önce geçti.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%A8%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ذ ب ر * * الذَّبْرُ * الكتابة وبابه ضرب ونصر وأنشد الأصمعي لأبي ذُؤيب % عرفت الديار كرقم الدواة % يذبرها الكاتب الحميري % قلت قال الأزهري قال أبو عبيدة زبرت الكتاب و * ذَبَرْتُهُ * كتبته وقال الأصمعي زبرت الكتاب كتبته وذبرته قرأته قلت و * الذُّبْرُ * بمعنى القراءة أشد مناسبة في البيت

##### Türkçe

* ذ ب ر * * **الذَّبْرُ** * yazmadır; babı **ضرب** ve **نصر**’dır. el-Asmaʿî, Ebû Züʾeyb için inşâd etti:

عرفت الديار كرقم الدواة
يذبرها الكاتب الحميري

Dedim: el-Ezherî dedi ki: Ebû ʿUbeyde dedi: “Kitabı **زبرت** ve **ذَبَرْتُهُ**”; onu yazdım. el-Asmaʿî dedi: “Kitabı **زبرت**”; onu yazdım; ve **ذبرته**: onu okudum.” Dedim: ve **الذُّبْرُ**, okuma manasıyla, beyitte daha şiddetli bir münasebettir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%A8%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الذبر: الكتابة، كالزبر، وهو مما خلفت فيه الذال المعجمة الزاي، ذبر الكتاب يذبره، بالضم، ويذبره، بالكسر، ذبرا، كالتذبير. وأنشد الأصمعي لأبي ذؤيب:
  عرفت الديار كرقم الـدوا                      ة يذبرها الكاتب الحميري وقيل: الذبر: النقط. وقيل: هو القراءة الخفية بسهولة، أو القراءة السريعة. يقال ما أحسن ما يذبر الكتاب، أي يقرؤه ولا يمكث فيه، كل ذلك بلغة هذيل. والذبر: الكتاب بالحميرية يكتب في العسب، جمع عسيب، وهو خوص النخل. والذبر: العلم بالشيء والفقه به، كالذبور، بالضم. والذبر: الصحيفة، ج ذبار بالكسر، قاله الأصمعي. وأنشد قول ذي الرمة:
  أقول لنفسي واقفا عند مشـرف                      على عرصات كالذبار النواطق

  ويقال: ذبر يذبر، بالكسر، ذبرا وذبارة، بالفتح: نظر فأحسن النظر. قال الصغاني: هو راجع إلى معنى الإتقان. وذبر الخبر: فهمه. ومنه الحديث:  أهل الجنة خمسة أصناف: منهم الذي لا ذبر له  ، أي لا فهم له، من ذبرت الكتاب إذا فهمته وأتقنته. وعن ابن الأعرابي: ذبر كفرح: غضب، نقله الصغاني. وثوب مذبر، كمعظم: منمنم، يمانية. ويقال: كتاب ذبر، ككتف: سهل القراءة. هكذا ضبطه الصغاني وصححه، وهكذا هو في سائر الأصول، والذي في المحكم: كتاب ذبر، بفتح فسكون. وأنشد قول صخر الغي:
  فيها كتاب ذبر لمقتـرئ                      يعرفه ألبهم ومن حشدوا قال: ذبر، أي بين. أراد كتابا مذبورا، فوضع المصدر موضع المفعول: وألب القوم: من كان هواه معهم.
 ويقال: فلان ما أحسن ما يذبر الشعر، أي يمره وينشده ولا يتلعثم فيه: وقال ثعلب: الذابر: المتقن للعلم، يقال: ذبره يذبره. ومنه الخبر:  كان معاذ يذبره عن رسول الله صلى الله عليه وسلم  أي يتقنه، ذبرا وذبارة. ويقال: ما أرصن ذبارته.
 ومما يستدرك عليه: قال ابن الأعرابي: ذبر إذا أتقن. والذابر: المتقن، ويروى بالدال، وقد تقدم. وفي حديث النجاشي  ما أحب أن لي ذبرا من ذهب  أي جبلا، بلغتهم، ويروى بالدال، وقد تقدم. وفي حديث ابن جدعان:  أنا مذابر  ، أي ذاهب. قلت: هكذا ذكره ابن الأثير إن لم يكن تصحيفا. وفلان لاذبر له أي لا نطق له من ضعفه.وقيل: لا لسان له يتكلم به من ضعفه. فتقديره على هذا، فلان لا ذا ذبر له أي، لا لسان له ذا نطق، فحذف المضاف. وبه فسر ابن الأعرابي الحديث المتقدم في أهل الجنة. والمذبر: القلم، كالمزبر، وسيأتي.

##### Türkçe

**الذبر**: yazı; **الزبر** gibi. Bu, içinde **الذال المعجمة**’nin **الزاي**’ın yerine geçtiği şeylerdendir. **ذبر الكتاب يذبره**: zamme ile; ve **يذبره**: kesre ile; **ذبرا**: **التذبير** gibi. el-Asma‘î, Ebû Züeyb’e ait olarak inşâd etti:
  Diyarları, **الدواة**’nin rakmı gibi tanıdım;
  onu Himyerî kâtip **يذبرها**.

Ve denildi: **الذبر**: noktalama. Ve denildi: o, kolaylıkla gizli okumadır; yahut hızlı okumadır. Denilir: **ما أحسن ما يذبر الكتاب**; yani onu okur ve onda oyalanmaz; bunların hepsi Hüzeyl lügatindendir. Ve **الذبر**: Himyerîce “kitap”tır; **العسب** üzerine yazılır; **عسيب**’in cem‘i olup o, hurma yaprağıdır. Ve **الذبر**: bir şeyi bilmek ve onu fıkhetmektir; zamme ile **الذبور** gibi. Ve **الذبر**: sahifedir; kesre ile **ذبار** cem‘idir; el-Asma‘î söylemiştir. Zü’r-Rumme’nin sözünü inşâd etti:
  Nâtık **الذبار** gibi arsalara
  müşrif bir yerde durarak nefsime derim

Ve denilir: **ذبر يذبر**: kesre ile; **ذبرا** ve **ذبارة**: fetha ile; baktı da bakışı güzel yaptı. es-Sagânî dedi: o, itkan mânâsına râcidir. Ve **ذبر الخبر**: onu anladı. Ondan hadis:  Cennet ehli beş sınıftır: onlardan **الذي لا ذبر له** olan vardır  ; yani onun anlayışı yoktur; **ذبرت الكتاب** “onu anladım ve onu itkan ettim”den. İbnü’l-A‘râbî’den: **ذبر كفرح**: öfkelendi; es-Sagânî nakletti. Ve **ثوب مذبر**: **كمعظم** gibi; yemenî, nakışlıdır. Ve denilir: **كتاب ذبر**: **ككتف** gibi; okunması kolaydır. es-Sagânî böyle ضبط etti ve tashih etti; diğer bütün asıllarda da böyledir. **المحكم**’de olan ise: **كتاب ذبر**; fetha sonra sükûn iledir. Sahr el-Gayy’ın sözünü inşâd etti:
  Orada, okuyucu için **كتاب ذبر** vardır;
  onu, **ألبهم** ve toplananlar tanır

Dedi: **ذبر**; yani “beyyin”. **كتابا مذبورا** murad etti; masdarı mef‘ûlün yerine koydu. Ve **ألب القوم**: hevası onlarla olan kimsedir.

Ve denilir: falan, şiiri **ما أحسن ما يذبر**; yani onu geçirir ve inşâd eder, onda kekelemez. Ve Sa‘leb dedi: **الذابر**: ilmi itkan eden kimsedir; denilir: **ذبره يذبره**. Ondan haber:  Muâz, Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’den onu **يذبره** idi  ; yani onu itkan ederdi; **ذبرا** ve **ذبارة**. Ve denilir: **ما أرصن ذبارته**.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: İbnü’l-A‘râbî dedi: **ذبر**: itkan ettiğinde. Ve **الذابر**: itkan eden; **بالدال** ile de rivayet olunur; geçmişti. Ve Necâşî hadîsinde:  Benim için altından bir **ذبرا** olmasını sevmem  ; yani bir dağ; onların lügatinde; **بالدال** ile de rivayet olunur; geçmişti. Ve İbn Cüd‘ân hadîsinde:  **أنا مذابر**  ; yani giden. Dedim: İbnü’l-Esîr onu böyle zikretti; eğer tashîf değilse. Ve falan için: **لاذبر له**; yani zayıflığından dolayı onun için nutuk yoktur. Ve denildi: zayıflığından dolayı onunla konuşacağı bir dili yoktur. Buna göre takdiri: falan, nutuk sahibi bir dil sahibi olarak **لا ذا ذبر له**; muzâf hazfedildi. İbnü’l-A‘râbî, cennet ehli hakkındaki önceki hadîsi bununla tefsir etti. Ve **المذبر**: kalemdir; **كالمزبر** gibi; ileride gelecektir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%A8%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

ذَبَرَ
1 ذَبَرَ ذ , (T, S, M, A, K,) aor. ذَبُرَ (T, S, M, K) and ذَبِرَ , (S, M, K,) inf. n. ذَبْرٌ; (M, A, K;) and ↓ ذبّر, (M, A,) inf. n. تَذْبِيرٌ; (K;) He wrote (A 'Obeyd, T, S, M, A, K) a writing, or a book; (A 'Obeyd, T, S, M, A;) like زَبَرَ: (A 'Obeyd, T, S:) or both signify, (M,) or the former signifies also, (K,) he pointed, or dotted, (M, K,) it: (M:) or (M, but in the K “ and, ”) he read it, or recited it, (IAar, T, M, K, *) with a low, or faint, voice; (M, K;) or easily; (M, A, each in relation to both verbs;) or quickly: (K:) all of the dial. of Hudheyl. (M.) You say, مَا أَحْسَنَ مَا يَذْبُرُ الشِّعْرَ How well he recites poetry, or the poetry, (K, TA,) without halting, or hesitating, therein! (TA.) And الكِتَابَ ↓ مَا أَحْسَنَ مَا يُذَبِّرُ How well he reads, or recites, the book, or the writing, without pausing therein! (A.) ― -b2- And ذَبَرَ, (IAar, Th, T, M, K,) aor. ذَبُرَ , inf. n. ذَبْرٌ and ذِبَارَةٌ, He knew, or learned, a tradition, well, soundly, or thoroughly; عَنْهُ from him: (IAar, Th, T:) or he understood it: (M, K:) and he understood, and knew, or learned, well, soundly, or thoroughly, a writing, or a book. (TA.) [See 2 in art. دبر, last sentence.] Accord. to some, ذَبْرٌ signifies Understanding, and knowledge; (T;) knowledge of a thing, and understanding thereof; (K, * TA;) as also ذُبُورٌ [another inf. n.] : (TA:) or ذُبُورٌ signifies understanding with knowledge of a thing. (M.) It is said in a trad., of the people of Paradise, مِنْهُمْ الَّذِى لَا ذَبْرَ لَهُ, (T, TA,) i. e. Of them is he who has no understanding: (TA:) or, accord. to IAar, it means he who has no tongue with which to speak, by reason of his weakness. (T.) ― -b3- And ذَبَرَ, aor. ذَبِرَ , (K,) inf. n. ذِبَارَةٌ, (so in some copies of the K,) or ذَبَارَةٌ, (so in other copies of the K, and accord. to the TA,) He looked, and did so well. (K, * TA.) -A2- ذَبِرَ He was angry: (T, K:) so accord. to IAar: (T, TA:) [but SM says,] were it not set down on his authority, I should say that it is a mistranscription for ذَئِرَ. (TA.)

2 ذَبَّرَ see 1, in two places.

ذَبْرٌ
ذَبْرٌ ذ A writing, (As, T, K,) in the dial. of Himyer, written upon عُسُب [or leafless palmsticks, or the lower portions of palm-sticks, upon which no leaves have grown]: (K:) and i. q. صَحِيفَةٌ [a piece of paper, or skin, upon which something is written; or a writing, or book]: (K:) pl. ذِبَارٌ (As, T, K.) ― -b2- كِتَابٌ ذَبْرٌ, (M, A,) or ↓ ذَبِرٌ, like كَتِفٌ, (K,) A writing, or book, easy to be read: (A, K:) or ذَبْرٌ in this phrase is an inf. n. used in the place of the pass. part. n. ↓ مَذْبُورٌ [which signifies written; or pointed; or read, or recited, with a low, or faint, voice, or easily, &c.]. (M.) -A2- Also A mountain; in the Abyssinian language: so accord. to one reading, but accord. to another reading دَبْرٌ, in a trad. cited in art. دبر. (TA.)

ذَبِرٌ
ذَبِرٌ ذ : see the next preceding paragraph.

ذَابِرٌ
ذَابِرٌ ذ Knowing, or learning, well, soundly, or thoroughly, a matter of science or knowledge. (IAar, T, K.)

مِذْبَرٌ
مِذْبَرٌ ذ A reed-pen; like مِزْبَرٌ. (TA.)

مُذَبَّرٌ
مُذَبَّرٌ ذ A garment, or piece of cloth, figured with marks resembling writing, or otherwise; syn. مُنَمْنَمٌ: (M, K:) of the dial. of El-Yemen. (M.)

مَذْبُورٌ
مَذْبُورٌ ذ : see ذَبْرٌ.

مُذَابِرٌ
مُذَابِرٌ ذ , occurring in a trad., is explained by IAth as meaning Going away; if it be not a mistranscription [for مُدَابِرٌ, which seems to be probably the case]. (TA.)

##### Türkçe

ذَبَرَ
1 **ذَبَرَ** **ذ** , (T, S, M, A, K,) muzâri‘i **ذَبُرَ** (T, S, M, K) ve **ذَبِرَ** , (S, M, K,) mastar ismi **ذَبْرٌ**; (M, A, K;) ve ↓ **ذبّر**, (M, A,) mastar ismi **تَذْبِيرٌ**; (K;) O, bir yazı, yahut bir kitap yazdı; (A 'Obeyd, T, S, M, A, K) (A 'Obeyd, T, S, M, A;) **زَبَرَ** gibi: (A 'Obeyd, T, S:) yahut ikisi de delâlet eder, (M,) yahut birincisi ayrıca delâlet eder, (K,) ona işaretledi, yahut noktaladı, (M, K,) onu: (M:) yahut (M, fakat K’da “ve” ile) onu okudu, yahut onu tilâvet etti, (IAar, T, M, K, *) alçak, yahut hafif, bir sesle; (M, K;) yahut kolayca; (M, A, her biri iki fiile nispetle;) yahut çabucak: (K:) bunların hepsi Huzeyl lehçesindendir. (M.) Sen dersin: مَا أَحْسَنَ مَا يَذْبُرُ الشِّعْرَ Şiiri, yahut şiiri, içinde duraksamaksızın, yahut tereddüt etmeksizin, ne güzel okuyor, yahut tilâvet ediyor! (TA.) Ve ↓ الكِتَابَ مَا أَحْسَنَ مَا يُذَبِّرُ Kitabı, yahut yazıyı, içinde duraksamaksızın, ne güzel okuyor, yahut tilâvet ediyor! (A.) ― -b2- Ve **ذَبَرَ**, (IAar, Th, T, M, K,) muzâri‘i **ذَبُرَ** , mastar ismi **ذَبْرٌ** ve **ذِبَارَةٌ**, O, bir rivayeti iyi, sağlam, yahut tam olarak bildi, yahut öğrendi; **عَنْهُ** ondan: (IAar, Th, T:) yahut onu anladı: (M, K:) ve o, bir yazıyı, yahut bir kitabı, iyi, sağlam, yahut tam olarak anladı, ve bildi, yahut öğrendi. (TA.) [دبر maddesinde 2’ye bak, son cümle.] Bazılarına göre, **ذَبْرٌ** Anlayış ve bilgi demektir; (T;) bir şeyin bilgisi ve onun anlaşılması; (K, * TA;) ve ayrıca **ذُبُورٌ** [başka bir mastar ismi] : (TA:) yahut **ذُبُورٌ** bir şeyin bilgisiyle birlikte anlayış demektir. (M.) Cennet ehli hakkında bir rivayette şöyle denilmiştir: مِنْهُمْ الَّذِى لَا ذَبْرَ لَهُ, (T, TA,) yani: Onlardan, anlayışı olmayan kimse vardır: (TA:) yahut IAar’a göre, zayıflığı sebebiyle konuşacağı bir dili olmayan kimse demektir. (T.) ― -b3- Ve **ذَبَرَ**, muzâri‘i **ذَبِرَ** , (K,) mastar ismi **ذِبَارَةٌ**, (K’nın bazı nüshalarında böyle,) yahut **ذَبَارَةٌ**, (K’nın diğer nüshalarında böyle, ve TA’ya göre,) O baktı, ve bunu iyi yaptı. (K, * TA.) -A2- **ذَبِرَ** O öfkelendi: (T, K:) IAar’a göre böyledir: (T, TA:) [fakat SM der ki,] onun rivayetiyle kaydedilmiş olmasaydı, bunun **ذَئِرَ** için bir yanlış yazım olduğunu söylerdim. (TA.)

2 **ذَبَّرَ** 1’e bak, iki yerde.

**ذَبْرٌ**
**ذَبْرٌ** **ذ** Himyer lehçesinde bir yazıdır, (As, T, K,) **عُسُب** üzerine yazılmış [yahut yapraksız hurma çubukları, yahut üzerinde yaprak bitmemiş hurma çubuklarının alt kısımları üzerine]: (K:) ve **صَحِيفَةٌ** ile aynı mânâdadır [üzerine bir şey yazılmış kâğıt yahut deri parçası; yahut bir yazı yahut kitap]: (K:) çoğulu **ذِبَارٌ** (As, T, K.) ― -b2- **كِتَابٌ ذَبْرٌ**, (M, A,) yahut ↓ **ذَبِرٌ**, **كَتِفٌ** gibi, (K,) Okunması kolay bir yazı, yahut kitap: (A, K:) yahut bu ibarede **ذَبْرٌ**, mef‘ûl isminin yerinde kullanılan bir mastar ismidir ↓ **مَذْبُورٌ** [ki “yazılmış; yahut işaretlenmiş; yahut alçak, yahut hafif, bir sesle, yahut kolayca, vb. okunmuş yahut tilâvet edilmiş” mânâsına gelir]. (M.) -A2- Ayrıca Habeş dilinde bir dağ; bir kıraate göre böyledir; fakat başka bir kıraate göre **دَبْرٌ**; دبر maddesinde zikredilen bir rivayette. (TA.)

**ذَبِرٌ**
**ذَبِرٌ** **ذ** : bir önceki paragrafı gör.

**ذَابِرٌ**
**ذَابِرٌ** **ذ** Bir ilim yahut bilgi meselesini iyi, sağlam, yahut tam olarak bilen, yahut öğrenen. (IAar, T, K.)

**مِذْبَرٌ**
**مِذْبَرٌ** **ذ** Bir kamış kalem; **مِزْبَرٌ** gibi. (TA.)

**مُذَبَّرٌ**
**مُذَبَّرٌ** **ذ** Yazıya benzeyen işaretlerle, yahut başka suretle, işaretlenmiş bir elbise, yahut kumaş parçası; eş anlamlısı **مُنَمْنَمٌ**: (M, K:) Yemen lehçesindendir. (M.)

**مَذْبُورٌ**
**مَذْبُورٌ** **ذ** : **ذَبْرٌ**’e bak.

**مُذَابِرٌ**
**مُذَابِرٌ** **ذ** , bir rivayette vârid olup, IAth tarafından “Gidip uzaklaşan” diye açıklanmıştır; eğer bir yanlış yazım değilse [**مُدَابِرٌ** için; ki muhtemelen durum böyledir]. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%A8%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

ذَبَرَ
ذَبَرَ I ,  U ( n. ac. ذَبْر 1 ),
a.  Wrote, copied; pointed, dotted ( book ).

b.  Read, recited; perused, studied.

c.  I ( n. ac. ذِبَاْرَة 23t ), Looked searchingly at.

d.  U ( n. ac. ذِبَاْرَة 23t ), Mastered, learned thoroughly.

ذَبِرَ
ذَبِرَ A ( n. ac. ذَبَر 4 ),
a.  Became angry.

ذَبَّرَ
ذَبَّرَ II ,
a.  Wrote & c.

ذَبْر
ذَبْر 1 , ( pl. ذِبَاْر 23 ),
a.  Writing; book.

مِذْبَر
مِذْبَر 20 ,
a.  Reed-pen.

ذَاْبِر
ذَاْبِر 21 ,
a.  Learned.

##### Türkçe

ذَبَرَ
ذَبَرَ I, U (isim-fiil: **ذَبْر** 1),
a. Yazdı, kopyaladı; (kitabı) işaretledi, noktaladı.

b. Okudu, tilavet etti; gözden geçirdi, inceledi.

c. I (isim-fiil: **ذِبَاْرَة** 23t), araştırarak baktı.

d. U (isim-fiil: **ذِبَاْرَة** 23t), iyice kavradı, etraflıca öğrendi.

ذَبِرَ
ذَبِرَ A (isim-fiil: **ذَبَر** 4),
a. Öfkelendi.

ذَبَّرَ
ذَبَّرَ II,
a. Yazdı vb.

ذَبْر
ذَبْر 1, (çoğulu: **ذِبَاْر** 23),
a. Yazı; kitap.

مِذْبَر
مِذْبَر 20,
a. Kamış kalem.

ذَاْبِر
ذَاْبِر 21,
a. Âlim.
